Mga Santos

Ang Istorya sa Simbahan ni Jesukristo sa Ulahing mga Adlaw

Volume 1

Ang Sumbanan sa Kamatuoran

1815–1846

Gimantala sa

Ang Simbahan ni Jesukristo sa mga Santos sa Ulahing mga Adlaw

Siyudad sa Salt Lake, Utah

© 2018 pinaagi sa Intellectual Reserve, Inc.

Tanang mga katungod gigahin.

Giimprinta sa Estados Unidos sa Amerika

Bersyon 1, 8/18

Pagtugot sa Inenglis: 1/18

Pagtugot sa paghubad: 1/18

Hubad sa Saints: The Story of the Church of Jesus Christ in the Latter Days, Volume 1, The Standard of Truth, 1815–1846

English

PD60001624 853

Ang Sumbanan sa Kamatuoran natukod. Walay dili balaan nga kamot ang makapugong sa buhat sa paglambo; mga pagpanggukod mahimong magkakusog, ang mga manggugubot mahimong maghiusa, mga kasundalohan mahimong magpundok, mga pasangil mahimong modaut sa kadungganan, apan ang kamatuoran sa Dios magpadayon nga maisugon, halangdon, ug gawasnon hangtud nga kini makasulod sa matag yuta, makabisita sa matag dapit, molukop sa matag nasud, ug makasulti sa matag dunggan hangtud nga ang katuyoan sa Dios matuman, ug ang Halangdong Jehova moingon nga ang buhat nahuman na.

—Joseph Smith, 1842

Mga Magtatampo

Mga Santos

Ang Istorya sa Simbahan ni Jesukristo sa Ulahing mga Adlaw

Historian sa Simbahan ug Tigrekord

Executive Director, Church History Department

Elder Steven E. Snow

Assistant Executive Director, Church History Department

Elder J. Devn Cornish

Assistant nga Historian sa Simbahan ug Tigrekord

Tigdumalang Direktor, Church History Department

Reid L. Neilson

Direktor, Publications Division

Matthew J. Grow

Tigdumala nga Historian

Steven C. Harper

Product Manager

Ben Ellis Godfrey

Digital Content Manager

Matthew S. McBride

Editorial Manager

Nathan N. Waite

Volume 1

Ang Sumbanan sa Kamatuoran

1815–1846

Kinatibuk-ang mga Editor

Matthew J. Grow

Richard E. Turley Jr.

Steven C. Harper

Scott A. Hales

Mga Manunulat

Scott A. Hales

James Goldberg

Melissa Leilani Larson

Elizabeth Palmer Maki

Steven C. Harper

Sherilyn Farnes

Mga Editor sa Historical Review

Jed L. Woodworth

Lisa Olsen Tait

Mga Editor

Leslie Sherman Edgington

Nathan N. Waite

Mga Research Specialist

Kathryn Burnside

Chad O. Foulger

Brian D. Reeves

Mensahe gikan sa Unang Kapangulohan

Sa tibuok kasulatan ang Ginoo nagsugo kanato sa paghinumdom. Ang paghinumdom sa atong gisaw-an nga kabilin sa hugot nga pagtuo, debosyon, ug paglahutay naghatag kanato og panglantaw ug kalig-on samtang kita mag-atubang sa mga hagit sa atong panahon.

Inubanan kini niining tinguha sa paghinumdom kon “unsa ka maloloy-on ang Ginoo ngadto sa mga katawhan” (Moroni 10:3) nga kami mopresentar sa Mga Santos: Ang Istorya sa Simbahan ni Jesukristo sa Ulahing mga Adlaw. Mao kini ang unang volume sa upat ka volume nga serye. Usa kini ka pagsaysay sa kasaysayan nga naglakip sa mga istorya sa matinud-anong mga Santos sa Ulahing mga Adlaw sa nangagi. Among giawhag ang tanan sa pagbasa sa libro ug pahimuslan ang suplemento nga materyal nga anaa sa internet.

Kamo usa ka importanting bahin sa nagpadayon nga kasaysayan niini nga Simbahan. Kami nagpasalamat ninyo sa tanan ninyong nahimo sa pagpadayon sa pagpalig-on sa pundasyon sa hugot nga pagtuo nga gipahimutang sa atong mga katigulangan.

Nagpamatuod kami nga si Jesukristo mao ang atong Manluluwas ug ang Iyang ebanghelyo mao ang sumbanan sa kamatuoran karon. Ang Ginoo mitawag ni Joseph Smith nga mahimo Niyang propeta, manalagna, ug tigpadayag sa ulahing mga adlaw, ug Siya nagpadayon sa pagtawag og buhi nga mga propeta ug mga apostoles sa paggiya sa Iyang Simbahan.

Among gi-ampo nga kining volume makapadako sa inyong pagsabut sa nangagi, makapalig-on sa inyong pagtuo, ug makatabang kaninyo sa paghimo ug pagtuman sa mga pakigsaad nga mogiya ngadto sa kahimayaan ug sa kinabuhing dayon.

Matinuoron,

Ang Unang Kapangulohan

Pasiuna

Ang mga tinuod nga istorya nga maayong pagkasaysay makapadasig, makapasidaan, makalingaw, ug motudlo. Si Brigham Young nakasabut sa gahum sa usa ka maayong istorya sa dihang siya mitambag sa mga historian sa Simbahan sa pagbuhat og labaw pa kay sa yano nga pagrekord sa yano nga mga kamatuoran sa nangagi. “Isulat sa sinugilon nga estilo,” mitambag siya nila, ug “isulat lamang ang ikanapulong bahin niini.”[1]

Ang mosunod mao ang usa ka sugilanon sa kasaysayan nga gihimo aron sa paghatag sa mga magbabasa og sukaranang pagsabut sa kasaysayan sa Simbahan. Matag kahimtang, tawo, ug linya sa dayalogo gikuha diha sa makasaysayanong mga tinubdan, nga gikutlo sa katapusan sa basahon. Kadtong gusto nga mobasa niining mga tinubdan, mas makasabut sa mga may kalabutan nga hisgutanan, ug makadiskubri og mas daghang istorya makakaplag og mga link ngadto sa dugang pang mga tinubdan online sa history.lds.org.

Kini nga libro mao ang una sa upat ka volume sa kasaysayan sa Simbahan ni Jesukristo sa mga Santos sa Ulahing mga adlaw. Ang mga volume manag-uban nga nagsaysay sa istorya sa Pagpahiuli sa ebanghelyo ni Jesukristo gikan sa unang mga adlaw sa Simbahan hangtud karon. Nahisulat kini sa estilo nga makapaikag nga ma-akses ra sa mga Santos sa tibuok kalibutan.

Ang Simbahan mimantala og duha ka daghang volume sa mga kasaysayan sa nangagi. Ang una mao ang dokumentaryo sa kasaysayan nga gisugdan ni Joseph Smith niadtong mga 1830 ug gimantala sa pagsugod sa 1842. Ang ikaduha gisulat sa kaabag nga historian sa Simbahan nga si B. H Roberts ug gimantala niadtong 1930.[2] Ang naabtan sa gipahiuli nga ebanghelyo sa tibuok kalibutan sukad niadto, ug ang sugo sa Ginoo nga magpadayon sa pagtipig sa kasaysayan alang sa “kaayohan sa simbahan, ug alang sa nagtubo nga kaliwatan,”[3] timailhan nga panahon na sa pag-update ug paglakip sa dugang pang mga Santos diha sa istorya.

Gani mas daghan pa sa kanhing mga kasaysayan, ang Mga Santos nagpresentar sa mga kinabuhi ug mga istorya sa ordinaryong kalalakin-an ug kababayen-an sa Simbahan. Nakahatag usab kini og bag-ong detalye ug panabut ngadto sa mas inila nga mga tawo ug mga panghitabo gikan sa kasaysayan sa Simbahan. Ang matag kapitulo makatabang sa magbabasa nga makasabut ug makadayeg sa mga Santos kinsa nakapahimo sa Simbahan kon unsa kini karon. Gitambayayongan sa paghunahuna, ang ilang mga istorya nakamugna og kabuhong sa kasaysayan sa Pagpahiuli.

Ang Mga Santos dili kasulatan, apan sama sa mga kasulatan, ang matag volume naglangkuban sa balaan nga kamatuoran ug mga istorya sa dili perpekto nga mga tawo nga naningkamot nga mamahimong mga Santos pinaagi sa Pag-ula ni Jesukristo.[4] Ang ilang mga istorya—sama sa mga istorya sa tanang mga Santos, sa nangagi ug sa pagkakaron—nagpahinumdom sa mga magbabasa kon unsa ka maloloy-on ang Ginoo ngadto sa Iyang katawhan samtang sila nagkapundok sa tibuok kalibutan aron ipadayon ang buhat sa Dios.

Mubo nga mga sulat

1. ◀ Journal ni, Woodruff, Okt. 20, 1861.

2. ◀ Joseph Smith ug ang uban, sa History of the Church of Jesus Christ of Latter-day Saints,, gi-edit ni B. H. Roberts (Siyudad Salt Lake City: Deseret News, 1902–1912 [vols. 1–6], 1932 [vol. 7]); B. H. Roberts, Usa ka Komprehensibo nga Kasaysayan sa Simbahan ni Jesukristo sa mga Santos sa Ulahing mga Adlaw: Siglo I. 6 vols. (Siyudad sa Salt Lake City: Deseret News, 1930).

3. ◀ Doktrina ug mga Pakigsaad 69:8 (Pinadayag, Nob. 11, 1831–A, sa josephsmithpapers.org).

4. ◀ Tan-awa sa Mosiah 3:19.

Part 1

Akong Sulugoon si Joseph

Abril 1815–Abril 1830

Ako ang Ginoo, nahibalo sa katalagman nga moabut diha sa mga lumulupyo sa yuta, mitawag sa akong sulugoon nga si Joseph Smith, Jun., ug namulong ngadto kaniya gikan sa langit …nga ang akong walay katapusan nga pakigsaad unta mapahimutang.

Doktrina ug mga Pakigsaad 1:17, 22

Kapitulo 1

Pangayo uban sa Hugot nga Pagtuo

Niadtong 1815, ang isla nga Sumbawa sa Indonesia yutang tabunon ug berde kaayo nga may mga pag-ulan. Ang mga pamilya nangandam alang sa umaabut nga ting-init, sama sa ilang naandan sa matag tuig sulod na sa daghang mga henerasyon, mag-ugmad sa kahumayan ubos sa bulkan nga gitawag og Tambora.

Pagka-Abril 5, human sa daghang dekada nga walay imik, ang bukid mikalit sa pagdahunog, mibugwak og abo ug kalayo. Gatusan ka kilometro ang gilay-on, nadunggan sa mga saksi ang tingog nga daw buto sa kanyon. Ginagmay nga mga pag-ulbo mipadayon sa misunod nga mga adlaw. Dayon, sa gabii sa Abril 10, ang tibuok bukid mibuto. Tulo ka tag-as nga mga kalayo misulbong sa kalangitan, nagmugna og usa ka grabeng pagbuto. Likido nga kalayo midagayday sa kilid sa bukid, nga mitabon sa barangay sa tiilan niini. Mga alimpulos mitadlas sa dapit, miugkat sa mga kahoy ug mihampas sa mga kabalayan.[1]

Ang kaguliyang nagpadayon nianang tibuok gabii ug hangtud sa sunod adlaw. Mitabon ang abo sa pipila ka mga milya sa yuta ug dagat, nga may gibag-on nga duha ka piye [feet] sa ubang dapit. Ang kaudtuhon naingon sa tungang gabii. Mga dagkong balud mihampak sa kabaybayunan, midaut sa mga tanum ug misanap sa kabaranggayan. Sulod sa pipila ka semana, miulan og mga abo, bato, ug kalayo sa Tambora.[2]

Sa paglabay sa pipila ka mga bulan, ang mga epekto sa pagbuto mikatap sa tibuok kalibutan. Ang talagsaong mga pagsalop sa adlaw mipahingangha sa mga katawhan sa tibuok kalibutan. Apan ang madasigong mga kolor mitabon sa makadaot nga mga epekto sa abo sa bulkan samtang milibut kini sa kalibutan. Sa misunod nga tuig, ang kahimtang sa panahon dili na matag-an ug hilabihan nga makadaot.[3]

Ang pag-ulbo mipaubos sa temperatura sa India, ug liboan ang nangamatay sa cholera, milaglag og mga pamilya. Sa mabungahong mga walog sa China, ang mga snowstorm sa ting-init mipuli sa kasagarang kalma nga klima ug ang makabaha nga mga ulan midaot sa mga tanom. Sa Europe, nagkanihit ang suplay sa pagkaon, nga miresulta sa kagutom ug kalisang.[4]

Bisan asa, ang katawhan nagtinguha nga makasabut sa mga pag-antus ug kamatayon nga resulta sa katingalahang kahimtang sa panahon. Ang mga pag-ampo ug mga kanta sa balaang mga tawo madungog sa Hindu nga mga templo sa India. Ang mga magbabalak sa Tsina nanlimbasug nga makakaplag og tubag sa ilang mga pangutana bahin sa kasakit ug kamatayon. Sa France ug Britain, ang katawhan nangluhod, nahadlok nga ang teribling mga kalamidad nga gipanagna sa Biblia miabut na kanila. Sa North America, ang mga ministro misangyaw nga nagsilot ang Dios sa masinupakong mga Kristiyanos, ug gibalik-balik nila ang mga pagpasidaan sa pag-ugmad og relihiyusong mga pagbati.

Sa tanang dapit, ang katawhan mihugop sa mga simbahan ug sa mga revival miting, nagtinguha nga masayud kon unsaon nila pagkalingkawas gikan sa umaabut nga kalaglagan.[5]

Ang pag-ulbo sa Tambora miapekto sa kahimtang sa panahon sa North America hangtud sa misunod nga tuig. Ang tingpamulak gisundan sa mga pag-ulan og snow ug sa katugnaw nga makadaot sa mga tanom, ug ang 1816 nailhan nga tuig nga walay ting-init.[6] Sa Vermont, sa amihanang-sidlakan nga bahin sa Estados Unidos, ang batoong mga bungtod nakapasagmuyo sa usa ka mag-uuma nga ginganlan og Joseph Smith Sr. sulod sa daghang katuigan. Apan nianang panahuna, samtang siya ug ang iyang asawa, si Lucy Mack Smith, nagtan-aw sa ilang mga tanom nga nalawos tungod sa walay hunong nga katugnaw, nasayud sila nga nag-atubang sila og pinansyal nga kalisdanan ug walay kasiguroang kaugmaon kon magpabilin sila sa ilang gipuy-an.

Sa edad nga kwarenta y singko, si Joseph Sr. dili na batan-on, ug ang ideya nga magsugod og usab sa bag-ong dapit makahadlok. Nasayud siya nga ang iyang kinamagulangang mga anak, ang dise-otso anyos nga si Alvin ug dise-sayis anyos nga si Hyrum, makatabang kaniya sa paghawan sa yuta, pagtukod og balay, ug pagtanom ug pag-ani sa mga abut. Ang iyang trese anyos nga anak , si Sophronia, sakto na sa pangidaron nga makatabang na kang Lucy sa buluhaton sa balay ug sa uma. Ang iyang mas batang mga anak, si Samuel nga otso anyos ug si William nga singko anyos, mas makatabang na, ug si Katherine nga tres anyos ug ang bag-ong natawo nga si Don Carlos sa umaabut mahimo na nga makatampo.

Apan ang tunga-tunga niyang anak, ang diyes anyos nga si Joseph Jr., lahi og sitwasyon. Upat ka tuig ang milabay, si Joseph Jr. gioperahan aron matangtang ang impeksyon sa iyang bitiis. Sukad niadto maglakaw siya gamit ang sungkod. Bisan tuod ang iyang bitiis misugod na sa pagkalig-on, si Joseph Jr. magtakiang sa kasakit, ug wala masayud si Joseph Sr. kon modako ba siya nga baskog sama ni Alvin ug Hyrum.[7]

Sigurado nga makasalig sila sa usag usa, ang pamilyang Smith nakadesisyon nga mobiya sa ilang panimalay sa Vermont aron mobalhin sa mas maayong dapit.[8] Sama sa uban diha sa ilang lugar, si Joseph Sr. nakadesisyon nga mobiyahe ngadto sa estado sa New York, diin naglaum siya nga makakita og maayo nga umahan nga madata-datahan. Iya dayong paapason si Lucy ug ang mga bata, ug ang pamilya magsugod na usab og bag-ong pinuy-anan.

Sa pagbiya ni Joseph Sr. padulong sa New York, giubanan siya ni Alvin ug Hyrum padulong sa dalan aron manamilit kaniya. Gihigugma kaayo ni Joseph Sr. ang iyang asawa ug mga anak, apan wala pa gayud siya makahatag kanila og kaharuhay sa kinabuhi. Ang dimalas ug ang kapakyasan sa pagnegosyo maoy hinungdan nga nagpabilin sa kawad-on ang pamilya ug walay permanenting pinuy-anan. Tingali lahi na sa New York.[9]

Pagkasunod tingtugnaw, nagtakiang nga milakaw sa snow si Joseph Jr. uban sa iyang inahan ug mga igsoon. Padulong sila sa kasadpan ngadto sa usa ka barangay sa New York nga ginganlan og Palmyra, duol sa dapit nga nakakaplag si Joseph Sr. og maayong luna ug naghulat sa iyang pamilya.

Tungod kay ang iyang bana dili makatabang sa ilang pagbalhin, gibayaran ni Lucy ang usa ka ginganlan og Mr. Howard aron momaneho sa ilang karwahe. Diha sa dalan, wala ampingi ni Mr. Howard ang ilang mga kabtangan ug gisugal ug gihubog-hubog ang kwarta nga ilang gibayad niya. Ug human nga nakigdungan sila og laing pamilya nga nagbiyahe padulong sa kasadpan, gipapahawa ni Mr. Howard si Joseph gikan sa karwahe aron ang mga anak nga babaye sa laing pamilya makalingkod tupad niya samtang nagmaneho siya.

Nasayud nga sakitan kaayo si Joseph kon maglakaw, misulay pagkontra si Alvin ug Hyrum kang Mr. Howard sa pipila ka higayon. Apan sa matag higayon mangatumba sila kay mabunalan sa pu-an sa iyang latigo.[10]

Kon mas dako pa unta siya, tingali si Joseph mismo mosulay sa pagsukol kang Mr. Howard. Ang iyang sakit nga bitiis nakapugong kaniya sa pagtrabaho ug pagdula, apan ang iyang lig-ong determinasyon nakahulip sa iyang luya nga lawas. Sa wala pa ang doktor magdisdis ug mitangtang sa tipika sa naimpeksyon nga bukog, buot unta nila siyang higtan o hatagan og ilimnong makahubog aron maminosan ang kasakit. Apan si Joseph naghangyo lang nga siya gunitan sa iyang amahan.

Nagmata ug alerto siya sa tibuok panahon, ang iyang nawong nangluspad ug gipaningot. Ang iyang inahan, nga kasagarang lig-on kaayo, hapit mahugno pagkadungog sa iyang mga siyagit. Human niana, tingali gibati sa iyang inahan nga maagwanta na niya ang bisan unsang butang.[11]

Samtang nagtakiang si Joseph nga naglakaw tupad sa karwahe, iyang nakita nga nagpailub lang ang iyang inahan kang Mr. Howard. Nakabiyahe na sila og sobra sa tres siyentos ka kilometro, ug hangtud nianang puntoha nagpasensya og maayo ang iyang mama sa ngil-ad nga binuhatan sa drayber.

Sa mga siyento saysenta ka kilometro pa gikan sa Palmyra, si Lucy nangandam alang sa lain na usab nga adlaw sa pagbiyahe sa dihang iyang nakita si Alvin nga nagdagan paingon niya. Gipanglabay ni Mr. Howard sa karsada ang ilang mga butang ug bagahe ug hapit na kini mobiya nga dala ang ilang mga kabayo ug karwahe.

Nakit-an siya ni Lucy sulod sa balay ilimnan [bar]. “Sama kasigurado nga dunay Dios sa langit,” mideklarar siya, “kana nga karwahe ug mga kabayo ingon man ang mga butang nga karga niini pulos akoa.”

Mitan-aw siya palibut sa ilimnan. Puno kini sa mga tawo, kasagaran mga biyahedor sama kaniya. “Kining tawhana,” miingon siya, nga nag-abut ang ilang panan-aw, “determinado nga kuhaon gikan nako ang tanang kagamitan nga makapadayon ko sa akong panaw, diin hingpit kong maglisud uban sa akong walo ka gagmayng anak.”

Miingon si Mr. Howard nga nagasto na niya ang kwarta nga gibayad kaniya sa pagmaneho sa karwahe, ug dili na siya makapadayon.

“Wala na kay pulos nako,” miingon si Lucy. “Ako na mismo ang modumala sa mga kabayo.”

Gibiyaan niya si Mr. Howard sa ilimnan ug misaad nga ihiusa ang iyang mga anak ngadto sa ilang amahan, bisan unsa pay mahitabo.[12]

Ang dalan sa unahan lapukon ug tugnaw, apan luwas nga nadala ni Lucy ang iyang pamilya ngadto sa Palmyra. Samtang nagtan-aw siya sa mga bata nga migakos sa ilang amahan ug mihalok sa iyang nawong, iyang nabati nga nagantihan ang tanan nilang pag-antus aron lang makaabut didto.

Sa wala madugay ang pamilya miabang og gamay nga balay sa lungsod ug naghisgot kon unsay ilang buhaton aron makakuha og ilang kaugalingong umahan.[13] Ang labing nindot nga plano, nga ilang nahukman, mao ang pagtrabaho hangtud nga duna na silay igong kwarta nga ipasiuna og bayad sa yuta diha sa duol nga kakahoyan. Si Joseph Sr. ug ang magulang nga mga anak nga lalaki mikalot og mga atabay, mipikas og mga kahoy para himoong koral, ug nang-ani og dagami aron makakwarta, samtang si Lucy ug ang mga anak nga babaye nanghimo ug namaligya og mga pie, root beer, ug mga panaptong pangdekorasyon aron makasangkap og pagkaon alang sa pamilya.[14]

Sa nagdako na si Joseph Jr., ang iyang bitiis nagkalig-on ug sayon na siyang makalakaw-lakaw sa Palmyra. Sa lungsod, nakahimamat siya og mga tawo gikan sa lain-laing dapit sa rehiyon, ug daghan kanila ang midangup sa relihiyon aron mahatagan og katagbawan ang espirituhanong mga pangandoy ug masabtan ang mga kalisud sa kinabuhi. Si Joseph ug ang iyang pamilya walay giapilan nga simbahan, apan daghan sa ilang mga silingan nagsimba sa usa sa mga chapel sa Presbyterian, sa meetinghouse sa mga Baptist, sa Quaker hall, o sa campground diin ang mga tigsangyaw nga Methodist mihimo og mga revival miting matag karon ug unya.[15]

Dihang dose anyos na si Joseph, ang relihiyusong mga debate milukop sa Palmyra. Bisan paman og dili kaayo siya tigbasa, ganahan kaayo siya maghunahuna og maayo bahin sa mga ideya. Naminaw siya sa mga tigsangyaw, naglaum nga dunay dugang makat-unan bahin sa iyang imortal nga kalag, apan ang ilang mga wali kasagaran nakapabalaka kaniya. Gisultihan nila siya nga usa siya ka makasasala sa makasasala nga kalibutan, walay mahimo kon wala ang makaluwas nga grasya ni Jesukristo. Ug samtang mituo si Joseph sa mensahe ug naguol mahitungod sa iyang mga sala, dili siya sigurado unsaon nga makakaplag og kapasayloan.[16]

Naghunahuna siya nga ang pagsimba makatabang kaniya, apan maglisud siya og pili kon asa mosimba. Walay hunong ang panaglalis sa mga simbahan kon unsaon sa mga tawo nga mahimong gawasnon sa sala. Human makapaminaw sa igong panahon niini nga mga argumento, naguol si Joseph nga makakita sa mga tawo nga nagbasa sa samang Biblia apan lain-lain ang nakab-ot nga konklusyon sa gipasabut niini. Nasayud siya nga ang kamatuoran sa Dios anaa ra—sa usa ka dapit—apan wala lang siya masayud unsaon kini pagpangita.[17]

Ang iyang mga ginikanan dili usab sigurado. Si Lucy ug Joseph Sr. gikan sa Kristiyano nga mga pamilya ug ang duha nagtuo sa Biblia ug ni Jesukristo. Si Lucy mitambong og mga miting sa simbahan ug kasagaran magdala sa iyang mga anak. Siya nagsigi og pangita sa tinuod nga simbahan ni Jesukristo sukad namatay ang iyang igsoong babaye daghan ang katuigan nang milabay.

Sa usa ka higayon, human sa grabi nga pagkasakit sa wala pa matawo sa Joseph, nahadlok siya nga mamatay sa dili pa niya mahibaloan ang kamatuoran. Iyang nabantayan ang usa ka ngitngit ug masulub-on nga kal-ang tali niya ug sa Manluluwas, ug siya nakahibalo nga siya dili pa andam sa sunod nga kinabuhi.

Naghigda apan wala makatulog tibuok gabii, siya nag-ampo sa Ginoo, misaad Kaniya nga kon Siya motugot nga mabuhi siya, iyang pangitaon ang simbahan ni Jesukristo. Samtang siya nag-ampo, ang tingog sa Ginoo namulong ngadto kaniya, naniguro kaniya nga kon siya mangita, siya makakaplag. Mibisita siya og daghang mga simbahan sukad niadto, apan wala gihapon niya makaplagi ang sakto nga simbahan. Gani bisan gibati nga ang simbahan sa Manluluwas wala na dinhi sa yuta, padayon siya nga nangita, masaligon nga ang pagsimba mas maayo pa kay sa dili pagsimba.[18]

Sama sa iyang asawa, si Joseph Sr. gutom sa kamatuoran. Apan iyang gibati nga mas maayo ang dili pagsimba kaysa pagsimba sa sayop nga simbahan. Sa pagsunod sa tambag sa iyang amahan, si Joseph Sr. nagsiksik sa mga kasulatan, kinasingkasing nga nag-ampo, ug nagtuo nga si Jesukristo mianhi sa pagluwas sa kalibutan.[19] Gani dili niya matakdo ang unsay iyang gibati nga tinuod og ang mga kalibog ug panagsumpaki nga iyang nakita sa mga simbahan sa iyang palibot. Kausa nagdamgo siya nga ang nagkasumpaki nga mga tigsangyaw nahisama sa mga baka, nagngaab samtang nagkalot sa yuta gamit ang ilang mga sungay, nga nakapasubo kaayo kaniya nga gamay ra kaayo ang ilang nahibaloan mahitungod sa gingharian sa Ginoo.[20]

Nakita ang walay pagkatagbaw sa iyang mga ginikanan sa mga lokal nga mga simbahan nakapalibog lamang og samot ni Joseph Jr.[21] Nameligro ang iyang kalag, apan walay usa nga makahatag kaniya og makatagbaw nga tubag.

Human matigum ang ilang kwarta sa sobra usa ka tuig, ang pamilyang Smith duna nay igong ikabayad sa kwarenta ektarya nga lasang sa Manchester, sa habagatan lang gayud sa Palmyra. Didto, kon dili mangempleyo alang sa uban, manglungag sila sa mga kahoy nga maple aron kolektahon ang tam-is nga duga niini, mananum og mga prutas, ug manghawan og mga luna nga katamnan.[22]

Samtang nag-ugmad siya sa yuta, ang batan-ong si Joseph padayon nga nabalaka mahitungod sa iyang kalag ug sa kaayuhan sa iyang kalag. Ang relihiyusong mga kalihokan sa Palmyra mikalma, apan ang mga magsasangyaw nagpadayon sa pagkompetensya og mga kinabig didto ug sa tibuok rehiyon.[23] Adlaw ug gabii, si Joseph motan-aw sa han-ay ug harianong paglabay sa adlaw, bulan, ug mga bitoon sa kalangitan ug midayeg sa katahum sa kalibutan nga puno sa kinabuhi. Gitan-aw usab niya ang mga tawo sa iyang palibut ug natingala sa ilang kalig-on ug kaalam. Ang tanan daw nagpamatuod nga adunay Dios ug nga Siya milalang sa tawo sumala sa Iyang kaugalingong panagway. Apan unsaon man ni Joseph sa pagpakigsulti Kaniya?[24]

Sa ting-init niadtong 1819, sa dihang trese anyos si Joseph, ang mga tigsangyaw nga Methodist nagkomperensya mga pipila lang ka kilometro gikan sa umahan sa mga Smith ug nanuroy sa mga kabaranggayan aron sa pag-awhag sa mga pamilya sama sa kang Joseph nga makabig. Ang kalampusan niini nga mga tigsangyaw nakapabalaka sa ubang mga ministro sa dapit, ug sa wala madugay mikusog ang pakigkompetinsya nga makakuha og mga kinabig.

Si Joseph mitambong sa mga miting, naminaw sa makatandog sa kalag nga mga pagsangyaw, ug nakasaksi sa mga kinabig nga naninggit sa kalipay. Siya buot nga mosyagit uban kanila, apan kasagaran mobati siya nga siya anaa taliwala sa gubat sa mga pulong ug mga opinyon. “Kinsa sa tanan niini nga mga pundok ang tinuod; o, sila bang tanan mga sayop?” iyang gipangutana iyang kaugalingon. “Kon adunay usa kanila nga tinuod, hain niini, ug sa unsa nga paagi ako masayud niini?” Nasayud siya nga gikinahanglan niya ang grasya ug kalooy ni Kristo, apan tungod sa kadaghan sa tawo ug mga simbahan nga nagkasumpaki mahitungod sa relihiyon, wala siya masayud asa makakaplag niini.[25]

Ang paglaum nga makakaplag siya sa mga tubag—ug kalinaw sa iyang kalag—daw nag-anam kahanaw. Naghunahuna siya kon unsaon kaha pagkakaplag og kamatuoran taliwala sa ingon nga kasaba.[26]

Samtang nagtambong og usa ka sermon, nadunggan ni Joseph ang ministro nga mikutlo gikan sa Bag-ong Tugon sa unang kapitulo sa Santiago. “Kon aduna man kaninyoy nakulangan og kaalam,” miingon siya, “papangayoa siya sa Dios nga nagapanghatag ngadto sa tanang mga tawo sa madagayaon gayud ug sa walay pagpamoyboy.”[27]

Si Joseph mipauli ug mibasa sa maong bersikulo sa Biblia. Dayon nakahinumdom siya nga, “wala pay bisan unsa nga tudling sa kasulatan nga mituhop uban sa labaw nga gahum ngadto sa kasingkasing sa tawo kay sa nahimo niini nga panahon ngari kanako.” “Kini ingon og misulod uban sa makusog nga gahum ngadto sa matag tipik sa akong kasingkasing. Balik-balik akong namalandong niini, sa kasayuran nga kon adunay tawo nga nagkinahanglan og kaalam gikan sa Dios, ako mao.” Gisiksik na niya ang Biblia kaniadto, naghunahuna nga ang tanang tubag makita dinhi. Apan karon ang Biblia nagsulti kaniya nga makadirekta siya ngadto sa Dios alang sa personal nga mga tubag sa iyang mga pangutana.

Si Joseph nakahukom nga mag-ampo. Wala pa siya sukad makaampo nga kusgon ang tingog, apan misalig siya sa saad sa Biblia. “[Pangayo] uban sa pagtuo, sa walay pagduhaduha,” mitudlo kini.[28] Dunggon sa Dios ang iyang mga pangutana—bisan kon bakikaw kining paminawon.

Mubo nga mga sulat

1. ◀ Raffles, “Narrative of the Effects of the Eruption,” 4–5, 19, 23–24.

2. ◀ Raffles, “Narrative of the Effects of the Eruption,” 5, 7–8, 11.

3. ◀ Wood, Tambora, 97.

4. ◀ Wood, Tambora, 78–120; Statham, Indian Recollections, 214; Klingaman and Klingaman, Year without Summer, 116–18.

5. ◀ Wood, Tambora, 81–109; Klingaman and Klingaman, Year without Summer, 76–86, 115–20.

6. ◀ Klingaman and Klingaman, Year without Summer, 48–50, 194–203.

7. ◀ Joseph Smith History, 1838–56, volume A-1, 131; Lucy Mack Smith, History, 1844–45, book 2, [11]–book 3, [2]. Hilisgutanan: Joseph Smith’s Leg Surgery

8. ◀ Lucy Mack Smith, History, 1844–45, book 3, [3]; Stilwell, Migration from Vermont, 124–50.

9. ◀ Lucy Mack Smith, History, 1844–45, book 3, [4]; Bushman, Rough Stone Rolling, 18–19, 25–28. Hilisgutanan: Joseph Sr. and Lucy Mack Smith Family

10. ◀ Lucy Mack Smith, History, 1844–45, book 3, [5]; Joseph Smith History, 1838–56, volume A-1, 131–32.

11. ◀ Lucy Mack Smith, History, 1844–45, book 3, [2]; Joseph Smith History, 1838–56, volume A-1, 131.

12. ◀ Lucy Mack Smith, History, 1844–45, book 3, [5]–[6]; Lucy Mack Smith, History, 1845, 67; Joseph Smith History, 1838–56, volume A-1, 132. Hilisgutanan: Lucy Mack Smith

13. ◀ Lucy Mack Smith, History, 1844–45, book 3, [6]–[7].

14. ◀ Lucy Mack Smith, History, 1844–45, book 3, [7]; Tucker, Origin, Rise, and Progress of Mormonism, 12. Hilisgutanan: Joseph Sr. and Lucy Mack Smith Family

15. ◀ Cook, Palmyra and Vicinity, 247–61. Mga Hilisgutanan: Palmyra and Manchester; Christian Churches in Joseph Smith’s Day

16. ◀ Joseph Smith History, circa Summer 1832, 1–2, sa JSP, H1:11–12.

17. ◀ Joseph Smith—Kasaysayan 1:5–6; Joseph Smith History, 1838–56, volume A-1, [1]–2, sa JSP, H1:208–10 (draft 2). Hilisgutanan: Religious Beliefs in Joseph Smith’s Day

18. ◀ Lucy Mack Smith, History, 1844–45, book 2, [1]–[6]; “Records of the Session of the Presbyterian Church in Palmyra,” Mar. 10, 1830.

19. ◀ Asael Smith to “My Dear Selfs,” Abr. 10, 1799, Asael Smith, Letter and Genealogy Record, 1799, circa 1817–46, Church History Library.

20. ◀ Lucy Mack Smith, History, 1844–45, miscellany, [5]; Anderson, Joseph Smith’s New England Heritage, 161–62.

21. ◀ Joseph Smith—Kasaysayan 1:8-10; Joseph Smith History, 1838–56, volume A-1, 2, sa JSP, H1:208–10 (draft 2). Hilisgutanan: Religious Beliefs in Joseph Smith’s Day

22. ◀ Lucy Mack Smith, History, 1844–45, book 3, [8]–[10]; Joseph Smith History, circa Summer 1832, 1, sa JSP, H1:11. Hilisgutanan: Sacred Grove and Smith Family Farm

23. ◀ Hilisgutanan: Awakenings and Revivals

24. ◀ Mga Buhat 10:34–35; Joseph Smith History, circa Summer 1832, 2, sa JSP, H1:12.

25. ◀ Neibaur, Journal, Mayo 24, 1844, anaa sa josephsmithpapers.org; Joseph Smith—Kasaysayan 1:10; Joseph Smith, “Church History,” Times and Seasons, Mar. 1, 1842, 3:706, in JSP, H1:494.

26. ◀ Joseph Smith, Journal, Nov. 9–11, 1835, sa JSP, J1:87; Joseph Smith—Kasaysayan 1:8–9; Joseph Smith History, 1838–56, volume A-1, 2, sa JSP, H1:210 (draft 2).

27. ◀ “Wm. B. Smith’s Last Statement,” Zion’s Ensign, Ener. 13, 1894, 6; Santiago 1:5.

28. ◀ Joseph Smith—History 1:11–14; Joseph Smith History, 1838–56, volume A-1, 2-3, sa JSP, H1:210-12 (draft 2); James 1:6.

Kapitulo 2

Paminaw Kaniya

Mibangon og sayo si Joseph sa usa ka buntag sa tingpamulak niadtong 1820 ug miadto sa kakahoyan duol sa iyang balay. Klaro ug maanindot ang adlaw, ug ang sidlak sa adlaw milusot sa mga sanga sa ibabaw. Gusto siya nga mag-inusara sa iyang pag-ampo, ug nahibalo siya og usa ka mingaw nga dapit sa kakahoyan diin bag-o lang niyang gihawanan og mga kahoy. Gibilin niya ang iyang atsa didto, gitaop sa usa ka tuod sa kahoy.[1]

Sa pag-abut sa dapit, naniid si Joseph sa palibut aron sa pagsiguro nga siya rang usa. Nabalaka siya nga mag-ampo og kusog ug dili siya gustong mabalda.

Nakita nga nag-inusara lang siya, si Joseph miluhod sa bugnaw nga yuta ug nagsugod sa pagtugyan sa mga tinguha sa iyang kasingkasing ngadto sa Dios. Mihangyo siya alang sa kalooy ug kapasayloan ug alang sa kaalam aron makakaplag og mga tubag sa iyang mga pangutana. “O Ginoo,” nag-ampo siya, “unsa nga simbahan ang akong apilan?”[2]

Samtang nag-ampo siya, ingon og miburot ang iyang dila hangtud nga dili na siya makasulti. Nakadungog siya og mga tunob sa iyang luyo apan walay tawo dihang milingi siya. Misulay siya sa pag-ampo pag-usab, apan ang mga tunob nagkakusog, nga daw dunay nagpadulong niya. Mikalit siya pagbarug ug mituyok, apan wala gihapon siyay nakit-ang tawo.[3]

Sa kalit lang, dunay dili makit-ang gahum nga mipugong kaniya. Misulay siya sa pagsulti pag-usab, apan ang iyang dila gipugngan gihapon. Usa ka baga nga kangitngit ang mialirong kaniya nga dili na niya makita ang kahayag sa adlaw. Ang mga pagduha-duha ug mga mangil-ad nga mga imahe misantop sa iyang hunahuna, milibog ug mibalda kaniya. Iyang gibati nga daw dunay usa ka makahahadlok nga nilalang, tinuod ug gamhanan kaayo, nga gustong molaglag kaniya.[4]

Nanlimbasug sa tibuok niyang kusog, si Joseph sa makausa pa misangpit sa Dios. Ang iyang dila miluag, ug nangamuyo siya nga maluwas. Apan siya mismo andam na sa pag-unlod ngadto sa pagkawalay paglaum, nabug-atan sa dili madaug nga kangitngit ug andam na sa pagtugyan sa iyang kaugalingon ngadto sa kalaglagan.[5]

Niana nga higayon, usa ka dako nga gilis sa kahayag ang mitunga ibabaw gayud sa iyang ulo. Nag-anam kining mipaubos ug daw misiga sa kakahoyan. Sa diha nga ang kahayag midapat kaniya, gibati ni Joseph nga ang dili makitang gahum mibuhi kaniya. Mipuli ang Espiritu sa Dios, mipuno kaniya sa kalinaw ug dili matukib nga kalipay.

Mitan-aw ngadto sa kahayag, nakita ni Joseph ang Dios nga Amahan nagbarug ibabaw kaniya sa kahanginan. Ang iyang nawong mas hayag ug mas mahimayaon kay sa bisan unsang butang nga sukad nakita ni Joseph. Ang Dios mitawag kaniya sa iyang ngalan ug mitudlo ngadto sa laing binuhat nga mipakita tupad Kaniya. “Kini mao ang Akong Hinigugmang Anak,” miingon Siya. “Paminaw Kaniya!”[6]

Si Joseph mitan-aw ngadto sa nawong ni Jesukristo. Sama usab kini ka hayag ug ka mahimayaon sa Amahan.

“Joseph,” ang Manluluwas miingon, “ang imong mga sala gipasaylo na.”[7]

Ang iyang palas-anon nawala, nangutana og balik si Joseph: “asa ako kinahanglan magpasakop?”[8]

“Dili gayud mopasakop bisan hain kanila” ang Manluluwas miingon kaniya. “Sila nagtudlo og mga doktrina nga mga sugo sa mga tawo, nga may hulagway sa pagkadiosnon, apan sila nanghimakak sa gahum niana.”

Ang Ginoo miingon ni Joseph nga ang kalibutan naglunang sa sala. “Walay usa nga nagbuhat og maayo,” Siya mipasabut. “Mipalayo sila sa ebanghelyo ug wala magsunod sa akong mga sugo.” Ang mga sagradong mga kamatuoran nangawala o gituis, apan misaad Siya sa pagpadayag sa kahingpitan sa Iyang ebanghelyo ngadto kang Joseph sa umaabut.[9]

Samtang nagsulti ang Manluluwas, si Joseph nakakita og mga panon sa mga anghel, ug ang kahayag nga naglibut kanila mas hayag pa sa adlaw sa udtong tutok. “Tan-awa, ug sud-onga, ako dali nga moabut,” ang Ginoo miingon, “sinul-uban sa himaya sa Akong Amahan.”[10]

Nagtuo si Joseph nga masunog ang kakahoyan sa kahayag, apan ang mga kahoy nagsiga sama sa sampinit ni Moises ug wala maugdaw.[11]

Sa dihang nawala na ang kahayag, nakamatngon si Joseph nga siya naghigda, nagtan-aw ngadto sa langit. Ang gilis sa kahayag mibiya na, ug ang iyang gibati nga sala ug kalibog nahanaw. Mga pagbati sa balaan nga gugma ang mipuno sa iyang kasingkasing.[12] Ang Dios nga Amahan ug si Jesukristo namulong ngadto kaniya, ug nakat-unan niya mismo kon unsaon sa pagpangita sa kamatuoran ug kapasayloan.

Gumikan sa panan-awon luya kaayo para molihok, si Joseph naghigda sa kakahuyan hangtud ang iyang kusog mibalik. Naningkamot dayon siya sa pag-uli sa balay ug misandig sa fireplace aron makabarug. Ang iyang inahan nakakita niya ug nangutana kon unsay problema.

“Maayo ang tanan,” siya mipasalig kaniya. “Ako maayo man.”[13]

Paglabay sa pipila ka adlaw, samtang nakig-istorya sa usa ka tigsangyaw, gisulti ni Joseph ang mahitungod sa iyang nakita sa kakahoyan. Ang tigsangyaw aktibo sa bag-o lang gipahigayon nga relihiyusong mga kalihokan, ug nagtuo si Joseph nga seryusuhon pagdawat ang iyang panan-awon.

Sa sinugdanan gibaliwala ra sa tigsangyaw ang iyang mga pulong. Dunay mga tawo nga nangangkon nga nakakita og langitnong panan-awon matag karon ug unya.[14] Apan nasuko siya ug dili matuohon, ug misulti ni Joseph nga ang iyang istorya gikan sa yawa. Ang mga adlaw sa mga panan-awon ug mga pagpadayag dugay nang mihunong, miingon siya, ug kini dili na gayud mobalik pa.[15]

Nahibulong si Joseph, ug sa wala madugay wala nay motuo sa iyang panan-awon.[16] Nganong motuo man sila? Katorse anyos lamang siya ug hapit walay edukasyon. Gikan siya sa kabus nga pamilya ug gilauman nga magtikad sa yuta sa tibuok niyang kinabuhi ug ang pagpangita sa mga ginagmay nga kabuhian pinaagi sa inadlaw nga pagtrabaho.

Ug ang iyang pagpamatuod igong nakahasol sa ubang tawo aron mobiay-biay kaniya. Katingalahan kaayo, naghunahuna siya, nga ang usa ka yanong bata nga walay kahulugan sa kalibutan makadani og daghan kaayong kapait ug pagbiaybiay. “Ngano nga gigukod ako sa pagsulti sa kamatuoran? gusto siyang mangutana. “Ngano nga ang kalibutan naglaraw sa paghimo kanako nga molimud kon unsa ang akong tinuod nga nakita?”

Nalibug si Joseph niini nga mga pangutana sa tibuok niyang kinabuhi. “Ako sa tinuod nakakita og usa ka kahayag, ug sa taliwala niana nga kahayag ako nakakita sa duha ka mga Personahe, ug sila gayud namulong ngari kanako,” sa kaulahian siya misaysay, “ug bisan pa ako gikasilagan ug gigukod sa pag-ingon nga ako nakakita og usa ka panan-awon, apan kini tinuod.”

“Ako nasayud niini, ug ako nasayud nga ang Dios nasayud niini,” mipamatuod siya, “ug ako dili makalimud niini.”[17]

Sa dihang nakaamgo si Joseph nga ang pagpakigbahin sa iyang panan-awon nakapahimo lang sa iyang mga silingan nga nakigbatok kaniya, iya na lang kining gitago sa iyang kaugalingon, nakontento sa kahibalo nga gihatag sa Dios kaniya.[18] Sa kaulahian, human siya mipalayo sa New York, naningkamot siya sa pagrekord sa iyang sagrado nga kasinatian didto sa kakahuyan. Gihulagway niya ang iyang tinguha alang sa kapasayloan ug ang pasidaan sa Manluluwas ngadto sa kalibutan nga nagkinahanglan sa paghinulsol. Siya mismo ang misulat sa mga pulong, sa dili perpektong pinulongan, matinguhaong naningkamot nga mahulagway ang kahalangdon sa panghitabo.

Sa misunod nga katuigan, subli niyang giasoy ang panan-awon sa, nakapaagni og mga tigsulat kinsa makatabang kaniya nga mas mapadayag sa tanang matang sa pagsupak nga mahulagway. Misulti siya sa iyang tinguha nga makit-an ang tinuod nga simbahan ug mihulagway sa Dios nga Amahan nga unang pagpakita aron sa pagpaila sa Anak. Wala kaayo siya mosulat kabahin sa iyang kaugalingong tinguha nga mapasaylo ug mas daghan ang mensahe sa Manluluwas ngadto sa tanan mahitungod sa kamatuoran ug sa panginahanglan alang sa pagpahiuli sa ebanghelyo.[19]

Sa matag paningkamot sa pagrekord sa iyang kasinatian, si Joseph mipamatuod nga ang Ginoo nakadungog ug mitubag sa iyang pag-ampo. Isip usa ka batan-ong lalaki, nahibaloan niya nga ang simbahan sa Manluluwas wala na sa yuta. Apan ang Ginoo misaad sa pagpadayag og mas daghan pa mahitungod sa Iyang ebanghelyo sa tukmang panahon. Busa si Joseph mihukom sa pagsalig sa Dios, nagpabilin nga matinud-anon ngadto sa mga sugo nga iyang nadawat didto sa kakahuyan, ug mapailubon nga mihulat alang sa dugang nga panudlo.[20]

Mubo nga mga sulat

1. ◀ Joseph Smith—Kasaysayan 1:14; Joseph Smith History, 1838–56, volume A-1, 3, sa JSP, H1:212 (draft 2); Interview, Joseph Smith ni David Nye White, Ago. 21, 1843, sa [David Nye White], “The Prairies, Nauvoo, Joe Smith, the Temple, the Mormons, &c.,” Pittsburgh Weekly Gazette, Sept. 15, 1843, [3], anaa sa josephsmithpapers.org.

2. ◀ Interview, Joseph Smith ni David Nye White, Ago. 21, 1843, sa [David Nye White], “The Prairies, Nauvoo, Joe Smith, the Temple, the Mormons, &c.,” Pittsburgh Weekly Gazette, Sept. 15, 1843, [3], anaa sa josephsmithpapers.org; Joseph Smith History, circa Summer 1832, 3, sa JSP, H1:12.

3. ◀ Joseph Smith, Journal, Nob. 9–11, 1835, sa JSP, J1:88.

4. ◀ Joseph Smith—Kasaysayan 1:15; Hyde, Ein Ruf aus der Wüste, 15–16; Joseph Smith History, 1838–56, volume A-1, 3, sa JSP, H1:212 (draft 2).

5. ◀ Joseph Smith—Kasaysayan 1:16; Joseph Smith, Journal, Nob. 9–11, 1835, sa JSP, J1:88; Joseph Smith History, 1838–56, volume A-1, 3, sa JSP, H1:212 (draft 2).

6. ◀ Joseph Smith—Kasaysayan 1:16–17; Joseph Smith History, circa Summer 1832, 3, sa JSP, H1:12–13; Joseph Smith History, 1838–56, volume A-1, 3, sa JSP, H1:214 (draft 2); Joseph Smith, Journal, Nob. 9–11, 1835, sa JSP, J1:88.

7. ◀ Joseph Smith History, circa Summer 1832, 3, sa JSP, H1:13.

8. ◀ Interview, Joseph Smith ni David Nye White, Ago. 21, 1843, sa [David Nye White], “The Prairies, Nauvoo, Joe Smith, the Temple, the Mormons, &c.,” Pittsburgh Weekly Gazette, Sept. 15, 1843, [3], anaa sa josephsmithpapers.org.

9. ◀ Joseph Smith—Kasaysayan 1:5–26; Joseph Smith History, circa Summer 1832, 3, sa JSP, H1:13; Levi Richards, Journal, Hunyo 11, 1843; Joseph Smith, “Church History,” Times and Seasons, Mar. 1, 1842, 3:706, sa JSP, H1:494.

10. ◀ Joseph Smith History, circa Summer 1832, 3, sa JSP, H1:13.

11. ◀ Pratt, Interesting Account, 5, sa JSP, H1:523.

12. ◀ Joseph Smith—Kasaysayan 1:20; Interview, Joseph Smith ni David Nye White, Ago. 21, 1843, sa [David Nye White], “The Prairies, Nauvoo, Joe Smith, the Temple, the Mormons, &c.,” Pittsburgh Weekly Gazette, Sept. 15, 1843, [3], anaa sa josephsmithpapers.org; Joseph Smith History, 1838–56, volume A-1, 3, sa JSP, H1:214 (draft 2); Joseph Smith History, circa Summer 1832, 3, sa JSP, H1:13.

13. ◀ Joseph Smith—Kasaysayan 1:20; Joseph Smith History, 1838–56, volume A-1, 3, sa JSP, H1:214 (draft 2).

14. ◀ Tan-awa sa Bushman, “Visionary World of Joseph Smith,” 183–204.

15. ◀ Joseph Smith—Kasaysayan 1:21; Joseph Smith History, 1838–56, volume A-1, 3, sa JSP, H1:216 (draft 2); Neibaur, Journal, Mayo 24, 1844, anaa sa josephsmithpapers.org. Hilisgutan: Christian Churches in Joseph Smith’s Day

16. ◀ Joseph Smith—Kasaysayan 1:22, 27; Joseph Smith History, 1838–56, volume A-1, 4, sa JSP, H1:216–18 (draft 2); Interview, Joseph Smith ni David Nye White, Ago. 21, 1843, sa [David Nye White], “The Prairies, Nauvoo, Joe Smith, the Temple, the Mormons, &c.,” Pittsburgh Weekly Gazette, Sept. 15, 1843, [3], anaa sa josephsmithpapers.org.

17. ◀ Joseph Smith—Kasaysayan 1:21–25; Joseph Smith History, 1838–56, volume A-1, 4, sa JSP, H1:216–18 (draft 2).

18. ◀ Joseph Smith History, circa Summer 1832, 3, sa JSP, H1:13; tan-awa usab sa Historical Introduction to Joseph Smith History, circa Summer 1832, sa JSP, H1:6.

19. ◀ Si Joseph misulat o midumala sa pagsulat sa upat ka mga istorya niini nga kasinatian atol sa iyang kinabuhi, ang pinakauna mao ang sa Joseph Smith History, circa Summer 1832, 1–3, sa JSP, H1:11–13. Laing lima pa ka mga tawo nga nakadungog niya nga namulong mahitungod sa kasinatian misulat og ilang kaugalingong mga istorya. Ang siyam ka mga istorya makita sa “Primary Accounts of Joseph Smith’s First Vision of Deity,” Joseph Smith Papers website, josephsmithpapers.org. Alang sa usa ka pag-analisar sa mga kaparehas ug panaglahi tali sa mga istorya, tan-awa sa “First Vision Accounts,” Gospel Topics, topics.lds.org. Topic: Joseph Smith’s First Vision Accounts

20. ◀ Joseph Smith—Kasaysayan 1:26; Joseph Smith History, 1838–56, volume A-1, 4, sa JSP, H1:218 (draft 2).

KAPITULO 3

Mga Palid nga Bulawan

Milabay ang tulo ka tuig, ug tulo ka ting-ani. Kadaghanan sa mga adlaw gigahin ni Joseph sa pagpanghawan sa yuta, sa pagbugwal niini, ug sa pagpamoo aron makatigom og kwarta alang sa tinuig nga bayranan sa yuta sa pamilya. Dili kaayo siya makaeskwela tungod sa trabaho, ug kasagaran sa iyang libreng oras iyang gigahin uban sa pamilya ug sa ubang trabahante.

Si Joseph ug ang iyang mga higala mga batan-on pa ug malipayon. Usahay makahimo sila og mga binuang, ug si Joseph nakaamgo nga ang mapasaylo sa makausa wala magpasabut nga dili na gayud siya kinahanglan nga maghinulsol pag-usab. Ni ang iyang panan-awon wala usab magtubag sa matag pangutana o mitapos sa iyang kalibug.[1] Mao nga naningkamot siya nga magpaduol ngadto sa Dios. Gibasa niya ang iyang Biblia, misalig sa gahum ni Jesukristo sa pagluwas kaniya, ug misunod sa sugo sa Ginoo nga dili magpasakop sa bisan unsang simbahan.

Sama sa kadaghanan sa mga tawo sa dapit, lakip sa iyang amahan, si Joseph nagtuo nga ang Dios mopadayag og kahibalo pinaagi sa mga butang sama sa mga sungkod ug mga bato, sama sa Iyang nabuhat uban ni Moises, Aaron, ug uban pa sa Biblia.[2] Usa ka adlaw, samtang gitabangan ni Joseph ang usa ka silingan sa pagkalot og atabay, nakakita siya og gamayng bato nga nalubong sa lawom sa yuta. Nasayud nga ang mga tawo usahay migamit og lahi nga mga bato sa pagpangita sa nawala nga mga butang o tinago nga mga bahandi, naghunahuna si Joseph kon ingon ba niana ang bato nga iyang nakit-an. Sa pagtan-aw niini, nakakita siya og mga butang nga dili makita sa ordinaryong mata.[3]

Ang gasa ni Joseph sa paggamit sa bato nakapahingangha sa mga sakop sa pamilya, nga mitan-aw niini isip usa ka timaan sa balaan nga tahas.[4] Apan bisan og duna siyay gahum sa usa ka manalagna, dili pa gihapon sigurado si Joseph kon nahimuot ba ang Dios kaniya. Dili na niya mabati ang kapasayloan ug kalinaw nga iyang gibati human sa iyang panan-awon sa Amahan ug Anak. Hinoon, kanunay niyang nabati ang panghimaraot tungod sa iyang kahuyang ug pagkadili perpekto.[5]

Niadtong Septyembre 21, 1823, ang dise-siyete anyos nga si Joseph nagmata nga naghigda sa attic nga gigamit niya ug sa iyang mga igsoong lalaki. Dugay siyang natulog nianang gabhiuna, naminaw sa iyang pamilya nga nag-istorya bahin sa lain-laing mga simbahan ug sa mga doktrina nga gitudlo niini. Karon natulog na ang tanan, ug hilum na ang balay.[6]

Diha sa kangiob sa iyang kwarto, si Joseph misugod sa pag-ampo, bug-os nga nangamuyo nga ang Dios mopasaylo sa iyang mga sala. Nangandoy siya nga ikahinabi ang usa ka langitnong mensahero nga makahatag niya og kasiguroan sa iyang kahimtang atubangan sa Ginoo ug mohatag kaniya og kahibalo sa ebanghelyo nga gisaad kaniya didto sa kakahuyan. Nasayud si Joseph nga ang Dios mitubag sa iyang mga pag-ampo sa una, ug hingpit ang iyang pagsalig nga Siya motubag pag-usab.

Samtang nag-ampo si Joseph, mitunga ang kahayag sa kiliran sa iyang higdaanan ug nagkahayag kini hangtud milukop sa tibuok kwarto. Mihangad si Joseph ug nakakita og anghel nga nagbarug sa kahanginan. Ang anghel nagsul-ob og puti nga saput nga mitabon hangtud sa iyang mga pulso ug buol-buol. Ang kahayag daw miamag gikan kaniya, ug ang iyang nawong sama ka sulaw sa kilat.

Sa sinugdanan nahadlok si Joseph, apan ang kalinaw mipuno kaniya. Ang anghel misangpit sa iyang ngalan ug mipaila sa iyang kaugalingon nga si Moroni. Miingon siya nga gipasaylo na sa Dios ang mga sala ni Joseph ug karon adunay ipabuhat kaniya. Siya namahayag nga ang ngalan ni Joseph pagagamiton alang sa maayo ug sa dautan taliwala sa tanang katawhan .[7]

Si Moroni namulong bahin sa bulawan nga mga palid nga gilubong sa duol nga bungtod. Diha sa mga palid nakakulit ang rekord sa karaang mga tawo nga kanhi nagpuyo sa Amerika. Ang rekord nagsulti sa ilang kagikan ug miasoy sa kaagi sa pagbisita ni Jesukristo kanila ug nagtudlo sa kahingpitan sa Iyang ebanghelyo.[8] Gilubong kini uban sa mga palid, miingon si Moroni, duha ka bato nga naghatag og gahum sa mga manalagna, nga sa kaulahian gitawag ni Joseph og Urim ug Thummim, o mga tighubad. Ang Ginoo miandam niining mga bato sa pagtabang ni Joseph sa paghubad sa rekord. Ang tin-aw nga mga bato anaa sa bayanan nga plata ug gitaod sa taming.[9]

Sa nahibiling panahon sa pagbisita, si Moroni mikutlo og mga panagna gikan sa biblikanhong mga basahon ni Isaias, Joel, Malaquias, ug sa Mga Buhat. Ang Ginoo hapit na moabut, mipasabut siya, ug ang tawhanong pamilya dili makatuman sa katuyoan sa ilang pagkalalang gawas kon mabag-o una ang karaan nga pagkigsaad sa Dios.[10] Miingon si Moroni nga ang Dios mipili kang Joseph sa pagbag-o sa pagkigsaad, ug kon mopili siya nga magmatinud-anon sa mga sugo sa Dios, siya ang mopadayag sa mga rekord nga naa sa mga palid.[11]

Sa wala pa mobiya, ang anghel mimando ni Joseph nga ampingan ang mga palid ug walay pakit-on niini gawas lang kon gisugo, nagpasidaan kaniya nga siya pagalaglagon kon siya mosupak niining tambag. Dayon ang kahayag milibot kang Moroni ug siya misaka sa langit.[12]

Samtang naghigda si Joseph nga naghunahuna bahin sa panan-awon, ang kahayag milukop na usab sa kwarto ug mipakita pag-usab si Moroni, naghatag sa mao gihapon nga mensahe ingon sa nangagi. Mibiya dayon siya, apan mibalik sa makausa pa ug mihatag sa iyang mensahe sa ikatulong higayon.

“Karon, Joseph, pagbantay,” miingon siya. “Kon moadto na ka sa pagkuha sa mga palid, ang imong hunahuna mapuno sa kangitngit, ug ang tanang matang sa kadautan magdali sa pagsulod sa imong hunahuna aron mopugong kanimo sa pagsunod sa mga sugo sa Dios.” Gigiyahan si Joseph ngadto sa tawo nga mosuporta kaniya, si Moroni miawhag kaniya sa pagsulti sa iyang amahan mahitungod sa iyang mga panan-awon.

“Motuo siya sa tanan nimong isulti,” misaad ang anghel.[13]

Pagkasunod buntag, walay gihisgutan si Joseph bahin ni Moroni, bisan tuod nasayud siya nga ang iyang amahan motuo usab sa mga panan-awon ug sa mga anghel. Hinoon, nang-ani sila nianang buntaga sa duol nga umahan uban si Alvin.

Ang buhat lisud. Naningkamot si Joseph nga makaapas sa iyang igsoon samtang gihampas nila sa ilang mga panghabas ang tag-as nga pananom. Apan ang mga pagbisita ni Moroni nakapatukaw niya sa tibuok gabii, ug ang iyang hunahuna nagsige og balik ngadto sa karaang rekord ug sa bungtod diin kini gilubong.

Wala madugay mihunong siya sa pagtrabaho, ug nakabantay si Alvin. “Kinahanglang mopadayon ta sa pagtrabaho,” misangpit siya ni Joseph, “o dili ta makahuman sa atong buluhaton.”[14]

Naningkamot si Joseph sa pagtrabaho og maayo ug mas paspas, apan bisan unsaon pa niya, dili siya makaapas ni Alvin. Pagkataud-taud, si Joseph Sr. nakabantay nga nangluspad si Joseph ug mihunong na usab sa pagtrabaho. “Pauli sa balay,” miingon siya, nagtuo nga nasakit ang iyang anak.

Gisunod ni Joseph ang iyang amahan ug hinay-hinayng milakaw pauli sa balay. Apan sa iyang paglabang sa koral, nalup-og siya, hilabihang kaluya.

Samtang naghigda siya didto, nagtigum og kusog, nakita na usab niya si Moroni nga nagbarug ibabaw kaniya, gilibutan sa kahayag. “Nganong wala man nimo sultihi ang imong amahan sa unsay akong gisulti kanimo?” nangutana siya.

Miingon si Joseph nga nahadlok siya nga dili motuo ang iyang amahan kaniya.

“Motuo siya,” gipaniguro ni Moroni kaniya, dayon gisulti pag-usab ang iyang mensahe sa miaging gabii.[15]

Mihilak si Joseph Sr. sa dihang gisultihan siya sa iyang anak mahitungod sa anghel ug sa iyang mensahe. “Usa kadto ka panan-awon gikan sa Dios,” miingon siya. “Atimana kadto.”[16]

Miadto dayon si Joseph sa bungtod. Atol sa kagabhion, si Moroni mipakita kaniya og usa ka panan-awon kon asa gitaguan ang mga palid, aron masayud siya kon asa moadto. Ang bungtod, usa sa kinadak-an sa dapit, mga tulo ka milya [lima ka kilometro] gikan sa iyang balay. Ang mga palid gilubong ilawom sa dako, lingin nga bato sa kasadpang bahin sa bungtod, dili layo sa tumoy niini.

Naghunahuna si Joseph sa mga palid samtang naglakaw siya. Bisan og nasayud siya nga sagrado kini, dili niya malikayan sa paghunahuna kon pila kaha ang bili niini. Nakadungog na siya og mga istorya bahin sa tinago nga mga bahandi nga gipanalipdan sa mga espiritu nga magbalantay, apan si Moroni ug ang mga palid nga iyang gihulagway lahi ra niining mga istorya. Si Moroni usa ka langitnong mensahero nga gitudlo sa Dios nga mohatud sa rekord sa luwas nga paagi ngadto sa Iyang pinili nga manalagna. Ug ang mga palid bililhon dili tungod kay kini bulawan, apan tungod kay nagsaksi kini kang Jesukristo.

Dili gihapon malikayan ni Joseph sa paghunahuna nga kahibalo na siya karon kon asa eksaktong makaplagan ang igong bahandi aron makalingkawas ang iyang pamilya sa kawad-on.[17]

Pag-abut sa bungtod, natultolan ni Joseph ang dapit nga iyang nakita sa panan-awon ug gisugdan niya sa pagkubkob ang nahimutangan sa bato hangtud nga nahawan ang mga kilid-kilid niini. Nakakita dayon siya og dakong sanga sa kahoy ug gigamit kini sa pagligwat sa bato ug gipadaplin kini.[18]

Ilawom sa dakong bato mao ang usa ka kahon, nga ginama sa bato. Pagtan-aw sa sulod, nakita ni Joseph ang bulawang mga palid, ang mga bato sa manalagna, ug ang panagang sa dughan.[19] Ang mga palid napuno sa karaang sinulat ug gihugpong sa usa ka kilid sa tulo ka lingin nga metal. Ang matag palid mga unom ka pulgada ang gilapdon, walo ka pulgada ang gitas-on, ug nipis ra. Usa ka porsyon sa mga palid makita nga daw gisilyuhan aron walay makabasa niini.[20]

Nahingangha, si Joseph naghunahuna na usab kon pila kaha ang kantidad sa mga palid. Gikab-ot niya kini—ug adunay kuryente nga iyang nabati. Kalit niyang gibira ang iyang kamot apan mikab-ut na usab siya sa mga palid og kaduha pa ug nakuryentihan sa matag higayon.

“Nganong dili man ko makakuha niining libruha?” nakatuaw siya.

“Tungod kay wala ka mosunod sa mga sugo sa Ginoo,” miingon ang usa ka tingog sa duol.[21]

Milingi si Joseph ug nakita si Moroni. Diha-diha ang mensahe gikan sa miaging gabii milukop sa iyang hunahuna, ug nakasabut siya nga iyang gikalimtan ang tinuod nga katuyoan sa rekord. Misugod siya sa pag-ampo, ug ang iyang hunahuna ug kalag nahigmata ngadto sa Balaang Espiritu.

“Tan-awa,” misugo si Moroni. Laing panan-awon na usab ang nakita ni Joseph, ug iyang nakita si Satanas nga gipalibutan sa iyang dili maihap nga mga panon. “Gipakita dinhi ang tanan, ang maayo ug ang dautan, ang balaan ug ang dili putli, ang himaya sa Dios ug ang gahum sa kangitngit,” ang anghel namahayag, “aron ikaw masayud sukad karon sa duha ka gahum ug ayaw gayud pagpaimpluwensya o pagpadaug nianang usa nga dautan.”

Gisugo niya si Joseph sa pagpaputli sa iyang kasingkasing ug lig-unon ang iyang hunahuna aron pagdawat sa rekord. “Kon ugaling kining sagradong mga butang makuha kinahanglan ipaagi lamang kini sa pag-ampo ug pagkamatinud-anon sa pagsunod sa Ginoo,” mipasabut si Moroni. “Wala kini gibutang dinhi aron makatigum lang og bahandi ug katigayunan alang sa himaya sa kalibutan. Kini gisilyuhan pinaagi sa pag-ampo nga inubanan og pagtuo.”[22]

Nangutana si Joseph kon kanus-a siya makabaton sa mga palid.

“Sa ika-bayente dos nga adlaw sa sunod Septyembre,” miingon si Moroni, “kon imong madala ang tukma nga tawo.”

“Kinsa man ang tukma nga tawo?” Nangutana si Joseph.

“Ang imong kinamagulangang igsoon.”[23]

Sukad sa bata pa siya, nasayud na si Joseph nga makasalig siya sa iyang kinamagulangang igsoon. Si Alvin bayente singko anyos na karon ug nakaangkon na unta sa iyang kaugalingong umahan kon gusto niya. Apan gipili niyang mopuyo sa umahan sa pamilya aron matabangan ang iyang ginikanan nga mahiluna ug masigurado na sa ilang yuta samtang nagkatigulang sila. Seryuso siya ug kugihan, ug gimahal ug gidayeg kaayo siya ni Joseph.[24]

Tingali mibati si Moroni nga si Joseph nagkinahanglan sa kaalam ug kusog sa iyang igsoon aron mahimong matang sa tawo nga masaligan sa Ginoo sa mga palid.

Pag-uli niya sa balay nianang gabhiuna, si Joseph gikapoy. Apan gitapok-an dayon siya sa iyang pamilya pagsulod niya sa pultahan, naghinam-hinam nga masayud unsay iyang nakit-an sa bungtod. Misugod si Joseph sa pagsulti kanila mahitungod sa mga palid, apan mipakgang si Alvin pagkabantay niya nga gikapoy pag-ayo si Joseph.

“Mangatulog na ta,” miingon siya, “ug sayo ta mangmata ugma ug motrabaho.” Dako sila og panahon ugma aron maminaw sa tibuok istorya ni Joseph. “Kon sayong andamon ni Mama ang atong panihapon,” miingon siya, “taas-taas ang atong panahon sa gabii ug manglingkod tang tanan ug maminaw nimo nga moistorya.”[25]

Pagkasunod gabii niana, misaysay si Joseph sa unsay nahitabo didto sa bungtod, ug mituo si Alvin kaniya. Isip kinamagulangang anak nga lalaki sa pamilya, gibati ni Alvin kanunay nga responsable sa pisikal nga kaayohan sa iyang nagkatigulang na nga mga ginikanan. Gani siya ug ang iyang mga igsoong lalaki misugod na sa pagtukod og mas dakong balay alang sa pamilya aron mas komportable sila.

Karon daw si Joseph ang nag-atiman sa ilang espirituhanong kaayohan. Sunod-sunod ang gabii nga interesadong naminaw ang pamilya sa iyang istorya kabahin sa mga palid ug sa mga tawo nga misulat niini. Nahimong mas suod ang pamilya, ug ang ilang panimalay malinawon ug malipayon. Ang matag usa mibati nga adunay nindot nga mahitabo.[26]

Dayon usa ka buntag sa tinglarag, wala pay duha ka bulan sukad sa pagbisita ni Moroni, si Alvin miuli nga gisakitan pag-ayo sa iyang tiyan. Nagtiko-ko sa kasakit, mihangyo siya sa iyang amahan nga mangayo og tabang. Pag-abut gayud sa doktor, iyang gipatumar si Alvin og pution nga tambal, apan nakapasamot lang hinoon kini.

Naghigda ra si Alvin sulod sa pila ka adlaw, naglimbag-limbag sa kasakit. Nasayud nga mamatay na tingali siya, iyang gitawag si Joseph. “Buhata ang tanan nimong mahimo aron makuha ang mga rekord,” miingon si Alvin. “Pagmatinud-anon sa pagdawat og instruksyon ug sunda ang matag sugo nga ihatag kanimo.”[27]

Namatay siya wala madugay niana, ug ang kasubo milukop sa tibuok balay. Atol sa lubong, usa ka tigsangyaw daw mipasabut nga maimpyerno si Alvin ug gigamit ang pagkamatay ni Alvin isip pagpasidaan sa uban kon unsay mahitabo sa mga tawo gawas kon ang Dios mopataliwala sa pagluwas kanila. Nasuko pag-ayo si Joseph Sr. Ang iyang anak buotan nga batan-ong lalaki, ug dili siya makatuo nga silutan siya sa Dios.[28]

Sa pagkawala ni Alvin, ang panag-istorya bahin sa mga palid naundang. Maunungon kaayo siya nga tigsuporta sa balaang tawag ni Joseph nga ang bisan unsang paghisgot niini makapahinumdom sa iyang kamatayon. Dili makaagwanta ang pamilya niini.

Gimingaw kaayo si Joseph ni Alvin ug naglisud gayud sa pagdawat sa iyang kamatayon. Naglaum unta siya nga mosalig sa iyang kinamagulangang igsoon sa pagtabang kaniya nga makuha ang rekord. Karon gibati niya nga biniyaan.[29]

Pag-abut na gayud sa adlaw nga mobalik na ngadto sa bungtod, nag-inusarang miadto si Joseph. Wala si Alvin, dili siya sigurado kon ang Ginoo mosalig kaniya sa mga palid. Apan naghunahuna siya nga iyang masunod ang matag sugo nga ihatag sa Ginoo niya, sumala sa gitambag sa iyang igsoon. Ang instruksyon ni Moroni sa pagkuha sa mga palid klaro. “Kinahanglan imo kining kuhaon ug modiretso dayon sa imong balay nga dili na maglangay,” ang anghel miingon, “ug ikandado kini.”[30]

Didto sa bungtod, giligwat ni Joseph ang bato, gikab-ot ang kahon, ug gikuha ang mga palid. Adunay misantop dayon sa iyang hunahuna: ang ubang mga butang sa kahon bililhon ug kinahanglang tagoan sa dili pa siya mopauli. Iyang gibutang ang mga palid ug mibalik aron pagtabon sa kahon. Apan sa dihang gibalikan niya ang mga palid, wala na kini. Nakuyawan, miluhod siya ug nangamuyo aron masayud kon hain na kini.

Mipakita si Moroni ug misulti kang Joseph nga napakyas na usab siya sa pagsunod sa mga direksyon. Dili lang nga wala niya gisiguro ang pagbutang sa mga palid, iyang gipasagdan usab kini nga mawala sa iyang panan-aw. Sa kaandam nga mohimo sa buhat sa Ginoo ang bantan-on nga manalagna, dili pa siya makahimo sa pagpanalipod sa karaang rekord.

Nasagmuyo si Joseph sa iyang kaugalingon, apan si Moroni misugo niya sa pagbalik alang sa mga palid sa sunod tuig. Gitudloan usab siya bahin sa plano sa Ginoo alang sa gingharian sa Dios ug ang talagsaong buhat nga pagasugdan na.

Pagbiya sa anghel, si Joseph naguol gihapon kaayo nga mikanaog sa bungtod, nabalaka kon unsay hunahunaon sa iyang pamilya nga mipauli siya nga walay dala.[31] Sa dihang misulod na siya sa balay, naghulat sila kaniya. Nangutana dayon ang iyang amahan kon naa ba niya ang mga palid.

“Wala,” miingon siya. “Wala nako kini makuha.”

“Nakit-an ba nimo kini?”

“Nakakita ko pero dili nako kini makuha.”

“Nakuha na unta to nako,” miingon si Joseph Sr. “kon ako pa ang naa sa imong lugar.”

“Wala ka masayud sa imong gisulti,” miingon si Joseph. “Dili nako to makuha, kay wala ko tuguti sa anghel sa Ginoo.”[32]

Mubo nga mga sulat

1. ◀ Joseph Smith History, 1838–56, volume A-1, 4–5, sa JSP, H1:220 (draft 2); Joseph Smith History, circa Summer 1832, 1, sa JSP, H1:11.

2. ◀ “Joseph Smith as Revelator and Translator,” sa JSP, MRB:xxi; Turley, Jensen, ug Ashurst-McGee, “Joseph the Seer,” 49–50; tan-awa usab sa Mosiah 8:17; Alma 37:6–7, 41; ug Doktrina ug mga Pakigsaad 10:1, 4 (Revelation, Spring 1829, sa josephsmithpapers.org).

3. ◀ Bushman, Rough Stone Rolling, 48–49; Bushman, “Joseph Smith as Translator,” 242. Hisgutanan: Seer Stones

4. ◀ Lucy Mack Smith, History, 1845, 95; tan-awa usab sa Alma 37:23.

5. ◀ Joseph Smith Kasaysayan, circa Summer 1832, 4, sa JSP, H1:13–14; Joseph Smith—Kasaysayan 1:28–29; Joseph Smith.Kasaysayan, 1838–56, volume A-1, 5, sa JSP, H1:218–20 (draft 2).

6. ◀ Lucy Mack Smith, History, 1844–45, book 3, [10].

7. ◀ Joseph Smith—Kasaysayan, circa Summer 1832, 4, sa JSP, H1:13–14; Joseph Smith—Kasaysayan 1:29–33; Joseph Smith—Kasaysayan, 1838–56, volume A-1, 5, sa JSP, H1:218–22 (draft 2); Pratt, Interesting Account, 6, sa JSP, H1:524; Hyde, Ein Ruf aus der Wüste, 17–20. Histuganan: Angel Moroni

8. ◀ Joseph Smith, Journal, Nob. 9–11, 1835, sa JSP, J1:88.

9. ◀ Joseph Smith—Kasaysayan 1:35; Joseph Smith—Kasaysayan, 1838–56, volume A-1, 5, sa JSP, H1:222 (draft 2); Joseph Smith—Kasaysayan, circa Summer 1832, 4, sa JSP, H1:14; Oliver Cowdery, “Letter IV,” LDS Messenger and Advocate, Peb. 1835, 1:65–67; Turley, Jensen, and Ashurst-McGee, “Joseph the Seer,” 49–54; “Mormonism—No. II,” Tiffany’s Monthly, Hulyo 1859, 164. Hisgutanan: Seer Stones

10. ◀ Joseph Smith—Kasaysayan 1:36–41; Joseph Smith—Kasaysayan, 1838–56, volume A-1, 5–6, sa JSP, H1:222–26 (draft 2); Joseph Smith, Journal, Nob. 9–11, 1835, sa JSP, J1:88–89.

11. ◀ Oliver Cowdery, “Letter IV,” LDS Messenger and Advocate, Peb. 1835, 1:78–79; Lucy Mack Smith, History, 1844–45, book 3, [11].

12. ◀ Joseph Smith—Kasaysayan 1:42–43; Joseph Smith—Kasaysayan, 1838–56, volume A-1, 6, sa JSP, H1:226 (draft 2).

13. ◀ Lucy Mack Smith, History, 1844–45, book 3, [10]–[11]; Oliver Cowdery, “Letter IV,” LDS Messenger ug Advocate, Peb. 1835, 1:79–80; Oliver Cowdery, “Letter VII,” LDS Messenger ug Advocate, Hulyo 1835, 1:156–57; Joseph Smith—Kasaysayan 1:44–46; Joseph Smith—Kasaysayan, 1838–56, volume A-1, 6–7, sa JSP, H1:230–32 (draft 2); Joseph Smith, Journal, Nob. 9–11, 1835, sa JSP, J1:88–89.

14. ◀ Lucy Mack Smith, History, 1844–45, book 3, [11]; tan-awa usab sa Smith, William Smith on Mormonism, 9.

15. ◀ Lucy Mack Smith, History, 1844–45, book 3, [11]; Smith, Biographical Sketches, 82; Joseph Smith—Kasaysayan 1:48–49; Joseph Smith—Kasaysayan, 1838–56, volume A-1, 7, sa JSP, H1:230–32 (draft 2); Joseph Smith, Journal, Nob. 9–11, 1835, sa JSP, J1:89.

16. ◀ Joseph Smith, Journal, Nob. 9–11, 1835, sa JSP, J1:89.

17. ◀ Oliver Cowdery, “Letter VIII,” LDS Messenger and Advocate, Okt. 1835, 2:195–97. Hisgutanan: Treasure Seeking

18. ◀ Oliver Cowdery, “Letter VIII,” LDS Messenger and Advocate, Okt. 1835, 2:195–97; Joseph Smith—Kasaysayan 1:51–52; Joseph Smith Kasaysayan, 1838–56, volume A-1, 6–7, sa JSP, H1:230–32 (draft 2); tan-awa usa sa Packer, “A Study of the Hill Cumorah,” 7–10.

19. ◀ Joseph Smith—Kasaysayan 1:52; Joseph Smith—Kasaysayan, 1838–56, volume A-1, 7, sa JSP, H1:232 (draft 2). Hisgutanan: Gold Plates

20. ◀ Joseph Smith, “Church History,” Times and Seasons, Mar. 1, 1842, 3:707, sa JSP, H1:495.

21. ◀ Oliver Cowdery, “Letter VIII,” LDS Messenger and Advocate, Okt. 1835, 2:197–98; tan-awa usab sa Pratt, Interesting Account, 10, sa JSP, H1:527–29.

22. ◀ Oliver Cowdery, “Letter VIII,” LDS Messenger and Advocate, Okt. 1835, 2:198–99.

23. ◀ Knight, Reminiscences, 1; Joseph Smith, Journal, Nob. 9–11, 1835, sa JSP, J1:89; Joseph Smith—Kasaysayan 1:53–54; Joseph Smith History, 1838–56, volume A-1, 7, sa JSP, H1:232–34 (draft 2); tan-awa usab sa Jessee, “Joseph Knight’s Recollection of Early Mormon History,” 31.

24. ◀ Joseph Smith, Journal, Ago. 23, 1842, sa JSP, J1:116–17.

25. ◀ Lucy Mack Smith, History, 1844–45, book 3, [12]; book 4, [3]; Smith, Biographical Sketches, 83.

26. ◀ Lucy Mack Smith, History, 1844–45, book 4, [1]–[3]; Smith, Biographical Sketches, 86–87; tan-awa usab sa Lucy Mack Smith, History, 1845, 89; ug Bushman, Refinement of America, 425–27. Hisgutanan: Joseph Sr. and Lucy Mack Smith Family

27. ◀ Lucy Mack Smith, History, 1844–45, libro 4, [3]–[5].

28. ◀ Lucy Mack Smith, History, 1844–45, libro 4, [6]–[8]; “Wm. B. Smith’s Last Statement,” Zion’s Ensign, Ene. 13, 1894, 6.

29. ◀ Lucy Mack Smith, History, 1844–45, book 4, [7]; Joseph Smith, Journal, Ago. 23, 1842, sa JSP, J2:116–17.

30. ◀ Lucy Mack Smith, History, 1844–45, libro 4, [2]–[3].

31. ◀ Lucy Mack Smith, History, 1844–45, libro 4, [2]–[3]; Smith, Biographical Sketches, 85–86; Knight, Reminiscences, 1; Joseph Smith—Kasaysayan 1:54; Lucy Mack Smith, History, 1845, 88; tan-awa usab sa Jessee, “Joseph Knight’s Recollection of Early Mormon History,” 31.

32. ◀ Smith, Biographical Sketches, 86.

KAPITULO 4

Pagmabinantayon

Ang baynte-uno anyos nga si Emma Hale unang nakadungog bahin ni Joseph Smith sa dihang mitrabaho si Joseph sa ila ni Josiah Stowell sa tinglarag sa 1825. Gipatrabaho ni Josiah ang batan-on ug ang iyang amahan aron matabangan siya sa pagpangita og nalubong nga bahandi sa iyang yuta.[1] Ang lokal nga mga istorya nag-ingon nga usa ka pundok sa mga explorer nakamina og mga plata [silver] ug gitaguan ang bahandi diha sa dapit gatusan na ka tuig ang milabay. Nakahibalo nga si Joseph adunay gasa sa paggamit og mga bato sa manalagna, mitanyag si Josiah kaniya og maayong suhol ug bahin sa mga makit-an kon motabang siya sa pagpangita.[2]

Ang amahan ni Emma, si Isaac, misuporta sa pagpamasin. Sa dihang si Joseph ug ang iyang amahan miabut sa Stowell nga umahan sa Harmony, Pennsylvania—usa ka baranggay nga mga 240 ka kilometro sa habagatan sa Palmyra—si Isaac ang nagsilbing saksi sa dihang mipirma sila sa ilang mga kontrata. Gitugutan usab niya ang mga trabahante nga mopuyo sa iyang balay.[3]

Nahimamat ni Emma si Joseph wala madugay niana. Mas bata og gamay si Joseph kay kaniya, may gitas-on nga sobra sa unom ka pye, ug makita nga daw anad motrabaho og maayo. Asul ang iyang mga mata ug puti ang pamanit, ug aduna siyay dili kaayo klaro nga pagkakiang. Dili maayo ang iyang grammar, ug mogamit siya usahay og daghan kaayong mga pulong aron sa pagpahayag sa iyang kaugalingon, apan mipakita siya og natural nga kaalam kon mosulti siya. Siya ug ang iyang amahan maayo nga mga tawo kinsa gustong mosimba nga sila ra kay sa motambong sa simbahan diin si Emma ug ang iyang pamilya magsimbahan.[4]

Silang duha ni Joseph ug Emma ganahan sa gawas. Sukad sa pagkabata, si Emma malingaw nga magsakay-sakay og kabayo ug mosakay og bangka sa suba duol sa iyang balay. Dili maayo mangabayo si Joseph, apan hanas siya sa wrestling ug mga dula sa bola. Komportable siya nga makig-uban sa ubang tawo ug dali nga mopahiyom, kanunay nga moistorya og mga pasiaw o kataw-anan nga mga istorya. Mas hilumon si Emma, apan ganahan siyang maminaw og maayo nga pasiaw ug kahibalo makigsulti ni bisan kinsa. Ganahan usab siyang mobasa ug mokanta.[5]

Paglabay sa mga semana ug dihang nailhan na og maayo ni Emma si Joseph, nabalaka ang mga ginikanan ni Emma sa ilang relasyon. Si Joseph usa ka kabus nga trabahante gikan sa laing estado, ug nanghinaut sila nga mawad-an og pagtan-aw ang ilang anak diha kaniya ug maminyo ngadto sa usa sa mauswagong mga pamilya sa ilang dapit. Nagpanagana usab ang amahan ni Emma mahitungod sa pagpangita og bahandi ug maduhaduhaon sa tahas ni Joseph niini. Dili na importante kang Isaac Hale nga si Joseph misulay sa pagkombinsir ni Josiah Stowell nga hunungon ang pagpangita sa dihang naklaro nga walay makuha gikan niini.[6]

Si Emma mas ganahan ni Joseph kay ni bisan kinsang lalaki nga iyang nakaila, ug wala siya mohunong sa paggahin og panahon uban kaniya. Human nagmalampuson si Joseph sa pagkombinsir ni Josiah nga mohunong sa pagpangita og plata, nagpabilin siya sa Harmony aron motrabaho sa umahan ni Josiah. Usahay, motrabaho usab siya sa ilang Joseph ug Polly Knight, laing pamilya nga mag-uuma sa maong dapit. Kon wala siyay trabaho, mobisita siya ni Emma.[7]

Si Joseph ug ang iyang bato sa manalagna sa wala madugay nahimong hilisgutan sa mga libak-libak diha sa Harmony. Ang uban nga mas edaran nga mga tawo sa lungsod mituo sa mga manalagna, apan daghan sa ilang mga anak ug mga apo dili motuo. Ang pag-umangkon ni Josiah, nangangkon nga gipahimuslan ni Joseph ang iyang uyoan, mikiha sa batan-on sa korte ug miakusar kaniya nga usa ka mangingilad.

Nagbarug sa atubangan sa lokal nga huwes, mipasabut si Joseph kon giunsa niya pagkakita sa bato. Si Joseph Sr. mipamatuod nga kanunay siyang mihangyo sa Dios nga ipakita kanila ang Iyang kabubut-on alang sa talagsaong gasa ni Joseph isip manalagna. Sa katapusan, si Josiah mibarug sa atubangan sa korte ug miingon nga si Joseph wala mangilad kaniya.

“Sakto ba ang akong pagsabut,” miingon ang huwes, “nga nagtuo ka nga ang piniriso makakita pinaagi sa tabang sa bato?”

Dili, mi-insister si Josiah. “Positibo kong nasayud nga tinuod kana.”

Si Josiah usa ka tinahud nga tawo sa komunidad, ug ang katawhan modawat sa iyang ipanulti. Sa katapusan, ang bista sa korte wala makapakita og ebidensya nga giilad siya ni Joseph, mao nga gibasura sa huwes ang akusasyon.[8]

Niadtong Septyembre 1826, si Joseph mibalik sa bungtod aron sa pagkuha sa mga palid, apan miingon si Moroni nga dili pa siya andam niini. “Ayaw na pakig-uban sa mga tigkalot og kwarta,” misulti kaniya ang anghel. Adunay mga dautang tawo taliwala kanila.[9] Gihatagan siya ni Moroni og usa pa ka tuig nga mapahiangay ang iyang kabubut-on ngadto sa kabubut-on sa Dios. Kon dili niya mahimo, ang mga palid dili gayud isalig kaniya.

Ang anghel misulti usab kaniya sa pagdala og kauban sa iyang pagbalik. Mao usab kini ang iyang gihangyo sa katapusan sa unang pagbisita ni Joseph sa bungtod. Apan tungod kay namatay si Alvin, naglibug si Joseph.

“Kinsa man ang tukmang tawo?” nangutana siya.

“Masayud ra ka,” miingon si Moroni.

Nagtinguha si Joseph sa giya sa Ginoo pinaagi sa iyang bato sa manalagna. Ang tukmang tawo, iyang nasayran, mao si Emma.[10]

Si Joseph nadani dayon kang Emma sa pagkita nila. Sama ni Alvin, usa siya ka tawo nga makatabang kaniya nga mahimong tawo nga gikinahanglan sa Ginoo sa pagpahigayon sa Iyang buhat. Apan sobra pa si Emma niana. Nahigugma si Joseph kang Emma ug gustong makigminyo kaniya.[11]

Pagka-Disyembre, nagbaynte uno anyos na si Joseph. Kaniadto, mitugot siyang maimpluwensyahan sa daghang paagi sa mga ekspektasyon niadtong gustong mopahimulos sa iyang gasa.[12] Apan human sa iyang katapusang pagbisita sa bungtod, nasayud siya nga daghan pa siya og angayng buhaton aron maandam ang iyang kaugalingon sa pagdawat sa mga palid.

Sa wala pa mobalik sa Harmony, nakig-istorya si Joseph sa iyang mga ginikanan. “Nakadesisyon ko nga magminyo,” miingon siya kanila, “ug, kon wala kamoy pagsupak, si Emma Hale ang akong gipili.” Nalipay ang iyang mga ginikanan sa iyang desisyon, ug giawhag siya ni Lucy nga mopuyo uban kanila human sila maminyo.[13]

Si Joseph migahin og dakong panahon kutob sa iyang mahimo uban ni Emma niana nga tingtugnaw, usahay manghulam sa balsa [sleigh] sa pamilyang Knight kon lisud agian ang dalan padulong sa balay sa pamilyang Hales tungod sa snow . Apan ang mga ginikanan ni Emma dili gihapon ganahan ni Joseph, ug pakyas ang iyang paningkamot nga magustuhan sa pamilya.[14]

Niadtong Enero 1827, mibisita si Emma sa balay sa pamilyang Stowell, diin siya ug si Joseph makagahin og panahon nga magkauban nga wala ang nagpanaway nga tinan-awan sa pamilya ni Emma. Didto mitanyag si Joseph og kaminyoon kang Emma, ug sa sinugdanan, si Emma ingon og nakalitan. Nasayud si Emma nga ang iyang mga ginikanan mosupak sa kaminyoon.[15] Apan giawhag siya ni Joseph sa paghunahuna bahin niini. Mahimo ra silang magtaban dayon.

Gikonsiderar ni Emma ang tanyag sa kaminyoon. Ang pagpakigminyo kang Joseph makapasagmuyo sa iyang mga ginikanan, apan iya kining pagbuot, ug nahigugma siya kaniya.[16]

Wala madugay human niana, pagka-Enero 18, 1827, si Joseph ug Emma gikasal sa balay sa lokal nga opisyal sa gobyerno. Miadto dayon sila sa Manchester ug gisugdan ang ilang hiniusang kinabuhi sa bag-ong balay sa mga ginikanan ni Joseph. Komportable ang balay, apan sobra ra ang nagasto ni Joseph Sr. ug Lucy niini, wala na kaapas sa mga bayranan, ug naembargo kini kanila. Nag-abang na lang sila niini karon gikan sa bag-ong mga tag-iya.[17]

Ang mga Smith ganahan nga ipon si Joseph ug Emma kanila. Apan ang balaang tawag sa ilang anak nakapabalaka kanila. Ang mga tawo sa maong dapit nakadungog mahitungod sa mga bulawang palid ug usahay mangita niini.[18]

Usa ka adlaw, miadto si Joseph sa lungsod alang sa usa ka buluhaton. Nagpaabut sa iyang pagbalik alang sa panihapon, naalarma ang iyang mga ginikanan sa dihang wala siya makauli. Dugay kaayo silang naghulat, wala makatulog. Sa katapusan miabli si Joseph sa pultahan ug mideretso og lingkod sa lingkuranan, gikapoy.

“Nganong dugay man ka?” nangutana ang iyang papa.

“Nakadawat ko sa pinakagrabing pagpanton nga akong nadawat sukad,” miingon si Joseph.

“Kinsa may nagpanton nimo?” nangutana ang iyang amahan.

“Ang anghel sa Ginoo,” mitubag si Joseph. “Miingon siya nga nagpasagad lang ko.” Ang adlaw nga magkita sila pag-usab ni Moroni hapit na moabut. “Duna pa koy daghang dinalian nga buhaton,” miingon siya. “Kinahanglang sugdan na nako og buhat ang mga butang nga gisugo sa Dios kanako.”[19]

Human sa ani sa tinglarag, si Josiah Stowell ug Joseph Knight mibiyahe ngadto sa dapit sa Manchester alang sa negosyo. Ang duha nasayud nga ang ikaupat nga anibersaryo sa pagbisita ni Joseph sa bungtod duol na, ug matinguhaon silang masayud kon sa katapusan isalig na ba ni Moroni kaniya ang mga palid.

Ang lokal nga mga tigpangita og bahandi nasayud usab nga panahon na aron kuhaon ni Joseph ang rekord. Bag-ohay lang nga usa kanila, usa ka tawo nga ginganlan og Samuel Lawrence, nagsuroy-suroy sa bungtod, nangita sa mga palid. Nabalaka nga basin mohimo og kasamok si Samuel, gipaadto ni Joseph ang iyang amahan sa balay ni Samuel sa gabii sa Septyembre 21 aron bantayan siya ug komprontahon kon makita nga daw moadto siya sa bungtod.[20]

Giandam dayon ni Joseph ang iyang kaugalingon sa pagkuha sa mga palid. Ang iyang tinuig nga pagbisita sa bungtod mahitabo unta sa sunod pa nga adlaw, apan aron makauna sa mga tigpangita og bahandi, nagplano siya nga moadto sa bungtod human dayon sa tungang gabii—sa pagsugod pa lang sa buntag sa Septyembre 22—sa dihang walay magdahum nga moadto siya.

Apan kinahanglan pa siyang makakita og paagi nga mapanalipdan ang mga palid sa higayon nga makuha na niya kini. Human nga ang kadaghanan sa pamilya nangatulog na, sa hinay nangutana siya sa iyang inahan kon duna ba siyay kahon nga may kandado. Walay ingon niana si Lucy ug nabalaka kini.

“Ayaw og kabalaka,” miingon si Joseph. “Makahimo ra ko niini karon bisan wala kana.”[21]

Wala madugay miabut si Emma, nakasul-ob og pangbiyahe, ug siya ug si Joseph misakay sa karwahe ni Joseph Knight ug milarga diha sa kangitngit.[22] Sa pag-abut nila sa bungtod, nagpabilin si Emma sa karwahe samtang si Joseph misaka ngadto sa dapit diin gitago ang mga palid.

Si Moroni mipakita, ug gikuha ni Joseph ang bulawang mga palid ug mga bato sa manalagna gikan sa bato nga kahon. Sa wala pa molugsong si Joseph gikan sa bungtod, si Moroni mipahinumdom niya nga dili ipakita ang mga palid ngadto ni bisan kinsa gawas niadtong gitudlo sa Ginoo, nagsaad kaniya nga ang mga palid mapanalipdan kon iyang buhaton ang tanan kutob sa iyang mahimo sa pagpanalipod niini.

“Kinahanglan ka nga mabinantayon ug matinud-anon sa gisalig kanimo,” si Moroni misulti kaniya, “o mabuntog ka sa dautang mga tawo, kay buhaton nila ang tanang posibleng plano ug pamaagi aron makuha kini gikan kanimo. Ug kon dili ka maniguro sa kanunay, molampos sila.”[23]

Gidala ni Joseph ang mga palid paglugsong sa bungtod, apan sa wala pa siya moabut sa karwahe, gitagoan niya kini sa lungag sa usa ka kahoy diin luwas kini hangtud nga makakuha siya og kahon nga may kandado. Dayon iyang nakit-an si Emma, ug namauli sila sa dayon nang pagsubang sa adlaw.[24]

Sa panimalay sa mga Smith, mabalak-ong naghulat si Lucy kang Joseph ug Emma samtang midalit siya og pamahaw nila ni Joseph Sr., Joseph Knight, ug Josiah Stowell. Nakulbaan siya og maayo samtang nagtrabaho, nahadlok nga mouli ang iyang anak nga dili dala ang mga palid.[25]

Wala madugay niana, si Joseph ug Emma misulod sa balay. Mitan-aw si Lucy kon dala ba ni Joseph ang mga palid apan nagkurog nga mibiya sa kwarto pagkakita niya nga walay gibitbit si Joseph.

Misunod si Joseph niya. “Ma,” miingon siya, “ayaw kabalaka.” Iyang gitunol sa iyang mama ang usa ka butang nga giputos og panyo. Pinaagi sa panapton, nahikap ni Lucy ang daw dakong parisan sa antipara. Mao kini ang Urim ug Thummim, ang mga bato sa manalagna nga giandam sa Ginoo alang sa paghubad sa mga palid.[26]

Nalipay si Lucy. Si Joseph makita nga daw natangtangan og bug-at nga palas-anon sa iyang abaga. Apan sa dihang miipon siya sa ubang tawo sa balay, nagpaguol-guol siya ug hilum nga namahaw. Pagkahuman niya og kaon, magul-anon siyang nanampiling. “Naguol ko,” miingon siya ngadto ni Joseph Knight.

“Nan,” miingon ang mas edaran nga lalaki, “Sorry kaayo.”

“Naguol kaayo ko,” giusab ni Joseph, ang iyang panagway nahimong mapahiyumon. “Mas maayo kini og napulo ka pilo kaysa akong gilauman!” Iya dayong gihulagway ang gidak-on ug gibug-aton sa mga palid ug mahinamon nga mihisgot kabahin sa Urim ug Thummim.

“Makakita ako bisan unsa,” miingon siya. “Talagsaon kaayo kini.”[27]

Pagkasunod adlaw human niya nadawat ang mga palid, si Joseph miayo og atabay sa duol nga lungsod aron makakwarta para sa kahon nga may kandado. Nianang samang buntag, samtang dunay gibuhat sa pikas kilid sa bungtod duol sa ilang balay, si Joseph Sr. nakadungog og grupo sa mga tawo nga nagplano sa pagkawat sa bulawang mga palid. “Atong makuha ang mga palid,” usa kanila miingon, “bisan pa og naa si Joe Smith o ang tanang mga yawa sa impyerno.”

Nakuyawan, si Joseph Sr. miuli ug misulti kang Emma. Miingon si Emma nga wala siya masayud asa ang mga palid, apan sigurado siya nga gipanalipdan kini ni Joseph.

“Oo,” mitubag si Joseph Sr., “apan hinumdumi nga tungod sa usa ka gamayng butang nawad-an si Esau sa iyang panalangin ug katungod sa pagkatawo. Basin maingon ana usab si Joseph.”[28]

Aron masigurado nga luwas ang mga palid, misakay si Emma og kabayo ug mibiyahe og sobra usa ka oras ngadto sa umahan diin nagtrabaho si Joseph. Nakit-an niya si Joseph sa may atabay, nabulit sa lapok ug singot tungod sa iyang gitrabaho. Pagkadungog sa peligro, mitan-aw si Joseph ngadto sa Urim ug Thummim ug nakita nga luwas ra ang mga palid.

Didto sa balay, si Joseph Sr. wala mahimutang nga naglakaw-lakaw gawas sa balay, sigeg pasiplat sa dalan hangtud iyang nakita si Joseph ug Emma.

“Pa,” miingon si Joseph samtang nagkaduol sila, “luwas ra ang tanan—walay angay kabalak-an.”[29]

Apan oras na aron molihok.

Nagdali nga miadto sa bungtod, nakit-an ni Joseph ang kahoy diin didto gitaguan ang mga palid ug giputos kini pag-ayo sa usa ka sinina.[30] Dayon miagi siya sa kakahoyan ug mipadulong sa ilang balay, ang iyang mga mata alerto sa peligro. Nasalipdan siya sa kalasangan gikan sa mga tawo nga naa sa dakong dalan, apan naghatag kini sa mga kawatan og daghang dapit nga kataguan.

Nagbaguod tungod sa gibug-aton sa rekord, si Joseph paspas nga milakaw agi sa kakahoyan kutob sa iyang mahimo. Dunay natumba nga kahoy nga nagbabag sa unahan sa agianan, ug sa iyang paglukso ibabaw niini, mibati siya og kusog nga hapak gikan sa iyang likod. Sa iyang paglingi, nakakita siya og tawo nga nagpaingon kaniya, gigunitan nga daw bunal ang usa ka pusil.

Hugot nga gisipitan ang mga palid sa iyang usa ka bukton, napatumba ni Joseph ang tawo ug misum-ok siya sa kalibunan. Midagan siya og mga usa ka kilometro sa dihang dunay laing tawo nga mikalit og guho gikan sa luyo sa kahoy ug mibunal kaniya gamit ang pul-an sa iyang pusil. Nakig-away si Joseph sa tawo ug midagan dayon palayo, desperado nga makagawas sa kakahoyan. Apan sa wala pa siya makapalayo dunay ikatulong lalaki nga miatake, kusog nga mibunal nga nakapabarag kaniya. Gamit ang nahabiling kusog, gisukmag ni Joseph ang tawo ug midagan pauli.[31]

Nakabalik sa balay, si Joseph kalit nga mibutho sa pultahan uban sa bug-at nga putos nga gisipitan sa iyang bukton. “Pa,” miingon siya, “nakuha nako ang mga palid.”

Ang iyang katorse anyos nga igsoong babaye, si Katharine, mitabang niya sa pagpahimutang sa putos diha sa lamesa samtang ang tibuok pamilya mialirong kaniya. Makita ni Joseph nga gustong tangtangon sa iyang amahan ug manghud nga si William ang putos sa mga palid, apan iya silang gipugngan.

“Dili ba pwede nga motan-aw mi?” nangutana si Joseph Sr.

“Dili,” miingon si Joseph. “Nakasupak na ko sa unang higayon, apan gusto nakong magmatinud-anon ning panahuna.”

Misulti siya kanila nga mahimo ra nilang hikapon ang mga palid pinaagi sa panapton, ug gialsa sa iyang igsoon nga si William ang putos. Mas bug-at kini kay sa bato, ug nakabantay si William nga duna kini mga pahina nga malihok sama sa mga pahina sa libro.[32] Gisugo usab ni Joseph ang ilang kinamanghurang igsoon nga si Don Carlos sa pagkuha og kahon nga may kandado gikan ni Hyrum, kinsa nagpuyo sa unahan sa dalan uban sa iyang asawa nga si Jerusha, ug sa ilang bag-ong natawo nga anak nga babaye.

Si Hyrum miabut sa wala madugay, ug sa dihang ang mga palid nasulod na sa kahon, si Joseph kapoy nga milingkod sa duol nga higdaanan ug misugod sa pagsulti sa iyang pamilya mahitungod sa mga tawo didto sa kakahoyan.

Samtang nagsulti siya, iyang naamguhan nga sakit ang iyang kamot. Napiang diay ang usa niya ka kumagko atol sa mga pag-atake.

“Kinahanglang mohunong ko sa pag-istorya, Pa,” kalit siyang miingon, “ug mohangyo nimo nga itarung og balik ang akong kumagko.”[33]

Mubo nga mga sulat

1. ◀ Agreement of Josiah Stowell and Others, Nov. 1, 1825, sa JSP, D1:345–52.

2. ◀ Smith, Biographical Sketches, 91–92; Oliver Cowdery, “Letter VIII,” LDS Messenger and Advocate, Okt. 1835, 2:200–202; Joseph Smith History, 1838–56, volume A-1, 7–8, sa JSP, H1:234 (draft 2); Smith, On Mormonism, 10. Hilisgutan: Treasure Seeking [Pagpangita og Bahandi]

3. ◀ Agreement of Josiah Stowell and Others, Nob. 1, 1825, sa JSP, D1:345–52.

4. ◀ Pratt, Autobiography, 47; Burnett, Recollections and Opinions of an Old Pioneer, 66–67; Woodruff, Journal, Hulyo 4, 1843, ug Okt. 20, 1855; Emmeline B. Wells, “L.D.S. Women of the Past,” Woman’s Exponent, Peb. 1908, 36:49; Joseph Smith III, “Last Testimony of Sister Emma,” Saints’ Herald, Okt. 1, 1879, 289; tan-awa usab sa Staker ug Ashton, “Growing Up in the Isaac and Elizabeth Hale Home”; ug Ashurst-McGee, “Josiah Stowell Jr.–John S. Fullmer Correspondence,” 108–17.

5. ◀ Baugh, “Joseph Smith’s Athletic Nature,” 137–50; Pratt, Autobiography, 47; Burnett, Recollections and Opinions of an Old Pioneer, 66–67; Recollections of the Pioneers of Lee County, 96; Youngreen, Reflections of Emma, 61, 67, 65, 69; Emmeline B. Wells, “L.D.S. Women of the Past,” Woman’s Exponent, Peb. 1908, 36:49.

6. ◀ Joseph Smith History, 1838–56, volume A-1, 8, sa JSP, H1:234 (draft 2); Smith, Biographical Sketches, 92; Bushman, Rough Stone Rolling, 51–53; Staker, “Isaac and Elizabeth Hale in Their Endless Mountain Home,” 104.

7. ◀ Joseph Smith History, 1838–56, volume A-1, 7–8, sa JSP, H1:234–36 (draft 2); Knight, Reminiscences, 2; Joseph Smith III, “Last Testimony of Sister Emma,” Saints’ Herald, Okt. 1, 1879, 290.

8. ◀ William D. Purple, “Joseph Smith, the Originator of Mormonism,” Chenango Union, Mayo 2, 1877, [3]; tan-awa usab sa An Act for Apprehending and Punishing Disorderly Persons (Peb. 9, 1788), Laws of the State of New-York (1813), 1:114. Hilisgutan: Joseph Smith’s 1826 Trial [Ang Bista ni Joseph Smith sa 1826]

9. ◀ “Mormonism—No. II,” Tiffany’s Monthly, Hulyo 1859, 169.

10. ◀ Knight, Reminiscences, 2.

11. ◀ Lucy Mack Smith, History, 1844–45, 96; tan-awa usab sa Knight, Reminiscences, 2.

12. ◀ Tan-awa sa “The Original Prophet,” Fraser’s Magazine, Peb. 1873, 229–30.

13. ◀ Lucy Mack Smith, History, 1845, 97.

14. ◀ Knight, Reminiscences, 2; Joseph Smith III, “Last Testimony of Sister Emma,” Saints’ Herald, Okt. 1, 1879, 289.

15. ◀ Joseph Smith III, “Last Testimony of Sister Emma,” Saints’ Herald, Okt. 1, 1879, 289; Joseph Smith History, 1838–56, volume A-1, 8, sa JSP, H1:236 (draft 2).

16. ◀ Joseph Smith III, “Last Testimony of Sister Emma,” Saints’ Herald, Okt. 1, 1879, 290; Joseph Lewis and Hiel Lewis, “Mormon History. A New Chapter, about to Be Published,” Amboy Journal, Abr. 30, 1879, 1; tan-awa sa Oliver Cowdery, “Letter VIII,” sa LDS Messenger and Advocate, Okt. 1835, 2:201.

17. ◀ Joseph Smith History, 1838–56, volume A-1, 8, sa JSP, H1:236 (draft 2); Lucy Mack Smith, History, 1844–45, book 4, [11]–[12]; book 5, [1]–[3]. Hilisgutan: Sacred Grove and Smith Family Farm [Ang Sagradong Kakahoyan ug ang Umahan sa Pamilyang Smith]

18. ◀ “Mormonism—No. II,” Tiffany’s Monthly, Hulyo 1859, 167–68.

19. ◀ Lucy Mack Smith, History, 1844–45, book 5, [4]–[6].

20. ◀ Knight, Reminiscences, 2.

21. ◀ Lucy Mack Smith, History, 1844–45, book 5, [6].

22. ◀ Lucy Mack Smith, History, 1845, 105.

23. ◀ Lucy Mack Smith, History, 1844–45, book 6, [1].

24. ◀ “Mormonism—No. II,” Tiffany’s Monthly, Hunyo 1859, 165–66; Lucy Mack Smith, History, 1844–45, book 5, [6].

25. ◀ Lucy Mack Smith, History, 1844–45, book 5, [6]–[7]; Knight, Reminiscences, 2.

26. ◀ Lucy Mack Smith, History, 1844–45, book 5, [7]–[8].

27. ◀ Knight, Reminiscences, 2–3; Joseph Smith History, 1838–56, volume A-1, 5, sa JSP, H1:222 (draft 2); tan-awa usab sa Alma 37:23.

28. ◀ Lucy Mack Smith, History, 1844–45, book 5, [8]–[10]; “Mormonism—No. II,” Tiffany’s Monthly, Ago. 1859, 166; Smith, Biographical Sketches, 103; tan-awa usab sa Genesis 25:29–34.

29. ◀ Lucy Mack Smith, History, 1844–45, book 5, [10] ug adjacent paper fragment.

30. ◀ Lucy Mack Smith, History, 1844–45, book 5, [11]. Hilisgutan: Gold Plates [Bulawang mga Palid]

31. ◀ Lucy Mack Smith, History, 1844–45, book 5, [11].

32. ◀ “The Old Soldier’s Testimony,” Saints’ Herald, Okt. 4, 1884, 643–44; Salisbury, “Things the Prophet’s Sister Told Me,” 1945, Church History Library; Ball, “The Prophet’s Sister Testifies She Lifted the B. of M. Plates,” 1954, Church History Library; Smith, William Smith on Mormonism, 11; Lucy Mack Smith, History, 1844–45, book 5, [11]; Joseph Smith III, “Last Testimony of Sister Emma,” Saints’ Herald, Okt. 1, 1879, 290.

33. ◀ Lucy Mack Smith, History, 1844–45, book 5, [11]–[12]. Hilisgutan: Lucy Mack Smith

KAPITULO 5

Wala Na Ang Tanan

Human nadala ni Joseph sa balay ang bulawang mga palid, ang mga tigpangita og bahandi naningkamot sa pagkawat niini sulod sa pipila ka semana. Aron magpabiling luwas ang rekord, kinahanglan niya kining ibalhin-balhin og butang, gitaguan ang mga palid ilawom sa halinganan, ilawom sa salog sa talyer sa iyang amahan, ug ilawom sa nagtipun-og nga lugas. Kinahanglang magbantay gayud siya kanunay.

Ang kuryuso nga mga silingan mihapit sa balay ug mihangyo kaniya sa pagpakita kanila sa rekord. Kanunay nga mibalibad si Joseph, bisan sa dihang adunay mitanyag kaniya og bayad. Determinado siya nga ampingan ang mga palid, misalig sa saad sa Ginoo nga kon iyang buhaton ang tanan, mapanalipdan kini.[1]

Kini nga mga kasamok kanunayng nakapugong niya sa pagsusi sa mga palid ug sa pagkat-on pa og dugang mahitungod sa Urim ug Thummim. Nasayud siya nga ang mga ighuhubad makatabang niya sa paghubad sa mga palid, apan wala pa siya makagamit og mga bato sa manalagna sa pagbasa og karaan nga pinulongan. Matinguhaon siya nga sugdan ang buhat, apan dili klaro kaniya unsaon sa paghimo niini.[2]

Samtang gitun-an ni Joseph ang mga palid, usa ka tinahud nga tag-iyag yuta sa Palmyra nga ginganlan og Martin Harris nainteresado sa iyang buhat. Igo na ang pangidaron ni Martin Harris aron mahimong amahan ni Joseph ug usahay mipatrabaho ni Joseph sa iyang yuta. Nakadungog na si Martin mahitungod sa bulawang mga palid apan wala kaayo maghunahuna niini hangtud nga ang inahan ni Joseph mihangyo kaniya nga bisitahan ang iyang anak.[3]

Nagtrabaho si Joseph sa layo sa dihang mibisita si Martin, mao nga nangutana siya ni Emma ug sa ubang mga sakop sa pamilya mahitungod sa mga palid. Sa pag-abut ni Joseph sa balay, gikuptan ni Martin ang iyang bukton ug gipangutana og dugang nga mga detalye. Gisultihan siya ni Joseph mahitungod sa mga palid nga bulawan ug sa mga instruksyon ni Moroni sa paghubad ug pagmantala sa mga sinulat diha niini.

“Kon buhat kana sa yawa,” miingon si Martin, “dili ko mag-apil-apil niana.” Apan kon buhat kini sa Ginoo, gusto niyang tabangan si Joseph sa pagproklamar niini sa kalibutan.

Gipaalsa ni Joseph si Martin sa mga palid nga naa sulod sa kahon nga may kandado. Makasulti si Martin nga dunay butang nga bug-at sulod niini, apan wala siya makumbinser nga hugpong kadto sa bulawang mga palid. “Ayaw ko’g basula kon dili dayon ko motuo nimo,” miingon siya kang Joseph.

Pag-uli ni Martin sa ilang balay lapas na sa tungang gabii, hilum siyang miadto sa iyang kwarto ug nag-ampo, misaad sa Dios nga iyang ihatag ang tanan nga anaa kaniya aron lang masayud nga ang gibuhat ni Joseph balaanon.

Samtang nag-ampo siya, si Martin mibati og hinay, hinagawhaw nga tingog nga namulong ngadto sa iyang kalag. Niana dayon nasayud siya nga ang mga palid gikan sa Dios—ug nasayud siya nga kinahanglang tabangan niya si Joseph sa pagpaambit sa mensahe niini.[4]

Sa ulahing bahin sa 1827, nasayran ni Emma nga mabdos siya ug misulat siya sa iyang mga ginikanan. Hapit na usa ka tuig sukad naminyo siya ug si Joseph, ug ang iyang amahan ug inahan wala gihapon malipay. Apan ang ginikanan ni Emma miuyon nga mobalik sa Harmony ang batan-ong magtiayon aron makapanganak si Emma duol sa iyang pamilya.

Bisan tuod og mahilayo siya sa iyang kaugalingong mga ginikanan ug mga igsoon, naghinam-hinam si Joseph nga moadto. Ang mga tawo sa New York naningkamot gihapon nga makawat ang mga palid, ug ang pagbalhin ngadto sa bag-ong dapit makahatag og kalinaw ug kapribado nga gikinahanglan niya sa paghimo sa buhat sa Ginoo. Subo lang, utangan siya ug walay kwarta nga magamit sa pagbalhin.[5]

Nanghinaut nga matarung ang iyang panalapi, miadto si Joseph sa lungsod aron bayaran ang uban niyang mga utang. Samtang nagbayad siya sa usa ka tindahan, si Martin Harris miduol kaniya. “Mr. Smith, diay singkwenta dolyares,” miingon siya. “Ako ning ihatag nimo aron mahimo ang buhat sa Ginoo.”

Nakulbaan si Joseph nga modawat sa kwarta ug misaad nga bayaran kini, apan miingon si Martin nga dili maghunahuna niana. Ang kwarta usa ka gasa, ug gihangyo niya ang tanan diha sa kwarto sa pagsaksi nga libre niya kining gihatag.[6]

Wala madugay, gibayran ni Joseph ang iyang mga utang ug gikargahan ang iyang karwahe. Siya ug si Emma mibiya dayon padulong sa Harmony dala ang bulawang mga palid nga gitaguan sulod sa baril nga gisudlan og mga balatong.[7]

Ang magtiayon miabut sa dakong balay sa pamilyang Hales paglabay sa usa ka semana.[8] Wala madugay, namugos ang amahan ni Emma nga motan-aw sa bulawan nga mga palid, apan miingon si Joseph nga ang kahon ra nga gisudlan niini ang iyang mapakita. Naglagot, gialsa ni Isaac ang kahon ug gitantiya ang kabug-aton niini, apan nagduda gihapon siya. Miingon siya nga dili mahimong ipundo kini ni Joseph sa balay gawas kon pakit-on siya kon unsay sulod niini.[9]

Tungod kay anaa ang amahan ni Emma, ang paghubad dili sayon, apan naningkamot si Joseph kutob sa iyang mahimo. Gitabangan ni Emma, gikopya niya ang daghan sa katingalahang mga titik gikan sa mga palid ngadto sa papel.[10] Dayon, sulod sa pipila ka semana, gisulayan niya kini paghubad gamit ang Urim ug Thummim. Ang proseso nagkinahanglan kaniya og sobra pa kay sa pagtan-aw lang sa mga ighuhubad. Kinahanglang magmapaubsanon siya ug mopakita og hugot nga pagtuo samtang iyang tun-an ang mga sinulat.[11]

Paglabay sa pipila ka bulan, miabut sa Harmony si Martin Harris. Miingon siya nga gibati niya nga gitawag sa Ginoo nga mobiyahe hangtud sa New York City aron mokonsulta sa mga eksperto sa karaang mga pinulongan. Naglaum siya nga ilang mahubad ang mga titik.[12]

Mikopya si Joseph og dugang pa nga mga titik gikan sa mga palid, misulat sa iyang hubad niini, ug gitunol ang papel ngadto ni Martin. Dayon siya ug si Emma mitan-aw samtang ang ilang higala mipaingon sa silangan aron mokonsulta sa bantugang mga eskolar.[13]

Sa pag-abut ni Martin sa New York City, nakigkita siya kang Charles Anthon, usa ka propesor sa Latin ug Griyego sa Columbia College. Batan-on pa si Propesor Anthon—manghud tingali og mga kinse ka tuig kay ni Martin—ug labing nabantog sa pagmantala sa usa ka inila nga encyclopedia sa kulturang Griyego ug Romano. Misugod usab siya sa pagpangolekta og mga istorya kabahin sa mga American Indian.[14]

Istrikto nga eskolar si Anthon kinsa dili ganahan og mga pagbalda, apan giabi-abi niya si Martin ug gitun-an ang mga titik ug hubad nga gihatag ni Joseph.[15] Bisan tuod ang propesor dili kahibalo og Ehiptohanon, nakabasa siya og pipila ka pagtuon bahin sa pinulongan ug nasayud unsay porma niini. Pagtan-aw sa mga titik, nakakita siya og mga pagkasusama sa Ehiptohanon ug misulti kang Martin nga husto ang pagkahubad.

Gipakita siya ni Martin og dugang nga mga titik, ug gisusi kini ni Anthon. Miingon siya nga aduna kini mga titik gikan sa daghang karaan nga mga pinulongan ug mihatag kang Martin og sertipiko nga nagmatuod sa pagkatinuod niini. Misugyot usab siya nga ipakita ni Martin ang mga titik ngadto sa laing eskolar nga ginganlan og Samuel Mitchill, kinsa nagtudlo kanhi sa Columbia.[16]

“Maalamon kaayo siya niining karaang mga pinulongan,” miingon si Anthon, “ug wala koy pagduha-duha nga makahatag siya nimo og katagbawan.”[17]

Gisulod ni Martin ang sertipiko sa iyang bulsa, apan sa dayon na niyang pagbiya, gitawag siya og balik ni Anthon. Gusto siyang masayud kon giunsa ni Joseph pagkakita sa bulawang mga palid.

“Usa ka anghel sa Dios,” miingon si Martin, “ang mipadayag niini kaniya.” Mipamatuod siya nga ang paghubad sa mga palid mousab sa kalibutan ug moluwas niini gikan sa kalaglagan. Ug karon nga duna na siyay pruweba sa katinuod niini, plano niyang ibaligya ang iyang umahan ug idonar ang kwarta aron mamantala ang hubad niini.

“Patan-awa ra ko sa sertipiko,” miingon si Anthon.

Mikuot si Martin sa iyang bulsa ug gihatag kini kaniya. Gigisi-gisi kini ni Anthon ug miingon nga walay mga butang nga sama sa pagpangalagad sa mga anghel. Kon gusto ni Joseph nga mahubad ang mga palid, mahimo niyang dad-on kini sa Columbia ug ipahubad kini sa usa ka eskolar.

Mipasabut si Martin nga usa ka bahin sa mga palid gisilyuhan ug nga wala tuguti si Joseph nga ipakita kini kang bisan kinsa.

“Dili ko makabasa og sinilyuhan nga basahon,” miingon si Anthon. Gipasidan-an niya si Martin nga giilad tingali siya ni Joseph. “Pagbantay sa mga tawong bakakon,” miingon siya.[18]

Mibiya si Martin kang Propesor Anthon ug miadto kang Samuel Mitchill. Matinahuron siyang midawat ni Martin, naminaw sa iyang istorya, ug mitan-aw sa mga titik ug hinubad. Dili siya makatino sa gipasabut niini, apan miingon siya nga mipahinumdom kini kaniya sa mga hiroglepiko [paagi sa pagsulat] nga Ehiptuhanon ug mga sinulat kini sa usa ka nasud nga nahanaw na.[19]

Mibiya si Martin sa siyudad wala madugay niana ug mibalik ngadto sa Harmony, mas kumbinsido kay sa kaniadto nga si Joseph dunay karaan nga bulawang mga palid ug dunay gahum sa paghubad niini. Gisultihan niya si Joseph sa iyang pakigsulti sa mga propesor ug mirason nga kon ang pipila sa labing edukado nga mga tawo sa Amerika dili makahubad sa basahon, kinahanglang si Joseph ang mobuhat niini.

“Dili ko,” miingon si Joseph, nabug-atan sa buluhaton, “kay dili ko maalamon.” Apan nasayud siya nga ang Ginoo miandam sa mga ighuhubad aron makahimo siya sa paghubad sa mga palid.[20]

Miuyon si Martin. Nagplano siya nga mobalik sa Palmyra, ipahiluna ang iyang mga buluhaton, ug mobalik dayon aron magsilbing tigsulat ni Joseph.[21]

Niadtong Abril 1828, si Emma ug Joseph nagpuyo sa usa ka balay nga duol sa Suba sa Susquehanna, dili layo sa balay sa mga ginikanan ni Emma.[22] Karon hapit na manganak, si Emma kanunay nga nahimong tigsulat ni Joseph human siya nagsugod sa paghubad sa rekord. Usa ka adlaw, samtang naghubad siya, kalit nga nangluspad si Joseph. “Emma, aduna bay paril nga naglibut sa Jerusalem?” nangutana siya.

“Oo,” miingon si Emma, nahinumdom sa mga paghulagway niini diha sa Biblia.

“Oh,” miingon si Joseph nga nahupay, “abi nako og nailad ko.”[23]

Natingala si Emma nga ang kakulang sa kahibalo sa iyang bana mahitungod sa kasaysayan ug sa kasulatan wala makapugong sa paghubad. Maglisud gani si Joseph sa paghimo og tarung nga sulat. Apan daghang oras nga mitupad og lingkod si Emma kaniya samtang iyang gidiktar ang rekord nga walay tabang sa bisan unsang basahon o manuskrito. Nasayud si Emma nga ang Dios lamang ang makadasig kang Joseph sa paghubad sama sa iyang gibuhat.[24]

Paglabay sa panahon, mibalik si Martin gikan sa Palmyra ug mipuli isip tigsulat, nga naghatag ni Emma og kahigayunan nga mopahulay sa dili pa manganak.[25] Apan ang pagpahulay dili sayon. Ang asawa ni Martin, si Lucy, miinsister nga mokuyog niya sa Harmony, ug ang duha ka mga Harris adunay impluwensyal nga mga personalidad.[26] Madudahon si Lucy sa tinguha ni Martin nga mohatag og pinansyal nga suporta kang Joseph ug nasuko nga miadto siya sa New York City nga wala siya pakuyoga. Sa dihang giingnan siya ni Martin nga moadto si Martin sa Harmony aron motabang sa paghubad, gidapit ni Lucy ang iyang kaugalingon, determinado nga makakita sa mga palid.

Dili na kaayo makadungog si Lucy, ug kon dili siya makasabut sa gisulti sa mga tawo, usahay magtuo siya nga gisaway siya nila. Dili usab siya kaayo morespeto og kapribado. Human mibalibad si Joseph nga ipakita kaniya ang mga palid, gisiksik niya ang balay, giukay ang mga kaban sa pamilya, mga aparador, ug mga baul. Napugos na lang si Joseph nga taguan sa kakahoyan ang mga palid.[27]

Wala madugay mibiya si Lucy sa balay ug mipuyo sa silingan. Wala nay laing mogamit sa mga kaban ug aparador ni Emma, apan karon si Lucy nanulti sa mga silingan nga gusto nga pangwartahan ni Joseph si Martin. Human sa mga semana nga paghimog kasamok, miuli si Lucy sa Palmyra.

Pagkabalik sa kalinaw, mas paspas na ang paghubad ni Joseph ug Martin. Milambo si Joseph sa iyang balaang tahas isip manalagna ug tigpadayag. Motan-aw ngadto sa mga ighuhubad o laing bato sa manalagna, nakahimo siya sa paghubad bisan kon ang mga palid anaa man sa iyang atubangan o giputos sa usa sa mga panapton ni Emma diha sa lamesa.[28]

Sa tibuok Abril, Mayo, ug sa sayong bahin sa Hunyo, si Emma naminaw sa ganay [ritmo] sa pagdiktar ni Joseph sa rekord.[29] Hinay siyang mosulti apan klaro, mohunong usahay aron mohulat nga mosulti si Martin og “nasulat na” human niya naapas ang unsay gisulti ni Joseph.[30] Mopuli usab si Emma isip tigsulat ug nahingangha nga human sa mga paghunong ug pagpahulay, kanunayng makasugod si Joseph kon asang dapita siya mihunong bisan dili pahinumduman.[31]

Wala madugay miabut na ang panahon nga manganak si Emma. Nagkabaga na ang pundok sa mga pahina sa manuskrito, ug nagtuo si Martin nga kon iyang mapabasa ang iyang asawa sa hinubad, makita niya ang bili niini ug mohunong na sa pagsamok sa ilang buhat.[32] Naglaum usab siya nga malipay si Lucy kon giunsa niya paggahin ang iyang panahon ug kwarta sa pagtabang nga mapagawas ang pulong sa Dios.

Usa ka adlaw, mihangyo si Martin ni Joseph nga iyang dad-on ang manuskrito ngadto sa Palmyra sulod sa pipila ka semana.[33] Nahinumdom sa gibuhat ni Lucy Harris sa iyang pagbisita sa balay, si Joseph nagpanagana sa ideya. Apan gusto niyang malipay si Martin, kinsa mituo kaniya sa dihang daghan kaayo ang nagduha-duha sa iyang gipangsulti.[34]

Dili sigurado unsay buhaton, nag-ampo si Joseph aron magiyahan, ug ang Ginoo misulti kaniya nga dili ipadala kang Martin ang mga pahina.[35] Apan sigurado si Martin nga duna gayuy kausaban kon mapakita niya kini sa iyang asawa, ug mihangyo siya ni Joseph nga mangamuyo pag-usab. Gibuhat kini ni Joseph, apan ang tubag mao ra gihapon. Hinoon, namugos na usab si Martin nga mangamuyo siya sa ikatulong higayon ug niining higayuna, gitugutan sila sa Dios nga ilang buhaton ang unsay ilang gusto.

Gisultihan ni Joseph si Martin nga mahimo niyang dad-on ang mga pahina sulod sa duha ka semana kon mosaad siya nga nakakandado kini ug ipakita lamang sa piho nga mga sakop sa pamilya. Misaad si Martin niini ug mibalik ngadto sa Palmyra, dala ang manuskrito.[36]

Human mibiya si Martin, mipakita si Moroni kang Joseph ug mikuha sa mga ighuhubad gikan kaniya.[37]

Pagkasunod adlaw human sa pagbiya ni Martin, si Emma sakit kaayo nga nagbati ug nanganak og usa ka batang lalaki. Luyahon ug masakiton ang bata ug wala mabuhi og dugay. Ang lisud nga pagpanganak nakapaluya ni Emma sa pisikal ug nakapahugno sa emosyunal, ug sa mubong higayon gituohan nga basin mamatay usab siya. Giatiman siya kanunay ni Joseph, wala gayud mobiya og dugay gikan sa iyang kiliran.[38]

Human sa duha ka semana, mi-arang-arang ang panglawas ni Emma, ug naghunahuna siya ni Martin ug sa manuskrito. “Nabalaka gyud ko,” iyang gisultihan si Joseph, “nga dili ko kapahulay ug dili ko mahimutang hangtud masayran nako unsay gibuhat ni Mr. Harris niini.”

Giawhag niya si Joseph nga pangitaon si Martin, apan dili gusto si Joseph nga mobiya niya. “Paanhia ang akong mama,” miingon siya, “ug siya ang akong kauban samtang molakaw ka.”[39]

Misakay si Joseph og karwahe padulong sa amihanan. Gamay ra siya’g kinatulgan ug kinan-an sa iyang pagbiyahe, nahadlok nga nasilo niya ang Ginoo kay wala siya maminaw sa dihang miingon Siya nga dili ipadala kang Martin ang manuskrito.[40]

Nagsidlak na ang adlaw sa iyang pag-abut sa balay sa iyang mga ginikanan sa Manchester. Ang mga Smith nag-andam og pamahaw ug gipaadto si Martin aron dapiton nga moapil kanila. Andam na ang pagkaon pagka-alas otso, apan wala moabut si Martin. Misugod og kabalaka si Joseph ug ang pamilya samtang naghulat sila niya.

Sa katapusan, human milabay ang sobra upat ka oras, makita si Martin sa layo, hinay nga naglakaw padulong sa balay, nga nagduko.[41] Mihunong siya kadiyot duol sa gate, milingkod sa koral, ug gitabon ang iyang kalo sa iyang mga mata. Dayon misulod siya ug milingkod aron hilum nga mokaon.

Nagtan-aw ang pamilya samtang mipunit si Martin sa kutsara ug tinidor, daw andam na nga mokaon, dayon gibutang kini. “Wala na ang akong kalag!” mihilak siya, ang mga kamot giduso sa iyang mga tampihak. “Wala na ang akong kalag.”

Kalit nga mibarug si Joseph. “Martin, nawala ba nimo ang manuskrito?”

“Oo,” miingon si Martin. “Nawala kini, ug wala ko masayud kon asa.”

“Oh, Dios ko, Dios ko,” miagulo si Joseph, nagkumo sa iyang mga kamot. “Wala na ang tanan!”

Pabalik-balik siya nga naglakaw-lakaw. Wala siya masayud unsay buhaton. “Balik ngadto,” gimanduan niya si Martin. “Pangitaa pag-usab.”

“Wala na nay pulos,” mituaw si Martin. “Gipangita na nako sa tibuok balay. Gipanglangkat pa gani nako ang mga katre ug mga unlan, ug nasayud ko nga wala kini didto.”

“Mao ba na ang akong isulti inig balik nako sa akong asawa?” Nahadlok si Joseph nga mamatay ang iyang asawa kon makadungog sa balita. “Ug unsaon nako pag-atubang sa Ginoo?”

Misulay paghupay niya ang iyang inahan. Miingon siya nga tingali pasayloon siya sa Ginoo kon mapainubsanon siyang maghinulsol. Apan grabe na ang paghilak ni Joseph niining higayuna, naglagot sa iyang kaugalingon nga wala dayon mosunod sa Ginoo sa unang higayon. Halos dili siya makakaon sa tibuok adlaw. Nagpabilin siya nianang pagkagabii ug mibiya pagkabuntag padulong sa Harmony.[42]

Nagguol si Lucy samtang nagtan-aw kaniya sa iyang pagbiya. Daw ang tanan nga ilang gilauman isip pamilya—tanan nga naghatag nila og kalipay sa milabayng pipila ka mga tuig—sa kalit lang nahanaw.[43]

Mubo nga mga sulat

1. ◀ Joseph Smith—History 1:59; Joseph Smith History, 1838–56, volume A-1, 8, sa JSP, H1:236–38 (draft 2); Lucy Mack Smith, History, 1844–45, book 6, [1]–[2]; Knight, Reminiscences, 3.

2. ◀ Knight, Reminiscences, 3–4; Lucy Mack Smith, History, 1844–45, book 6, [1]–[3]; Joseph Smith History, circa Summer 1832, 1, sa JSP, H1:11.

3. ◀ “Mormonism—No. II,” Tiffany’s Monthly, Ago. 1859, 167–68; Lucy Mack Smith, History, 1844–45, book 6, [3]–[4]; Joseph Smith History, 1838–56, volume A-1, 8, sa JSP, H1:238 (draft 2). Hilisgutan: Witnesses of the Book of Mormon [Mga Saksi sa Basahon ni Mormon]

4. ◀ “Mormonism—No. II,” Tiffany’s Monthly, Ago. 1859, 168–70.

5. ◀ Joseph Smith History, 1838–56, volume A-1, 8–9, sa JSP, H1:238 (draft 2); Knight, Reminiscences, 3; “Mormonism—No. II,” Tiffany’s Monthly, Ago. 1859, 170.

6. ◀ Lucy Mack Smith, History, 1844–45, book 6, [6]; Lucy Mack Smith, History, 1845, 121.

7. ◀ “Mormonism—No. II,” Tiffany’s Monthly, Ago. 1859, 170.

8. ◀ “Mormonism—No. II,” Tiffany’s Monthly, Ago. 1859, 170; Joseph Smith History, 1838–56, volume A-1, 9, in JSP, H1:240 (draft 2).

9. ◀ Isaac Hale, Affidavit, Mar. 20, 1834, sa “Mormonism,” Susquehanna Register, and Northern Pennsylvanian, Mayo 1, 1834, [1].

10. ◀ Joseph Smith History, 1838–56, volume A-1, 9, sa JSP, H1:240 (draft 2); Knight, Reminiscences, 3.

11. ◀ Lucy Mack Smith, History, 1844–45, book 6, [3]; Joseph Smith History, 1838–56, volume A-1, 9, sa JSP, H1:240 (draft 2); “Letter from Elder W. H. Kelley,” Saints’ Herald, Mar. 1, 1882, 68; tan-awa usab sa Doktrina ug mga Pakigsaad 9:7–8 (Revelation, Apr. 1829–D, at josephsmithpapers.org).

12. ◀ Joseph Smith History, circa Summer 1832, 5, sa JSP, H1:15; Knight, Reminiscences, 3. Hilisgutan: Book of Mormon Translation [Paghubad sa Basahon ni Mormon]

13. ◀ Joseph Smith History, 1838–56, volume A-1, 9, sa JSP, H1:238–40 (draft 2); Joseph Smith History, circa Summer 1832, 5, sa JSP, H1:15.

14. ◀ MacKay, “Git Them Translated,” 98–100.

15. ◀ Bennett, “Read This I Pray Thee,” 192.

16. ◀ Joseph Smith History, 1838–56, volume A-1, 9, sa JSP, H1:240 (draft 2); Bennett, Journal, Ago. 8, 1831, sa Arrington, “James Gordon Bennett’s 1831 Report on ‘The Mormonites,’” 355.

17. ◀ [James Gordon Bennett], “Mormon Religion—Clerical Ambition—Western New York—the Mormonites Gone to Ohio,” Morning Courier and New-York Enquirer, Sept. 1, 1831, [2].

18. ◀ Joseph Smith History, 1838–56, volume A-1, 9, sa JSP, H1:240–42 (draft 2); Jennings, “Charles Anthon,” 171–87; Bennett, “Read This I Pray Thee,” 178–216.

19. ◀ Joseph Smith History, 1838–56, volume A-1, 9, sa JSP, H1:244 (draft 2); Bennett, Journal, Ago. 8, 1831, sa Arrington, “James Gordon Bennett’s 1831 Report on ‘The Mormonites,’” 355; Knight, Reminiscences, 4. Hilisgutan: Martin Harris’s Consultations with Scholars [Ang mga Pakigkonsulta ni Martin Harris sa mga Eskolar]

20. ◀ Joseph Smith History, circa Summer 1832, 5, sa JSP, H1:15; Isaias 29:11–12; 2 Nephi 27:15–19.

21. ◀ Lucy Mack Smith, History, 1844–45, book 6, [8]; Joseph Smith History, 1838–56, volume A-1, 9, sa JSP, H1:244; Joseph Smith III, “Last Testimony of Sister Emma,” Saints’ Herald, Okt. 1, 1879, 289–90.

22. ◀ Joseph Smith History, 1838–56, volume A-1, 9, sa JSP, H1:244 (draft 2); Isaac Hale, Affidavit, Mar. 20, 1834, in “Mormonism,” Susquehanna Register, and Northern Pennsylvanian, Mayo 1, 1834, [1]; Agreement with Isaac Hale, Apr. 6, 1829, sa JSP, D1:28–34.

23. ◀ Briggs, “A Visit to Nauvoo in 1856,” 454; tan-awa usab sa Edmund C. Briggs to Joseph Smith, Hunyo 4, 1884, Saints’ Herald, Hunyo 21, 1884, 396.

24. ◀ Joseph Smith III, “Last Testimony of Sister Emma,” Saints’ Herald, Okt. 1, 1879, 289–90; Briggs, “A Visit to Nauvoo in 1856,” 454.

25. ◀ Joseph Smith History, 1838–56, volume A-1, 9, sa JSP, H1:244 (draft 2); Isaac Hale, Affidavit, Mar. 20, 1834, sa “Mormonism,” Susquehanna Register, and Northern Pennsylvanian, Mayo 1, 1834, [1].

26. ◀ Lucy Mack Smith, History, 1844–45, book 6, [8].

27. ◀ Lucy Mack Smith, History, 1844–45, book 6, [3]–[5], [8]–[9].

28. ◀ Lucy Mack Smith, History, 1844–45, book 6, [9]–[10]; Joseph Smith III, “Last Testimony of Sister Emma,” Saints’ Herald, Okt. 1, 1879, 289–90.

29. ◀ Sa usa ka paghinumdom nga pagsaysay, miingon si Emma Smith nga mitrabaho siya sa samang kwarto ni Joseph ug Oliver Cowdery samtang gihuman nila ang paghubad niadtong 1829, ug malagmit nga diha usab siya samtang si Joseph ug si Martin naghubad niadtong 1828. (Joseph Smith III, “Last Testimony of Sister Emma,” Saints’ Herald, Okt. 1, 1879, 290.)

30. ◀ William Pilkington, Affidavit, Cache County, UT, Apr. 3, 1934, sa William Pilkington, Autobiography and Statements, Church History Library; “One of the Three Witnesses,” Deseret News, Dis. 28, 1881, 10.

31. ◀ Briggs, “A Visit to Nauvoo in 1856,” 454; Joseph Smith III, “Last Testimony of Sister Emma,” Saints’ Herald, Okt. 1, 1879, 289–90.

32. ◀ Tan-awa sa Lucy Mack Smith, History, 1844–45, book 6, [10]; Joseph Smith History, 1838–56, volume A-1, 9, sa JSP, H1:244; Joseph Smith History, circa Summer 1832, 5, sa JSP, H1:15; Knight, Reminiscences, 5; ug Historical Introduction to Preface to the Book of Mormon, circa Aug. 1829, sa JSP, D1:92–93.

33. ◀ Joseph Smith History, 1838–56, volume A-1, 9, sa JSP, H1:244 (draft 2); Lucy Mack Smith, History, 1844–45, book 6, [10].

34. ◀ Lucy Mack Smith, History, 1844–45, book 6, [10]–[11]; book 7, [1].

35. ◀ Joseph Smith History, circa Summer 1832, 5, sa JSP, H1:15.

36. ◀ Joseph Smith History, 1838–56, volume A-1, 9–10, sa JSP, H1:244–46 (draft 2); Lucy Mack Smith, History, 1844–45, book 7, [1]; Knight, Reminiscences, 5.

37. ◀ Joseph Smith History, 1838–56, volume A-1, 9–10, sa JSP, H1:244–46 (draft 2).

38. ◀ Lucy Mack Smith, History, 1844–45, book 7, [1]–[2]. Hilisgutan: Joseph and Emma Hale Smith Family [Ang Pamilya ni Joseph ug Emma Hale Smith]

39. ◀ Lucy Mack Smith, History, 1844–45, book 7, [1]–[2].

40. ◀ Lucy Mack Smith, History, 1844–45, book 7, [2]–[4].

41. ◀ Lucy Mack Smith, History, 1844–45, book 7, [5].

42. ◀ Lucy Mack Smith, History, 1844–45, book 7, [5]–[7]. Hilisgutan: Lost Manuscript of the Book of Mormon [Ang Nawala nga Manuskrito sa Basahon ni Mormon]

43. ◀ Lucy Mack Smith, History, 1844–45, book 7, [7]. Hilisgutan: Lucy Mack Smith

KAPITULO 6

Ang Gasa ug Gahum sa Dios

Sa pagbalik ni Joseph sa Harmony sa ting-init niadtong 1828, mipakita si Moroni kaniya pag-usab ug gikuha ang mga palid. “Kon igo ka nga mapainubsanon ug mahinulsulon,” miingon ang anghel, “madawat nimo kini pag-usab sa ika-bayente dos sa Septyembre.”[1]

Ang kahasol sa tanlag misamok sa hunahuna ni Joseph.[2] Nasayud siya nga nasayop siya sa pagbaliwala sa kabubut-on sa Dios ug sa pagsalig kang Martin sa manuskrito. Karon ang Dios wala na mosalig kaniya sa mga palid o sa mga ighuhubad. Daw gibati niya nga angayan siya sa bisan unsang silot nga ihatag kaniya sa kalangitan.[3]

Nabug-atan sa kahasol sa tanlag ug pagmahay, miluhod siya, mikumpisal sa iyang mga sala, ug nangamuyo og kapasayloan. Naghunahuna siya kon asa siya nasayop ug unsay mas maayo niyang buhaton kon tugutan siya sa Ginoo nga mohubad pag-usab.[4]

Usa ka adlaw sa Hulyo, samtang naglakaw si Joseph duol lang sa iyang balay, mipakita si Moroni niya. Gitunol sa anghel kaniya ang mga ighuhubad, ug nakakita si Joseph og balaan nga mensahe diha niini: “Ang mga buhat, ug mga laraw, ug ang katuyoan sa Dios dili gayud makawang, ni [kini] mahimo nga walay kapuslanan.”[5]

Makahupay ang mga pulong, apan gisundan dayon sa pagpanton. “Unsa ka higpit ang imong mga sugo,” ang Ginoo miingon. “Ikaw wala unta mahadlok sa tawo labaw pa kay sa Dios.” Gimandoan niya si Joseph nga mas ampingan ang sagradong mga butang. Ang rekord sa bulawang mga palid mas importante pa kay sa reputasyon ni Martin o sa tinguha ni Joseph nga malipay ang mga tawo. Giandam kini sa Dios aron sa pagbag-o sa Iyang karaang pakigsaad ug sa pagtudlo sa mga tawo nga mosalig ni Jesukristo alang sa kaluwasan.

Giawhag sa Ginoo si Joseph nga hinumduman ang Iyang kalooy. “Paghinulsol niana nga imong nabuhat,” misugo Siya, “ug ikaw sa gihapon pinili.” Sa makausa pa, Iyang gitawag si Joseph nga mahimo Niyang propeta ug manalagna. Apan mipasidaan Siya kaniya sa pagsunod sa Iyang pulong.

“Gawas kon ikaw mobuhat niini” mideklarar Siya, “ikaw pagabiyaan ug mahimo nga sama sa uban nga mga tawo, ug dili na makabaton og gasa.”[6]

Nianang tinglarag, ang mga ginikanan ni Joseph mibiyahe ngadto sa habagatan padulong sa Harmony. Hapit na magduha ka bulan sukad mibiya si Joseph sa ilang balay sa Manchester, ug wala silay nadunggan nga bisan unsa gikan kaniya. Nabalaka sila nga ang mga trahedya sa ting-init nakapahugno kaniya. Sa pipila lang ka semana, nawad-an siya sa iyang unang anak, hapit mawad-i sa iyang asawa, ug nawad-an sa mga pahina sa manuskrito. Gusto nilang masiguro nga siya ug si Emma maayo ra.

Wala pay duha ka kilometro gikan sa ilang destinasyon, si Joseph Sr. ug Lucy nalipay kaayo nga nakakita ni Joseph nga nagbarug sa dalan sa unahan, makita nga kalma ug malipayon. Iyaha silang gisultihan mahitungod sa pagkawala sa pagsalig sa Dios kaniya, sa paghinulsol sa iyang mga sala, ug sa pagdawat sa pagpadayag. Nasakitan siya sa pagbadlong sa Ginoo kaniya, apan sama sa karaan nga mga propeta gisulat niya ang pinadayag aron mabasa sa uban. Unang higayon kini nga girekord niya ang pulong sa Ginoo kaniya.

Gisultihan usab ni Joseph ang iyang mga ginikanan nga gibalik na ni Moroni ang mga palid ug mga ighuhubad. Daw nalipay ang anghel, misaysay si Joseph. “Gisultihan ko niya nga gimahal ako sa Ginoo tungod sa akong kamatinud-anon ug kamapainubsanon.”

Ang rekord luwas na nga gitipigan karon sa balay, gitaguan sa usa ka kaban. “Si Emma karon ang akong tigsulat,” giingnan sila ni Joseph, “apan miingon ang anghel nga ang Ginoo mopadala og tawo aron maoy mosulat alang nako, ug misalig ko nga mahitabo kana.”[7]

Pagkasunod tingpamulak, miadto si Martin Harris sa Harmony nga dunay dalang dili maayong balita. Ang iyang asawa mireklamo sa korte, miingon nga si Joseph usa ka mangingilad kinsa nagpakaaron-ingnon nga naghubad sa bulawang mga palid. Si Martin karon nagpaabut nga tawagon aron motestigo sa korte. Kinahanglan niyang ideklarar nga giilad siya ni Joseph, o ikiha usab siya ni Lucy og pagpangilad.[8]

Namugos si Martin ni Joseph nga hatagan siya og dugang ebidensya nga tinuod ang mga palid. Gusto niyang sultihan ang korte sa tanan mahitungod sa paghubad, apan nabalaka siya nga dili motuo ang mga tawo niya. Tutal, gisiksik na ni Lucy ang balay sa mga Smith ug wala gayud makit-i ang rekord. Ug bisan tuod nakaserbisyo siya isip tigsulat ni Joseph sulod sa duha ka bulan, wala pa gayud usab makakita si Martin sa mga palid ug dili makatestigo nga nakakita siya niini.[9]

Gidala ni Joseph ang pangutana ngadto sa Ginoo ug nakadawat siya og tubag alang sa iyang higala. Ang Ginoo dili mosulti kang Martin kon unsay isulti sa korte, ug dili usab siya mohatag kaniya og bisan unsang ebidensya hangtud nga magpaubos si Martin ug mopakita og pagtuo. “Kon dili sila motuo sa akong mga pulong, dili sila motuo kanimo, akong sulugoong Joseph,” miingon Siya, “kon mahimo pa nga imong mapakita kanila kining tanan nga mga butang nga akong gitugyan kanimo.”

Hinoon, misaad ang Ginoo nga kaloy-an niya si Martin kon mobuhat siya sama sa gibuhat ni Joseph nianang ting-init ug magpaubos sa iyang kaugalingon, mosalig sa Dios, ug makat-on gikan sa iyang mga sayop. Tulo ka matinud-anong mga saksi ang makakita sa mga palid sa tukmang panahon, miingon ang Ginoo, ug mahimong usa kanila si Martin kon dili na siya magtinguha sa pag-uyon sa uban.[10]

Sa wala pa Niya tapusa ang Iyang mga pulong, ang Ginoo mihimo og deklarasyon. “Kon ang katawhan niini nga henerasyon dili magpatig-a sa ilang kasingkasing,” miingon Siya, “Akong tukuron ang akong simbahan.”[11]

Naghunahuna si Joseph niini nga mga pulong samtang gikopya ni Martin ang pinadayag. Siya ug si Emma naminaw dayon samtang gibasa kini og balik ni Martin aron masusi ang kasakto niini. Samtang nagbasa sila, misulod ang amahan ni Emma ug naminaw. Sa nahuman na sila, nangutana siya kon kang kinsa kadto nga mga pulong.

“Mga pulong ni Jesukristo,” mipasabut si Joseph ug Emma.

“Akong hunahuna nga binuang ra nang tanan,” miingon si Isaac. “Hununga kana.”[12]

Gibaliwala ang amahan ni Emma, gidala ni Martin ang iyang kopya sa pinadayag ug misakay og karwahe aron mopauli. Miadto siya sa Harmony nga nagtinguha og ebidensya sa mga palid, ug mibiya siya nga adunay pinadayag nga nagpamatuod sa katinuod niini. Dili niya kini magamit sa korte, apan mibalik siya sa Palmyra nga nasayud nga ang Ginoo nakaila kaniya.

Wala madugay, sa dihang nagbarug si Martin atubangan sa huwes, mihatag siya og yano, kusganong pagpamatuod. Nga ang kamot nakaisa ngadto sa langit, misaksi siya sa kamatuoran sa bulawang mga palid ug mideklarar nga kaugalingon niyang pagbuot nga hatagan si Joseph og singkwenta dolyares aron sa paghimo sa buhat sa Ginoo. Tungod kay walay ebidensya nga mopamatuod sa pasangil ni Lucy, gibasura sa korte ang kaso.[13]

Sa maong panahon, gipadayon ni Joseph ang paghubad, nag-ampo nga ang Ginoo mopadala kaniya og laing tigsulat.[14]

Didto sa Manchester, usa ka batan-ong lalaki nga ginganlan og Oliver Cowdery nagpuyo uban sa mga ginikanan ni Joseph. Si Oliver manghud og usa ka tuig ni Joseph, ug sa tinglarag niadtong 1828 misugod siya sa pagtudlo sa eskwelahan nga mga duha ka kilometro sa habagatan sa umahan sa mga Smith.

Ang mga magtutudlo kasagaran motipon og puyo sa pamilya sa ilang mga estudyante, ug sa dihang nakadungog si Oliver og mga hungihong mahitungod ni Joseph ug sa bulawang mga palid, mihangyo siya kon makapuyo ba siya sa balay sa mga Smith. Sa sinugdanan pipila ra ka mga detalye ang iyang nakat-unan gikan sa pamilya. Ang gikawat nga manuskrito ug ang lokal nga mga tabi-tabi nakahimo nila nga mabinantayon mao nga wala na kaayo silay isulti.[15]

Apan atol sa tingtugnaw niadtong 1828–29, samtang nagtudlo si Oliver sa mga bata nga Smith, iyang nakuha ang pagsalig sa iyang gipuy-an. Niining panahona, si Joseph Sr. miuli gikan sa biyahe ngadto sa Harmony dala ang pinadayag nga hapit na sugdan sa Ginoo ang usa ka kahibulongan nga buhat.[16] Nianang higayuna napamatud-an na nga sinsero si Oliver sa iyang pagtinguha sa kamatuoran, ug gisultihan siya sa mga ginikanan ni Joseph mahitungod sa balaang tawag sa ilang anak.[17]

Ang ilang gisulti nakadani kaayo ni Oliver, ug gusto niyang motabang sa paghubad. Sama ni Joseph, wala makagusto si Oliver sa modernong mga simbahan ug mituo siya sa usa ka Dios nga mohimo og mga milagro kinsa mipadayag gihapon sa Iyang kabubut-on ngadto sa katawhan.[18] Apan layo si Joseph ug ang bulawang mga palid, ug si Oliver wala masayud kon unsaon niya sa pagtabang sa buhat kon magpabilin siya sa Manchester.

Usa ka adlaw sa tingpamulak, samtang kusog nga mibundak ang ulan sa atop sa panimalay nga Smith, gisultihan ni Oliver ang pamilya nga gusto niyang moadto sa Harmony aron motabang ni Joseph kon mahuman na ang tingklase. Giawhag siya ni Lucy ug Joseph Sr. sa pagpangutana sa Ginoo kon tarung ba ang iyang mga tinguha.[19]

Mipadulong sa iyang higdaanan, nag-ampo sa tago si Oliver aron masayud kon ang iyang nadunggan kabahin sa bulawang mga palid tinuod ba. Gipakita siya sa Ginoo og usa ka panan-awon sa bulawang mga palid ug sa mga paningkamot ni Joseph sa paghubad niini. Usa ka malinawong pagbati ang miabut kaniya, ug nasayud siya diha dayon nga kinahanglan niyang moboluntaryo isip tigsulat ni Joseph.[20]

Walay gisultihan si Oliver mahitungod sa iyang pag-ampo. Apan pagkahuman dayon sa tingklase, siya ug ang igsoon ni Joseph nga si Samuel nanglakaw padulong sa Harmony, sobra sa sinto saysenta ka kilometro. Tugnaw ug lapukon ang dalan tungod sa ulan sa tingpamulak, ug milagum sa katugnaw ang usa ka kuyamoy sa tiil ni Oliver sa pag-abut na niya ug ni Samuel sa balay ni Joseph ug Emma. Apan mahinamon siya nga mahimamat ang magtiayon ug makita sa iyang kaugalingon kon sa unsang paagi mitrabaho ang Ginoo pinaagi sa batan-ong propeta.[21]

Sa dihang miabut na si Oliver sa Harmony, mora og dugay na siya nga nagpuyo didto. Nakig-istorya si Joseph kaniya hangtud nga gabii na kaayo, naminaw sa iyang istorya, ug mitubag sa iyang mga pangutana. Makita nga maayo og edukasyon si Oliver, ug daling gidawat ni Joseph ang iyang tanyag nga mahimo niyang tigsulat.

Human miabut si Oliver, ang unang tahas ni Joseph mao ang pagpangita og dapit nga katrabahoan. Gihangyo niya si Oliver nga mohimo og kontrata diin mosaad si Joseph nga iyang bayaran ang iyang ugangang lalaki alang sa gamayng balay nga kahoy diin nagpuyo siya ug si Emma, ingon man usab sa kamalig, umahan, ug sa duol nga tubod sa tubig.[22] Naghunahuna sa kaayohan sa ilang anak, ang mga ginikanan ni Emma miuyon sa mga kondisyon ug misaad nga motabang sa pagpakalma sa kahadlok sa mga silingan mahitungod ni Joseph.[23]

Nianang panahuna, gisugdan ni Joseph ug Oliver ang paghubad. Maayo silang motrabaho nga mag-uban, tagpila ka semana usahay, kasagaran naa ra si Emma sa samang kwarto nga nagbuhat sa iyang inadlaw nga buluhaton.[24] Usahay mohubad si Joseph pinaagi sa pagtan-aw gamit ang mga ighuhubad ug sa pagbasa sa Iningles sa mga sinulat diha sa mga palid.

Kasagaran mas sayon kaniya nga usa lang ka bato sa manalagna ang gamiton. Iyang ibutang ang bato sa manalagna sa iyang kalo, iyang ibutang ang iyang nawong ngadto sa kalo aron masalipdan ang kahayag, ug motan-aw sa bato. Ang kahayag gikan sa bato modan-ag sa kangitngit, mopakita sa mga pulong nga idiktar ni Joseph samtang paspas kining isulat ni Oliver.[25]

Ubos sa direksyon sa Ginoo, wala na usba og hubad ni Joseph kadtong iyang nawala. Hinoon, siya ug si Oliver mipadayon diha sa rekord. Gipadayag sa Ginoo nga giagni ni Satanas ang dautang mga tawo sa pagkuha sa mga pahina, sa pag-usab sa mga pulong niini, ug sa paggamit niini aron madudahan ang paghubad. Apan gisiguro sa Ginoo kang Joseph nga gidasig Niya ang karaang mga propeta kinsa miandam sa mga palid sa paglakip og lahi, mas hingpit nga istorya sa nawala nga materyal.[26]

“Akong libugon kadtong miusab sa akong mga pulong,” misulti ang Ginoo kang Joseph. “Akong ipakita kanila nga ang akong kaalam labaw pa ka gamhanan kay sa kaigmat sa yawa.”[27]

Ang pagkahimong tigsulat ni Joseph nakalipay ni Oliver. Matag adlaw, maminaw siya samtang ang iyang higala modiktar sa komplikado nga kasaysayan sa duha ka dagkong mga sibilisasyon, ang mga Nephite ug ang mga Lamanite. Nakakat-on siya sa matarung ug dautang mga hari, sa mga tawo nga nabihag ug naluwas gikan niini, sa karaang propeta kinsa migamit og mga bato sa manalagna sa paghubad sa mga rekord nga nakuha gikan sa mga dapit nga puno sa mga bukog. Sama ni Joseph, kana nga propeta usa ka tigpadayag ug manalagna nga napanalanginan sa gasa ug gahum sa Dios.[28]

Ang rekord pabalik-balik nga nagpamatuod mahitungod ni Jesukristo, ug nakita ni Oliver kon giunsa paggiya sa mga propeta ang karaang simbahan ug sa unsang paagi ang ordinaryong mga lalaki ug babaye mihimo sa buhat sa Dios.

Apan daghan pa gihapon og pangutana si Oliver mahitungod sa buhat sa Ginoo, ug nagtinguha siya sa mga tubag. Nagtinguha si Joseph og pagpadayag alang kaniya pinaagi sa Urim ug Thummim, ug ang Ginoo mitubag. “Kon mangayo ka kanako ikaw makadawat,” mideklarar Siya. “Kon mangutana ka, masayud ka sa mga misteryo nga mga mahinungdanon ug kahibulongan.”

Miawhag usab ang Ginoo kang Oliver sa paghinumdom sa saksi nga iyang nadawat sa wala pa moabut sa Harmony, nga gitipigan ni Oliver sa iyang kaugalingon. “Wala ba Ako magsulti og kalinaw nganha kanimo mahitungod niini nga butang? Unsa ka labaw nga kamatuoran ang imong maangkon kay sa gikan sa Dios?” nangutana ang Ginoo. “Kon Ako mosulti kanimo sa mga butang nga walay tawo nga nasayud ikaw wala ba makadawat sa kamatuoran?”[29]

Nahingangha si Oliver. Gisultihan dayon niya si Joseph kalabut sa iyang sekreto nga pag-ampo ug sa balaang saksi nga iyang nadawat. Walay laing nasayud niini gawas sa Dios, miingon siya, ug karon nasayud na siya nga ang buhat tinuod.

Mibalik sila sa pagtrabaho, ug misugod sa paghunahuna si Oliver kon makahimo ba usab siya sa paghubad.[30] Mituo siya nga ang Dios mahimong motrabaho pinaagi sa mga instrumento sama sa mga bato sa manalagna, ug nakagamit na siya panagsa og tukon sa pagpanagna [divining rod] aron mangita og tubig ug mga mineral. Apan dili siya sigurado kon ang iyang tukon motrabaho ba pinaagi sa gahum sa Dios. Ang proseso sa pagpadayag misteryuso pa gihapon ngadto kaniya.[31]

Gidala na usab ni Joseph ang mga pangutana ni Oilver ngadto sa Ginoo, ug ang Ginoo misulti kang Oliver nga aduna siyay gahum nga makaangkon og kahibalo kon mangayo siya uban sa hugot nga pagtuo. Gimatud-an sa Ginoo nga ang tukon ni Oliver milihok pinaagi sa gahum sa Dios, sama sa tukon ni Aaron diha sa Daang Tugon. Gitudloan dayon Niya si Oliver og dugang pa mahitungod sa pagpadayag. “Mosulti ako kanimo diha sa imong hunahuna ug sa imong kasingkasing, pinaagi sa Espiritu Santo,” Siya mideklarar. “Tan-awa, kini mao ang espiritu sa pagpadayag.”

Gisultihan usab Niya si Oliver nga makahimo siya sa paghubad sa rekord sama ni Joseph, kon mosalig siya sa hugot nga pagtuo. “Hinumdumi,” ang Ginoo miingon, “kon wala ang hugot nga pagtuo ikaw walay mahimo.”[32]

Human sa pagpadayag, naghinam-hinam si Oliver nga mohubad. Iyang gisunod ang ehemplo ni Joseph, apan sa dihang dili dayon mogawas ang mga pulong, nasagmuyo siya ug naglibug.

Nakita ni Joseph ang panlimbasug sa iyang higala ug misimpatiya. Dugay pa una niya napahiangay ang iyang kasingkasing ug hunahuna ngadto sa buhat sa paghubad, apan daw nagtuo si Oliver nga mamahimo dayon siyang hanas niini. Dili igo nga adunay espirituhanong gasa. Kinahanglan niyang ugmaron ug palamboon kini sa hinay-hinay aron magamit alang sa buhat sa Dios.

Wala madugay miundang si Oliver sa paghubad ug nangutana ni Joseph nganong wala siya magmalampuson.

Nangutana si Joseph sa Ginoo. “Nagdahum ka nga mohatag Ako niini kanimo, samtang wala ka maghunahuna gawas sa pagpangutana kanako,” mitubag ang Ginoo. “Kinahanglan nga magtuon ka niini diha sa imong hunahuna; unya mangutana ka kanako kon husto kini.”

Ang Ginoo mitudlo ni Oliver nga magmapailubon. “Dili kinahanglan dayon nga mohubad ka karon,” miingon Siya. “Ang buhat diin ikaw gitawag mao ang pagsulat alang sa akong sulugoon nga si Joseph.” Misaad Siya kang Oliver og ubang mga oportunidad sa paghubad sa dili madugay, apan sa pagkakaron siya ang tigsulat ug si Joseph ang manalagna.[33]

Mubo nga mga sulat

1. ◀ Lucy Mack Smith, History, 1844–45, book 7, [9].

2. ◀ Tan-awa sa Doktrina ug mga Pakigsaad 10:2 (Revelation, Spring 1829, sa josephsmithpapers.org).

3. ◀ Tan-awa sa Lucy Mack Smith, History, 1844–45, book 7, [5]–[7].

4. ◀ Lucy Mack Smith, History, 1844–45, book 7, [8]–[9].

5. ◀ Doktrina ug mga Pakigsaad 3:1 (Revelation, July 1828, sa josephsmithpapers.org); Lucy Mack Smith, History, 1844–45, book 7, [8]–[9]; Joseph Smith History, 1838–56, volume A-1, 10, sa JSP, H1:246 (draft 2).

6. ◀ Doktrina ug mga Pakigsaad 3 (Revelation, July 1828, sa josephsmithpapers.org); Joseph Smith History, circa Summer 1832, [6], sa JSP, H1:16; Lucy Mack Smith, History, 1844–45, book 7, [8]–[9].

7. ◀ Lucy Mack Smith, History, 1845, 138; Lucy Mack Smith, History, 1844–45, book 7, [8]–[11].

8. ◀ Preface to Book of Mormon, circa Aug. 1829, sa JSP, D1:92–94; “Testamoney of Martin Harris,” Sept. 4, 1870, [4], Edward Stevenson Collection, Church History Library; Lucy Mack Smith, History, 1844–45, book 8, [5]; Historical Introduction to Revelation, Mar. 1829 [DC 5], sa JSP, D1:14–16.

9. ◀ “Testamoney of Martin Harris,” Sept. 4, 1870, [4], Edward Stevenson Collection, Church History Library; Lucy Mack Smith, History, 1844–45, book 6, [9]; book 8, [5].

10. ◀ Doktrina ug mga Pakigsaad 5 (Revelation, Mar. 1829, sa josephsmithpapers.org).

11. ◀ Revelation, Mar. 1829 [DC 5], sa JSP, D1:17.

12. ◀ Isaac Hale, Affidavit, Mar. 20, 1834, sa “Mormonism,” Susquehanna Register, ug Northern Pennsylvanian, Mayo 1, 1834, [1]; “considered” sa orihinal giusab ngadto sa “consider.”

13. ◀ Lucy Mack Smith, History, 1844–45, book 8, [6]–[7].

14. ◀ Lucy Mack Smith, History, 1844–45, book 7, [11].

15. ◀ Lucy Mack Smith, History, 1844–45, book 7, [12]; “Mormonism,” Kansas City Daily Journal, Hunyo 5, 1881, 1; Morris, “Conversion of Oliver Cowdery,” 5–8.

16. ◀ Lucy Mack Smith, History, 1844–45, book 7, [12]; Knight, Reminiscences, 5; Doktrina ug mga Pakigsaad 4 (Revelation, Feb. 1829, sa josephsmithpapers.org); tan-awa usab sa Darowski, “Joseph Smith’s Support at Home,” 10–14.

17. ◀ Lucy Mack Smith, History, 1844–45, book 7, [12].

18. ◀ Oliver Cowdery to William W. Phelps, Sept. 7, 1834, LDS Messenger and Advocate, Okt. 1834, 1:15.

19. ◀ Doktrina ug mga Pakigsaad 6 (Revelation, Apr. 1829–A, sa josephsmithpapers.org); Lucy Mack Smith, History, 1844–45, book 7, [12]; book 8, [1].

20. ◀ Joseph Smith History, 1838–56, volume A-1, 15, sa JSP, H1:284 (draft 2); Joseph Smith History, circa Summer 1832, [6], sa JSP, H1:16; Lucy Mack Smith, History, 1844–45, book 8, [1]; tan-awa usab sa Doktrina ug mga Pakigsaad 6:22–23 (Revelation, Apr. 1829–A, sa josephsmithpapers.org).

21. ◀ Lucy Mack Smith, History, 1844–45, book 8, [3]–[4]; Joseph Smith History, circa Summer 1832, [6], sa JSP, H1:16.

22. ◀ Lucy Mack Smith, History, 1844–45, book 8, [4]; Joseph Smith History, 1838–56, volume A-1, 13, sa JSP, H1:276 (draft 2); Agreement with Isaac Hale, Abr. 6, 1829, sa JSP, D1:28–34; Oliver Cowdery to William W. Phelps, Sept. 7, 1834, LDS Messenger and Advocate, Okt. 1834, 1:14.

23. ◀ Joseph Smith History, 1838–56, volume A-1, 18, sa JSP, H1:296 (draft 2).

24. ◀ Joseph Smith History, 1838–56, volume A-1, 15, sa JSP, H1:284 (draft 2); Lucy Mack Smith, History, 1844–45, book 8, [4]; Joseph Smith III, “Last Testimony of Sister Emma,” Saints’ Herald, Okt. 1, 1879, 290. Hilisgutan: Daily Life of First-Generation Latter-day Saints [Ang Inadlaw nga Kinabuhi sa Unang Henerasyon nga mga Santos sa Ulahing mga Adlaw]

25. ◀ “Book of Mormon Translation,” Gospel Topics, topics.lds.org; Joseph Smith History, 1838–56, volume A-1, 15, sa JSP, H1:284 (draft 2); Oliver Cowdery to William W. Phelps, Sept. 7, 1834, LDS Messenger and Advocate, Okt. 1834, 1:14; Joseph Smith III, “Last Testimony of Sister Emma,” Saints’ Herald, Okt. 1, 1879, 290; “Golden Bible,” Palmyra Freeman, Ago. 11, 1829, [2]. Hilisgutan: Book of Mormon Translation [Paghubad sa Basahon ni Mormon]

26. ◀ Doktrina ug mga Pakigsaad 10:45 (Revelation, Spring 1829, sa josephsmithpapers.org); 1 Nephi 9:5; Mga Pulong ni Mormon 1; Doktrina ug mga Pakigsaad 3 (Revelation, July 1828, sa josephsmithpapers.org).

27. ◀ Doktrina ug mga Pakigsaad 10:42–43 (Revelation, Spring 1829, sa josephsmithpapers.org). Hilisgutan: Lost Manuscript of the Book of Mormon [Ang Nawala nga Manuskrito sa Basahon ni Mormon]

28. ◀ Oliver Cowdery to William W. Phelps, Sept. 7, 1834, LDS Messenger and Advocate, Okt. 1834, 1:14; Mosiah 8:16–18; tan-awa usab sa Omni 1:20; Mosiah 8:8–13; 28:11–15, 20; Alma 37:21, 23; ug Ether 3:24–28.

29. ◀ Doktrina ug mga Pakigsaad 6:5, 11, 22–24 (Revelation, Apr. 1829–A, sa josephsmithpapers.org).

30. ◀ Doktrina ug mga Pakigsaad 6:10–13 (Revelation, Apr. 1829–A, sa josephsmithpapers.org); Doktrina ug mga Pakigsaad 8:4–8 (Revelation, Apr. 1829–B, sa josephsmithpapers.org); Historical Introduction to Revelation, Apr. 1829–B [DC 8], sa JSP, D1:44–45; Revelation Book 1, 13, sa JSP, MRB:15.

31. ◀ Lucy Mack Smith, History, 1844–45, book 8, [1]; Paul and Parks, History of Wells, Vermont, 81; Historical Introduction to Revelation, 1829–B [DC 8], sa JSP, D1:44–45; tan-awa usab sa Baugh, Days Never to Be Forgotten; Bushman, Rough Stone Rolling, 73; ug Morris, “Oliver Cowdery’s Vermont Years and the Origins of Mormonism,” 106–29. Hilisgutan: Divining Rods [Mga Tukon sa Pagpanagna]

32. ◀ Doktrina ug mga Pakigsaad 6 (Revelation, Apr. 1829–A, sa josephsmithpapers.org); Doktrina ug mga Pakigsaad 8 (Revelation, Apr. 1829–B, sa josephsmithpapers.org); Joseph Smith History, 1838–56, volume A-1, 13–14, sa JSP, H1:276–78 (draft 2); tan-awa usab sa Book of Commandments 7:3; ug Doktrina ug mga Pakigsaad 8:6–7.

33. ◀ Doktrina ug mga Pakigsaad 9 (Revelation, Apr. 1829–D, sa josephsmithpapers.org); Oliver Cowdery to William W. Phelps, Sept. 7, 1834, LDS Messenger and Advocate, Okt. 1834, 1:14.

Kapitulo 7

Kauban nga mga Sulugoon

Tugnaw ug basa ang tingpamulak niadtong 1829 hangtud na sa Mayo. Samtang ang mga mag-uuma sa Harmony nagpabilin sa sulod, gilangay ang ilang pagtanom sa tingpamulak hangtud nga moarang-arang ang panahon, si Joseph ug Oliver mihubad sa rekord kutob sa ilang mahimo.[1]

Miabut na sila sa istorya sa nahitabo tali sa mga Nephite ug Lamanite sa diha nga namatay si Jesus sa Jerusalem. Naghisgut kini sa grabe nga mga linog ug bagyo nga milaglag sa katawhan ug miusab sa porma sa yuta. Ang ubang mga siyudad nangaunlod sa yuta, samtang ang uban midilaab ug nangasunog. Nagpangilat sa kalangitan sulod sa daghang oras ug nawala ang adlaw, ang baga nga kangitngit mitabon sa mga naluwas. Nanghilak ang mga tawo sulod sa tulo ka adlaw, nagbangutan tungod sa ilang mga patay.[2]

Sa katapusan, ang tingog ni Jesukristo milusot sa kangitngit. “Dili ba kamo karon mobalik ngari kanako,” nangutana Siya, “ug maghinulsol sa inyong mga sala, ug makabig, aron Ako moayo kaninyo?”[3] Gikuha Niya ang kangitngit, ug ang katawhan naghinulsol. Wala madugay, daghan kanila nanagpundok sa templo sa dapit nga gitawag og Bountiful, diin naghisgut sila sa talagsaong mga kausaban sa yuta.[4]

Samtang nag-istoryahanay ang mga tawo sa usag usa, ilang nakita ang Anak sa Dios nga nanaug gikan sa langit. “Ako si Jesukristo,” miingon Siya, “kinsa gipamatud-an sa mga propeta nga moanhi sa kalibutan.”[5] Nagpabilin Siya kauban nila sa makadiyot, mitudlo sa Iyang ebanghelyo, ug misugo kanila nga magpabunyag pinaagi sa pagpaunlod alang sa kapasayloan sa mga sala.

“Bisan kinsa ang motuo kanako, ug magpabunyag, ang mao maluwas,” miingon Siya. “Sila kadtong makapanunod sa gingharian sa Dios.”[6] Sa wala pa mosaka sa langit, gihatagan Niya ang matarung nga mga lalaki og awtoridad nga mobunyag niadtong mituo Kaniya.[7]

Samtang naghubad sila, si Joseph ug Oliver naapektuhan kaayo niini nga mga pagtulun-an. Sama sa iyang igsoong si Alvin, si Joseph wala pa gayud mabunyagi, ug gusto niyang mas masayud pa kabahin sa ordinansa ug sa awtoridad nga gikinahanglan sa paghimo niini.[8]

Niadtong Mayo 15, 1829, mituang na ang ulan ug si Joseph ug Oliver miadto sa kakahoyan duol sa Suba sa Susquehanna. Nangluhod, nangutana sila sa Dios kabahin sa bunyag ug sa kapasayloan sa mga sala. Samtang nag-ampo sila, ang tingog sa Manunubos misulti og kalinaw ngadto kanila, ug usa ka anghel mipakita diha sa kahayag sa panganod. Gipaila niya ang iyang kaugalingon nga mao si Juan Bautista ug gipatong ang iyang mga kamot sa ilang mga ulo. Hingpit nga kalipay ang mipuno sa ilang kasingkasing samtang giliyukan sila sa gugma sa Dios.

“Diha kaninyo nga akong kauban nga mga sulugoon,” mideklarar si Juan, “sa ngalan sa Mesiyas ako motugyan sa Pagkapari [priesthood] ni Aaron, nga naghupot sa mga yawe sa pagpangalagad sa mga anghel, ug sa ebanghelyo sa paghinulsol, ug sa bunyag pinaagi sa pagpaunlod alang sa kapasayloan sa mga sala.”[9]

Hinay ang tingog sa anghel, apan daw midulot kini sa kinahiladman ni Joseph ug Oliver.[10] Mipasabut siya nga ang Aaronic Priesthood naghatag kanila og awtoridad sa pagpahigayon og mga bunyag, ug misugo siya kanila sa pagbunyag sa usag usa human sa iyang pagbiya. Miingon usab siya nga makadawat sila sa dili madugay og dugang nga gahum sa priesthood, nga mohatag kanila og awtoridad sa pagtugyan sa gasa sa Espiritu Santo sa usag usa ug ngadto sa ilang mabunyagan.

Human mibiya si Juan Bautista, si Joseph ug Oliver miadto sa suba ug miubog sa tubig. Unang gibunyagan ni Joseph si Oliver, ug sa paghaw-as dayon niya sa tubig, si Oliver misugod sa pagpanagna mahitungod sa mga butang nga mahitabo sa dili madugay. Gibunyagan dayon ni Oliver si Joseph, kinsa mihaw-as gikan sa suba ug nanagna mahitungod sa pagsugod sa simbahan ni Kristo, nga gisaad sa Ginoo nga i-establisar taliwala kanila.[11]

Misunod sa instruksyon ni Juan Bautista, mibalik sila sa kakahoyan ug mi-orden sa usag usa ngadto sa Aaronic priesthood. Sa ilang pagtuon sa Biblia, ingon man sa ilang paghubad sa karaan nga rekord, si Joseph ug Oliver kanunayng makabasa mahitungod sa awtoridad alang sa paglihok diha sa ngalan sa Dios. Karon sila mismo nagdala na niana nga awtoridad.

Human sa ilang bunyag, nakaplagan ni Joseph ug Oliver nga ang mga kasulatan nga kaniadto daw lisud ug misteryuso kalit lang nga nahimong mas tin-aw. Ang kamatuoran ug panabut misulod sa ilang mga hunahuna.[12]

Didto sa New York, ang higala ni Oliver nga si David Whitmer naghinam-hinam nga makakat-on pa og dugang mahitungod sa buhat ni Joseph. Bisan og nagpuyo si David sa Fayette, mga kwarenta y otso ka kilometro gikan sa Manchester, siya ug si Oliver nagkahigalaay samtang si Oliver nagtudlo sa eskwelahan ug nagpuyo sa mga Smith. Kanunay silang mag-istorya mahitungod sa bulawang mga palid, ug sa dihang mibalhin si Oliver sa Harmony, misaad siya nga mosulat ngadto ni David mahitungod sa paghubad.

Ang mga sulat nagsugod sa pagpangabut wala madugay human niana. Misulat si Oliver nga nasayud si Joseph og mga detalye mahitungod sa iyang kinabuhi nga dili masayran ni bisan kinsa gawas kon pinaagi sa pagpadayag gikan sa Dios. Gihulagway niya ang mga pulong sa Ginoo ngadto ni Joseph ug ang paghubad sa rekord. Sa usa ka sulat, gipaambit ni Oliver ang pipila ka linya sa hinubad, nagpamatuod sa katinuod niini.

Ang laing sulat mipahibalo ni David nga kabubut-on sa Dios nga dad-on niya ang iyang mga hayop ug karwahe ngadto sa Harmony aron sa pagtabang nila ni Joseph, Emma, ug Oliver sa pagbalhin ngadto sa panimalay sa mga Whitmer sa Fayette, diin didto nila humanon ang paghubad.[13] Ang mga tawo sa Harmony dili na kaayo maabi-abihon sa mga Smith. Dunay pipila ka tawo nga mihulga pa gani sa pag-ataki kanila, ug kon dili pa sa impluwensya sa pamilya ni Emma, tingali grabe silang mapasakitan.[14]

Gipaambit ni David ang mga sulat ni Oliver ngadto sa iyang mga ginikanan ug mga igsoon, kinsa nagkauyon nga i-welcome si Joseph, Emma ug Oliver sa ilang panimalay. Ang mga Whitmer kaliwat sa German og sinultihan nga mga nanimuyo sa maong dapit ug nailhan sa ilang kakugi ug karelihiyuso. Igo ang kadul-on sa ilang umahan ngadto sa balay sa mga Smith aron mabisitahan apan igo ang gilay-on nga dili sila maisturbo sa mga kawatan.[15]

Gusto ni David nga moadto dayon sa Harmony, apan gipahinumduman siya sa iyang amahan nga duna pa siyay duha ka adlaw nga bug-at nga mga buluhaton sa dili pa siya makabiya. Panahon na sa tingtanom, ug kinahanglang modaro si David og walo ka ektarya ug moabuno sa yuta og plaster of paris aron sa pagtabang sa ilang trigo nga motubo. Miingon ang iyang amahan nga kinahanglan siyang mag-ampo una aron masayud kon gikinahanglan ba gayud nga mobiya na siya dayon.

Gisunod ni David ang tambag sa iyang amahan, ug samtang nag-ampo siya, gibati niya ang Espiritu nga nagsulti kaniya sa paghuman sa iyang buluhaton sa balay sa dili pa moadto sa Harmony.

Pagkasunod buntag, miadto si David sa umahan ug nakita ang mga laray sa naglagitom nga tudling nga gidaro na nga wala pa man kadto madaro sa miaging gabii. Sa dugang nga pagsuhid sa umahan, nakita niya nga mga duha ug tunga ka ektarya ang gidaro na sa tibuok gabii, ug ang daro naghulat kaniya diha sa katapusang tudling, andam na aron tiwason niya ang trabaho.

Natingala ang amahan ni David sa dihang nahibaloan niya ang nahitabo. “Sigurado nga dunay gamhanang kamot nga nagbuhat niini,” miingon siya, “ug sa akong hunahuna kinahanglan ka nga moadto dayon sa Pennsylvania human nimo maabuno ang plaster of paris.”

Mitrabaho og maayo si David sa pagdaro sa nahabiling umahan ug sa pag-andam sa yuta alang sa malampusong pagpananom. Dihang nahuman na siya, gitaud niya ang iyang karwahe ngadto sa lig-ong pundok sa mga kabayo ug mibiyahe padulong sa Harmony nga mas sayo kay sa gidahuman.[16]

Sa dihang mibalhin na silang Joseph, Emma, ug Oliver sa Fayette, ang inahan ni David na-busy og maayo. Si Mary Whitmer ug ang iyang bana, si Peter, duna nay walo ka anak nga nag-edad og kinse ug hangtud sa traynta, ug ang pipila nga wala na magpuyo sa balay anaa ra sa duol nagpuyo. Ang pag-atiman sa ilang mga panginahanglan maoy tibuok adlaw nga buluhaton ni Mary, ug ang tulo ka mga bisita nakahatag og dugang nga buluhaton. Adunay pagtuo si Mary sa tawag ni Joseph ug wala magreklamo, apan gikapoy na siya.[17]

Hilabihan ang kainit sa Fayette niana nga ting-init. Samtang nanglaba si Mary ug nangandam og pagkaon, si Joseph nagdiktar sa hinubad didto sa ibabaw nga lawak. Si Oliver kasagaran ang misulat alang kaniya, apan usahay si Emma o ang usa sa mga Whitmer mopuli sa pagsulat.[18] Usahay, kon kapuyon na silang Joseph ug Oliver sa paghubad, moadto sila sa duol nga lim-aw ug maglabay-labay og bato tadlas sa ibabaw sa tubig.

Wala kaayoy panahon si Mary nga makarelaks sa iyang kaugalingon, ug ang dugang nga mga buhat ug kahago nga nahatag kaniya lisud agwantahon.

Usa ka adlaw, samtang didto siya duol sa kamalig diin ang mga baka didto gatasan, nakakita siya og ubanon nga tawo nga dunay knapsack nga gisab-it sa abaga. Ang kalit nga pagtumaw sa tawo nakapakurat niya, apan samtang nagkaduol kini, namulong kini kaniya sa buotan nga tingog nga nakapakalma niya.

“Ang akong ngalan si Moroni,” miingon siya. “Gikapoy na ka og maayo tungod sa daghang ekstra nga buluhaton nga kinahanglan nimong himoon.” Iyang gitangtang ang iyang knapsack gikan sa iyang abaga, ug mitan-aw si Mary samtang gibadbad niya kini.[19]

“Matinud-anon ka kaayo ug makugihon sa imong mga buluhaton,” mipadayon siya. “Busa, angay lang nga makadawat ka og saksi aron ang imong pagtuo malig-on.”[20]

Giablihan ni Moroni ang iyang knapsack ug gikuha ang bulawang mga palid. Gigunitan niya kini diha sa atubangan ni Mary ug gipakli ang mga pahina aron makakita si Mary sa mga sinulat nga diha niini. Human niya gipakli ang katapusang pahina, miawhag siya ni Mary nga magmapailubon ug magmatinud-anon samtang agwantahon pa niya og dugay-dugay ang dugang nga palas-anon. Misaad siya nga mapanalanginan si Mary niini.[21]

Ang tigulang nga lalaki nawala lang dayon, gibiyaan si Mary nga nag-inusara. Duna pa gihapon siyay mga buluhaton, apan wala na kini makahasol kaniya.[22]

Sa umahan sa mga Whitmer, paspas nga naghubad si Joseph, apan dunay pipila ka lisud nga mga adlaw. Ang iyang hunahuna motipas ngadto sa ubang mga butang, ug dili siya makatutok sa espirituhanong mga butang.[23] Ang gamay nga balay sa mga Whitmer kanunay nga busy ug daghan ang makabalda. Tungod sa ilang pagbalhin didto, nawagtang ang gamayng kapribado nga natagamtam nilang Joseph ug Emma sa Harmony.

Usa ka buntag, samtang nangandam siya sa paghubad, nasuko si Joseph kang Emma. Wala madugay, sa dihang miipon siya ni Oliver ug David sa itaas nga lawak diin sila nagtrabaho, dili siya makahubad bisan usa lang ka pulong.

Mibiya siya sa kwarto ug miadto sa prutasan. Mipalayo siya og mga usa ka oras, nag-ampo. Sa iyang pagbalik, nangayo siya og pasaylo kang Emma. Dayon mibalik siya sa paghubad sama sa naandan.[24]

Gihubad na niya karon ang katapusang bahin sa rekord, nailhan isip ang gagmay nga mga palid ni Nephi, nga maoy magsilbing sinugdanan sa libro. Naghisgut og kasaysayan nga susama niadtong gihubad niya ug ni Martin ug nawala, ang gagmay nga mga palid naghisgut kabahin sa usa ka batan-ong lalaki nga ginganlan og Nephi, kansang pamilya gigiyahan sa Dios gikan sa Jerusalem padulong sa bag-ong gisaad nga yuta. Mipasabut kini sa gigikanan sa rekord ug sa sayo nga mga panlimbasug tali sa Nephite ug Lamanite nga katawhan. Mas importante, mihatag kini og gamhanang pagpamatuod kabahin ni Jesukristo ug sa Iyang Pag-ula.

Sa dihang gihubad ni Joseph ang sinulat sa katapusang palid, nasayran niya nga mipasabut kini sa katuyoan sa rekord ug gihatagan kini og ulohan, Ang Basahon ni Mormon, nga gipangalan sa karaang propetang-tigsaysay kinsa mihugpong sa libro.[25]

Sukad sa pagsugod niya og hubad sa Basahon ni Mormon, daghan og nakat-unan si Joseph mahitungod sa iyang umaabut nga tahas sa buhat sa Dios. Sa mga pahina niini, iyang nakita ang sukaranang mga pagtulun-an nga iyang nakat-unan gikan sa Biblia ingon man ang bag-ong mga kamatuoran ug panabut mahitungod ni Jesukristo ug sa Iyang ebanghelyo. Nakadiskubre usab siya og mga tudling kabahin sa ulahing mga adlaw nga nanagna mahitungod sa usa ka pinili nga manalagna nga ginganlan og Jose [Joseph], kinsa mopatungha sa pulong sa Ginoo ug mopahiuli sa nawala nga mga kahibalo ug mga pakigsaad.[26]

Diha sa rekord, iyang nakat-unan nga gipalapdan ni Nephi ang propesiya ni Isaias kabahin sa usa ka sinilyohan nga libro nga dili mabasa sa maalamon nga mga tawo. Samtang gibasa ni Joseph ang propesiya, naghunahuna siya sa interbyu ni Martin Harris kang Propesor Anthon. Nagmatuod kini nga ang Dios lamang ang makapatungha sa libro gikan sa yuta ug maka-establisar sa simbahan ni Kristo sa katapusang mga adlaw.[27]

Samtang si Joseph ug ang iyang mga higala mitapos sa paghubad, naghunahuna sila sa saad nga gihatag sa Ginoo diha sa Basahon ni Mormon ug sa Iyang mga pagpadayag—nga ipakita ang mga palid ngadto sa tulo ka mga saksi. Ang mga ginikanan ni Joseph ug si Martin Harris mibisita sa uma sa pamilyang Whitmer nianang panahuna, ug usa ka buntag si Martin, Oliver, ug David mihangyo kang Joseph nga sila ang himoong mga saksi. Nag-ampo si Joseph ug ang Ginoo mitubag, nag-ingon nga kon sila kinasingkasing nga mosalig Kaniya ug mopasalig nga mopamatuod sa kamatuoran, makakita sila sa mga palid.[28]

“Kinahanglan ka nga magpaubos atubangan sa Dios niining adlawa,” si Joseph piho nga misulti kang Martin, “ug kon mahimo makaangkon og kapasayloan sa imong mga sala.”[29]

Wala madugay nianang adlawa, gidala ni Joseph ang tulo ka tawo ngadto sa kakahoyan duol sa panimalay sa mga Whitmer. Nangluhod sila, ug nagpuli-puli sa pag-ampo nga pakit-on sa mga palid, apan walay nahitabo. Misulay sila sa ikaduhang higayon, apan sa gihapon walay nahitabo. Sa katapusan, mibarug ug mipalayo si Martin, nag-ingon nga siya ang hinungdan nga nagpabiling sirado ang kalangitan.

Si Joseph, Oliver, ug David mibalik sa pag-ampo, ug wala madugay usa ka anghel mipakita uban sa sanag nga kahayag ibabaw kanila.[30] Naggunit siya sa mga palid ug gipakli kini sa tagsa-tagsa, gipakita kanila ang mga simbolo nga gikulit diha sa matag pahina. Usa ka lamesa mitunga tapad kaniya, ug nakapatong niini ang karaang mga butang [artifacts] nga gihulagway sa Basahon ni Mormon: ang mga ighuhubad, ang panagang sa dughan, espada, ug ang milagrusong kompas nga migiya sa pamilya ni Nephi gikan sa Jerusalem paingon sa gisaad nga yuta.

Ang mga lalaki nakadungog sa tingog sa Dios nga mipahayag, “Kini nga mga palid gipadayag pinaagi sa gahum sa Dios, ug kini gihubad pinaagi sa gahum sa Dios. Ang paghubad niini, nga inyong nakita, husto, ug ako mosugo kaninyo sa pagpamatuod sa unsay inyong nakita ug nadungog karon.”[31]

Sa dihang mibiya na ang anghel, si Joseph miadto sa mas sulod nga bahin sa kakahoyan ug nakita si Martin nga nagluhod. Misulti si Martin kaniya nga wala pa siya makadawat og saksi gikan sa Ginoo, apan gusto gihapon niyang makakita sa mga palid. Mihangyo siya ni Joseph sa pag-ampo uban niya. Miluhod si Joseph tupad niya, ug sa wala pa sila makatarung og sulti sa mga pulong, ilang nakita ang mao gihapon nga anghel nga mipakita sa mga palid ug sa ubang karaan nga mga butang.

“Igo na kana! Igo na kana!” Nakatuaw si Martin. “Nakita na sa akong mga mata! Nakita na sa akong mga mata!”[32]

Si Joseph ug ang Tulo ka mga Saksi mibalik sa balay sa mga Whitmer nianang pagkahapon. Si Mary Whitmer nakig-istorya sa mga ginikanan ni Joseph sa dihang kalit nga misulod si Joseph sa kwarto. “Pa! Ma!” miingon siya. “Wala mo masayud unsa ko ka malipayon!”

Milingkod siya tupad sa iyang inahan. “Gipakita na sa Ginoo ang mga palid ngadto sa tulo pa ka tawo gawas kanako,” miingon siya. “Nasayud sila sa ilang kaugalingon nga wala ko mangilad sa mga tawo.”

Gibati niya nga daw dunay palas-anon nga gitangtang gikan sa iyang abaga. “Karon duna na usab silay parte niini,” miingon siya. “Dili na ko hingpit nga mag-inusara sa kalibutan.”

Sunod nga misulod sa kwarto si Martin, halos mobuto sa kalipay. “Karon nakakita na ko og anghel gikan sa langit!” mituaw siya. “Akong gihimaya ang Dios uban sa kasinsero sa akong kalag nga mitugot Siya nga himoon ko—bisan ako—nga usa ka saksi sa katalagsaon sa Iyang buhat!”[33]

Paglabay sa pipila ka adlaw, ang mga Whitmer nakig-uban sa pamilyang Smith sa ilang uma sa Manchester. Nasayud nga ang Ginoo misaad nga moestablisar sa Iyang mga pulong “sa mga ba-ba sa ingon ka daghan nga mga saksi nga iyang nakita nga maayo,” si Joseph miadto sa kakahoyan uban sa iyang amahan, si Hyrum, ug Samuel, ingon man sa upat ka mga igsoon ni David Whitmer—si Christian, Jacob, Peter Jr., ug John—ug ang ilang bayaw nga si Hiram Page.[34]

Ang mga tawo nagpundok sa dapit diin didto kanunay moadto ang pamilyang Smith aron mag-ampo sa tago. Uban sa pagtugot sa Ginoo, giablihan ni Joseph ang mga palid ug gipakita kini sa grupo. Wala sila makakita og anghel sama sa Tulo ka mga Saksi, apan gitugutan sila ni Joseph nga mogunit sa rekord, mopakli sa mga pahina niini, ug mosusi sa karaang mga sinulat diha niini. Ang paggunit sa mga palid mimatuod sa ilang pagtuo nga ang pagpamatuod ni Joseph mahitungod sa anghel ug sa karaang rekord tinuod.[35]

Karon nga nahuman na ang paghubad ug duna na siyay mga saksi nga mosuporta sa iyang milagrusong pagpamatuod, wala na kinahanglana ni Joseph ang mga palid. Human mibiya ang mga tawo sa kakahoyan ug mibalik sa balay, ang anghel mipakita ug giuli ni Joseph ang sagradong rekord ngadto kaniya.[36]

Mubo nga mga sulat

1. ◀ Oliver Cowdery to William W. Phelps, Sept. 7, 1834, LDS Messenger and Advocate, Okt. 1834, 1:14; Staker, “Where Was the Aaronic Priesthood Restored?,” 158, note 49.

2. ◀ 3 Nephi 8; Oliver Cowdery to William W. Phelps, Sept. 7, 1834, LDS Messenger and Advocate, Okt. 1834, 1:15–16; tan-awa usab sa Kowallis, “In the Thirty and Fourth Year,” 136–90.

3. ◀ 3 Nephi 9:13.

4. ◀ 3 Nephi 10:9; 11:1.

5. ◀ 3 Nephi 11:10; 15:21–24; tan-awa usab sa Juan 10:16.

6. ◀ 3 Nephi 11:33.

7. ◀ 3 Nephi 11:23–33.

8. ◀ Oliver Cowdery to William W. Phelps, Sept. 7, 1834, LDS Messenger and Advocate, Okt. 1834, 1:13–16.

9. ◀ Doktrina ug mga Pakigsaad 13:1 (Joseph Smith History, 1838–56, volume A-1, 17–18, sa JSP, H1:292–94 [draft 2]); Oliver Cowdery to William W. Phelps, Sept. 7, 1834, LDS Messenger and Advocate, Okt. 1834, 1:15; Staker, “Where Was the Aaronic Priesthood Restored?,” 142–59. Hilisgutan: Restoration of the Aaronic Priesthood [Ang Pagpahiuli sa Aaronic Priesthood]

10. ◀ Oliver Cowdery to William W. Phelps, Sept. 7, 1834, LDS Messenger and Advocate, Okt. 1834, 1:15.

11. ◀ Joseph Smith History, 1838–56, volume A-1, 17–18, sa JSP, H1:292–94 (draft 2); “Articles of the Church of Christ,” Hunyo 1829, sa JSP, D1:371.

12. ◀ Joseph Smith History, 1838–56, volume A-1, 18, sa JSP, H1:294–96 (draft 2).

13. ◀ “Mormonism,” Kansas City Daily Journal, Hunyo 5, 1881, 1; James H. Hart, “About the Book of Mormon,” Deseret Evening News, Mar. 25, 1884, [2]; Joseph F. Smith to John Taylor and Council of the Twelve, Sept. 17, 1878, draft, Joseph F. Smith, Papers, Church History Library; Joseph Smith History, 1838–56, volume A-1, 21, sa JSP, H1:306 (draft 2).

14. ◀ Joseph Smith History, 1838–56, volume A-1, 18, sa JSP, H1:296 (draft 2).

15. ◀ “Mormonism,” Kansas City Daily Journal, Hunyo 5, 1881, 1; Dickinson, New Light on Mormonism, 250; “The Book of Mormon,” Chicago Tribune, Dis. 17, 1885, 3; Joseph Smith History, 1838–56, volume A-1, 21, sa JSP, H1:306 (draft 2).

16. ◀ Lucy Mack Smith, History, 1844–45, book 8, [8]; Orson Pratt and Joseph F. Smith, Interview with David Whitmer, Sept. 7–8, 1878, [10], sa Joseph F. Smith to John Taylor and Council of the Twelve, Sept. 17, 1878, draft, Joseph F. Smith, Papers, Church History Library; Cook, David Whitmer Interviews, 26–27.

17. ◀ Orson Pratt and Joseph F. Smith, Interview with David Whitmer, Sept. 7–8, 1878, [10], sa Joseph F. Smith to John Taylor and Council of the Twelve, Sept. 17, 1878, draft, Joseph F. Smith, Papers, Church History Library.

18. ◀ James H. Hart, “About the Book of Mormon,” Deseret Evening News, Mar. 25, 1884, [2].

19. ◀ Skousen, “Another Account of Mary Whitmer’s Viewing of the Golden Plates,” 40; [Andrew Jenson], “Eight Witnesses,” Historical Record, Okt. 1888, 621.

20. ◀ Orson Pratt and Joseph F. Smith, Interview with David Whitmer, Sept. 7–8, 1878, [10], sa Joseph F. Smith to John Taylor and Council of the Twelve, Sept. 17, 1878, draft, Joseph F. Smith, Papers, Church History Library.

21. ◀ Skousen, “Another Account of Mary Whitmer’s Viewing of the Golden Plates,” 40; [Andrew Jenson], “Eight Witnesses,” Historical Record, Okt. 1888, 621.

22. ◀ [Andrew Jenson], “Eight Witnesses,” Historical Record, Okt. 1888, 621; Orson Pratt and Joseph F. Smith, Interview with David Whitmer, Sept. 7–8, 1878, [10], sa Joseph F. Smith to John Taylor and Council of the Twelve, Sept. 17, 1878, draft, Joseph F. Smith, Papers, Church History Library; Stevenson, Journal, Dis. 23, 1877.

23. ◀ Whitmer, Address to All Believers in Christ, 30.

24. ◀ “Letter from Elder W. H. Kelley,” Saints’ Herald, Mar. 1, 1882, 68; tan-awa usab sa Bushman, Rough Stone Rolling, 77.

25. ◀ Joseph Smith History, 1838–56, volume A-1, 34, sa JSP, H1:352–54 (draft 2). Mga Hilisgutan: Book of Mormon Translation [Paghubad sa Basahon ni Mormon]; Gold Plates [Bulawang mga Palid]

26. ◀ 2 Nephi 3:7–19.

27. ◀ Joseph Smith History, circa Summer 1832, [5], sa JSP, H1:15; 2 Nephi 26:16; 27:15–21.

28. ◀ Doktrina ug mga Pakigsaad 17 (Revelation, June 1829–E, sa josephsmithpapers.org); Doktrina ug mga Pakigsaad 5:11–18 (Revelation, Mar. 1829, sa josephsmithpapers.org); Joseph Smith History, 1838–56, volume A-1, 23, sa JSP, H1:314–17 (draft 2).

29. ◀ Lucy Mack Smith, History, 1844–45, book 8, [11].

30. ◀ Joseph Smith History, 1838–56, volume A-1, 24–25, sa JSP, H1:316–18 (draft 2).

31. ◀ “Letter from Elder W. H. Kelley,” Saints’ Herald, Mar. 1, 1882, 68; Joseph Smith History, 1838–56, volume A-1, 24–25, sa JSP, H1:316–20 (draft 2); “Ang Pagpamatuod sa Tulo ka mga Saksi,” sa Basahon ni Mormon, 1830 nga edisyon, [589]. Hilisgutan: Witnesses of the Book of Mormon [Mga Saksi sa Basahon ni Mormon]

32. ◀ Joseph Smith History, 1838–56, volume A-1, 25, sa JSP, H1:320 (draft 2).

33. ◀ Lucy Mack Smith, History, 1844–45, book 8, [11]; book 9, [1].

34. ◀ Lucy Mack Smith, History, 1844–45, book 9, [1]; 2 Nephi 27:14.

35. ◀ “Ang Pagpamatuod sa Walo ka mga Saksi,” sa Basahon ni Mormon, 1830 nga edisyon, [590]. Hilisgutan: Witnesses of the Book of Mormon [Mga Saksi sa Basahon ni Mormon]

36. ◀ Lucy Mack Smith, History, 1844–45, book 9, [2].

Kapitulo 8

Ang Pagsugod sa Simbahan ni Kristo

Sa sayong bahin sa Hulyo 1828, tungod kay anaa na ang manuskrito, nasayud si Joseph nga gusto sa Ginoo nga imantala niya ang Basahon ni Mormon ug ipakatap ang mensahe niini bisan asa. Apan siya ug ang iyang pamilya dili pamilyar sa paagi sa pagpamantala. Kinahanglan niyang isiguro nga luwas ang manuskrito, mangita og tig-imprinta, ug mangita og paagi nga madala ang libro ngadto sa mga tawo nga andam mokonsiderar sa posibilidad sa bag-ong kasulatan.

Ang pagmantala og libro nga sama ka taas sa Basahon ni Mormon dili usab barato. Ang panalapi ni Joseph wala gayud mouswag sukad misugod siya sa paghubad, ug ang tanan niyang kinitaan padulong ra sa panginahanglanon sa iyang pamilya. Mao usab ang sitwasyon sa iyang mga ginikanan, kinsa kabus gihapon nga mga mag-uuma nga nag-ugmad og yuta nga dili ila. Ang bugtong higala ni Joseph nga mahimong makabayad sa proyekto mao si Martin Harris.

Dali nga mitrabaho si Joseph. Sa wala pa siya mahuman sa paghubad, giparehistro na niya ang katungod sa sinulat [copyright] alang sa libro aron sa pagpanalipod sa teksto gikan ni bisan kinsa nga posibleng mangawat o mokopya niini.[1] Uban sa tabang ni Martin, nangita usab si Joseph og tig-imprinta nga mouyon sa pagmantala sa libro.

Giuna nila og adto si Egbert Grandin, usa ka tig-imprinta sa Palmyra nga kaedad ni Joseph. Mibalibad si Grandin diha-diha dayon, nagtuo nga ang basahon usa ka pagpangilad. Wala matandog, mipadayon sa pagpangita si Joseph ug si Martin hangtud nga nakakita sila og usa ka tig-imprinta sa duol nga siyudad nga mosugot sa pag-imprinta niini. Apan sa wala pa dawata ang iyang tanyag, mibalik sila sa Palmyra ug gipangutana pag-usab si Grandin kon momantala ba siya sa libro.[2]

Niining higayuna, mas andam na si Grandin nga modawat sa proyekto, apan gusto niyang mabayaran og $3,000 alang sa pag-imprinta ug pagpadikit [bind] sa lima ka libo ka mga kopya sa dili pa niya sugdan ang pagtrabaho. Nakasaad na si Martin nga motabang sa bayad sa pag-imprinta, apan aron makakuha og ingon niana nga kantidad sa kwarta, iyang naamguhan nga tingali kinahanglan niyang iprenda ang iyang umahan. Bug-at ra kaayo ni alang kang Martin, apan nasayud siya nga walay usa sa mga higala ni Joseph ang makatabang niya sa kwarta.

Nabalaka, dili na sigurado si Martin nga mogasto alang sa Basahon ni Mormon. Ang iyang umahan maoy usa sa labing maayo sa ilang dapit. Kon iyang iprenda ang iyang yuta, iyang girisgo nga mawala kini. Ang bahandi nga tibuok kinabuhi niyang gitigum posibleng kalit nga mahanaw kon dili kaayo halinon ang Basahon ni Mormon.

Gisulti ni Martin kang Joseph ang iyang mga kabalaka, ug mihangyo siya kang Joseph sa pagtinguha og pagpadayag alang kaniya. Agi og tubag, ang Manluluwas namulong kabahin sa Iyang sakripisyo sa pagbuhat sa kabubut-on sa Iyang Amahan, bisan unsa pay dangatan. Gihulagway Niya ang Iyang grabeng pag-antus samtang nagbayad sa bili sa sala aron ang tanan mahimong maghinulsol ug mapasaylo. Gisugo dayon niya si Martin sa pagsakripisyo sa kaugalingon niyang interes aron mapahinabo ang plano sa Dios.

“Ayaw kaibug sa imong kaugalingong kabtangan,” ang Ginoo miingon, “apan ihatag kini nga walay pagdumili ngadto sa pag-imprinta sa Basahon ni Mormon.” Ang libro naglangkob sa tinuod nga pulong sa Dios, misiguro ang Ginoo kang Martin, ug makatabang kini sa uban nga motuo sa ebanghelyo.[3]

Bisan kon ang iyang mga silingan dili makasabut sa iyang desisyon, gisunod ni Martin ang Ginoo ug giprenda ang iyang uma aron makagarantiya sa bayad.[4]

Mipirma si Grandin og kontrata, ug gisugdan ang pag-organisar sa dakong proyekto.[5] Gihubad ni Joseph ang teksto sa Basahon ni Mormon sulod sa tulo ka bulan, giabagan sa usa ka tigsulat matag higayon. Mokabat og pito ka bulan ang pagtrabaho ni Grandin ug usa ka dosenang mga tawo sa pag-imprinta ug pagpadikit sa unang mga kopya sa 590 ka pahina nga buhat.[6]

Tungod kay nakakuha na siya og tigmantala, mibalik si Joseph sa Harmony pagka-Oktubre 1829 aron motrabaho sa iyang umahan ug makig-uban ni Emma. Sa samang higayon, si Oliver, Martin, ug Hyrum midumala sa pag-imprinta ug mipadala kang Joseph og regular nga mga update sa trabaho ni Grandin.[7]

Nahinumdom sa kasubo nga iyang gibati human mawala ang unang mga pahina nga iyang gihubad, gihangyo ni Joseph si Oliver sa pagkopya sa matag pahina sa manuskrito sa Basahon ni Mormon, mohimo og ikaduhang kopya nga maoy dad-on sa tig-imprinta aron madugang ang mga punctuation ug mahan-ay ang tipo [type] sa pag-imprinta.[8]

Nalingaw si Oliver sa pagkopya sa libro, ug ang iyang mga sulat nianang panahuna napuno sa mga hinubad nga pulong. Miuyon kang Nephi, Jacob, ug Amulek gikan sa Basahon ni Mormon, misulat si Oliver kang Joseph mahitungod sa iyang pasalamat sa walay kinutubang Pag-ula ni Kristo.

“Sa dihang misugod ko sa pagsulat kabahin sa mga kalooy sa Dios,” misulti siya kang Joseph, “wala ko masayud kon kanus-a mohunong, apan dili paigo ang panahon ug papel aron masulat ang tanan.”[9]

Ang sama nga espiritu midala sa uban ngadto sa Basahon ni Mormon samtang giimprinta kini. Si Thomas Marsh, usa ka kanhi printer apprentice, misulay sa pagpangita og simbahan nga kaapilan, apan daw walay usa kanila nga nagsangyaw sa ebanghelyo nga iyang nakita sa Biblia. Nagtuo siya nga dunay bag-ong simbahan nga motumaw sa dili madugay nga motudlo sa gipahiuli nga kamatuoran.

Niana nga ting-init, gibati ni Thomas nga gigiyahan sa Espiritu aron mobiyahe og gatusan ka kilometro gikan sa iyang panimalay sa Boston padulong sa kasadpang bahin sa New York. Mipuyo siya sa dapit sulod sa tulo ka bulan una pa mipauli, dili sigurado nganong mibiyahe siya og ingon ka layo. Hinoon, sa usa ka hununganan sa iyang pagpauli, ang iyang gipuy-an nangutana kon nakadungog ba siya sa “bulawang libro” ni Joseph Smith. Si Thomas misulti sa babaye nga wala siya makadungog niini ug gusto niya nga makakat-on pa.

Gisultihan siya sa babaye nga makig-istorya kang Martin Harris ug gipaadto siya sa Palmyra. Miadto dayon si Thomas ug nakit-an si Martin sa printshop ni Grandin. Ang tig-imprinta mihatag kaniya og dise says ka mga pahina sa Basahon ni Mormon, ug gidala kini ni Thomas pag-uli sa Boston, naghinam-hinam nga ipaambit ang iyang unang nakat-unan niining bag-ong relihiyon ngadto sa iyang asawa, si Elizabeth.

Gibasa ni Elizabeth ang mga pahina, ug siya usab mituo nga buhat kini sa Dios.[10]

Niana nga tinglarag, samtang padayon nga nag-uswag ang buhat sa mga tig-imprinta sa Basahon ni Mormon, usa ka kanhi huwes nga ginganlan og Abner Cole misugod sa pagmantala og newspaper sa Grandin press. Motrabaho sa shop magabii, human mamauli ang mga trabahante ni Grandin, si Abner makakita sa giimprinta nga mga pahina gikan sa Basahon ni Mormon, nga wala pa ipadikit o dili pa andam nga ibaligya.

Wala madugay gisugdan ni Abner og yaga-yaga ang “Bulawang Biblia” diha sa iyang newspaper, ug sa panahon sa tingtugnaw miimprinta siya og mga kinutlo gikan sa libro inubanan sa mabiay-biayong komentaryo.[11]

Pagkahibalo ni Hyrum ug Oliver sa gibuhat ni Abner, gikompronta nila siya. “Unsay katungod nimo nga moimprinta sa Basahon ni Mormon niini nga paagi?” misukna si Hyrum. “Wala ka ba masayud nga nakadawat kami og katungod sa sinulat?”

“Wala kay labut ani,” miingon si Abner. “Gibayran nako ang imprintahanan ug moimprinta ko sa bisan unsay akong gusto.”

“Mopasidaan ko nimo sa dili pag-imprinta og bisan unsa gikan niana nga libro diha sa imong newspaper,” miingon si Hyrum.

“Baliwala ra na nako,” miingon si Abner.

Dili sigurado kon unsay buhaton, gipahibalo ni Hyrum ug Oliver si Joseph sa Harmony, kinsa mibalik dayon sa Palmyra. Iyang nakit-an si Abner sa opisina sa imprintahanan, kaswal nga nagbasa sa iyang kaugalingong newspaper.

“Morag nagtrabaho ka og maayo,” miingon si Joseph.

“Kumusta, Mr. Smith,” mitubag si Abner nga walay pagbati.

“Mr. Cole,” miingon si Joseph, “ang Basahon ni Mormon ug ang katungod sa pagmantala niini gipanag-iya nako, ug ayaw lang panghilabut.”

Gitangtang ni Abner ang iyang coat ug gilulho ang buktunan sa iyang sinina. “Gusto ka og away, sir?” misinggit siya, gidakul-dakul ang iyang mga kumo. “Kon gusto ka og away, duol lang.”

Mipahiyum si Joseph. “Isul-ob ang imong coat,” miingon siya. “Tugnaw ron, ug dili ko makig-away nimo.” Kalma siya nga mipadayon, “Apan kinahanglan kang mohunong sa pag-imprinta sa akong libro.”

“Kon nagtuo ka nga mas maayo kang laki,” miingon si Abner, “tangtanga lang ang imong coat ug sulayi ko.”

“Adunay balaod,” mitubag si Joseph, “ug imo nang masayran kon wala pa ka masayud niana kaniadto. Apan dili ko makig-away nimo, kay wala nay ayo.”

Nasayud si Abner nga nahisupak siya sa balaod. Mikalma siya ug mihunong sa pag-imprinta og mga kinutlo gikan sa Basahon ni Mormon diha sa iyang newspaper.[12]

Si Solomon Chamberlin, usa ka tigsangyaw nga nagpadulong sa Canada, unang nakadungog kabahin sa “Bulawang Biblia” gikan sa pamilya nga iyang gipuy-an duol sa Palmyra. Sama ni Thomas Marsh, nagbalhin-balhin siya og simbahan sa tibuok niyang kinabuhi apan wala matagbaw sa unsay iyang nakita. Ang ubang mga simbahan nagsangyaw og mga baruganan sa ebanghelyo ug mituo sa espiritwal nga mga gasa, apan wala silay mga propeta sa Dios o sa Iyang priesthood. Gibati ni Solomon nga hapit na moabut ang panahon nga ipagawas sa Ginoo ang Iyang simbahan.

Samtang naminaw si Solomon sa pamilya nga naghisgot bahin ni Joseph Smith ug sa bulawang mga palid, nadasig siya og maayo, ug determinado siyang mangita sa mga Smith ug makat-on pa og dugang mahitungod sa libro.

Miadto siya sa balay sa mga Smith ug nasugatan si Hyrum sa pultahan. “Ang kalinaw maanaa niini nga balay,” miingon si Solomon.

“Hinaut nga kalinaw ang maanaa,” mitubag si Hyrum.

“Duna bay tawo diri,” nangutana si Solomon, “nga nagtuo sa mga panan-awon o mga pagpadayag?”

“Oo,” miingon si Hyrum, “kaming tanan dinhi sa balay motuo og panan-awon.”

Gisultihan ni Solomon si Hyrum mahitungod sa usa ka panan-awon nga iyang nakita mga tuig na ang milabay. Niini, usa ka anghel miingon nga walay simbahan ang Dios dinhi sa yuta apan motukod og usa sa dili madugay nga adunay gahum sama sa karaang simbahan sa mga apostoles. Si Hyrum ug ang uban diha sa balay nakasabut sa gisulti ni Solomon ug giingnan siya nga susama sila kaniya og pagtuo.

“Hinaut nga inyong ipahibalo kanako ang uban sa inyong nadiskubrihan,” miingon si Solomon. “Nagtuo ko nga makadawat ko niana.”

Gidapit siya ni Hyrum nga mopuyo sa umahan sa mga Smith isip bisita ug mipakita kaniya sa manuskrito sa Basahon ni Mormon. Gitun-an kini ni Solomon sulod sa duha ka adlaw ug mikuyog siya kang Hyrum ngadto sa imprintahanan ni Grandin, diin ang usa ka tig-imprinta mihatag kaniya og saysenta y kwatro ka naimprinta nga mga pahina. Dala ang wala pa mapadikit nga mga pahina, mipadayon si Solomon sa Canada, gisangyawan ang iyang mga naagian sa tanan niyang nahibaloan mahitungod sa bag-ong relihiyon.[13]

Pagka-Marso 26, 1830, ang unang mga kopya sa Basahon ni Mormon napadikit na ug gibaligya sa unang andana sa imprintahanan ni Grandin. Hugot kini nga gipadikit sa brown nga panit sa baka ug nanimaho pang panit ug papilit, papel ug tinta. Ang mga pulong nga Basahon ni Mormon makita kilid [spine] sa libro nga gisulat og bulawang mga letra.[14]

Gipakabahandi ni Lucy Smith ang bag-ong kasulatan ug gikonsiderar kini nga timailhan nga ang Dios hapit na mopundok sa Iyang mga anak ug mopahiuli sa Iyang karaang pakigsaad. Ang ulohang pahina mipahayag nga ang katuyoan sa libro mao ang pagpakita sa talagsaong mga butang nga nabuhat sa Dios alang sa Iyang katawhan kaniadto, paghatag sa samang mga panalangin ngadto sa Iyang katawhan karon, ug pagkumbinser sa tibuok kalibutan nga si Jesukristo mao ang Manluluwas sa kalibutan.[15]

Sa luyo sa libro gibutang ang mga pagpamatuod sa Tulo ka mga Saksi ug Walo ka mga Saksi, nagsulti sa kalibutan nga nakakita sila sa mga palid ug nasayud nga ang paghubad tinuod.[16]

Bisan pa niini nga mga pagpamatuod, nasayud si Lucy nga ang ubang mga tawo naghunahuna sa libro nga hinimo-himo lang. Daghan sa iyang mga silingan nagtuo nga ang Biblia igo na nga kasulatan alang nila, wala mahibalo nga ang Dios mipanalangin og daghang mga nasud kay sa usa lang gamit ang Iyang pulong. Nasayud usab siya nga ang ubang mga tawo misalikway sa mensahe niini kay nagtuo sila nga ang Dios namulong na og kausa ngadto sa kalibutan ug dili na mamulong pag-usab.

Tungod niini nga mga rason ug uban pa, kadaghanan sa katawhan sa Palmyra wala mopalit sa libro.[17] Apan ang uban nagtuon sa mga pahina niini, mibati sa gahum sa mga pagtulun-an niini, ug nag-ampo aron mangutana sa Ginoo kon tinuod ba kini. Si Lucy mismo nasayud nga ang Basahon ni Mormon pulong sa Dios ug gusto nga ipaambit kini sa uban.[18]

Hapit sa pagkahuman dayon nga namantala ang Basahon ni Mormon, si Joseph ug si Oliver nangandam sa pag-organisar sa simbahan ni Jesukristo. Mga pipila ka bulan sa wala pa kana, ang karaang mga apostoles sa Ginoo nga si Pedro, Santiago, ug Juan mipakita kanila ug mitugyan kanila sa Melchizedek Priesthood, sama sa gisaad ni Juan Bautista. Kining dugang nga awtoridad nagtugot ni Joseph ug Oliver sa paghatag sa gasa sa Espiritu Santo niadtong ilang nabunyagan. Si Pedro, Santiago ug Juan mi-orden usab kanila nga mahimong mga apostoles ni Jesukristo.[19]

Nianang panahuna, samtang nagpuyo sa balay sa mga Whitmer, si Joseph ug Oliver nag-ampo alang sa dugang nga kahibalo mahitungod niini nga awtoridad. Agi og tubag, ang tingog sa Ginoo misugo kanila sa pag-orden sa usag usa isip mga elder sa simbahan, apan unya na kon ang mga tumutuo mouyon sa pagsunod kanila isip mga lider diha sa simbahan sa Manluluwas. Giingnan usab sila sa pag-orden og ubang mga opisyal sa simbahan ug sa paghatag sa gasa sa Espiritu Santo niadtong mga nabunyagan na.[20]

Niadtong Abril 6, 1830, si Joseph ug Oliver nagtagbo sa panimalay sa mga Whitmer aron sundon ang sugo sa Ginoo ug i-organisar ang Iyang simbahan. Aron matuman ang mga gikinahanglan sa balaod, mipili sila og unom ka mga tawo nga mahimong unang mga miyembro sa bag-ong simbahan. Mga kwarenta ka mga lalaki ug babaye nagpunsisok usab sa sulod ug libut sa gamay nga panimalay aron sa pagsaksi sa okasyon.[21]

Aron masunod ang nag-unang mga instruksyon sa Ginoo, mihangyo si Joseph ug Oliver sa kongregasyon sa pagpaluyo kanila isip mga lider sa gingharian sa Dios ug sa pagpakita kon mituo sila nga sakto ba nga maorganisar sila isip simbahan. Ang matag miyembro sa kongregasyon miuyon, ug gipatong ni Joseph ang iyang mga kamot sa ulo ni Oliver ug mi-orden kaniya nga usa ka elder sa simbahan. Dayon nagbayloay sila og lugar, ug si Oliver mi-orden ni Joseph.

Pagkahuman, gipahigayon nila ang pan ug bino sa sakrament agi og handumanan sa Pag-ula ni Kristo. Dayon ilang gipatong ang ilang mga kamot niadtong ilang nabunyagan, mikumpirma kanila isip mga miyembro sa simbahan ug mihatag kanila sa gasa sa Espiritu Santo.[22] Ang Espiritu sa Ginoo gibu-bu diha sa mga mitambong sa miting, ug ang uban sa kongregasyon misugod sa pagpanagna. Ang uban midayeg sa Ginoo, ug ang tanan dungan nga nagmaya.

Nadawat usab ni Joseph ang unang pagpadayag nga gitumong ngadto sa kinatibuk-ang miyembro sa bag-ong simbahan. “Tan-awa, kinahanglang dunay rekord nga tipigan diha kaninyo,” misugo ang Ginoo, nagpahinumdom sa Iyang katawhan nga kinahanglang isulat nila ang ilang sagradong kasaysayan, mopreserbar og istorya sa ilang mga binuhatan ug mosaksi sa tahas ni Joseph isip propeta, manalagna, ug tigpadayag.

“Kaniya Ako nagdasig sa pagbuhat sa kahimoan sa Zion sa labing gamhanan nga gahum alang sa kaayohan,” mideklarar ang Ginoo. “Modawat ka sa iyang pulong, sama nga gikan sa akong kaugalingon nga ba-ba, sa tanang pagpailub ug hugot nga pagtuo. Kay pinaagi sa pagbuhat niini nga mga butang ang mga ganghaan sa impyerno dili makabuntog batok kanimo.”[23]

Wala madugay, mibarug si Joseph kilid sa sapa ug misaksi sa bunyag sa iyang inahan ug amahan ngadto sa simbahan. Human sa katuigan nga managlahi ang dalan nga gisubay sa ilang pagsiksik sa kamatuoran, sa katapusan nagkahiusa na sila sa pagtuo. Sa paghaw-as sa iyang amahan gikan sa tubig, gigunitan ni Joseph ang iyang kamot, gitabangan padulong sa daplin, ug gigakos.

“Dios ko,” mituaw siya, gisubsob ang iyang nawong sa dughan sa iyang amahan, “nakita nako ang akong amahan nga nabunyagan sa tinuod nga simbahan ni Jesukristo!”[24]

Nianang gabhiona, hilum nga miadto si Joseph sa duol nga kakahoyan, ang iyang kasingkasing napuno sa emosyon. Gusto niyang mag-inusara, dili makita sa mga higala ug pamilya. Sa napulo ka tuig sukad sa iyang Unang Panan-awon, iyang nakita nga naabli ang kalangitan, nabati ang Espiritu sa Dios, ug natudloan sa mga anghel. Nakasala usab siya ug nawad-an sa iyang gasa, naghinulsol, nakadawat sa kalooy sa Dios, ug mihubad sa Basahon ni Mormon pinaagi sa Iyang gahum ug grasya.

Karon napahiuli na ni Jesukristo ang Iyang simbahan ug mihatag og awtoridad ni Joseph sa samang priesthood nga gihuptan sa mga apostoles sa karaang panahon sa dihang gidala nila sa kalibutan ang ebanghelyo.[25] Ang kalipay nga iyang gibati sobra ra kaayo aron kapugngan, ug sa dihang nakit-an siya ni Joseph Knight ug Oliver nianang pagkagabii, naghilak siya.

Hingpit ang iyang kalipay. Ang buhat nagsugod na.[26]

Mubo nga mga sulat

1. ◀ Copyright for Book of Mormon, Hunyo 11, 1829, sa JSP, D1:76–81.

2. ◀ “Prospect of Peace with Utah,” Albany Evening Journal, Mayo 19, 1858, [2]; “From the Troy Times,” Albany Evening Journal, Mayo 21, 1858, [2]; John H. Gilbert, Memorandum, Sept. 8, 1892, photocopy, Church History Library.

3. ◀ Doktrina ug mga Pakigsaad 19 (Revelation, circa Summer 1829, sa josephsmithpapers.org); tan-awa usab sa Historical Introduction to Revelation, circa Summer 1829 [DC 19], sa JSP, D1:85–89; ug Knight, Reminiscences, 6–7.

4. ◀ McBride, “Contributions of Martin Harris,” 1–9; Joseph Smith History, 1838–56, volume A-1, 34, sa JSP, H1:352 (draft 2).

5. ◀ John H. Gilbert, Statement, Okt. 23, 1887, Church History Library; Indenture, Martin Harris to Egbert B. Grandin, Wayne County, NY, Ago. 25, 1829, Wayne County, NY, Mortgage Records, volume 3, 325–26, microfilm 479,556, U.S. and Canada Record Collection, Family History Library; Historical Introduction to Revelation, circa Summer 1829 [DC 19], sa JSP, D1:85–89.

6. ◀ Copyright for Book of Mormon, Hunyo 11, 1829, sa JSP, D1:76–81; John H. Gilbert, Memorandum, Sept. 8, 1892, photocopy, Church History Library; Porter, “The Book of Mormon,” 53–54.

7. ◀ John H. Gilbert, Memorandum, Sept. 8, 1892, photocopy, Church History Library; Lucy Mack Smith, History, 1844–45, book 9, [8]; Joseph Smith to Oliver Cowdery, Okt. 22, 1829, sa JSP, D1:94–97.

8. ◀ John H. Gilbert, Memorandum, Sept. 8, 1892, photocopy, Church History Library; Lucy Mack Smith, History, 1844–45, book 9, [2]; “Printer’s Manuscript of the Book of Mormon,” sa JSP, R3, Part 1:xxvi. Hilisgutan: Printing and Publishing the Book of Mormon [Pag-imprinta ug Pagmantala sa Basahon ni Mormon]

9. ◀ Oliver Cowdery to Joseph Smith, Nob. 6, 1829, sa JSP, D1:100–101; Mosiah 3:18–19; 5:5–7; 4 Nephi 1:17; tan-awa usab sa Oliver Cowdery to Joseph Smith, Dis. 28, 1829, sa JSP, D1:101–4.

10. ◀ Thomas B. Marsh, “History of Thomas Baldwin Marsh,” LDS Millennial Star, Hunyo 4, 1864, 26:359–60; Hunyo 11, 1864, 26:375–76.

11. ◀ Lucy Mack Smith, History, 1844–45, book 9, [9]. Alang sa mga ehemplo sa mga kinutlo nga gimantala ni Abner Cole, tan-awa ang “The Book of Mormon,” Reflector, Sept. 16, 1829, 10; “Selected Items,” Reflector, Sept. 23, 1829, 14; “The First Book of Nephi,” Reflector, Ene. 2, 1830, 1; ug “The First Book of Nephi,” Reflector, Ene. 13, 1830, 1. Hilisgutan: Critics of the Book of Mormon [Mga Kritiko sa Basahon ni Mormon]

12. ◀ Lucy Mack Smith, History, 1844–45, book 9, [9]–[12]; Lucy Mack Smith, History, 1845, 166–68.

13. ◀ Chamberlin, Autobiography, 4–11.

14. ◀ Copyright for Book of Mormon, Hunyo 11, 1829, sa JSP, D1:76–81; John H. Gilbert, Memorandum, Sept. 8, 1892, photocopy, Church History Library; “Book of Mormon,” Wayne Sentinel, Mar. 26, 1830, [3]. Ang ubang mga libro gipadikit usab og panit sa karnero.

15. ◀ Ulohang Pahina sa Basahon ni Mormon, panahon sa sayon bahin sa Hunyo 1829, sa JSP, D1:63–65; tan-awa usab sa Lucy Mack Smith to Solomon Mack, Ene. 6, 1831, Church History Library.

16. ◀ Testimony of Three Witnesses, Late June 1829, sa JSP, D1:378–82; Testimony of Eight Witnesses, Late June 1829, sa JSP, D1:385–87.

17. ◀ Tucker, Origin, Rise, and Progress of Mormonism, 60–61.

18. ◀ Tan-awa sa Lucy Mack Smith to Solomon Mack, Ene. 6, 1831, Church History Library.

19. ◀ Joseph Smith History, circa Summer 1832, 1, sa JSP, H1:10; Doktrina ug mga Pakigsaad 27:12–13 (Revelation, circa Aug. 1830, sa Doktrina ug mga Pakigsaad 50:3, 1835 nga edisyon, sa josephsmithpapers.org); Oliver Cowdery to Phineas Young, Mar. 23, 1846, Church History Library; “Joseph Smith Documents Dating through June 1831,” sa JSP, D1:xxxvii–xxxix; tan-awa usab sa Cannon and others, “Priesthood Restoration Documents,” 163–207. Hilisgutan: Restoration of the Melchizedek Priesthood [Pagpahiuli sa Melchizedek Priesthood]

20. ◀ Joseph Smith History, 1838–56, volume A-1, 27, sa JSP, H1:326–28 (draft 2).

21. ◀ Joseph Smith History, 1838–56, volume A-1, 37, sa JSP, H1:364 (draft 2); Stevenson, Journal, Dis. 22, 1877; Ene. 2, 1887; An Act to Provide for the Incorporation of Religious Societies (Abr. 5, 1813), Laws of the State of New-York (1813), 2:212–19. Hilisgutan: Founding Meeting of the Church of Christ [Miting sa Pagsugod sa Simbahan ni Kristo]

22. ◀ Joseph Smith History, 1838–56, volume A-1, 37–38, sa JSP, H1:364–71 (draft 2).

23. ◀ Joseph Smith History, 1838–56, volume A-1, 37, sa JSP, H1:366; Doktrina ug mga Pakigsaad 21 (Revelation, Apr. 6, 1830, sa josephsmithpapers.org); “History of Joseph Smith,” Times and Seasons, Okt. 1, 1842, 3:928–29.

24. ◀ Lucy Mack Smith, History, 1844–45, book 9, [12]; Knight, Reminiscences, 8; tan-awa usab sa Bushman, Rough Stone Rolling, 110.

25. ◀ Joseph Smith History, 1838–56, volume A-1, 38, sa JSP, H1:372 (draft 2); Joseph Smith, “Latter Day Saints,” sa Rupp, He Pasa Ekklesia, 404–5, sa JSP, H1:506.

26. ◀ Knight, Reminiscences, 7.

Part 2

Usa ka Balay sa Hugot nga Pagtuo

Abril 1830–Abril 1836

Han-aya ninyo ang inyong mga kaugalingon; andama ang matag butang nga kinahanglanon; ug pagtukod og usa ka balay, gani usa ka balay sa pag-ampo, usa ka balay sa pagpuasa, usa ka balay sa hugot nga pagtuo, usa ka balay sa pagtulun-an, usa ka balay sa himaya, usa ka balay sa kahusay, usa ka balay sa Dios.

Doktrina ug mga Pakigsaad 88:119

Kapitulo 9

Mabuhi Man o Mamatay

Sa Dominggo human maorganisar ang simbahan, misangyaw si Oliver ngadto sa pamilyang Whitmer ug sa ilang mga higala sa Fayette. Daghan nila ang misuporta sa paghubad sa Basahon ni Mormon apan wala pa magpasakop sa simbahan. Human mamulong si Oliver, unom ka tawo ang mihangyo niya nga bunyagan sila diha sa duol nga linaw.[1]

Samtang nagkadaghan ang mga tawo nga miapil sa bag-ong simbahan, ang kabug-aton sa sugo sa Ginoo sa pagdala sa ebanghelyo ngadto sa kalibutan nakapabalaka ni Joseph. Namantala na niya ang Basahon ni Mormon ug naorganisar ang simbahan sa Ginoo, apan hinay kaayo ang halin sa libro ug kadtong nagtinguha nga mabunyagan kasagaran iyang mga higala ug mga paryente. Ug daghan pa kaayo ang kinahanglang makat-unan ni Joseph mahitungod sa langit ug yuta.

Ang mga tawo nga mipasakop sa simbahan sa kasagaran miabut nga nagtinguha sa mga gasa sa Espiritu ug uban nga mga milagro nga ilang nabasahan diha sa Bag-ong Tugon.[2] Apan ang gipahiuli nga ebanghelyo misaad sa mga tumutuo og mas maayo pa kay sa mga katingalahan ug mga timailhan. Si Benjamin, usa ka maalamon nga propeta ug hari diha sa Basahon ni Mormon, mitudlo nga kon ang mga tawo monunot sa Balaang Espiritu, ilang masalikway ang ilang makasasala nga kinaiya ug mamahimong mga santos pinaagi sa Pag-ula ni Jesukristo.[3]

Alang ni Joseph, ang hagit karon mao kon unsaon sa pagpauswag sa buhat sa Ginoo. Siya ug si Oliver nahibalo nga kinahanglan silang mosangyaw og paghinulsol sa tanang katawhan. Ang umahan andam na nga anihon, ug ang bili sa matag kalag mahinungdanon sa mga mata sa Dios. Apan unsaon man sa duha ka batan-ong apostoles—usa ka mag-uuma ug usa ka magtutudlo, ang duha baynte pa kapin—sa pagpauswag sa ingon ka mahinungdanon nga buhat?

Ug unsaon man sa usa ka gamay nga simbahan sa probinsya sa New York nga molambo gikan sa ubos nga sinugdanan niini ug motubo aron makapuno sa tibuok kalibutan?

Human sa mga bunyag sa Fayette, gisugdan ni Joseph ang syento saysentay uno ka kilometro nga biyahe balik sa iyang umahan sa Harmony. Bisan busy kaayo siya sa bag-ong simbahan, kinahanglan dayon niyang tamnan ang iyang umahan kon gusto niya nga dunay maayong ani panahon sa tinglarag. Ang iyang balayranan sa amahan ni Emma sa umahan nalangay na, ug kon mapakyas ang iyang pananom, kinahanglan siyang mangita og laing paagi aron mabayran ang iyang utang.

Sa iyang pagpauli, mihapit si Joseph sa umahan ni Joseph ug Polly Knight sa Colesville, New York. Ang mga Knight dugay nang nagsuporta kaniya, apan wala pa gihapon sila magpasakop sa simbahan. Si Joseph Knight ilabi na gustong mobasa sa Basahon ni Mormon sa dili pa niya dawaton ang bag-ong tinuohan.[4]

Mipundo si Joseph sa Colesville sulod sa pipila ka adlaw, nagsangyaw ngadto sa mga Knight ug sa ilang mga higala. Si Newel Knight, usa sa mga anak ni Joseph ug Polly, kanunay nga nakig-istorya sa propeta mahitungod sa ebanghelyo. Usa ka adlaw, gidapit siya ni Joseph sa pag-ampo diha sa usa ka miting, apan miingon si Newel nga mas ganahan siyang mag-ampo nga mag-inusara sa kakahoyan.

Pagkasunod buntag, miadto si Newel sa kakahoyan ug misulay sa pag-ampo. Usa ka dili maayong pagbati ang miabut kaniya, ug misamot kini sa dayon na niyang pagpauli. Sa pag-abut niya sa iyang balay, ang pagbati grabe na kaayo nga iyang gihangyo ang iyang asawa, si Sally, sa pagkuha sa propeta.

Dali nga miadto si Joseph kang Newel ug nakit-an ang mga sakop sa pamilya ug mga silingan nga mahadlukon nga nagtan-aw samtang ang nawong, mga bukton, ug mga tiil sa batan-on mikirig-kirig. Pagkakita ni Newel kang Joseph, misyagit siya, “Papahawaa ang yawa!”

Wala pa sukad makasulay si Joseph nga mobadlong sa yawa o moayo og tawo, apan nasayud siya nga si Jesus misaad og gahum ngadto sa Iyang mga disipulo sa pagbuhat niini. Dali nga milihok, gigunitan niya ang kamot ni Newel. “Sa pangalan ni Jesukristo,” miingon siya, “palayo kaniya.”

Pagkahuman dayon og sulti ni Joseph, ang pagkirig-kirig nahunong. Nalup-og si Newel sa salog, gikapoy apan wala maunsa, hinayng nagsulti nga nakakita siya sa yawa nga mibiya sa iyang lawas.

Nahingangha ang mga Knight ug ang ilang mga silingan sa gibuhat ni Joseph. Gitabangan sila sa pag-alsa ni Newel ngadto sa higdaanan, misulti si Joseph nila nga mao kadto ang unang milagro nga nahimo diha sa simbahan.

“Gibuhat kadto sa Dios,” mipamatuod siya, “ug pinaagi sa gahum sa pagkadiosnon.”[5]

Gatusan ka kilometro padulong sa kasadpan, usa ka mag-uuma nga ginganlan og Parley Pratt mibati sa Espiritu nga nag-awhag kaniya sa pagbiya sa iyang panimalay ug pamilya aron sa pagsangyaw sa mga panagna ug espiritwal nga mga gasa nga iyang nakita diha sa Biblia. Gibaligya niya ang iyang umahan nga alkanse ug misalig nga ang Dios mopanalangin kaniya tungod kay gihatag niya ang tanan alang ni Kristo.

Dala ang pipila lang ka mga saput ug kwarta nga igo ra sa ilang pagbiyahe, siya ug ang iyang asawa, si Thankful, mibiya sa ilang panimalay ug mipadulong sa silangan aron sa pagbisita sa pamilya sa dili pa siya mosugod sa pagsangyaw. Hinoon, samtang mibiyahe sila agi sa kanal, milingi si Parley kang Thankful ug mihangyo kaniya sa pagpadayon nga wala siya. Gibati niya ang Espiritu nga naggiya kaniya sa pagkanaog gikan sa sakayan.

“Moapas ra ko dayon,” misaad siya. “Duna koy buluhaton niini nga rehiyon.”[6]

Minaug si Parley ug milakaw og dise-sais ka kilometro padulong sa kaumahan, diin miabut siya sa balay sa usa ka deacon nga Baptist kinsa misulti niya mahitungod sa usa ka katingalahan nga bag-ong libro nga iyang naangkon. Nangangkon kini nga usa ka karaang rekord, miingon ang tawo, nga gihubad gikan sa bulawan nga mga palid uban sa tabang sa mga anghel ug mga panan-awon. Wala madala sa deacon ang libro, apan misaad siya nga iya kining ipakita ni Parley pagkasunod adlaw.

Pagkasunod buntag, mibalik si Parley sa balay sa deacon. Mahinamon siyang miabli niini ug mibasa sa ulohang pahina niini. Dayon gitan-aw niya ang luyo sa libro ug gibasa ang mga pagpamatuod sa pipila ka mga saksi. Nadani siya sa mga pulong, ug gisugdan niya ang libro gikan sa sinugdanan. Milabay ang mga oras, apan dili siya makahunong sa pagbasa. Hasol na ang pagkaon ug pagkatulog. Diha kaniya ang Espiritu sa Ginoo, ug nasayud siya nga ang libro tinuod.[7]

Wala madugay miadto si Parley sa duol nga barangay sa Palmyra, determinado nga mahimamat ang tighubad sa libro. Ang mga tawo sa lungsod mitudlo kaniya ngadto sa usa ka umahan pipila ka kilometro unahan sa dalan. Samtang naglakaw si Parley padulong niana nga direksyon, nakakita siya og tawo ug nangutana siya kon asa niya makita si Joseph Smith. Miingon ang tawo niya nga nagpuyo si Joseph sa Harmony, syento saysentay uno ka kilometro padulong sa habagatan, apan mipaila siya sa iyang kaugalingon nga si Hyrum Smith, ang igsoon sa propeta.

Nag-istorya sila hapit tibuok gabii, ug mipamatuod si Hyrum kabahin sa Basahon ni Mormon, sa pagpahiuli sa priesthood, ug sa buhat sa Ginoo sa ulahing mga adlaw. Pagkasunod buntag, dunay mga sabut sa pagsangyaw nga angayng tumanon si Parley, mao nga gihatagan siya ni Hyrum og kopya sa libro ug gipalakaw.

Giablihan ni Parley ang libro sa sunod nga nakahigayon siya ug nadiskubrihan, sa iyang kalipay, nga ang nabanhaw nga Ginoo mibisita sa katawhan sa karaang Amerika ug mitudlo kanila sa Iyang ebanghelyo. Ang mensahe sa libro, nakaamgo si Parley, mas bililhon pa kay sa tanang katigayunan sa kalibutan.

Sa dihang ang iyang buluhaton sa pagsangyaw natapos na, mibalik si Parley sa balay sa mga Smith. Giabi-abi siya og balik ni Hyrum ug gidapit siya sa pagbisita sa umahan sa mga Whitmer, diin iyang mahimamat ang nagkadako nga kongregasyon sa mga miyembro sa simbahan.

Naghinam-hinam nga makat-on pa, gidawat ni Parley ang imbitasyon. Paglabay sa pipila ka adlaw, gibunyagan siya.[8]

Sa hinapos nga bahin sa Hunyo 1830, mibiyahe si Emma uban ni Joseph ug Oliver padulong sa Colesville. Ang mga istorya mahitungod sa milagro ni Joseph niana nga tingpamulak mikaylap sa tibuok dapit, ug karon ang mga Knight ug uban pa nga mga pamilya gusto nga magpamiyembro sa simbahan.

Andam na usab si Emma nga magpabunyag. Sama sa mga Knight, mituo siya sa gipahiuli nga ebanghelyo ug sa propetikanhon nga tawag sa iyang bana, apan wala pa siya moapil sa simbahan.[9]

Human moabut sa lungsod sa Colesville, nakigtambayayong si Joseph sa uban sa pag-dam sa duol nga sapa aron makapahigayon sila og miting sa bunyag pagkasunod adlaw. Hinoon, pagkabuntag, nadiskubrihan nila nga dunay miguba sa dam pagkagabii aron dili madayon ang mga bunyag.

Nasagmuyo, mipahigayon hinoon sila og miting sa adlaw nga Igpapahulay, ug misangyaw si Oliver mahitungod sa bunyag ug sa Espiritu Santo. Human sa wali, usa ka lokal nga ministro ug pipila ka mga miyembro sa iyang kongregasyon mibungkag sa miting ug misulay sa pagbitad palayo sa usa sa mga tumutuo.

Pamilyar na kaayo si Emma sa oposisyon batok ni Joseph ug sa iyang mensahe. Ang ubang tawo mitawag kaniya nga mangingilad ug miakusar niya nga nangwarta sa iyang mga sumusunod. Ang uban mibugal-bugal sa mga tumutuo, mitawag kanila nga “mga Mormonite.”[10] Nagmabinantayon sa kasamok, si Emma ug ang uban mibalik sa sapa sayo nianang pagkasunod adlaw ug miayo sa dam. Sa dihang igo na ang giladmon sa tubig, miubog si Oliver sa tunga-tunga niini ug mibunyag kang Emma, Joseph ug Polly Knight, ug napulo pa ka mga tawo.

Atol sa pagbunyag, dunay pipila ka mga tawo nga nagbarug sa daplin sa sapa, nga dili kaayo layo, ug miyaga-yaga sa mga tumutuo. Si Emma ug ang uban misulay sa pagbaliwala kanila, apan sa dihang ang grupo mipauli na ngadto sa umahan sa mga Knight, ang mga tawo misunod, nagsyagit nga nanghulga sa propeta diha sa dalan. Sa balay sa mga Knight, gusto ni Joseph ug Oliver nga kumpirmahan ang bag-ong nabunyagan nga mga babaye ug lalaki, apan ang grupo sa mga nagyaga-yaga diha sa gawas nahimong saba nga pundok sa mga manggugubot nga miabot na sa mga singkwenta ka tawo.

Nabalaka nga basin atakihon sila, ang mga tumutuo miikyas padulong sa silingan nga balay, nanghinaut nga mahuman sa kalinaw ang mga pagkumpirma. Apan sa wala pa nila mapahigayon ang mga ordinansa, usa ka konstable midakop ni Joseph ug midala niya sa bilanggoan kay maoy hinungdan sa kasamok sa komunidad tungod sa pagsangyaw sa Basahon ni Mormon.

Migahin si Joseph og usa ka gabii sa bilanggoan, dili sigurado kon ang panon sa mga manggugubot modakop niya ug mobuhat sa ilang mga hulga. Si Emma, sa laing bahin, mabalak-on nga nagpaabut sa balay sa iyang igsoong babaye samtang siya ug ang ilang mga higala sa Colesville nag-ampo nga buhian nga luwas si Joseph.[11]

Sulod sa duha ka adlaw, gihusay sa korte si Joseph ug nakita nga walay sala, apan gidakop ug gihusay na usab sa sama nga mga pasangil. Human sa iyang ikaduhang husay gibuhian siya, ug siya ug si Emma mibalik ngadto sa ilang umahan sa Harmony nga wala pa makumpirmahi isip mga miyembro sa simbahan si Emma ug ang mga Santos sa Colesville.[12]

Sa ilang panimalay, misulay na usab si Joseph sa pagtrabaho sa iyang umahan, apan ang Ginoo mihatag kaniya og bag-o nga pagpadayag kon unsaon niya paggahin ang iyang oras. “Ikaw mohalad sa imong tanan nga pag-alagad ngadto sa Zion,” mideklarar ang Ginoo. “Sa temporal nga mga paghago ikaw dili makabaton og kusog, kay kini dili imong balaan nga tawag.” Gisultihan si Joseph nga tamnan ang iyang umahan ug dayon molakaw aron sa pagkumpirma sa bag-ong mga miyembro sa New York.[13]

Ang pagpadayag naghatud og kawalay kasiguroan sa kinabuhi ni Emma. Unsaon nila pagpangita og kapanginabuhian kon ipahinungod ni Joseph ang tanan niyang panahon sa mga Santos? Ug unsa man ang iyang buhaton samtang si Joseph nagserbisyo sa simbahan sa layo? Magpabilin ba siya diha sa panimalay, o gusto ba sa Ginoo nga mouban siya kang Joseph? Ug kon gusto man Niya, unsa man ang iyang tahas diha sa simbahan?

Nasayud sa tinguha ni Emma alang sa giya, ang Ginoo namulong ngadto kaniya sa usa ka pagpadayag nga gihatag pinaagi ni Joseph. Gipasaylo Niya siya sa iyang mga sala ug mitawag kaniya nga “pinili nga babaye.” Gisugo Niya siya sa pag-uban ni Joseph sa iyang mga biyahe ug misaad, “Ikaw i-orden pinaagi sa iyang mga kamot sa pagpatin-aw sa mga kasulatan, ug pag-awhag sa simbahan.”

Gihupay usab Niya ang iyang mga kahadlok mahitungod sa ilang panalapi. “Ikaw kinahanglan dili mahadlok,” mipaniguro Siya kaniya, “kay ang imong bana motabang kanimo.”

Ang Ginoo dayon misugo niya sa pagpili og sagrado nga mga himno alang sa simbahan. “Kay ang akong kalag mahimuot sa awit sa kasingkasing,” miingon Siya.[14]

Wala madugay human sa pagpadayag, si Joseph ug Emma mibiyahe ngadto sa Colesville, diin si Emma ug ang mga Santos didto nakumpirmahan na gayud. Samtang ang bag-ong mga miyembro midawat sa gasa sa Espiritu Santo, ang Espiritu sa Ginoo mipuno sa kwarto. Ang tanan nagmaya ug midayeg sa Dios.[15]

Sa wala madugay niana nga ting-init, naimpas ni Joseph ug Emma ang ilang umahan uban sa tabang sa mga higala ug mibalhin ngadto sa Fayette aron makagahin si Joseph og dugang nga panahon sa simbahan.[16] Hinoon, human sa ilang pag-abut, ilang nasayran nga si Hiram Page, usa sa Walo ka mga Saksi ug usa ka teacher sa Aaronic Priesthood, misugod sa pagtinguha og pagpadayag alang sa simbahan pinaagi sa unsay iyang gituohan nga bato sa manalagna.[17] Daghang mga Santos, lakip ni Oliver ug ubang mga sakop sa pamilyang Whitmer, nagtuo nga gikan sa Dios kini nga mga pagpadayag.[18]

Nasayud si Joseph nga nag-atubang siya og usa ka krisis. Ang mga pinadayag ni Hiram misunod sa pinulongan sa kasulatan. Namulong kini mahitungod sa pag-establisar sa Zion ug sa pag-organisar sa simbahan, apan usahay misukwahi kini sa Bag-ong Tugon ug sa mga kamatuoran nga gipadayag sa Ginoo pinaagi ni Joseph.

Dili sigurado kon unsay angayang buhaton, nagpulaw si Joseph sa pag-ampo usa ka gabii, nangayo og giya. Nakasinati na siya og oposisyon kaniadto, apan dili gikan sa iyang mga higala. Kon kusganon siyang molihok batok sa mga pinadayag ni Hiram, mahimong mapasakitan niya kadtong mituo niini o makuhaan og kadasig ang matinud-anong mga Santos sa pagtinguha og pinadayag sa ilang kaugalingon.[19] Apan kon dili niya ipanghimaraut ang sayop nga mga pagpadayag, mahimong makuhaan ang pagsalig sa mga tawo sa awtoridad sa pulong sa Ginoo ug mobahin-bahin sa mga Santos.

Human sa daghang mga oras nga walay tulog, nakadawat si Joseph og pagpadayag nga gitumong ngadto ni Oliver. “Walay usa nga itudlo sa pagdawat og mga sugo ug mga pagpadayag niini nga simbahan gawas sa akong sulugoon nga si Joseph Smith,” mideklarar ang Ginoo, “kay ang tanan nga mga butang kinahanglan gayud himoon sa kahusay, ug pinaagi sa pag-uyon sa tanan diha sa simbahan.” Gisugo sa Ginoo si Oliver sa pagtudlo niini nga baruganan ngadto ni Hiram.

Ang pinadayag dayon mitawag ni Oliver sa pag-adto sa sobra usa ka libo ka kilometro padulong sa kasadpan nga bahin sa Estados Unidos aron sa pagsangyaw sa gipahiuli nga ebanghelyo ngadto sa mga American Indian, kinsa mao ang mga nahibilin sa balay ni Israel. Miingon ang Ginoo nga ang siyudad sa Zion pagatukuron duol niini nga katawhan, nga susama gayud sa saad sa Basahon ni Mormon nga ang Dios moestablisar sa Bag-ong Jerusalem sa kontinente sa Amerika sa wala pa ang Ikaduhang Pag-anhi ni Kristo. Wala Niya gisulti ang eksakto nga dapit sa siyudad, apan misaad Siya nga ipadayag kana nga impormasyon sa dili madugay.[20]

Paglabay sa pipila ka adlaw, sa usa ka komperensya sa simbahan, gisalikway sa mga Santos ang mga pinadayag ni Hiram ug nagkahiusa nga mipaluyo ni Joseph isip ang bugtong tawo nga makadawat og pagpadayag alang sa simbahan.[21]

Gitawag sa Ginoo si Peter Whitmer Jr., Ziba Peterson, ug Parley Pratt sa pagkuyog ni Oliver sa misyon ngadto sa Kasadpan.[22] Si Emma ug ubang mga babaye, sa kasamtangan, misugod sa paghimo og mga sinina alang sa mga misyonaryo. Nagtrabaho og dugay matag adlaw, gilambod nila ang mga balahibo sa karnero aron mahimong hilo, gilala o gigansilyo ang hilo aron mahimong panapton, ug gitahi ang panapton og tagsa-tagsa.[23]

Bag-ohay lang nga nakabalik si Parley sa Fayette uban ni Thankful human ipaambit ang ebanghelyo kaniya ug sa ubang mga sakop sa iyang pamilya. Sa dihang mibiya siya padulong sa Kasadpan, mitipon si Thankful kang Mary Whitmer, kinsa malipayong miabi-abi kaniya sa iyang panimalay.

Sa pagpadulong sa Missouri, nagplano si Parley nga magdala og ubang mga misyonaryo ngadto sa estado sa Ohio, diin nagpuyo ang iyang kanhi pastor, si Sidney Rigdon. Nanghinaut si Parley nga mainteresado siya sa ilang mensahe.[24]

Nianang sama nga ting-init, sa usa ka lungsod nga duha ka adlaw biyahion gikan sa Fayette, nakita ni Rhoda Greene si Samuel Smith, ang igsoon sa propeta, diha sa iyang pultahan. Nahimamat na ni Rhoda si Samuel sa sayo nianang tuiga sa dihang mibilin siya og kopya sa Basahon ni Mormon sa iyang balay. Ang iyang bana, si John, usa ka pabalhin-balhin nga tigsangyaw sa laing tinuohan, ug nagtuo si John nga binuang lang ang libro, apan misaad siya nga iya kining dad-on sa iyang pagsangyaw ug kolektahon ang mga ngalan sa tanan nga interesado sa mensahe niini.

Gipasulod ni Rhoda si Samuel ug gisultihan niya nga hangtud nianang puntoha walay tawo nga mipakita og interes sa Basahon ni Mormon. “Kinahanglan nimong kuhaon ang libro,” miingon siya. “Morag dili interesado si Mr. Greene nga mopalit niini.”

Gikuha ni Samuel ang Basahon ni Mormon ug mobiya na unta sa dihang miingon si Rhoda nga gibasa niya kini ug ganahan siya niini. Mihunong si Samuel. “Akong ihatag nimo kini nga libro,” miingon siya, nga giuli ang kopya. “Ang Espiritu sa Dios nagdili kanako sa pagkuha niini.”

Napuno sa emosyon si Rhoda samtang gikuha niya og balik ang basahon. “Hangyoa ang Dios nga hatagan ka og pagpamatuod sa katinuod sa buhat,” miingon si Samuel, “ug mobati ka og mainiton nga pagbati sa imong dughan, nga mao ang Espiritu sa Dios.”

Sa wala madugay, human nga miuli na ang iyang bana, misulti si Rhoda kaniya mahitungod sa pagbisita ni Samuel. Sa pagsugod, nagpanagana si John nga mag-ampo mahitungod sa libro, apan gikombinser siya ni Rhoda nga mosalig sa saad ni Samuel.

“Nasayud ko nga dili siya mosulti og bakak,” miingon siya. “Usa siya sa maayo kaayo nga mga tawo nga akong nakaila.”

Si Rhoda ug John nag-ampo mahitungod sa libro ug nakadawat og pagpamatuod sa katinuod niini. Gipaambit dayon nila kini sa ilang pamilya ug mga silingan, lakip ang manghud ni Rhoda nga si Brigham Young ug iyang higala nga si Heber Kimball.[25]

Pagka-tinglarag, ang trayntay otso anyos nga si Sidney Rigdon matinahurong naminaw samtang si Parley Pratt ug ang iyang tulo ka kauban mipamatuod kabahin sa usa ka bag-ong buhat sa kasulatan, ang Basahon ni Mormon. Apan dili interesado si Sidney. Sulod sa katuigan, giawhag niya ang katawhan diha ug libut sa barangay sa Kirtland, Ohio, nga mobasa sa Biblia ug mobalik ngadto sa mga baruganan sa simbahan sa Bag-ong Tugon. Ang Biblia kanunay nga naggiya sa iyang kinabuhi, gisultihan niya ang mga misyonaryo, ug igo na kini.[26]

“Ikaw ang nagdala sa kamatuoran ngari kanako,” mipahinumdom si Parley kang Sidney. “Mohangyo ako karon kanimo isip higala sa pagbasa niini alang kanako.”[27]

“Ayaw pakiglalis kanako mahitungod niini,” miinsister si Sidney. “Apan basahon nako ang imong libro ug akong tan-awon kon sa unsang paagi ang mga pagtulun-an niini may kalabutan ngadto sa ako nang gituohan.”[28]

Mihangyo si Parley kang Sidney kon mahimo ba silang mosangyaw ngadto sa iyang kongregasyon. Bisan kon maduha-duhaon siya sa ilang mensahe, gitugutan sila ni Sidney.

Human mibiya ang mga misyonaryo, mibasa si Sidney og pipila ka bahin sa libro ug nakita nga dili siya makalimud sa kamatuoran niini.[29] Sa dihang si Parley ug Oliver nagsangyaw na sa iyang kongregasyon, wala siyay tinguha nga pasidan-an ang mga tawo batok sa libro. Sa dihang mibarug siya aron mamulong diha sa katapusan sa miting, gikutlo niya ang Biblia.

“Sulayi ninyo ang tanang butang,” miingon siya, “sagupa ninyo ang maayo.”[30]

Apan nagpabiling dili sigurado si Sidney kon unsay buhaton. Ang pagdawat sa Basahon ni Mormon nagpasabut nga mawad-an siya sa iyang trabaho isip usa ka pastor. Aduna siyay maayo nga kongregasyon, ug mihatag sila kaniya, sa iyang asawa, si Phebe, ug sa ilang unom ka anak og komportable nga kinabuhi. Ang ubang tawo sa kongregasyon nagtukod pa gani og balay alang kanila.[31] Makahangyo ba gayud kaha siya sa iyang pamilya nga biyaan ang kakomportable nga ilang gitagamtam?

Nag-ampo si Sidney hangtud nga ang usa ka pagbati sa kalinaw miabut kaniya. Nasayud siya nga ang Basahon ni Mormon tinuod. “Wala kini ipadayag kanako og tawo,” nakatuaw siya, “apan gipadayag kini kanako sa akong Amahan nga anaa sa langit.”[32]

Gipaambit ni Sidney ang iyang mga pagbati kang Phebe. “Mahal ko,” miingon siya, “kausa misunod ka kanako ngadto sa kakabus. Andam ka ba sa pagbuhat og usab niini?”

“Gihunahuna na nako ang mga sangputanan,” mitubag si Phebe. “Akong tinguha nga buhaton ang kabubut-on sa Dios, mabuhi man ko o mamatay.”[33]

Mubo nga mga sulat

1. ◀ Joseph Smith History, 1838–56, volume A-1, 39, sa JSP, H1:378 (draft 2).

2. ◀ Tan-awa, sama pananglit, sa Marcos 16:17–18. Hilisgutan: Gifts of the Spirit [Mga Gasa sa Espiritu]

3. ◀ Mosiah 3:19.

4. ◀ Joseph Smith History, 1838–56, volume A-1, 39, sa JSP, H1:380 (draft 2); Knight, Reminiscences, 7; tan-awa usab sa Historical Introduction to Revelation, Abr. 1830–E [DC 23:6–7], sa JSP, D1:136.

5. ◀ Joseph Smith History, circa Hunyo–Okt. 1839, [11]–[13] (draft 1); Joseph Smith History, 1838–56, volume A-1, 39–41 (draft 2); Joseph Smith History, circa 1841, 70–72 (draft 3), sa JSP, H1:380–87. Hilisgutan: Gifts of the Spirit [Mga Gasa sa Espiritu]

6. ◀ Pratt, Autobiography, 30–37; Givens and Grow, Parley P. Pratt, 26–27.

7. ◀ Pratt, Autobiography, 37–38.

8. ◀ Pratt, Autobiography, 38–43.

9. ◀ Joseph Smith History, 1838–56, volume A-1, 42, sa JSP, H1:390 (draft 2). Hilisgutan: Emma Hale Smith

10. ◀ Joseph Smith History, 1838–56, volume A-1, 42–43sa JSP, H1:390–94 (draft 2); Diedrich Willers to L. Mayer ug D. Young, Hunyo 18, 1830, sa Quinn, “First Months of Mormonism,” 331. Hilisgutan: Pangalan sa Simbahan

11. ◀ Joseph Smith History, 1838–56, volume A-1, 43–44, 47, sa JSP, H1:394–98, 412 (draft 2); Knight, Reminiscences, 8.

12. ◀ Joseph Smith History, 1838–56, volume A-1, 44–47, sa JSP, H1:396–412 (draft 2); Knight, Reminiscences, 8; Bushman, Rough Stone Rolling, 116–18; tan-awa usab sa Mga Buhat 4:1–3; 5:17–33; 6–7; 24–26.

13. ◀ Doktrina ug mga Pakigsaad 24:7, 9 (Revelation, Hulyo 1830–A, sa josephsmithpapers.org).

14. ◀ Doktrina ug mga Pakigsaad 25:7, 9, 12 (Revelation, Hulyo 1830–C, sa josephsmithpapers.org); tan-awa usab sa Grow, “Thou Art an Elect Lady,” 33–39. Hilisgutan: Emma Hale Smith

15. ◀ Joseph Smith History, 1838–56, volume A-1, 52–53sa JSP, H1:432 (draft 2). Hilisgutan: Gifts of the Spirit [Mga Gasa sa Espiritu]

16. ◀ Joseph Smith History, 1838–56, volume A-1, 53, sa JSP, H1:436 (draft 2); Deed from Isaac and Elizabeth Hale, Ago. 25, 1830, sa JSP, D1:167–71; Knight, Autobiography, 141.

17. ◀ Joseph Smith History, 1838–56, volume A-1, 53–54, sa JSP, H1:436 (draft 2).

18. ◀ Knight, Autobiography, 146; Bushman, Rough Stone Rolling, 119–21.

19. ◀ Knight, Autobiography and Journal, 22; Knight, Autobiography, 145–47.

20. ◀ Knight, Autobiography, 145–47; Doktrina ug mga Pakigsaad 28 (Revelation, Sept. 1830–B, sa josephsmithpapers.org); Covenant of Oliver Cowdery and Others, Okt. 17, 1830, sa JSP, D1:204; tan-awa usab sa Doktrina ug mga Pakigsaad 29 (Revelation, Sept. 1830–A, sa josephsmithpapers.org); 3 Nephi 21:23–24; ug Ether 13:3–10. Ang pinadayag miingon nga ang dapit alang sa balaan nga dakbayan anaa “taliwala sa mga Lamanite” apan gi-edit alang sa pagmantala aron mabasa nga “diha sa mga utlanan sa mga Lamanite.” (Book of Commandments 30:9, sa JSP, R2:80.) Mga Hilisgutan: American Indians [Mga American Indian]; Zion/New Jerusalem [Zion/Bag-ong Jerusalem]; Gathering of Israel [Pagpundok sa Israel]

21. ◀ Joseph Smith History, 1838–56, volume A-1, 58, sa JSP, H1:452 (draft 2); Minutes, Sept. 26, 1830, sa JSP, D1:192.

22. ◀ Doktrina ug mga Pakigsaad 30:5–8 (Revelation, Sept. 1830–D, sa josephsmithpapers.org); Doktrina ug mga Pakigsaad 32 (Revelation, Okt. 1830–A, sa josephsmithpapers.org); Joseph Smith History, 1838–56, volume A-1, 60, sa JSP, H1:458–60 (draft 2); Givens and Grow, Parley P. Pratt, 36.

23. ◀ Lucy Mack Smith, History, 1845, 189–90.

24. ◀ Pratt, Autobiography, 49. Mga Hilisgutan: Early Missionaries [Unang mga Misyonaryo]; Kirtland, Ohio

25. ◀ Smith, “Copy of an Old Note Book,” 31–35; Lucy Mack Smith, History, 1845, 186–87. Hilisgutan: Early Missionaries [Unang mga Misyonaryo]

26. ◀ Rigdon, “Life Story of Sidney Rigdon,” 18; Keller, “I Never Knew a Time,” 23; Joseph Smith History, 1838–56, volume A-1, 73.

27. ◀ “Sidney Rigdon and the Spaulding Romance,” Deseret Evening News, Abr. 21, 1879, [2].

28. ◀ Joseph Smith History, 1838–56, volume A-1, 73; tan-awa usab sa Maki, “Go to the Ohio,” 70–73.

29. ◀ Rigdon, “Life Story of Sidney Rigdon,” 19; Joseph Smith History, 1838–56, volume A-1, 73; “Mormonism,” Painesville Telegraph, Peb. 15, 1831, [1].

30. ◀ Joseph Smith History, 1838–56, volume A-1, 72–73; 1 Mga Taga-Tesalonica 5:21.

31. ◀ Rigdon, “Life Story of Sidney Rigdon,” 17; Keller, “I Never Knew a Time,” 24; “Records of Early Church Families,” Utah Genealogical and Historical Magazine, Okt. 1936, 27:161–62.

32. ◀ Mather, “Early Days of Mormonism,” 206–7; Joseph Smith History, 1838–56, volume A-1, 74; “Sidney Rigdon,” Millennial Harbinger, Peb. 7, 1831, 100–101; tan-awa usab sa Ezra Booth, “Mormonism—Nos. VIII–IX,” Ohio Star, Dis. 8, 1831, 1.

33. ◀ Joseph Smith History, 1838–56, volume A-1, 75. Hilisgutan: Kirtland, Ohio

Kapitulo 10

Pagapundukon

Sa tinglarag sa 1830, dili layo sa Kirtland, ang kinse anyos nga si Lucy Morley nahuman sa iyang naandang buluhaton sa balay ug milingkod tapad sa iyang agalon, si Abigail Daniels. Samtang nagtrabaho si Abigail sa iyang hablanan, gipabalik-balik ang panghablon nga buburan agi sa nagkurus nga mga hilo, si Lucy nagbubud og mga hilo sa nigpis nga mga buburan. Ang panapton nga ilang gihablon ihatag ngadto sa inahan ni Lucy isip bugti sa pagserbisyo ni Lucy diha sa balay sa mga Daniels. Tungod sa daghang mga bata sa panimalay, ug walay tin-edyer nga mga anak nga babaye, nagsalig si Abigail kang Lucy nga motabang sa paglimpyo ug pagpakaon sa iyang pamilya.

Samtang tapad nga nagtrabaho ang duha, nakadungog sila og tuktok sa pultahan. “Sulod,” mitingog si Abigail.

Mitan-aw gikan sa iyang buburan sa hilo, nakita ni Lucy ang tulo ka tawo nga misulod sa lawak. Mga estranghero sila, apan maayo og sininaan ug daw mahigalaon. Silang tulo mora og mas bata og pipila ka tuig kay sa kang Abigail, kinsa mga treynta na ang pangedaron.

Mibarug si Lucy ug mikuha og dugang nga mga lingkuranan. Samtang nanglingkod ang mga lalaki, gikuha niya ang ilang mga kalo ug mibalik siya og lingkod. Mipaila ang mga lalaki sa ilang kaugalingon nga si Oliver Cowdery, Parley Pratt, ug Ziba Peterson, mga tigsangyaw nga gikan sa New York kinsa miagi sa lungsod aron mopadulong sa Kasadpan. Miingon sila nga ang Ginoo mipahiuli sa Iyang tinuod nga ebanghelyo ngadto sa ilang higala, usa ka propeta nga ginganlan og Joseph Smith.

Samtang nag-istorya sila, hilum nga mipadayon si Lucy sa iyang buhat. Ang mga lalaki naghisgot mahitungod sa mga anghel ug sa usa ka hugpong sa bulawang mga palid nga gihubad sa propeta pinaagi sa pagpadayag. Mipamatuod sila nga ang Dios mipadala kanila sa ilang misyon sa pagsangyaw sa ebanghelyo sa katapusang higayon sa wala pa ang Ikaduhang Pag-anhi ni Jesukristo.

Sa dihang nahuman na sila sa ilang mensahe, ang dinagayday nga kabanha sa hablanan ni Abigail mihunong, ug ang babaye miliso diha sa iyang lingkuranan. “Dili nako gusto nga matudlo ang inyong dautang doktrina sa akong balay,” miingon siya, masuk-anong giwara-wara ang panghablon nga buburan sa ilang mga nawong.

Misulay ang mga lalaki sa pagdani kaniya, mipamatuod nga ang ilang mensahe tinuod. Apan gimanduan sila ni Abigail sa pagbiya, nag-ingon nga dili siya gusto nga mahugawan nila ang iyang mga anak sa sayop nga doktrina. Mihangyo ang mga lalaki nga basin makapakaon siya nila. Gigutom sila ug walay kaon sa tibuok adlaw.

“Dili mo pwedeng mokaon dinhi sa akong balay,” masuk-anong misulti si Abigail. “Dili ko mopakaon og mga impostor.”

Sa kalit lang, mitingog si Lucy, nahadlok nga binastos kaayo ang sinultihan ni Abigail ngadto sa mga sulugoon sa Dios. “Ang akong papa nagpuyo mga usa ug tunga ka kilometro gikan dinhi,” miingon siya. “Dili niya balibaran ang bisan kinsa nga gigutom nga moabut sa iyang pultahan. Adto mo didto kay pakan-on ug atimanon mo.”

Gikuha ang ilang mga kalo, misunod si Lucy sa mga misyonaryo ngadto sa gawas ug mitudlo nila kon unsaon pag-adto sa balay sa iyang mga ginikanan. Ang mga lalaki mipasalamat niya ug misugod sa pagpanglakaw.

“Panalanginan ka sa Dios,” miingon sila.

Sa dihang dili na makita ang mga lalaki, misulod si Lucy og balik sa balay. Si Abigail diha na usab sa iyang hablanan, nagpabalik-balik sa panghablon nga buburan. “Hinaut nga mas maayo na ang imong gibati karon,” miingon siya kang Lucy, klaro nga naglagot.

“Oo, maayo ang akong gibati,” mitubag si Lucy.[1]

Sama sa gisaad ni Lucy, ang tulo ka mga misyonaryo nakakaon og maayo sa panimalay sa mga Morley. Ang iyang mga ginikanan, si Isaac ug Lucy, mga miyembro sa kongregasyon ni Sidney Rigdon, ug nagtuo sila nga ang mga sumusunod ni Kristo kinahanglang mopaambit sa ilang mga pagkaon ug mga kabtangan sa usag usa nga daw usa sila ka dako nga pamilya. Misunod sa ehemplo sa mga santos sa Bag-ong Tugon kinsa misulay nga “[ma]panag-usahan sa pag-ambit ang tanang mga butang,” gibuksan nila ang ilang dakong umahan alang sa ubang pamilya kinsa gusto nga mag-uban sa pagpuyo ug sa pagbuhat sa ilang mga tinuohan nga nahimulag sa nakig-indigay, kasagaran hakog nga kalibutan nga naglibut kanila.[2]

Nianang gabhiuna, gitudloan sa mga misyonaryo ang mga Morley ug ilang mga higala. Ang mga pamilya misanong sa mensahe sa mga misyonaryo nga mangandam alang sa pagbalik ug milenyal nga paghari sa Manluluwas, ug sa mga tungang gabii, dise-syete ka mga tawo ang nabunyagan.

Sa misunod nga mga adlaw, sobra sa singkwenta ka mga tawo sa palibut sa Kirtland ang miduguk sa mga miting sa mga misyonaryo ug mihangyo nga moapil sa simbahan.[3] Kadaghanan kanila nagpuyo sa umahan sa mga Morley, lakip si Pete, usa ka gipalingkawas nga ulipon kansang inahan miabut gikan sa West Africa.[4] Bisan si Abigail Daniels, kinsa dali kaayong misalikway sa mga misyonaryo, midawat sa ilang mensahe human siya ug ang iyang bana naminaw kanila nga nagsangyaw.[5]

Sa pagtubo sa simbahan sa Ohio, ilabi na diha sa mga sumusunod ni Sidney, gireport ni Oliver ang maayong balita ngadto ni Joseph. Matag adlaw daghang tawo ang nanghangyo nga maminaw sa ilang mensahe. “Daghan kaayo ang gustong mopalit og kopya sa Basahon ni Mormon,” misulat siya, “ug manghinaut ko nga makapadala ka og lima ka gatus.”[6]

Samtang nalipay siya sa ilang kalampusan sa Ohio, bisan pa, si Oliver nasayud nga gitawag sila sa Ginoo sa pagsangyaw ngadto sa mga American Indian nga nagpuyo lapas pa sa kasadpan nga mga utlanan sa Estados Unidos. Siya ug ang ubang mga misyonaryo sa wala madugay mibiya sa Kirtland, gidala uban kanila ang usa ka bag-ong kinabig nga ginganlan og si Frederick Williams. Si Frederick usa ka doktor, ug sa kwarentay tres nga edad, mao ang pinakatigulang nga tawo sa pundok.[7]

Nagpadulong sa kasadpan sa ulahing bahin sa tinglarag sa 1830, mibaktas sila tabok sa gi-snow nga kapatagan ug inanay nga pagsaka sa mga bungtod. Mihunong sila kadiyot aron sa pagsangyaw ngadto sa mga Wyandot Indian sa tungang dapit sa Ohio sa wala pa mosakay og steamboat padulong sa Missouri, ang pinaka-kasadpan nga estado sa nasud.

Nag-anam pag-uswag ang biyahe sa mga misyonaryo diha sa suba hangtud nga naalihan og ice ang ilang agianan. Wala magpabalda, nanganaog sila ug milakaw og gatusan ka kilometro subay sa daplin sa suba nga mikaging sa katugnaw. Nianang puntoha, baga ug lawom na ang snow, nga nagpalisud sa biyahe tabok sa lapad nga mga prairie [patag nga kasagbutan]. Usahay ang mga hangin nga naghagurus tabok sa kayutaan mora og hait kaayo nga daw matangtang ang panit sa ilang mga nawong.[8]

Samtang mibiyahe ang mga misyonaryo padulong sa kasadpan, si Sidney mibiyahe padulong sa silangan uban sa iyang higala nga si Edward Partridge, ang trayntay syete anyos nga tighimo og kalo gikan sa iyang kongregasyon. Ang duha ka tawo mipadulong ngadto sa Manchester, nga dul-an kinyentos ka kilometro gikan sa Kirtland, aron makighimamat ni Joseph. Mipasakop na si Sidney sa simbahan, apan gusto ni Edward nga makaila ang propeta sa dili pa modesisyon kon mopasakop ba usab siya.[9]

Sa ilang pag-abut, ang managhigala unang miadto sa umahan sa mga ginikanan ni Joseph, apan ilang nasayran nga ang mga Smith mibalhin paduol sa Fayette. Apan sa wala pa molakaw og dugang nga kwarentay dos kilometros padulong sa panimalay nga Smith, gusto ni Edward nga motan-aw sa kayutaan, naghunahuna nga ang mga binuhatan sa mga Smith diha sa umahan tingali dunay mapadayag kabahin sa ilang kinaiya. Siya ug si Sidney nakakita sa ilang maayong pagkaatiman nga prutasan, sa ilang mga balay ug ubang mga building, ug ang mubo nga paril nga bato nga ilang gitukod. Ang matag usa mipamatuod sa kahan-ay ug kakugi sa pamilya.[10]

Mibalik si Edward ug Sidney sa karsada ug milakaw sa tibuok adlaw, naabut sa panimalay sa mga Smith pagka-gabii. Sa pag-abut nila, adunay miting sa simbahan nga gipahigayon. Misulod sila sa balay ug miapil sa gamay nga kongregasyon nga naminaw kang Joseph nga nagsangyaw. Sa dihang nahuman na ang propeta, miingon siya nga bisan kinsa sa kwarto mahimong mobarug ug mamulong sumala sa gibati niya nga pagdasig.

Mibarug si Edward ug misulti sa mga Santos sa iyang nakita ug gibati sa iyang pagbiyahe. Dayon miingon siya, “Andam na ko nga magpabunyag, Brother Joseph. Mahimo ba nga imo kong bunyagan?”

“Layo kaayo ang imong gibiyahe,” miingon si Joseph. “Mas maayo siguro nga mopahulay ug mokaon usa ka ug ugma sa buntag na bunyagan.”

“Kon maoy imong gihunahuna nga angayang buhaton,” mitubag si Edward. “Andam na ko bisan kanus-a.”[11]

Sa wala pa mahitabo ang pagbunyag, nakadawat si Joseph og pagpadayag nga nagtawag kang Edward sa pagsangyaw ug sa pagpangandam alang sa adlaw nga si Kristo moabut sa Iyang templo.[12] Nabunyagan si Edward ug mibiya dayon aron sa pagpaambit sa ebanghelyo ngadto sa iyang mga ginikanan ug mga paryente.[13] Si Sidney, sa kasamtangan, nagpabilin sa Fayette aron motrabaho isip tigsulat ni Joseph ug sa wala madugay mitabang na kaniya sa usa ka bag-ong proyekto.[14]

Mga bulan sa wala pa kini, si Joseph ug Oliver misugod og usa ka dinasig nga paghubad sa Biblia. Gikan sa Basahon ni Mormon, ilang nasayran nga ang bililhon nga mga kamatuoran nausab paglabay sa panahon ug gikuha gikan sa Daan ug Bag-o nga mga Tugon. Gamit ang Biblia nga gipalit ni Oliver gikan sa Grandin’s bookstore, misugod sila sa pagtuon sa basahon sa Genesis, nagtinguha og inspirasyon mahitungod sa mga tudling nga daw dili kompleto o dili klaro.[15]

Wala madugay, ang Ginoo mipadayag kang Joseph og usa ka panan-awon nga unang nadawat ni Moises, nga wala sa Daang Tugon. Sa bag-ong gipahiuli nga kasulatan, ang Dios mipakita ni Moises og “mga kalibutan nga dili maihap,” misulti kaniya nga ang Dios milalang sa tanan sa espiritwal nga paagi sa wala pa Niya kini gilalang sa pisikal nga paagi, ug mitudlo nga ang katuyoan niining mahimayaon nga paglalang mao ang pagtabang sa mga lalaki ug babaye nga makadawat og kinabuhing dayon.[16]

Human mibiya si Oliver alang sa iyang misyon ngadto sa Kasadpan, mipadayon si Joseph sa paghubad diin si John Whitmer ug Emma ang mga tigsulat hangtud nga miabut si Sidney. Bag-ohay lang, misugod ang Ginoo sa pagpadayag og dugang mahitungod sa kasaysayan ni propetang Enoch, kansang kinabuhi ug pangalagad nahisgutan lang kadiyot diha sa Genesis.[17]

Samtang girekord ni Sidney ang gidiktar ni Joseph, ilang nakat-unan nga si Enoch usa ka propeta kinsa mipundok og masulundon ug bulahan nga katawhan. Sama sa mga Nephite ug Lamanite kinsa mimugna og matarung nga katilingban human sa pagbisita sa Manluluwas sa Amerika, ang mga tawo ni Enoch nakakat-on sa pagpuyo nga malinawon uban sa usag usa. “Sila usa sa kasingkasing ug usa sa hunahuna, ug nagpuyo diha sa pagkamatarung,” narekord sa kasulatan, “ug walay kabus taliwala kanila.”[18]

Ubos sa pagpangulo ni Enoch, ang mga tawo mitukod og usa ka balaan nga siyudad nga gitawag og Zion, diin sa katapusan gidawat sa Dios ngadto sa Iyang presensya. Didto nakigsulti si Enoch sa Dios samtang nagtan-aw sila sa yuta, ug mibakho ang Dios tungod sa pagkadautan ug sa pag-antus sa Iyang mga anak. Moabut ang adlaw, gisultihan Niya si Enoch, nga ang kamatuoran mogawas na sa yuta ug ang Iyang katawhan motukod og laing siyudad sa Zion alang sa mga matarung.[19]

Samtang namalandong si Sidney ug Joseph sa pagpadayag, nasayud sila nga miabut na ang adlaw nga ang Ginoo moestablisar pag-usab sa Zion dinhi sa yuta. Sama sa katawhan ni Enoch, ang mga Santos kinahanglang mangandam sa ilang mga kaugalingon, maghiusa sa kasingkasing ug hunahuna, aron maandam sila sa pagtukod sa balaang siyudad ug sa templo niini sa higayon nga ipadayag sa Ginoo ang mahimutangan niini.

Sa katapusang bahin sa Disyembre, ang Ginoo misugo ni Joseph ug Sidney sa paghunong kadali sa ilang buhat sa paghubad. “Usa ka sugo ako naghatag ngadto sa simbahan,” mideklarar Siya, “nga sila kinahanglan magpundok nga maghiusa sa Ohio.” Kinahanglang magpundok sila uban sa bag-ong mga kinabig sa Kirtland nga dapit ug maghulat sa pagbalik sa mga misyonaryo gikan sa Kasadpan.

“Ania ang kaalam,” namahayag ang Ginoo, “ug himoa nga ang matag tawo mopili alang sa iyang kaugalingon hangtud Ako moabut.”[20]

Ang tawag sa pagbalhin ngadto sa Ohio daw magpaduol sa mga Santos sa pagtuman sa karaang mga panagna mahitungod sa pagpundok sa katawhan sa Dios. Ang Biblia ug ang Basahon ni Mormon misaad nga pundukon sa Ginoo ang Iyang katawhan sa pakigsaad aron sa pagpanalipod kanila batok sa mga kakuyaw sa katapusang mga adlaw. Sa usa ka bag-ong pagpadayag, ang Ginoo misulti ni Joseph nga kini nga panagpundok magsugod sa dili madugay.[21]

Apan ang tawag nakapakurat gihapon. Sa ikatulo nga komperensya sa simbahan, nga gipahigayon sa panimalay sa mga Whitmer wala madugay human sa bag-ong tuig, daghang mga Santos ang nabalaka, ang ilang mga hunahuna puno sa mga pangutana mahitungod sa sugo.[22] Diyutay ra kaayo ang nagpuyo sa Ohio ug gatusan ka kilometro ang gilay-on. Kadaghanan sa mga miyembro sa simbahan wala kaayoy nahibaloan bahin niini.

Daghan usab kanila ang naningkamot sa pagpalambo sa ilang mga kabtangan ug sa pag-ugmad og malamboon nga mga umahan sa New York. Kon mobalhin sila isip usa ka grupo ngadto sa Ohio, kinahanglang ibaligya dayon nila ang ilang mga kabtangan ug basin maalkanse sa kwarta. Basin hingpit pa nga madaut ang panalapi sa uban, ilabi na kon ang yuta sa Ohio dili sama ka tambok ug kamabungahon sa ilang yuta sa New York.

Nanghinaut nga mahupay ang mga kabalaka mahitungod sa pagpundok, nakighimamat si Joseph sa mga santos ug nakadawat og pagpadayag.[23] “Ako motanyag ug mouyon sa paghatag nganha kaninyo og dagko nga mga katigayunan, gani usa ka yuta sa saad,” mideklarar ang Ginoo, “ug Ako mohatag niini nganha kaninyo alang sa yuta nga inyong kabilin, kon kamo mangita niini uban sa tibuok ninyong mga kasingkasing.” Pinaagi sa pagpundok, ang mga Santos mahimong molambo isip usa ka matarung nga katawhan ug mapanalipdan gikan sa dautan.

Ang Ginoo misaad usab og duha ka dugang nga mga panalangin ngadto niadtong magpundok ngadto sa Ohio. “Didto Ako mohatag nganha kaninyo sa akong balaod,” miingon Siya, “ug didto kamo pagatugahan uban sa gahum nga gikan sa kahitas-an.”[24]

Ang pagpadayag mihupay sa mga hunahuna sa kadaghanan sa mga Santos diha sa kwarto, bisan og dunay pipila ka mga tawo nga dili motuo nga gikan kini sa Dios. Ang pamilya ni Joseph, ang mga Whitmer, ug ang mga Knights nalakip niadtong mituo ug mipili sa pagsunod niini.[25]

Isip lider sa Colesville branch sa simbahan, si Newel Knight miuli sa balay ug misugod sa pagbaligya sa bisan unsa nga iyang mahimo. Migahin usab siya og dakong panahon sa pagbisita sa mga miyembro sa simbahan. Misunod sa ehemplo sa katawhan ni Enoch, siya ug ang ubang mga Santos sa Colesville nagtinabangay ug misakripisyo aron masiguro nga ang mga kabus makahimo sa panaw sa wala pay tingpamulak.[26]

Si Joseph, sa laing bahin, mibati og dinaliang panginahanglan nga moadto sa Kirtland ug mosugat sa bag-ong mga kinabig. Bisan tuod si Emma mabdos og kaluha ug nagpaayo gikan sa dugay nga panahon nga nasakit, misakay siya sa balsa [sleigh], determinado nga mouban kaniya.[27]

Didto sa Ohio, ang simbahan naglisud. Human mibiya ang mga misyonaryo padulong sa Kasadpan, padayon nga midaghan ang mga kinabig sa Kirtland, apan daghan sa mga Santos dili sigurado kon unsaon sa pagsunod ang ilang bag-ong relihiyon. Kadaghanan nangita og giya diha sa Bag-ong Tugon sama sa ilang gibuhat sa wala pa sila mipasakop sa simbahan, apan tungod kay walay propetikanhong direksyon daw sama kadaghan sa mga Santos sa Kirtland ang kadaghan sa mga paagi sa paghubad sa Bag-ong Tugon.[28]

Si Elizabeth Ann Whitney usa niadtong nangandoy nga masinati ang espiritwal nga mga gasa sa unang Kristiyano nga simbahan. Sa wala pa miabut ang mga misyonaryo sa Kirtland, si Ann ug ang iyang bana, si Newel, nag-ampo na sa makadaghan aron masayud unsaon nila pagkadawat sa gasa sa Espiritu Santo.

Usa ka gabii, samtang nag-ampo alang sa balaan nga giya, nakakita sila og panan-awon sa usa ka panganod nga anaa ibabaw sa ilang balay. Ang Espiritu mipuno kanila, ug ang ilang balay nahanaw samtang ang panganod mitabon kanila. Nakadungog sila og tingog gikan sa langit: “Pangandam sa pagdawat sa pulong sa Ginoo, kay kini moabut.”[29]

Wala magtubo si Ann sa relihiyuso nga panimalay, ug walay usa sa iyang mga ginikanan nga magtambungan og simbahan. Dili ganahan ang iyang amahan og mga ministro, ug kanunay nga busy ang iyang inahan sa mga buluhaton sa panimalay o sa pag-atiman sa mga manghud ni Ann. Silang duha nag-awhag kang Ann sa pagtagamtam sa kinabuhi kay sa magtinguha sa Dios.[30]

Apan si Ann kanunay nga nadani ngadto sa espiritwal nga mga butang, ug sa dihang naminyo siya kang Newel, mipahayag siya sa iyang tinguha nga mangita og simbahan. Sa iyang pagpamugos, miapil sila sa kongregasyon ni Sidney Rigdon tungod kay mituo siya nga ang mga baruganan niini mao ang pinakaduol niadtong iyang nakit-an sa kasulatan. Wala madugay, sa dihang una niyang nadungog si Parley Pratt ug ang iyang mga kauban nga nagsangyaw sa gipahiuli nga ebanghelyo, nasayud siya nga ang ilang gitudlo tinuod.[31]

Nagpamiyembro si Ann sa simbahan ug nalipay sa iyang bag-ong tinuohan, apan ang managlahing paagi sa pagsunod sa mga tawo niini nakapalibug kaniya. Ang iyang mga higala nga si Isaac ug Lucy Morley nagpadayon sa pagdapit sa mga tawo nga mopuyo sa ilang umahan ug sa pagpaambit sa ilang mga kapanguhaan.[32] Si Leman Copley, nga nanag-iya og dako nga umahan sa silangang bahin sa Kirtland, nagpadayon sa pagsunod sa pipila ka mga pagtulun-an gikan sa iyang panahon nga kauban ang mga Shaker, usa ka relihiyuso nga komunidad nga adunay pamuy-anan sa duol.[33]

Ang ubang mga Santos sa Kirtland mipakita sa ilang mga gituohan gamit ang grabe nga mga pamaagi, nagmaya sa unsay ilang gituohan nga mga gasa sa Espiritu. Pipila ka mga tawo miangkon nga nakabaton og mga panan-awon nga dili nila mapasabut. Ang uban nagtuo nga ang Espiritu Santo mipahimo nila nga mopadailos o mopabagnos sa ilang sampot diha sa yuta.[34] Usa ka tawo mag-untol-untol libut sa kwarto o maglabyug-labyog gikan sa kisame sa higayon nga magtuo siya nga gibati niya ang Espiritu. Ang laing tawo milihok sama sa usa ka aliwas.[35]

Pagkakita niini nga mga gawi, ang ubang mga kinabig nawad-an og kadasig ug miundang sa bag-ong simbahan. Si Ann ug Newel mipadayon sa pag-ampo, masaligon nga ang Ginoo mopakita kanila sa paagi sa pagpadayon.[36]

Niadtong Pebrero 4, 1831, usa ka balsa [sleigh] ang miabut sa tindahan nga gipanag-iya ug gidumala ni Newel sa Kirtland. Usa ka lalaki nga baynte singko anyos ang minaug, madasigong misulod, ug mituyhad sa iyang kamot lapas sa counter. “Newel K. Whitney!” mituaw siya. “Ikaw ang akong gipangita!”

Gilamano ni Newel ang iyang kamot. “Nakabintaha ka nako,” miingon siya. “Dili ko makatawag nimo sa imong pangalan sama sa imong gibuhat nako.”

“Ako si Joseph nga propeta,” miingon ang lalaki. “Nag-ampo ka nga moanhi ko, karon unsa man ang imong tuyo nako?”[37]

Mubo nga mga sulat

1. ◀ Allen, Autobiographical Sketch, [1]–[2]; 1830 U.S. Census, Mentor, Geauga County, OH, 266; Smith and Allen, “Family History of Lucy Diantha (Morley) Allen”; tan-awa usab sa Givens and Grow, Parley P. Pratt, 39. Hilisgutan: Daily Life of First-Generation Latter-day Saints [Ang Inadlaw nga Kinabuhi sa Unang Henerasyon nga mga Santos sa Ulahing mga Adlaw]

2. ◀ Tan-awa sa Givens and Grow, Parley P. Pratt, 39–40; ug Mga Buhat 2:44; 4:32. Hilisgutan: Consecration and Stewardship [Pagpahinungod ug Pagkatinugyanan]

3. ◀ Oliver Cowdery to Joseph Smith, Nob. 12, 1830, sa JSP, D1:213.

4. ◀ Staker, Hearken, O Ye People, 5–9.

5. ◀ Tan-awa sa Minute Book 2, Ago. 31, 1838; ug Knutson, “Sheffield Daniels and Abigail Warren.”

6. ◀ Oliver Cowdery to Joseph Smith, Nob. 12, 1830, sa JSP, D1:211–14.

7. ◀ Joseph Smith History, 1838–56, volume A-1, 75–76; Pratt, Autobiography, 61; “Williams, Frederick Granger,” Biographical Entry, Joseph Smith Papers website, josephsmithpapers.org.

8. ◀ Pratt, Autobiography, 54–55.

9. ◀ Partridge, Genealogical Record, 2, 5; Lucy Mack Smith, History, 1844–45, book 10, [11].

10. ◀ Lucy Mack Smith, History, 1844–45, book 10, [11].

11. ◀ Lucy Mack Smith, History, 1844–45, book 10, [11]–[12]; Lucy Mack Smith, History, 1845, 191. Hilisgutan: Sacrament Meetings [Mga Miting sa Sakrament]

12. ◀ Doktrina ug mga Pakigsaad 36 (Revelation, Dis. 9, 1830, sa josephsmithpapers.org).

13. ◀ JSP, D1:224, note 158; License for Edward Partridge, Dis. 15, 1830, Edward Partridge, Papers, Church History Library.

14. ◀ Doktrina ug mga Pakigsaad 35:20, 22 (Revelation, Dis. 7, 1830, sa josephsmithpapers.org).

15. ◀ JSP, D1:151, note 207; tan-awa usab sa Maki, “Joseph Smith’s Bible Translation,” 99–104. Pagkahuman na tingali sa pagdawat niini nga pagpadayag mahitungod ni Moises nga gisugdan ni Joseph Smith ang iyang paghubad sa Biblia; alang sa dugang nga impormasyon, tan-awa sa Visions of Moses, Hunyo 1830, in JSP, D1:150–56. Hilisgutan: Joseph Smith Translation of the Bible [Hubad ni Joseph Smith sa Biblia]

16. ◀ Moises 1 (Visions of Moses, Hunyo 1830, sa josephsmithpapers.org).

17. ◀ Bible Used for Bible Revision, sa josephsmithpapers.org; Old Testament Revision 1, sa josephsmithpapers.org; Genesis 5:18–24.

18. ◀ 4 Nephi 1:1–18; Genesis 5:22–24; Moises 7:18–19, 62, 69 (Old Testament Revision 1, 16–19, sa josephsmithpapers.org).

19. ◀ Moises 7:28, 62 (Old Testament Revision 1, 16–17, 19, sa josephsmithpapers.org). Mga Hilisgutan: Zion/New Jerusalem [Zion/Bag-ong Jerusalem], Consecration and Stewardship [Pagpahinungod ug Pagkatinugyanan]

20. ◀ Doktrina ug mga Pakigsaad 37 (Revelation, Dis. 30, 1830, sa josephsmithpapers.org).

21. ◀ Doktrina ug mga Pakigsaad 29:8 (Revelation, Sept. 1830–A, sa josephsmithpapers.org). Hilisgutan: Gathering of Israel [Pagpundok sa Israel]

22. ◀ Whitmer, History, 9, sa JSP, H2:21; Joseph Smith History, 1838–56, volume A-1, 88.

23. ◀ Whitmer, History, 5–6, sa JSP, H2:18.

24. ◀ Doktrina ug mga Pakigsaad 38:18–19, 32 (Revelation, Ene. 2, 1831, sa josephsmithpapers.org). Hilisgutan: Endowment of Power [Pagtuga og Gahum]

25. ◀ Whitmer, History, 9, sa JSP, H2:21; Knight, Autobiography and Journal, 28. Hilisgutan: Dissent in the Church [Mga Pagsupak diha sa Simbahan]

26. ◀ Knight, Autobiography and Journal, 28.

27. ◀ [Elizabeth Ann Smith Whitney], “A Leaf from an Autobiography,” Woman’s Exponent, Sept. 1, 1878, 7:51; Lucy Mack Smith, History, 1844–45, book 10, [12]; Lucy Mack Smith, History, 1845, 190; Joseph Smith History, 1838–56, volume A-1, 92. Hilisgutan: Joseph and Emma Hale Smith Family [Ang Pamilya ni Joseph ug Emma Hale Smith]

28. ◀ Tan-awa sa Staker, Hearken, O Ye People, 74–81.

29. ◀ [Elizabeth Ann Smith Whitney], “A Leaf from an Autobiography,” Woman’s Exponent, Sept. 1, 1878, 7:51; Tullidge, Women of Mormondom, 41–42.

30. ◀ [Elizabeth Ann Smith Whitney], “A Leaf from an Autobiography,” Woman’s Exponent, Ago. 15, 1878, 7:41.

31. ◀ [Elizabeth Ann Smith Whitney], “A Leaf from an Autobiography,” Woman’s Exponent, Sept. 1, 1878, 7:51.

32. ◀ Staker, Hearken, O Ye People, 45. Hilisgutan: Consecration and Stewardship [Pagpahinungod ug Pagkatinugyanan]

33. ◀ Joseph Smith History, 1838–56, volume A-1, 112; Staker, Hearken, O Ye People, 139; Pratt, Autobiography, 65.

34. ◀ Whitmer, History, 26, sa JSP, H2:38.

35. ◀ Hancock, Autobiography, 79; tan-awa usab sa McBride, “Religious Enthusiasm among Early Ohio Converts,” 105–11. Hilisgutan: Gifts of the Spirit [Mga Gasa sa Espiritu]

36. ◀ [Elizabeth Ann Smith Whitney], “A Leaf from an Autobiography,” Woman’s Exponent, Sept. 1, 1878, 7:51.

37. ◀ Orson F. Whitney, “Newel K. Whitney,” Contributor, Ene. 1885, 125; [Elizabeth Ann Smith Whitney], “A Leaf from an Autobiography,” Woman’s Exponent, Sept. 1, 1878, 7:51.

Kapitulo 11

Kamo Makadawat sa Akong Balaod

Mapasalamaton si Ann ug Newel Whitney nga anaa si Joseph ug Emma sa Kirtland. Bisan kon ang mga Whitney dunay tulo ka gagmayng bata ug usa ka iyaan nga nagpuyo uban kanila, ilang gidapit ang mga Smith nga mopuyo sa ilang balay hangtud nga makakita sila og ilang kaugalingong pinuy-anan. Tungod kay hapit na manganak si Emma, mibalhin si Ann ug Newel sa usa ka kwarto sa itaas aron siya ug si Joseph maoy mogamit sa kwarto sa ubos.[1]

Human mahiluna sa balay sa mga Whitney, misugod si Joseph sa pagbisita sa bag-ong mga kinabig. Ang Kirtland gamay nga pundok sa mga balay ug mga tindahan sa usa ka bungtod nga naa sa habagatan sa tindahan sa mga Whitney. Usa ka gamay nga sapa ang anaa kilid sa lungsod, naghatag og enerhiya sa mga galingan ug miawas ngadto sa mas dakong suba sa amihanan. Mga usa ka libo ka tawo ang nagpuyo didto.[2]

Samtang mibisita si Joseph sa mga miyembro sa simbahan, iyang nakita ang ilang kadasig sa espiritwal nga mga gasa ug ang ilang sinserong tinguha nga masunod ang ilang kinabuhi sa mga santos sa Bag-ong Tugon.[3] Si Joseph ganahan mismo sa mga gasa sa Espiritu ug nasayud siya nga kini adunay tahas sa gipahiuli nga simbahan, apan nabalaka siya nga ang pipila sa mga Santos sa Kirtland sobra ra nga nakatutok niini.

Nakita niya nga aduna siyay lisud nga buhat nga himoon. Ang mga Santos sa Kirtland sobra pa nga midoble sa gidak-on sa simbahan, apan klaro nga nagkinahanglan sila og dugang nga direksyon gikan sa Ginoo.

Usa ka libo ug duha ka gatus ka kilometro padulong sa kasadpan, si Oliver ug ang ubang mga misyonaryo naabut sa gamayng lungsod sa Independence sa distrito sa Jackson, Missouri, sa kasadpang utlanan sa Estados Unidos. Nakakita sila og kapuy-an ug trabaho sa pagsuporta sa ilang kaugalingon ug dayon mihimo og plano sa pagbisita sa mga Delaware Indian nga nagpuyo sa teritoryo sa pipila ka kilometro sa kasadpan sa lungsod.[4]

Ang mga Delaware bag-ohay lang nga mibalhin sa teritoryo human nga napapahawa sila sa ilang kayutaan tungod sa mga polisiya sa gobyerno sa Estados Unidos nga mapahawa ang mga Indian. Ang ilang lider, si Kikthawenund, usa ka tigulang nga lalaki nga nanlimbasug sa sobra sa baynte ka tuig nga magpabiling nagkapundok ang iyang katawhan samtang ang mga langyaw ug ang US Army miduso kanila paingon sa kasadpan.[5]

Sa usa ka tugnaw nga adlaw sa Enero 1831, milakaw si Oliver ug Parley aron mahimamat si Kikthawenund. Nakita nila siya nga naglingkod tupad sa kalayo nga naa sa tunga sa usa ka dako nga kabina sa Delaware nga pamuy-anan. Ang lider mabinationg milamano sa ilang mga kamot ug misinyas kanila sa paglingkod diha sa mga habol. Ang iyang mga asawa mibutang dayon og sartin nga puno sa init kaayo nga mga beans ug mais sa atubangan sa mga misyonaryo, ug nangaon sila gamit ang kutsara nga kahoy.

Gitabangan sa usa ka tighubad, si Oliver ug Parley namulong ngadto kang Kikthawenund mahitungod sa Basahon ni Mormon ug mihangyo og kahigayunan nga mapaambit ang mensahe niini ngadto sa iyang pamunoan nga konseho. Kasagarang supak si Kikthawenund sa mga misyonaryo nga mamulong ngadto sa iyang katawhan, apan misulti siya kanila nga iya kining hunahunaon ug mohatag sa iyang desisyon sa dili madugay.

Mibalik ang mga misyonaryo ngadto sa kabina pagkasunod buntag, ug human sa pipila ka diskusyon, gipatawag sa lider ang konseho ug gidapit ang mga misyonaryo sa pagpamulong.

Nagpasalamat kanila, mitan-aw si Oliver sa mga nawong sa iyang mga tigpaminaw. “Mibiyahe kami sa kamingawan, mitabok sa laglum ug lagpad nga mga suba, ug miubog sa lawom nga mga snow,” miingon siya, “aron isulti kaninyo ang usa ka dakong kasayuran nga bag-o lang namong nadunggan ug gibati namo nga tinuod.”

Iyang gipaila ang Basahon ni Mormon isip kasaysayan sa katigulangan sa mga American Indian. “Ang libro gisulat sa mga palid nga bulawan,” mipasabut siya, “ug gipasa gikan sa amahan ngadto sa anak sulod sa daghang panahon ug mga henerasyon.” Misulti siya kon sa unsang paagi ang Dios mitabang ni Joseph nga makit-an ug mahubad ang mga palid aron ang mga sinulat niini mamantala ug mapaambit ngadto sa tanang katawhan, lakip sa mga Indian.

Human siya mamulong, mitunol si Oliver og Basahon ni Mormon ngadto ni Kikthawenund ug mihulat samtang siya ug ang konseho misusi niini. “Mapasalamaton kaayo mi sa among puti nga mga higala nga mibiyahe og layo kaayo, ug sa ingon nga mga kalisdanan aron sa pagsulti kanamo sa maayong balita,” miingon ang tigulang nga lalaki, “ug ilabi na niining bag-ong balita mahitungod sa libro sa among mga katigulangan.”

Apan ang grabe nga panahon sa tingtugnaw lisud kaayo alang sa iyang katawhan, mipasabut siya. Kabus kaayo ang ilang mga puy-anan, ug himatyon ang ilang kahayupan. Kinahanglan silang motukod og mga panimalay ug mga koral ug andamon ang mga umahan alang sa tingpamulak. Sa pagkakaron, dili sila andam nga moabi-abi sa mga misyonaryo.

“Magtukod kita og usa ka balay sa konseho ug mag-abut,” misaad si Kikthawenund, “ug inyo kaming basahan ug tudloan pa mahitungod sa libro sa among mga amahan ug sa kabubut-on sa Gamhanang Espiritu.”[6]

Paglabay sa pipila ka semana, nakadawat si Joseph og report gikan ni Oliver. Human ihulagway ang pagbisita sa mga misyonaryo kang Kikthawenund, miangkon si Oliver nga dili gihapon siya sigurado kon dawaton ba sa Delaware ang Basahon ni Mormon. “Dili ko sigurado kon asa padulong kining butanga niini nga tribo,” misulat siya.[7]

Nagpabiling malaumon si Joseph sa misyon ngadto sa mga Indian, samtang gihatagan niya og pagtagad ang pagpalig-on sa simbahan sa Kirtland. Wala madugay human mahimamat ang mga Santos didto, nakadawat siya og pagpadayag alang kanila. “Pinaagi sa inyong pag-ampo sa hugot nga pagtuo kamo makadawat sa akong balaod,” ang Ginoo misaad pag-usab, “nga kamo masayud unsaon pagdumala ang akong simbahan ug makaangkon sa tanan nga butang nga matarung diha sa akong atubangan.”[8]

Gikan sa iyang pagtuon sa Biblia, nasayud si Joseph nga mihatag ang Dios kang Moises og balaod samtang migiya siya sa iyang katawhan ngadto sa gisaad nga yuta. Nasayud usab siya nga si Jesukristo mianhi sa yuta ug miklaro sa kahulugan sa Iyang balaod sa tibuok Niyang pangalagad. Karon ipadayag na usab Niya ang balaod ngadto sa Iyang katawhan sa pakigsaad.

Sa bag-ong pagpadayag, midayeg ang Ginoo kang Edward Partridge tungod sa kaputli sa iyang kasingkasing ug mitawag kaniya nga mahimong unang bishop sa simbahan. Wala gihulagway sa Ginoo ang mga katungdanan sa usa ka bishop sa detalyadong paagi, apan miingon Siya nga hingpit nga ipahinungod ni Edward ang iyang panahon ngadto sa simbahan ug tabangan ang mga Santos sa pagsunod sa balaod nga ihatag sa Ginoo kanila.[9]

Paglabay sa usa ka semana, niadtong Pebrero 9, nakigkita si Edward kang Joseph ug sa uban nga mga elder sa simbahan aron mag-ampo nga makadawat sa balaod. Ang mga elder nangutana ni Joseph og sunod-sunod nga mga pangutana mahitungod sa balaod, ug ang Ginoo mipadayag sa mga tubag pinaagi niya.[10] Ang uban niini nga mga tubag mibalik sa pamilyar nga mga kamatuoran, nagmatuod sa mga baruganan sa Napulo ka Sugo ug sa mga pagtulun-an ni Jesus. Ang uban mihatag og bag-ong panabut sa mga Santos kon unsaon sa pagsunod sa mga sugo ug sa pagtabang niadtong nakalapas niini.[11]

Ang Ginoo mihatag usab og mga sugo sa pagtabang sa mga Santos nga mahimong sama sa katawhan ni Enoch. Imbis nga mag-ambitay sa komon nga kabtangan, sama sa gibuhat sa mga tawo sa umahan sa mga Morley, kinahanglang hunahunaon nila ang tanan nilang yuta ug bahandi isip sagrado nga pagkatinugyanan gikan sa Dios, nga gihatag kanila aron maatiman nila ang ilang mga pamilya, mahupay ang mga kabus, ug matukod ang Zion.

Ang mga Santos nga mopili sa pagsunod sa balaod kinahanglang mopahinungod sa ilang mga kabtangan ngadto sa simbahan pinaagi sa paghimo sa bishop nga maoy legal nga tag-iya niini. Siya dayon mouli og yuta ug kabtangan kanila isip usa ka kabilin sa Zion, sumala sa mga panginahanglan sa ilang mga pamilya. Ang mga Santos nga nakakuha og kabilin kinahanglang molihok isip mga tinugyanan sa Dios, mogamit sa yuta ug mga kapanguhaan nga ilang nadawat ug mouli sa bisan unsa nga wala gamita aron sa pagtabang sa nanginahanglan ug sa pagtukod sa Zion ug sa templo.[12]

Miawhag ang Ginoo sa mga Santos sa pagsunod niini nga balaod ug sa pagpadayon sa pagpangita og kamatuoran. “Kon kamo mangayo, kamo makadawat og pagpadayag ug dugang nga pagpadayag, kahibalo ug dugang nga kahibalo,” misaad Siya, “nga kamo masayud sa mga misteryo ug malinawon nga mga butang—nga nagdala og hingpit nga kalipay, niana nga nagdala og kinabuhi nga dayon.”[13]

Nakadawat si Joseph og uban pang pinadayag nga nakahatag og kahapsay sa simbahan. Mitubag sa grabe nga mga gawi sa pipila ka mga Santos, ang Ginoo mipasidaan nga ang dili tinuod nga mga espiritu anaa sa yuta, naglingla sa mga tawo sa paghunahuna nga ang Espiritu Santo ang nakapahimo nila sa paglihok nga pinasagad. Miingon ang Ginoo nga ang Espiritu dili mohadlok ug molibug sa mga tawo, apan hinoon mobayaw ug motudlo kanila.

“Kana nga dili makahatag og kaayohan dili gikan sa Dios,” mideklarar Siya.[14]

Wala madugay human ang Ginoo mipadayag sa Iyang balaod sa Kirtland, ang mga Santos sa New York mihimo sa katapusang mga pagpangandam aron moadto sa Ohio. Gibaligya nila ang ilang yuta ug kabtangan sa ubos nga presyo kay sa tinuod nga bili niini, gikarga ang ilang mga butang sa mga karwahe, ug nanamilit sa pamilya ug mga higala.

Si Elizabeth ug Thomas Marsh apil sa mga Santos nga nangandam sa pagbalhin. Human madawat ni Thomas ang mga pahina sa Basahon ni Mormon ug mipauli sa Boston, mibalhin sila sa New York aron mahiduol kang Joseph ug sa simbahan. Ang tawag nga magpundok ngadto sa Ohio miabut paglabay sa pipila lang ka bulan, busa si Elizabeth ug Thomas nangimpaki na usab, midesider nga makigpundok sa mga Santos ug motukod sa Zion bisan asa nga imando sa Ginoo.

Ang determinasyon ni Elizabeth nagagikan sa iyang pagkakabig. Bisan og nagtuo siya nga ang Basahon ni Mormon mao ang pulong sa Dios, wala siya magpabunyag dayon. Hinoon, human manganak og lalaki didto sa Palmyra, nangayo siya sa Ginoo og usa ka saksi nga ang ebanghelyo tinuod. Wala madugay, nadawat niya ang pagpamatuod nga iyang gitinguha ug nagpasakop sa simbahan, dili gustong ilimud ang unsay iyang nasayran ug andam nga motabang sa buhat.

“Adunay dakong kausaban nga nahitabo kanako, sa lawas ug sa hunahuna,” misulat si Elizabeth ngadto sa igsoong babaye ni Thomas sa hapit na sila mobiya padulong sa Ohio. “Gibati nako ang tinguha nga magmapasalamaton alang sa akong nadawat ug sa gihapon mangita og dugang pa.”

Sa sama nga sulat, gipaambit ni Thomas ang balita sa pagpundok. “Gitawag sa Ginoo ang tanan nga maghinulsol,” miingon siya, “ug magpundok sa Ohio sa labing madali.” Wala siya masayud kon ang mga Santos nangadto ba sa Ohio aron sa pagtukod sa Zion o kon nangandam ba sila alang sa mas dako nga buhat sa umaabut. Apan dili na kini importante. Kon sugoon sila sa Ginoo nga moadto sa Missouri, o bisan sa Rocky Mountains nga lapas og sobra usa ka libo ka kilometro sa kasadpang utlanan sa nasud, andam siyang molakaw.

“Wala mi masayud kon unsay among buhaton, gawas kon ipadayag kini kanamo,” mipasabut siya sa iyang igsoon. “Apan kini ang among nahibaloan: usa ka siyudad ang pagatukuron diha sa gisaad nga yuta.”[15]

Kay ang balaod sa Ginoo napadayag na ug ang mga Santos nga gikan sa New York nanagpundok na ngadto sa Ohio, si Joseph ug Sidney mipadayon sa dinasig nga paghubad sa Biblia.[16] Mibalhin sila gikan sa istorya ni Enoch ngadto sa istorya sa patriyarka nga si Abraham, kinsa gisaaran sa Ginoo nga himoong amahan sa daghang kanasuran.[17]

Wala mopadayag ang Ginoo og daghang kausaban sa teksto, apan samtang gibasa ni Joseph ang istorya ni Abraham, namalandong siya pag-ayo kabahin sa kinabuhi sa patriyarka.[18] Nganong wala man gipanghimaraut sa Ginoo si Abraham ug ang ubang mga patriyarka sa Daang Tugon tungod sa pagminyo og daghang mga asawa, usa ka buhat nga gikalagutan sa mga Amerikano nga mobasa og Biblia?

Ang Basahon ni Mormon mihatag og usa ka tubag. Sa panahon ni Jacob, ang manghud ni Nephi, misugo ang Ginoo sa mga lalaki nga Nephite nga magbaton lamang og usa ka asawa. Apan mideklarar usab Siya nga mahimong lahi ang Iyang isugo kanila, kon gikinahanglan sa sirkumstansya, aron sa pagpasanay og matarung nga mga anak.[19]

Nag-ampo si Joseph mahitungod niini nga butang, ug mipadayag ang Ginoo nga usahay mosugo Siya sa Iyang katawhan sa paghimo og dinaghan nga kaminyoon. Ang panahon sa pagpahiuli niini nga buhat wala pa moabut, apan moabut ang adlaw nga sugoon Niya ang pipila sa mga Santos sa pagbuhat niini.[20]

Bugnaw pa ang yuta sa dihang mibiya ang unang grupo sa mga Santos gikan sa New York. Ang ikaduhang grupo, lakip ni Lucy Smith ug mga otsenta pa ka tawo, mibiya wala madugay niana. Misakay sila og canal boat nga mohatud kanila ngadto sa dakong lanaw sa kasadpan. Sa lanaw, mosakay dayon sila og steamboat nga modala kanila ngadto sa dunggoanan duol sa Kirtland. Gikan didto, mobiyahe sila latas sa yuta alang sa katapusang hugna sa hapit kinyentos ka kilometro nga pagbiyahe.[21]

Hapsay ang biyahe sa sinugdanan, apan sa tunga-tunga na sila padulong sa lanaw, usa ka guba nga parte sa kanal ang nakatanggong sa grupo ni Lucy diha sa baybayon. Tungod kay wala sila makaplano sa kalangay, daghang mga tawo ang wala makadala og igong pagkaon. Ang kagutom ug kabalaka mahitungod sa pagpundok nakahimo sa pipila kanila sa pagreklamo.

“Pailub lang, ug hununga ang inyong pagbagulbol,” miingon si Lucy nila. “Wala koy pagduha-duha nga motabang ang Ginoo kanato.”

Pagkasunod buntag, ang mga trabahante miayo sa kanal, ug misugod na usab sa pagbiyahe ang mga Santos. Miabut sila sa lanaw paglabay sa pipila ka adlaw, apan sa ilang kasagmuyo, baga nga ice ang nag-ali sa dunggoanan, nga nakapugong kanila sa pag-uswag.[22]

Nanghinaut ang pundok nga makaabang og balay sa lungsod samtang maghulat sila, apan nakakaplag lang sila og usa ka dakong kwarto nga kaambitan. Maayo gani, nakahimamat si Lucy og kapitan sa steamship nga nakaila sa iyang igsoong lalaki, ug giareglo niya nga mabalhin ang iyang grupo ngadto sa barko sa kapitan samtang naghulat sila nga mabuak ang ice.[23]

Diha sa barko, daw nawad-an sa kadasig ang mga Santos. Daghan ang gigutom, ug ang tanan basa ug gitugnaw. Wala silay makitang paagi nga makapadayon ug misugod sa pakiglalis sa usag usa.[24] Ang panaglalis nagkagrabe ug nakakuha kini sa atensyon sa mga tumatan-aw. Nabalaka nga ang mga Santos nakadani og bati nga atensyon sa ilang kaugalingon, gikompronta sila ni Lucy.

“Hain man ang inyong pagtuo? Hain man ang inyong pagsalig sa Dios?” misukna siya. “Kon kamong tanan mopaabut sa inyong mga tinguha ngadto sa langit, nga ang ice mabu-ak na unta ug nga kita makapadayon, sama ka sigurado nga buhi ang Ginoo, mahimo kini.”

Nianang higayuna nakadungog si Lucy og tunug nga sama sa lugapak sa dalugdog samtang ang ice sa dungguanan natunga nga igong makaagi ang barko. Gimanduan sa kapitan ang iyang mga tawo ngadto sa ilang mga buluhaton, ug ilang gimaneho ang barko agi sa pig-ot nga kang-a, nga piligrusong miagi sikit sa ice sa ilang duha ka kilid.[25]

Nakuratan ug mapasalamaton, ang mga Santos naghiusa sa pag-ampo diha sa salog sa barko.[26]

Samtang ang iyang inahan ug ang mga Santos sa New York mibiyahe padulong sa kasadpan, si Joseph mibalhin uban ni Emma ngadto sa usa ka gamay nga kabina sa umahan sa mga Morley. Ang iyang pagpangulo ug ang bag-ong gipadayag nga balaod nakahatag og dugang nga kahan-ay, pagsabut, ug panag-uyon sa mga Santos sa Ohio. Karon daghang mga elder ug ang ilang mga pamilya mihimo og dagkong sakripisyo aron sa pagsangyaw sa ebanghelyo sa silingan nga mga lungsod ug mga barangay.

Sa Missouri, ang misyonaryo nga mga paningkamot dili kaayo makadasig. Sa makadiyot, nagtuo si Oliver nga nakahimo sila og kalamboan kang Kikthawenund ug sa iyang katawhan. “Ang labaw nga lider miingon nga nagtuo siya sa tanang pulong sa libro,” mireport siya ngadto ni Joseph, “ug daghan pa ang mituo diha sa nasud.”[27] Apan human mihulga ang usa ka tinugyanan sa gobyerno nga dakpon ang mga misyonaryo tungod sa pagsangyaw ngadto sa mga Indian nga walay pagtugot, kinahanglang hunungon ni Oliver ug sa mga misyonaryo ang ilang mga paningkamot.[28]

Gikonsiderar ni Oliver ang pagdala sa mensahe ngadto sa laing Indian nga nasud, ang Navajo, kinsa nagpuyo og mil saysentos ka kilometro padulong sa kasadpan, apan gibati niya nga dili awtorisado nga mobiyahe og ingon ka layo. Hinoon, gisugo niya si Parley pabalik sa silangan aron sa pagkuha og lisensya sa pagsangyaw gikan sa gobyerno samtang siya ug ang ubang mga misyonaryo naningkamot sa pagkabig sa mga lumulupyo diha sa Independence.[29]

Sa kasamtangan, si Joseph ug Emma nag-atubang og laing trahedya. Sa katapusang adlaw sa Abril, si Emma nanganak og kaluha—babaye ug lalaki—uban sa tabang sa kababayen-an gikan sa pamilyang Morley. Apan sama sa ilang igsoong lalaki nga nag-una nila, talandugon ang kaluha ug namatay kini pipila lang ka oras human matawo.[30]

Sa samang adlaw, usa ka bag-ong kinabig nga ginganlan og Julia Murdock namatay human manganak og kaluha. Pagkadungog ni Joseph sa iyang kamatayon, nagpadala siya og mensahe ngadto sa iyang bana, si John, nagpahibalo niya nga siya ug si Emma andam nga mopadako kanila. Magul-anon sa kamatayon sa asawa ug dili makahimo sa pag-amuma sa mga bag-ong natawo nga siya ra, gidawat ni John ang tanyag.[31]

Malipayon kaayo si Joseph ug Emma nga modawat sa mga masuso diha sa ilang panimalay. Ug sa dihang luwas nga miabut ang inahan ni Joseph gikan sa New York, nakahimo siya sa pagkugos sa iyang bag-ong mga apo.[32]

Mubo nga mga sulat

1. ◀ [Elizabeth Ann Smith Whitney], “A Leaf from an Autobiography,” Woman’s Exponent, Sept. 1, 1878, 7:51; Staker, Hearken, O Ye People, 226.

2. ◀ 1830 U.S. Census, Kirtland, Geauga County, OH, 268–73; Staker, Hearken, O Ye People, 402, 413; JSP, D1:530–31.

3. ◀ Tan-awa sa 1 Mga Taga-Corinto 1:2.

4. ◀ Joseph Smith to Hyrum Smith, Mar. 3–4, 1831, sa JSP, D1:272. Hilisgutan: American Indians

5. ◀ Jackson, “Chief Anderson and His Legacy.”

6. ◀ Pratt, Autobiography, 56–60. Hilisgutan: Lamanite Identity [Lamanite nga Pagkatawo]

7. ◀ Joseph Smith to Hyrum Smith, Mar. 3–4, 1831, sa JSP, D1:272. Niini nga sulat ngadto ni Hyrum, gikopya ni Joseph ang teksto sa Enero 29 nga sulat nga iyang nadawat gikan ni Oliver Cowdery.

8. ◀ “Mormonism,” Painesville Telegraph, Peb. 15, 1831, [1]; Doktrina ug mga Pakigsaad 41:3 (Revelation, Peb. 4, 1831, sa josephsmithpapers.org).

9. ◀ Doktrina ug mga Pakigsaad 41:9–11 (Revelation, Peb. 4, 1831, sa josephsmithpapers.org). Hilisgutan: Bishop

10. ◀ Whitmer, History, 12, sa JSP, H2:24; Historical Introduction to Revelation, Peb. 9, 1831 [DC 42:1–72], sa JSP, D1:247; tan-awa usab sa Harper, “The Law,” 93–98.

11. ◀ Doktrina ug mga Pakigsaad 42:1–72 (Revelation, Peb. 9, 1831, sa josephsmithpapers.org).

12. ◀ Doktrina ug mga Pakigsaad 42:30–36 (Revelation, Peb. 9, 1831, sa josephsmithpapers.org). Hilisgutan: Consecration and Stewardship [Pagpahinungod ug Pagkatinugyanan]

13. ◀ Doktrina ug mga Pakigsaad 42:61 (Revelation, Peb. 9, 1831, sa josephsmithpapers.org).

14. ◀ Doktrina ug mga Pakigsaad 50:2–3, 21–25 (Revelation, Mayo 9, 1831, sa josephsmithpapers.org).

15. ◀ “History of Thos. Baldwin Marsh,” Deseret News, Mar. 24, 1858, 18; Thomas Marsh and Elizabeth Godkin Marsh to Lewis Abbott and Ann Marsh Abbott, [circa Abr. 11, 1831], Abbott Family Collection, Church History Library. Hilisgutan: Zion/New Jerusalem [Zion/Bag-ong Jerusalem]

16. ◀ Faulring ug uban, Joseph Smith’s New Translation of the Bible, 57. Hilisgutan: Joseph Smith Translation of the Bible [Hubad ni Joseph Smith sa Biblia]

17. ◀ Genesis 17:5.

18. ◀ Old Testament Revision 1, 28 [Genesis 11:11–12:2], sa josephsmithpapers.org.

19. ◀ Jacob 2:27–30.

20. ◀ “Report of Elders Orson Pratt and Joseph F. Smith,” LDS Millennial Star, Dis. 16, 1878, 50:788; Doktrina ug mga Pakigsaad 132:1 (Revelation, July 12, 1843, sa josephsmithpapers.org); “Plural Marriage in Kirtland and Nauvoo,” Gospel Topics, topics.lds.org. Hilisgutan: Joseph Smith and Plural Marriage [Si Joseph Smith ug ang Dinaghan nga Kaminyoon]

21. ◀ Lucy Mack Smith, History, 1844–45, book 11, [2]; Knight, Autobiography and Journal, 28–29.

22. ◀ Lucy Mack Smith, History, 1844–45, book 11, [4]–[6]; Lucy Mack Smith, History, 1845, 196–97.

23. ◀ Lucy Mack Smith, History, 1844–45, book 11, [7]–[9].

24. ◀ Lucy Mack Smith, History, 1844–45, book 11, [11]–[12].

25. ◀ Lucy Mack Smith, History, 1845, 202–3.

26. ◀ Lucy Mack Smith, History, 1844–45, book 12, [2]. Hilisgutanan: Lucy Mack Smith

27. ◀ Oliver Cowdery to “My Dearly Beloved Brethren and Sisters in the Lord,” Apr. 8, 1831, sa JSP, D1:292.

28. ◀ Pratt, Autobiography, 60; Rust, “Mission to the Lamanites,” 45–49.

29. ◀ Oliver Cowdery to “Dearly Beloved Brethren,” Mayo 7, 1831, sa JSP, D1:294–97; Richard W. Cummins to William Clark, Peb. 15, 1831, U.S. Office of Indian Affairs, Central Superintendency, Records, volume 6, 113–14; Pratt, Autobiography, 61.

30. ◀ Joseph Smith History, 1834–36, 9, sa JSP, H1:28; Murdock, Autobiography, 197; Lucy Diantha Morley Allen, “Joseph Smith, the Prophet,” Young Woman’s Journal, Dis. 1906, 17:537. Hilisgutan: Joseph and Emma Hale Smith Family [Ang Pamilya ni Joseph ug Emma Hale Smith]

31. ◀ Joseph Smith History, 1834–36, 9, sa JSP, H1:28; Murdock, Autobiography, 9.

32. ◀ Lucy Mack Smith, History, 1844–45, book 12, [6].

Kapitulo 12

Human sa Daghan nga Kalisdanan

Sa tingpamulak sa 1831, ang siyete anyos nga si Emily Partridge nagpuyo sa usa ka lungsod sa amihanang silangan sa Kirtland uban sa iyang mga ginikanan, si Edward ug Lydia, ug upat ka igsoong babaye. Duna silay nindot nga balay nga dunay dakong lawak ug duha ka lawak-katulganan sa silong. Sa taas dunay usa ka lawak-katulganan, laing dako nga lawak, ug gamayng lawak para sa mga sinina. Didto sa basement naay kusina ug bodega sa mga utanon nga sobra ka ngitngit nga nahadlok si Emily niini.

Sa gawas, ang dakong nataran sa mga Partridge mihatag og luna ni Emily sa pagdula ug pagduki-duki. Duna silay hardin ug mga bungang kahoy, kamalig, ug bakanting lote diin nagplano ang iyang amahan nga motukod og mas nindot nga balay sa umaabut. Ang tindahan og kalo sa iyang amahan anaa ra usab sa duol. Ubos sa counter sa tindahan, kanunay siyang makakita og mabulukon nga mga laso ug ubang bililhon butang. Ang tibuok gambalay [building] puno sa mga himan ug mga makina nga gamiton sa iyang amahan sa pagtina og mga panapton ug mga panit ug sa paghulma niini ngadto sa mga kalo alang sa iyang mga kustomer.[1]

Wala na kaayo mogahin og panahon ang iyang amahan sa paghimo og mga kalo karon nga siya na ang bishop sa simbahan. Tungod sa mga Santos nga nanagpundok sa Ohio gikan sa New York, kinahanglang motabang siya sa pagpahiluna kanila sa mga panimalay ug sa pagpangita og trabaho. Apil sa bag-ong nangabut mao ang pamilyang Knight ug ang ilang branch sa simbahan gikan sa Colesville. Nasayud nga dunay dakong umahan si Leman Copley trayntay dos kilometros sa amihanang silangan sa Kirtland, diin miuyon siyang ipahinungod kini ngadto sa Ginoo, gipaadto sa amahan ni Emily ang mga Santos sa Colesville aron didto manimuyo.[2]

Ang ubang mga Santos sa New York miabut sa Ohio nga dunay tipdas, ug tungod kay kanunay silang mopundo sa balay sa mga Partridge, wala madugay gihilantan ug natugkan og rashes si Emily ug ang iyang mga igsoon. Naulian ra si Emily sa wala madugay, apan ang iyang onse anyos nga igsoon, si Eliza, nasakit og pulmonya. Nagtan-aw nga walay mahimo ang iyang mga ginikanan samtang naglisud siya pagginhawa ug mitaas og maayo ang iyang hilanat.[3]

Samtang ang pamilya miatiman ni Eliza, mitambong ang iyang amahan og importante nga komperensya sa simbahan sa usa ka schoolhouse duol sa umahan sa mga Morley. Nawala siya og pipila ka adlaw, ug sa iyang pag-uli, gisultihan niya ang pamilya nga kinahanglan na usab siyang mobiya.[4] Nakadawat si Joseph og pagpadayag nga nag-ingon nga ang sunod nga komperensya himoon sa Missouri. Pipila ka mga lider sa simbahan, lakip ang iyang amahan, gitawag sa pag-adto didto sa labing madali.[5]

Daghang mga tawo ang misugod sa paghimo og mga plano alang sa pagbiyahe. Sa pagpadayag, gitawag sa Ginoo ang Missouri nga yuta nga kabilin sa mga Santos, gisulti ang biblikanhon nga mga paghulagway sa usa ka gisaad nga yuta nga “tugob sa gatas ug dugos.” Didto pagatukuron sa mga Santos ang siyudad sa Zion.[6]

Ang amahan ni Emily dili ganahan nga mobiya sa iyang pamilya. Duna pay sakit si Eliza ug basin mamatay nga wala siya.[7] Nakita ni Emily nga nabalaka usab ang iyang inahan. Bisan mapasaligon kaayo si Lydia Partridge sa kawsa sa Zion, wala siya maanad nga moatiman sa mga anak ug sa panimalay nga siya ra. Daw nahibaloan niya nga nagsugod pa lang ang iyang mga pagsulay.[8]

Dunay sakit si Polly Knight sa dihang siya ug ang mga Santos sa Colesville mipuyo sa yuta ni Leman Copley. Ang umahan adunay dul-an sa tulo ka gatus ka mga ektarya nga tambok nga yuta, naghatag og igong luna alang sa daghang pamilya sa pagtukod og mga balay, mga kamalig, ug mga tindahan.[9] Dinhi makasugod og balik ang mga Knight ug masunod ang ilang bag-ong relihiyon diha sa kalinaw, bisan tuod daghan ang nabalaka nga basin dili na magdugay si Polly kanila.

Mitrabaho dayon ang bana ug mga anak ni Polly, nangural ug nananom sa umahan aron mapalambo ang yuta. Si Joseph ug Bishop Partridge miawhag usab sa mga Santos sa Colesville sa pagpahinungod sa ilang kabtangan sumala sa balaod sa Ginoo.[10]

Hinoon, human nga nagsugod na sa pagka-establisar ang pamuy-anan, mibiya si Leman sa simbahan ug mipapahawa sa mga Santos sa Colesville gikan sa iyang yuta.[11] Walay laing kapaingnan, ang gipapahawa nga mga Santos mihangyo ni Joseph sa pagtinguha sa direksyon sa Ginoo alang kanila.

“Kamo mosugod sa inyong panaw ngadto sa mga rehiyon sa kasadpan nga bahin,” ang Ginoo misulti kanila, “ngadto sa yuta sa Missouri.”[12]

Karon nga nasayud na sila nga ang Zion didto sa Missouri, dili sa Ohio, nakaamgo ang mga Santos sa Colesville nga apil sila sa mga unang miyembro sa simbahan nga manimuyo didto. Gisugdan nila sa pag-andam ang pagbiyahe, ug mga duha ka semana human sa pagpadayag, si Polly ug ang tibuok branch mibiya sa lugar sa Kirtland ug misakay og mga riverboat nga modala kanila paingon sa kasadpan.[13]

Samtang naglawig si Polly ug ang iyang pamilya diha sa suba, ang pinakadako niyang tinguha mao ang makaabut sa Zion sa dili pa siya mamatay. Singkwentay singko anyos siya, ug nagkaluya ang iyang panglawas. Ang iyang anak nga si Newel miadto na sa baybayon aron mopalit og kahoy nga himoong lungon sa higayon nga mamatay siya nga wala pa kaabut sa Missouri.

Apan determinado si Polly nga didto gyud malubong sa Zion.[14]

Wala madugay human mibiya ang mga Santos sa Colesville, ang propeta, si Sidney, ug si Edward Partridge miadto sa Missouri uban sa pipila ka mga elder sa simbahan. Mibiyahe sila kasagaran tadlas sa yuta, nagsangyaw sa ebanghelyo diha sa maagian ug naghisgot mahitungod sa ilang mga paglaum alang sa Zion.[15]

Malaumong namulong si Joseph mahitungod sa simbahan sa Independence. Gisultihan niya ang pipila ka mga elder nga si Oliver ug ang ubang mga misyonaryo siguradong nakatukod og lig-on nga branch sa simbahan didto, sama sa ilang gihimo didto sa Kirtland. Ang ubang mga elder mikonsiderar niini isip usa ka panagna.

Samtang nagkaduol sila sa distrito sa Jackson, nakadayeg ang mga lalaki sa inanay nga mga pagkurba sa prairie nga naglibut kanila. Tungod sa kalapad sa yuta nga mahimong kapuy-an sa mga Santos, daw maayo kaayo nga dapit ang Missouri alang sa Zion. Ug ang Independence, tungod kay duol kini sa usa ka dakong suba ug sa kayutaan sa mga Indian, mahimong hingpit nga dapit sa pagpundok sa katawhan sa pakigsaad sa Dios.[16]

Apan sa dihang miabut sila sa lungsod, ang mga elder wala makadayeg sa ilang nakita. Si Ezra Booth, usa ka kanhi ministro kinsa mipasakop sa simbahan human makakita ni Joseph nga miayo sa paralisadong bukton sa usa ka babaye, naghunahuna nga ang lugar medyo awaaw ug wala mapalambo. Kini adunay usa ka balay-hukmanan, pipila ka mga tindahan, pipila ka mga balay nga troso—ug wala nay lain. Pipila ra ka tawo ang nabunyagan sa mga misyonaryo sa maong dapit, mao nga ang branch dili ingon ka lig-on sa gidahum ni Joseph. Mibati nga nailad, si Ezra ug ang uban misugod sa pagduha-duha sa propetikanhong mga gasa ni Joseph.[17]

Nasagmuyo usab si Joseph. Gagmay nga mga barangay ang Fayette ug Kirtland, pero ang Independence mora lang og mingaw nga tabuanan. Diha sa lungsod manukad ang mga agianan padulong sa kasadpan, mao nga mabisitahan kini og mga tigpangayam ug tigmaneho og mga hayop uban sa mga mag-uuma ug gagmay nga mga negosyante. Nakaila si Joseph og mga tawo sa kadaghanan niini nga mga panginabuhi sa tibuok niyang kinabuhi, apan nakita niya ang mga tawo sa Independence nga walay disiplina ug mga bugoy. Labaw pa, ang mga tinugyanan sa gobyerno diha sa lungsod madudahon sa mga misyonaryo ug malagmit himoong lisud ang pagsangyaw ngadto sa mga Indian, kon dili man imposible.[18]

Nawad-an og kadasig, gidala niya ang iyang mga kabalaka ngadto sa Ginoo. “Kanus-a man mamulak ang kamingawan sama sa rosas?” nangutana siya. “Kanus-a man matukod ang Zion diha sa iyang himaya, ug asa man mobarug ang Imong templo?”[19]

Pagka-Hulyo 20, unom ka adlaw human sa iyang pag-abut, ang mga pag-ampo ni Joseph gitubag. “Kini nga yuta,” ang Ginoo misulti kaniya, “mao ang yuta diin Ako mitudlo ug mipahinungod alang sa pagpundok sa mga santos.”

Wala silay rason nga mangita og laing dapit. “Kini mao ang yuta sa saad,” mideklarar Siya, “ug ang dapit alang sa dakbayan sa Zion.” Ang mga Santos kinahanglang mopalit og yuta kutob sa mahimo, motukod og mga balay, ug mananom sa umahan. Ug diha sa bungtod sa kasadpan sa balay-hukmanan, kinahanglang motukod sila og templo.[20]

Bisan kon gipadayag na sa Ginoo ang Iyang kabubut-on alang sa Zion, ang ubang mga Santos nagpabiling madudahon mahitungod sa Independence. Sama ni Ezra Booth, si Edward nagtuo nga makakaplag siya og dakong branch sa simbahan sa maong dapit. Hinoon, siya ug ang mga Santos kinahanglang motukod sa Zion sa lungsod diin ang mga tawo madudahon kanila ug dili gayud interesado sa gipahiuli nga ebanghelyo.

Isip bishop sa simbahan, nakasabut usab siya nga kadaghanan sa responsibilidad sa pagpahiluna sa katukuran sa Zion kinahanglan niyang buhaton. Aron maandam ang gisaad nga yuta alang sa mga Santos, kinahanglan siyang mopalit og daghan kutob sa mahimo aron maapud-apod isip mga kabilin ngadto kanila nga moabut sa Zion ug motuman sa balaod sa pagpahinungod.[21] Nagpasabut kini nga kinahanglan siyang magpabilin sa Missouri ug permanenting ibalhin ang iyang pamilya sa Zion.

Gusto ni Edward nga motabang sa pagtukod sa Zion, apan daghan kaayong pagpadayag, sa iyang bag-ong mga responsibilidad, ug sa dapit ang nakahasol kaniya. Usa ka adlaw, samtang gi-inspeksyon niya ang yuta diha ug libut sa Independence, gipasabut niya kang Joseph nga dili kadto sama ka nindot sa kasikbit nga mga yuta. Nasagmuyo siya sa propeta ug wala makakita kon unsaon sa mga Santos sa pag-establisar sa Zion didto.

“Nakita nako ang potensyal,” mipamatuod si Joseph, “ug mahitabo gayud kana.”[22]

Pipila ka adlaw human niana, ang Ginoo mipadayag pag-usab sa iyang pulong ngadto ni Joseph, Edward, ug ubang mga elder sa simbahan. “Kamo dili makakita uban sa inyong kinaiyanhon nga mga mata, alang karon nga panahon, sa paagi sa inyong Dios mahitungod niadto nga mga butang nga moabut sa umaabut, ug ang himaya nga mosunod human sa daghan nga kalisdanan,” mideklarar Siya. “Kay human sa daghan nga kalisdanan moabut ang mga panalangin.”

Diha sa pagpadayag, ang Ginoo mipanton usab sa kawalay pagtuo ni Edward. “Kon dili siya maghinulsol sa iyang mga sala,” miingon Siya mahitungod sa bishop, “tuguti siya nga magbantay basin pa kon siya mapukan. Tan-awa ang iyang misyon gihatag ngadto kaniya, ug dili na kini ikahatag pag-usab.”[23]

Ang pasidaan nakahimo ni Edward nga magmapaubsanon. Mihangyo siya sa Ginoo sa pagpasaylo sa iyang pagkawalay pagbati sa kasingkasing ug misulti kang Joseph nga magpabilin siya sa Independence ug moandam sa yuta sa Zion alang sa mga Santos. Apan nabalaka gihapon siya nga dili niya makaya ang dakong buluhaton nga nagpaabut sa unahan.

“Nahadlok ko nga ang akong mga responsibilidad dako ra kay sa unsay akong mahimo nga madawat sa akong Langitnong Amahan,” mikumpisal siya sa usa ka sulat ngadto kang Lydia. “I-ampo ko nga dili unta ko mapakyas.”[24]

Human sa tulo ka semana nga pagbiyahe, si Polly Knight miabut sa Independence uban sa mga Santos sa Colesville. Luya siya nga mibarug sa yuta, mapasalamaton nga nakaabut siya sa yuta sa Zion. Hinoon, paspas nga nagkaluya ang iyang lawas ug duha ka bag-ong kinabig diha sa dapit midala niya ngadto sa ilang panimalay aron makapahulay siya nga medyo komportable.

Samtang gisuhid sa mga Knight ang dapit alang sa luna nga kapuy-an, ilang nakita nga nindot ug malinawon sa gawas sa lungsod, nga dunay tambok nga yuta nga mahimo nilang ugmaron ug umahon. Ang mga tawo daw mahigalaon, bisan kon sila mga estranghero. Dili sama sa pipila sa mga elder gikan sa Kirtland, ang mga miyembro sa Colesville nagtuo nga makahimo ang mga Santos sa pagtukod sa Zion didto.

Pagka-Agosto 2, ang mga Santos sa Missouri nagtapok pipila ka kilometro sa kasadpan sa Independence aron sugdan sa pagtrabaho ang unang balay sa Zion. Si Joseph ug ang napulog duha ka mga tawo gikan sa Colesville Branch, kinsa simbolikanhong mirepresentar sa mga tribo sa Israel, mipahimutang sa unang troso alang sa estraktura. Gipahinungod dayon ni Sidney ang yuta sa Zion alang sa pagpundok sa mga Santos.

Pagkasunod adlaw, sa usa ka lote sa kasadpan sa balay-hukmanan sa Independence, mainampingong gibutang ni Joseph ang usa ka bato aron sa pagmarka sa kanto sa umaabut nga templo.[25] Dayon dunay tawo nga miabli sa Biblia ug mibasa gikan sa otsentay siete nga salmo: “Nahigugma ang Ginoo sa mga ganghaan sa Sion labaw pa kay sa tanang mga puloy-anan ni Jacob. Mga butang nga mahimayaon mao ang gihisgutan tungod kanimo, Oh siyudad sa Dios.”[26]

Paglabay sa pipila ka adlaw, namatay si Polly, nagdayeg sa Ginoo sa pagsuporta kaniya sa iyang pag-antus.[27] Ang propeta misangyaw sa sermon sa lubong, ug ang bana ni Polly milubong sa iyang lawas sa usa ka luna sa kakahoyan nga duol ra sa dapit sa templo. Siya ang unang Santos nga gilubong diha sa Zion.[28]

Sa samang adlaw, nakadawat si Joseph og laing pagpadayag: “Bulahan, miingon ang Ginoo, sila kinsa mianhi niini nga yuta uban sa bug-os nga tumong ngadto sa akong himaya, sumala sa akong mga sugo. Kay kadto nga mga buhi makapanunod sa yuta, ug kadto nga namatay makapahulay gikan sa ilang tanan nga mga kahago.”[29]

Wala madugay human sa lubong, si Ezra ug ang ubang mga elder sa simbahan misugod sa ilang panaw pabalik sa Kirtland uban ni Joseph, Oliver, ug Sidney. Nahupay si Ezra nga mopauli na sa Ohio. Dili sama ni Edward, siya walay kausaban sa kasingkasing kabahin ni Joseph o sa dapit sa Zion.

Milusad og mga bangka ang mga lalaki ngadto sa lapad nga Suba sa Missouri, sa amihanan lang sa Independence, ug namugsay padulong sa ubos sa suba. Sa pagtapos sa unang adlaw sa biyahe, malipayon sila ug nanihapon og ihalas nga pabo sa daplin sa suba. Pagkasunod adlaw, hinoon, ang panahon sa Agosto init ug ang suba kusog ug lisud i-nabigar. Dali nga gikapoy ang mga lalaki ug misugod sa pagpanaway sa usag usa.[30]

“Ingon nga ang Dios buhi,” sa katapusan misinggit si Oliver sa mga lalaki, “kon dili ninyo ayuhon ang inyong pamatasan, dunay aksidente nga mahitabo ninyo.”

Si Joseph ang miuna diha sa iyang bangka pagka-sunod hapon, apan ang pipila sa mga elder nasuko niya ug ni Oliver ug nagdumili sa pagbugsay. Sa usa ka peligro nga kurbada sa suba, nakaigo sila og nakalugdang nga kahoy ug hapit matikyaob. Nahadlok sa kinabuhi sa tanan nga anaa sa grupo, mimando si Joseph ug Sidney nga manghaw-as ang mga elder gikan sa suba.[31]

Human sila mihimo og kampo, si Joseph, Oliver, ug Sidney misulay sa pakig-istorya sa grupo ug pagpakalma sa tension. Naglagot, ang mga lalaki mitawag kang Joseph ug Sidney nga mga talawan tungod sa paghaw-as gikan sa suba, mibugal-bugal sa pamaagi ni Oliver sa pagbugsay sa iyang bangka, ug miakusar ni Joseph nga sama sa usa ka diktador. Ang panag-away milungtad hangtud pagka-gabii.

Imbis nga magtukaw uban sa grupo, sayo nga mihigda si Ezra, hilabihan nga nakahinaway ni Joseph ug sa mga elder. Ngano, naghunahuna siya, nga gisalig man sa Ginoo ang mga yawe sa Iyang gingharian ngadto sa mga tawo nga sama niini?[32]

Wala madugay niana nga ting-init, nadawat ni Lydia Partridge ang sulat ni Edward gikan sa Missouri. Uban sa pagpaambit sa iyang mga kabalaka bahin sa iyang calling, mipasabut siya nga dili siya makauli sumala sa plano apan magpabilin hinoon sa distrito sa Jackson aron mamalit og yuta alang sa mga Santos. Gipasukip sa sulat ang kopya sa pagpadayag ngadto kang Edward, nga nagsugo sa ilang pamilya nga manimuyo sa Zion.

Nakalitan si Lydia. Sa dihang mibiya si Edward, iyang gisultihan ang ilang mga higala nga mobalik siya sa Ohio sa higayon nga mahuman na ang iyang buluhaton sa Missouri. Karon, tungod sa daghang responsibilidad diha sa Zion, dili siya sigurado kon makabalik ba siya aron sa pagtabang ni Lydia ug sa mga bata sa pagbiyahe. Apan nasayud siya nga ang ubang mga pamilya sa Ohio mobalhin sa Missouri nianang tinglarag, lakip ang iyang mga magtatambag sa bishopric. Mao usab si Sidney Gilbert, tag-iya og tindahan sa Kirtland, ug William Phelps, usa ka tig-imprinta, diin ang duha moestablisar og mga negosyo alang sa simbahan didto sa Zion.[33]

“Labing maayo siguro kon mokuyog mo nila,” misulat siya.[34]

Nasayud nga wala kaayoy mga luho sa Independence, mihatag usab si Edward kang Lydia og taas nga lista sa mga butang nga i-impaki ug mga butang nga biyaan. “Kinahanglang mag-antus ta,” mipasidaan siya, “ug dunay panahon nga daghan ta og masinati nga kalisdanan dinhi, diin kamo ug ako wala gayud maanad.”[35]

Misugod si Lydia sa pagpangandam sa pagbalhin. Himsog na karon ang mga bata aron makabiyahe, ug giareglo niya nga mobiyahe uban sa mga pamilya nga Gilbert ug Phelps. Sa dihang gibaligya niya ang kabtangan sa iyang pamilya, ang iyang mga silingan dili makatuo nga siya ug si Edward mobiya sa ilang nindot nga balay ug malamboon nga negosyo aron mosunod sa usa ka batan-ong propeta ngadto sa kamingawan.[36]

Walay tinguha si Lydia nga ibaliwala ang sugo sa Ginoo sa pagtukod sa Zion. Nasayud siya nga ang pagbiya sa iyang maanindot nga panimalay usa ka pagsulay, apan nagtuo siya nga usa ka dungog nga makatabang sa pagpahimutang sa katukuran sa siyudad sa Dios.[37]

Mubo nga mga sulat

1. ◀ Young, “What I Remember,” 1–2.

2. ◀ Doktrina ug mga Pakigsaad 42:30–33 (Revelation, Peb. 9, 1831, sa josephsmithpapers.org); Knight, Autobiography and Journal, 29–30; tan-awa usab sa Darowski, “Journey of the Colesville Branch,” 40–44.

3. ◀ Young, “What I Remember,” 4; Partridge, Genealogical Record, 6, 64; Lyman, Journal, 8. Hilisgutan: Daily Life of First-Generation Latter-day Saints

4. ◀ Lyman, Journal, 8; Partridge, Genealogical Record, 6; Minutes, circa Hunyo 3–4, 1831, sa JSP, D1:317–27; Doktrina ug mga Pakigsaad 44:1–2 (Revelation, Peb. 1831–B, sa josephsmithpapers.org).

5. ◀ Doktrina ug mga Pakigsaad 52 (Revelation, Hunyo 6, 1831, sa josephsmithpapers.org).

6. ◀ Doktrina ug mga Pakigsaad 52:42 (Revelation, Hunyo 6, 1831, sa josephsmithpapers.org); Doktrina ug mga Pakigsaad 38:18 (Revelation, Ene. 2, 1831, sa josephsmithpapers.org); Numeros 33:54; 34:2; Jeremias 11:5.

7. ◀ Lyman, Journal, 8.

8. ◀ Partridge, Genealogical Record, 6.

9. ◀ Darowski, “Journey of the Colesville Branch,” 41–42.

10. ◀ Knight, Reminiscences, 9; Knight, Autobiography, 288–89; tan-awa usab sa Staker, Hearken, O Ye People, 138–39.

11. ◀ Whitmer, History, 26, 29, sa JSP, H2:37, 41; Knight, Autobiography and Journal, 29–30; tan-awa usab sa Doktrina ug mga Pakigsaad 49 (Revelation, Mayo 7, 1831, sa josephsmithpapers.org); ug Historical Introduction to Revelation, Mayo 7, 1831 [DC 49], sa JSP, D1:297–99.

12. ◀ Doktrina ug mga Pakigsaad 54:8 (Revelation, Hunyo 10, 1831, sa josephsmithpapers.org).

13. ◀ Knight, Reminiscences, 9.

14. ◀ Knight, Autobiography and Journal, 33. Hilisgutan: Zion/Bag-ong Jerusalem

15. ◀ Joseph Smith History, 1838–56, volume A-1, 126–27.

16. ◀ [William W. Phelps], “Extract of a Letter from the Late Editor,” Ontario Phoenix, Sept. 7, 1831, [2]; Ezra Booth, “Mormonism—No. V,” Ohio Star, Nob. 10, 1831, [3]. Hilisgutan: Mga Panagna ni Joseph Smith

17. ◀ Ezra Booth, “Mormonism—No. VI,” Ohio Star, Nob. 17, 1831, [3]; “History of Luke Johnson,” LDS Millennial Star, Dis. 31, 1864, 834; tan-awa usab sa Bushman, Rough Stone Rolling, 162, 168–69. Hilisgutan: Independence, Missouri

18. ◀ Joseph Smith History, 1838–56, volume A-1, 127–29; Anderson, “Jackson County in Early Mormon Descriptions,” 275–76, 290–93; Ezra Booth, “Mormonism—No. V,” Ohio Star, Nob. 10, 1831, [3]; Ezra Booth, “Mormonism—No. VI,” Ohio Star, Nob. 17, 1831, [3]; [William W. Phelps], “Extract of a Letter from the Late Editor,” Ontario Phoenix, Sept. 7, 1831, [2]; Edward Partridge to Lydia Clisbee Partridge, Aug. 5–7, 1831, Edward Partridge, Letters, Church History Library; Richard W. Cummins to William Clark, Peb. 15, 1831, U.S. Office of Indian Affairs, Central Superintendency, Records, volume 6, 113–14.

19. ◀ Joseph Smith History, 1838–56, volume A-1, 127.

20. ◀ Doktrina ug mga Pakigsaad 57:1–4 (Revelation, Hulyo 20, 1831, sa josephsmithpapers.org); tan-awa usab sa Woodworth, “The Center Place,” 122–29. Mga Hilisgutan: Zion/New Jerusalem; Gathering of Israel

21. ◀ Edward Partridge to Lydia Clisbee Partridge, Ago. 5–7, 1831,Edward Partridge, Letters, Church History Library; Joseph Smith History, 1838–56, volume A-1, 126–27; Doktrina ug mga Pakigsaad 57 (Revelation, Hulyo 20, 1831sa josephsmithpapers.org); Doktrina ug mga Pakigsaad 58:14–15 (Revelation, Ago. 1, 1831sa josephsmithpapers.org).

22. ◀ Ezra Booth, “Mormonism—No. VII,” Ohio Star, Nob. 24, 1831, [1].

23. ◀ Doktrina ug mga Pakigsaad 58:3–4, 15–16 (Revelation, Ago. 1, 1831, sa josephsmithpapers.org).

24. ◀ Edward Partridge to Lydia Clisbee Partridge, Ago. 5–7, 1831, Edward Partridge, Letters, Church History Library. Hilisgutan: Bishop

25. ◀ Knight, Reminiscences, 9; Whitmer, History, 31–32, sa JSP, H2:43–45; Joseph Smith History, 1838–56, volume A-1, 137, 139.

26. ◀ Joseph Smith History, 1838–56, volume A-1, 139; Salmo 87:2–3.

27. ◀ Knight, Reminiscences, 9; Edward Partridge to Lydia Clisbee Partridge, Ago. 5–7, 1831, Edward Partridge, Letters, Church History Library.

28. ◀ Knight, Reminiscences, 9.

29. ◀ Doktrina ug mga Pakigsaad 59:1–2 (Revelation, Ago. 7, 1831, sa josephsmithpapers.org).

30. ◀ Joseph Smith History, 1838–56, volume A-1, 142; Phelps, “A Short History of W. W. Phelps’ Stay in Missouri,” [2]; “Missouri River,” Geographical Entry, Joseph Smith Papers website, josephsmithpapers.org.

31. ◀ Ezra Booth, “Mormonism—No. VII,” Ohio Star, Nob. 24, 1831, [1]; Bushman, Rough Stone Rolling, 164; Historical Introduction to Revelation, Ago. 12, 1831 [D&C 61], in JSP, D2:37–39; Book of Commandments 62 [D&P 61], sa josephsmithpapers.org; tan-awa usab sa [William W. Phelps], “The Way of Journeying for the Saints of the Church of Christ,” The Evening and the Morning Star, Dis. 1832, 53.

32. ◀ Ezra Booth, “Mormonism—No. VII,” Ohio Star, Nob. 24, 1831, [1]; tan-awa usab sa McBride, “Ezra Booth and Isaac Morley,” 130–36.

33. ◀ Edward Partridge ngadto ni Lydia Clisbee Partridge, Ago. 5–7, 1831, Edward Partridge, Letters, Church History Library; Doktrina ug mga Pakigsaad 57 (Revelation, Hulyo 20, 1831, sa josephsmithpapers.org).

34. ◀ Edward Partridge to Lydia Clisbee Partridge, Ago. 5–7, 1831, Edward Partridge, Letters, Church History Library; Young, “What I Remember,” 5.

35. ◀ Edward Partridge to Lydia Clisbee Partridge, Ago. 5–7, 1831, Edward Partridge, Letters, Church History Library.

36. ◀ Edward Partridge to Lydia Clisbee Partridge, Ago. 5–7, 1831, Edward Partridge, Letters, Church History Library; Young, “What I Remember,” 5. Hilisgutan: Daily Life of First-Generation Latter-day Saints

37. ◀ Young, “What I Remember,” 5; Edward Partridge to Lydia Clisbee Partridge, Ago. 5–7, 1831, Edward Partridge, Letters, Church History Library.

Kapitulo 13

Ang Gasa Mibalik Na

Sa dihang mibalik si Joseph sa Kirtland sa hinapos sa Agosto 1831, ang dili maayong relasyon tali niya ug sa pipila sa mga elder nga miuban niya ngadto sa Independence nagpabilin. Human sa ilang panag-away sa daplin sa Suba sa Missouri, si Joseph ug ang kadaghanan sa mga elder nga miuban niya mipaubos sa ilang kaugalingon, mikumpisal sa ilang mga sala, ug nangayo og pasaylo. Pagkasunod buntag, ang Ginoo mipasaylo kanila ug mihatag og kahupayan ug pagdasig.[1]

“Ug tungod kay kamo nagpaubos sa inyong mga kaugalingon diha sa akong atubangan,” miingon Siya, “ang mga panalangin sa gingharian inyong mapanag-iya.”[2]

Ang ubang mga elder, apil si Ezra Booth, wala mopatalinghug sa pagpadayag o mihusay sa ilang panagbangi kang Joseph. Sa dihang miuli si Ezra sa Kirtland, mipadayon siya sa pagsaway ni Joseph ug sa pagreklamo mahitungod sa iyang mga gibuhat sa misyon.[3] Usa ka komperensya sa mga Santos wala madugay mikanselar sa lisensya sa pagsangyaw ni Ezra, ug misugod siya sa pagsulat sa iyang mga higala og grabe nga mga sulat nga nag-ataki sa pagkatawo ni Joseph.[4]

Ang Ginoo mibadlong niini nga mga pag-atake sa sayong bahin sa Septyembre ug mimando sa mga elder nga hunungon ang pagpanghimaraut sa mga sayop ni Joseph ug sa pagsaway kaniya nga walay hinungdan. “Siya nakasala,” miangkon ang Ginoo, “apan sa pagkatinuod Ako moingon nganha kaninyo, Ako, ang Ginoo, mopasaylo sa mga sala ngadto niadto kinsa mokumpisal sa ilang mga sala sa akong atubangan ug mangayo og pasaylo.”

Giawhag Niya ang mga Santos nga magmapasayloon usab. “Ako, ang Ginoo, mopasaylo kinsa Ako mopasaylo,” mideklarar Siya, “apan kamo gikinahanglan nga mopasaylo sa tanan nga mga tawo.”

Giawhag usab Niya ang mga Santos sa pagbuhat og maayo ug sa pagtukod sa Zion, imbis nga tugutan ang ilang mga panagsumpaki nga mobahin kanila. “Ayaw pagluya diha sa maayo nga buhat, kay kamo nagpahimutang sa tukuranan sa usa ka mahinungdanon nga buhat,” mipahinumdom Siya kanila. “Ang Ginoo nagkinahanglan sa kasingkasing ug sa usa ka andam nga hunahuna; ug ang andam ug ang masulundon mokaon sa kaayo sa yuta sa Zion niining katapusan nga mga adlaw.”

Sa wala pa tapusa ang Iyang mga pulong, mimando ang Ginoo sa pipila ka mga miyembro sa simbahan sa pagbaligya sa ilang mga kabtangan ug sa pag-adto sa Missouri. Hinoon, kadaghanan sa mga Santos kinahanglang magpabilin sa Ohio ug mopadayon sa pagpaambit sa ebanghelyo didto. “Kay ako, ang Ginoo,” gisultihan Niya si Joseph, “buot nga mobaton og lig-on nga paghupot diha sa yuta sa Kirtland, alang sa gidugayon nga lima ka tuig.”[5]

Naminaw og maayo si Elizabeth Marsh samtang ang mga elder nga mibalik sa Ohio mihulagway sa yuta sa Zion. Namulong sila kabahin sa lawom, itom nga yuta, mga prairie nga lapad kaayo nga dunay daghang mugbo nga mga bungtod, ug usa ka kusog nga sapa nga daw adunay iyang kaugalingong kinabuhi. Bisan tuod wala kaayo silay masulti nga maayo mahitungod sa taga-Missouri, kadaghanan sa namalik nga mga elder malaumon mahitungod sa umaabut sa Zion.

Misulat ngadto sa iyang bayaw nga babaye sa Boston, gisaysay ni Elizabeth ang tanan nga iyang nahibaloan mahitungod sa gisaad nga yuta. “Mipabarug sila og bato alang sa templo ug alang sa siyudad,” mireport siya, “ug mipalit og yuta kutob sa mahimo sa mga sirkumstansya alang sa kabilin sa mga matinud-anon.” Ang luna mismo sa templo anaa sa kakahoyan sa kasadpan sa balay-hukmanan, misulat siya, nga nagtuman sa mga panagna sa biblia nga ang kakahoyan “pagailhon nga mabungahon nga uma” ug nga ang “mamingaw nga mga dapit mahimo nga malipayon.”[6]

Ang bana ni Elizabeth, si Thomas, tua pa sa Missouri nagsangyaw sa ebanghelyo, ug gipaabut ni Elizabeth nga mouli siya sulod sa usa ka bulan. Sumala sa mga elder, kadaghanan sa mga tawo sa Missouri dili interesado sa mensahe nga iyang gipaambit, apan ang mga misyonaryo namunyag og mga tawo sa ubang dapit ug mipadala kanila ngadto sa Zion.[7]

Sa dili madugay, gatusan ka mga Santos ang magpundok ngadto sa Independence.

Gatusan ka kilometro sa habagatang kasadpan sa Kirtland, ang baynte singko anyos nga si William McLellin mibisita sa lubnganan sa iyang asawa, si Cinthia Ann, ug sa ilang anak. Si William ug Cinthia Ann naminyo wala pay duha ka tuig sa dihang siya ug ang bata namatay. Isip usa ka magtutudlo, si William dunay hait nga salabutan ug gasa sa pagsulat. Apan wala siyay nakita nga makahupay niya sa magul-anon nga mga panahon sukad nga nawad-an siya sa iyang pamilya.[8]

Usa ka adlaw, human makatudlo sa iyang klase, nakadungog si William og duha ka tawo nga nagsangyaw mahitungod sa Basahon ni Mormon. Usa kanila, si David Whitmer, mideklarar nga nakakita siya og anghel kinsa mipamatuod nga ang Basahon ni Mormon tinuod. Ang lain, si Harvey Whitlock, nakapahingangha ni William tungod sa kakusganon ug katin-aw sa iyang pagsangyaw.

Gidapit ni William ang mga tawo nga tudloan pa siya og dugang, ug nadani na usab siya sa mga pulong ni Harvey. “Wala pa ko kadungog sa ingon nga matang sa pagsangyaw sa tibuok nakong kinabuhi,” misulat si William sa iyang journal. “Ang himaya sa Dios daw naglibut niining tawhana.”[9]

Mahinamon nga mahimamat si Joseph Smith ug masusi ang iyang gipangangkon, misunod si William kang David ug Harvey ngadto sa Independence. Nakauli na si Joseph ngadto sa Kirtland sa dihang miabut sila, apan nahimamat ni William si Edward Partridge, Martin Harris, ug Hyrum Smith ug nadungog ang ilang mga pagpamatuod. Nakig-istorya usab siya sa ubang mga lalaki ug babaye sa Zion ug nahibulong sa gugma ug kalinaw nga iyang nakita taliwala kanila.[10]

Samtang nanglakaw og taas-taas agi sa kakahoyan usa ka adlaw, nakigsulti siya kang Hyrum mahitungod sa Basahon ni Mormon ug sa sinugdanan sa simbahan. Gusto ni William nga motuo, apan bisan pa sa tanan niyang nadunggan hangtud nianang puntoha, wala gihapon siya makombinser nga magpasakop sa simbahan. Gusto niya og usa ka saksi gikan sa Dios nga nakit-an na niya ang kamatuoran.

Sayo sa pagkasunod buntag, nag-ampo siya alang sa direksyon. Namalandong sa iyang pagtuon sa Basahon ni Mormon, nakaamgo si William nga nabuksan niini ang iyang hunahuna ngadto sa bag-ong kahayag. Niana nasayud siya nga tinuod kini ug gibati niya nga kinahanglan siyang mopamatuod niini. Sigurado siya nga nakit-an na niya ang buhi nga simbahan ni Jesukristo.[11]

Si Hyrum mibunyag ug mikumpirma ni William wala madugay nianang adlawa, ug ang duha ka tawo sa wala madugay miadto sa Kirtland.[12] Samtang nagsangyaw sila sa ilang maagian, nadiskubrihan ni William nga duna siyay talento sa pagdani sa mga tigpaminaw ug sa pakigdebate sa mga ministro. Hinoon, arogante siya usahay og linihukan kon magsangaw, ug lain ang iyang bation kon ang iyang pagpanghambog mopalayo sa Espiritu.[13]

Sa dihang miabut sila sa Kirtland, matinguhaon si William nga makig-istorya ni Joseph. Duna siyay pipila ka piho nga mga pangutana nga gusto niyang matubag, apan gitipigan lamang niya kini sa iyang kaugalingon, nag-ampo nga mahibaloan kini ni Joseph sa iyang kaugalingon ug mopadayag sa mga tubag niini. Dili na karon sigurado si William kon asa moadto ug unsay buhaton sa iyang kinabuhi. Walay pamilya, mahimo niyang hingpit nga ipahinungod ang iyang kaugalingon sa buhat sa Ginoo. Apan dunay parte kaniya nga gustong unahon ang iyang kaugalingong kaayohan.

Nianang gabhiuna, miuli si William uban ni Joseph ug mihangyo niya og pagpadayag gikan sa Ginoo, sama sa iyang nasayran nga gibuhat sa daghang tawo. Misugot si Joseph, ug samtang ang propeta midawat sa pagpadayag, nadungog ni William ang Ginoo nga mitubag sa matag usa sa iyang mga pangutana. Ang iyang kabalaka nahimong kalipay. Nasayud siya nga nakakaplag siya og propeta sa Dios.[14]

Paglabay sa pipila ka adlaw, niadtong Nobyembre 1, 1831, mipatawag si Joseph og usa ka tigum sa mga lider sa simbahan. Bag-ohay lang nga mimantala si Ezra Booth og sulat diha sa usa ka lokal nga pamantalaan nga miakusar ni Joseph nga mihimo og sayop nga mga panagna ug mitago sa iyang mga pagpadayag gikan sa publiko. Daghan ang nakabasa sa sulat, ug daghang tawo ang misugod sa pagduda sa mga Santos ug sa ilang mensahe.[15]

Daghang mga Santos ang gusto usab nga mobasa sa pulong sa Ginoo sa ilang kaugalingon. Tungod kay gikinamot lang pagsulat ang mga pinadayag nga nadawat ni Joseph, wala kaayo kini mahibaloi sa kadaghanan sa mga miyembro sa simbahan. Ang mga elder nga gustong mogamit niini sa misyonaryo nga buhat kinahanglang kinamuton kini pagkopya.

Nasayud niini, misugyot si Joseph nga imantala ang mga pinadayag diha sa usa ka libro. Masaligon siya nga ang ingon nga libro makatabang sa mga misyonaryo nga mas sayon nga makapaambit sa pulong sa Ginoo ug makahatag og husto nga impormasyon kabahin sa simbahan ngadto sa kuryuso nga mga silingan.

Ang konseho naghisgot niini nga butang sulod sa daghang oras. Si David Whitmer ug ang pipila pa ka tawo misupak sa pagmantala sa mga pinadayag, nabalaka nga basin makahatag og problema sa mga Santos sa Distrito sa Jackson kon mas mapubliko pa ang mga plano sa Ginoo alang sa Zion. Wala mouyon si Joseph ug Sidney, miinsister nga gusto sa Ginoo nga imantala sa simbahan ang Iyang mga pulong.[16]

Human sa dugang pa nga pagdebate, ang konseho miuyon sa pagmantala og napulo ka libo ka kopya sa mga pinadayag isip ang Basahon sa mga Sugo. Gi-assign nila si Sidney, Oliver, ug William McLellin sa pagsulat og pasiuna sa libro sa mga pinadayag ug ipresentar kini kanila sa dili madugay nianang adlawa.[17]

Ang tulo ka lalaki misugod dayon sa pagsulat, apan sa dihang mibalik sila uban sa pasiuna, wala ganahi ang konseho niini. Gibasa nila kini, gidebatehan ang kada linya, ug gihangyo si Joseph sa pagtinguha sa kabubut-on sa Ginoo bahin niini. Nag-ampo si Joseph, ug ang Ginoo mipadayag og bag-ong pasiuna sa libro. Girekord ni Sidney ang Iyang mga pulong samtang gipamulong kini ni Joseph.[18]

Sa bag-ong pasiuna, ang Ginoo misugo sa tanang katawhan sa pagpatalinghug sa Iyang tingog. Mideklarar Siya nga mihatag Siya ni Joseph niini nga mga sugo aron sa pagtabang sa Iyang mga anak nga mopalambo sa ilang pagtuo, mosalig Kaniya, ug modawat ug mopahayag sa kahingpitan sa Iyang ebanghelyo ug walay katapusan nga pakigsaad. Gihisgutan usab Niya ang mga kahadlok niadtong sama ni David kinsa nabalaka mahitungod sa sulod sa mga pinadayag.

“Unsa nga Ako ang Ginoo namulong, Ako namulong, ug Ako dili mangayo og pasaylo alang sa akong kaugalingon; ug bisan pa ang mga langit ug ang yuta mahanaw, ang akong mga pulong dili mahanaw, apan ang tanan matuman, bisan pinaagi sa akong kaugalingon nga tingog o pinaagi sa tingog sa akong mga sulugoon, kini managsama ra.”[19]

Human mamulong si Joseph sa mga pulong sa pasiuna, ang pipila ka mga sakop sa konseho miingon nga andam silang mopamatuod sa katinuod sa mga pinadayag. Ang uban diha sa lawak nagduha-duha gihapon sa pagmantala sa mga pinadayag sa kasamtangang porma niini. Nasayud sila nga si Joseph usa ka propeta, ug nasayud sila nga ang mga pinadayag tinuod, apan naulaw sila nga ang pulong sa Ginoo miabut kanila agi sa limitado nga bokabularyo ug dili maayo nga grammar ni Joseph.[20]

Ang Ginoo walay susama nila nga kabalaka. Sa Iyang pasiuna, mipamatuod Siya nga ang mga pinadayag gikan Kaniya, nga gihatag ngadto sa Iyang mga sulugoon “diha sa ilang kahuyang, subay sa paagi sa ilang pinulongan.”[21] Aron matabangan ang mga tawo nga masayud nga ang mga pinadayag gikan Kaniya, mihatag Siya og bag-ong pinadayag, mihagit sa konseho sa pagpili sa labing maalamon nga tawo diha sa lawak aron mosulat og pinadayag sama sa nadawat ni Joseph.

Kon ang tawo nga gipili alang sa tahas dili makahimo sa pagbuhat niini, ang tanan diha sa lawak mahibalo ug responsable sa pagpamatuod nga ang mga pinadayag sa Ginoo ngadto ni Joseph tinuod, bisan pa sa gagmayng sayop niini.[22]

Mikuha og pangsulat, misulay si William sa pagsulat og usa ka pinadayag, masaligon sa iyang kahanas sa pinulongan. Hinoon, sa nahuman na siya, siya ug ang ubang tawo sa lawak nasayud nga ang iyang gisulat dili gikan sa Ginoo.[23] Giangkon nila ang ilang sayop ug mipirma og usa ka pamahayag nga nagpamatuod nga ang mga pinadayag gihatag ngadto sa propeta pinaagi sa inspirasyon sa Dios.[24]

Diha sa konseho, nakahukom sila nga kinahanglang ribyuhon ni Joseph ang mga pinadayag ug “korihian kadtong mga sayop nga tingali iyang madiskubrihan pinaagi sa Balaang Espiritu.”[25]

Niining panahona, giabi-abi ni Elizabeth Marsh ang usa ka pabalhin-balhin nga tigsangyaw nga ginganlan og Nancy Towle diha sa iyang balay sa Kirtland. Si Nancy gamay, niwang nga babaye kansang panagway nagpakita sa kakusganon sa iyang mga konbiksyon. Sa edad nga trayntay singko, si Nancy naila na kaayo sa pagsangyaw ngadto sa dagko nga mga kongregasyon sa kababayen-an ug kalalakin-an sa mga eskwelahan, mga simbahan, ug mga miting sa kampo sa tibuok Estados Unidos. Human makig-istorya niya, makita ni Elizabeth nga edukado siya ug lig-on sa iyang mga gituohan.[26]

Miabut si Nancy sa Kirtland nga adunay katuyoan. Bisan tuod sa kasagaran bukas ang iyang panghunahuna kabahin sa ubang mga Kristiyanong simbahan, bisan kon dili siya mouyon kanila, sigurado si Nancy nga nalingla ang mga Santos. Gusto niyang daghan og makat-unan kabahin nila aron makatabang siya sa uban nga makabatok sa ilang mga pagtulun-an.[27]

Wala mosuporta og ingon niana nga misyon si Elizabeth, apan nakasabut siya nga nanalipod si Nancy sa unsay iyang gituohan nga kamatuoran. Naminaw si Nancy kanila nga nagsangyaw ug nakakita og mga bunyag diha sa duol nga sapa. Wala madugay nianang adlawa, siya ug si Elizabeth mitambong og kumpirmasyon nga miting uban ni Joseph, Sidney, ug ubang mga lider sa simbahan.[28]

Panahon sa miting, gikompronta ni William Phelps si Nancy tungod sa pagduha-duha sa katinuod sa Basahon ni Mormon. “Dili ka maluwas gawas kon motuo ka niana nga libro,” miingon siya kaniya.

Gisigahan sa mata ni Nancy si William. “Kon duna ko niana nga libro, sir, ako nang sunugon,” miingon siya. Nakalitan si Nancy nga daghan kaayong utokan ug intelihente nga mga tawo ang misunod ni Joseph Smith ug mituo sa Basahon ni Mormon.

“Mr. Smith,” miingon siya, namulong sa propeta, “makahatag ka ba, atubangan sa Makagagahum nga Dios, sa imong pulong pinaagi sa panumpa nga usa ka anghel gikan sa langit mipakita kanimo sa nahimutangan niadto nga mga palid?”

“Dili gyud ko manumpa,” miingon si Joseph nga pinasiaw. Hinoon, iyang giduol kadtong bag-o lang nga nabunyagan, gipatong ang iyang mga kamot sa ilang mga ulo, ug mikumpirma kanila.

Milingi ngadto ni Nancy, mipamatuod si Elizabeth sa iyang kaugalingong kumpirmasyon. “Sa pagbutang dayon niya sa iyang mga kamot sa akong ulo,” miingon siya, “akong gibati ang Espiritu Santo nga mora og init-init nga tubig nga miagi kanako.”

Nasilo si Nancy, nga morag giakusahan siya ni Elizabeth nga wala masayud kon sama sa unsa bation ang Espiritu sa Ginoo. Mitan-aw siya og usab kang Joseph. “Wala ka ba maulaw sa ingon nga pagpaka-aron-ingnon?” nangutana siya. “Ikaw, nga sama ra sa usa ka ignoranting magdadaro sa among yuta!”

Kalmang mipamatuod si Joseph, “Ang gasa mibalik na pag-usab, sama sa kanhiay nga mga panahon, ngadto sa walay kabangkaagan nga mga mangingisda.”[29]

Mubo nga mga sulat

1. ◀ Historical Introduction to Revelation, Ago. 12, 1831 [DC 61], sa JSP, D2:38–39.

2. ◀ Doktrina ug mga Pakigsaad 61:36–37 (Revelation, Ago. 12, 1831, sa josephsmithpapers.org).

3. ◀ Joseph Smith History, 1838–56, volume A-1, 146; Historical Introduction to Revelation, Sept. 11, 1831 [DC 64], sa JSP, D2:61–63.

4. ◀ Ezra Booth, “For the Ohio Star,” Ohio Star, Okt. 13, 1831, [3]; Staker, Hearken, O Ye People, 296–302; Minutes, Sept. 6, 1831, sa JSP, D2:59–61. Hilisgutan: Dissent in the Church [Mga Pagsupak diha sa Simbahan]

5. ◀ Doktrina ug mga Pakigsaad 64:7–10, 21, 33–34 (Revelation, Sept. 11, 1831, sa josephsmithpapers.org).

6. ◀ Elizabeth Godkin Marsh ngadto ni Lewis Abbott ug Ann Marsh Abbott, Sept. 1831, Abbott Family Collection, Church History Library; Isaias 29:17; 35:1.

7. ◀ Elizabeth Godkin Marsh ngadto Lewis Abbott ug Ann Marsh Abbott, Sept. 1831, Abbott Family Collection, Church History Library. Hilisgutan: Early Missionaries [Unang mga Misyonaryo]

8. ◀ McLellin, Journal, Sept. 22, 1831; William McLellin ngadto sa “Minahal nga mga Paryente,” Ago. 4, 1832, photocopy, Church History Library; tan-awa usab sa Shipps and Welch, Journals of William E. McLellin, 82–83.

9. ◀ McLellin, Journal, Hulyo 18, 1831.

10. ◀ McLellin, Journal, Hulyo 30–Ago. 19, 1831.

11. ◀ McLellin, Journal, Ago. 19–20, 1831.

12. ◀ McLellin, Journal, Ago. 20 and 24, 1831.

13. ◀ McLellin, Journal, Ago. 26–Okt. 4, 1831.

14. ◀ McLellin, Journal, Okt. 25–30, 1831; Shipps and Welch, Journals of William E. McLellin, 57, note 52; Doktrina ug mga Pakigsaad 66 (Revelation, Okt. 29, 1831, sa josephsmithpapers.org); Godfrey, “William McLellin’s Five Questions,” 137–41.

15. ◀ Minutes, Nob. 1–2, 1831, sa JSP, D2:94–98; Ezra Booth ngadto ni Rev. Ira Eddy, Sept. 12, 1831, Ohio Star, Okt. 13, 1831, [3]; Ezra Booth, “Mormonism—No. II,” Ohio Star, Okt. 20, 1831, [3]. Hilisgutan: Dissent in the Church [Mga Pagsupak diha sa Simbahan]

16. ◀ Whitmer, Address to All Believers in Christ, 54–55.

17. ◀ Minutes, Nob. 1–2, 1831, sa JSP, D2:94–98; “Letter from Elder W H Kelley,” Saints’ Herald, Mar. 1, 1882, 67. Mga Hilisgutan: Book of Commandments [Basahon sa mga Sugo], Revelations of Joseph Smith [Mga Pinadayag ni Joseph Smith]

18. ◀ “Letter from Elder W H Kelley,” Saints’ Herald, Mar. 1, 1882, 67; Doktrina ug mga Pakigsaad 1 (Revelation, Nob. 1, 1831–B, sa josephsmithpapers.org); Historical Introduction to Revelation, Nob. 1, 1831–B [DC 1], sa JSP, D2:103–4.

19. ◀ Doktrina ug mga Pakigsaad 1:38 (Revelation, Nob. 1, 1831–B, sa josephsmithpapers.org).

20. ◀ Minutes, Nob. 1–2, 1831, sa JSP, D2:97; Testimony, circa Nob. 2, 1831, sa JSP, D2:110–14; Doktrina ug mga Pakigsaad 67 (Revelation, circa Nob. 2, 1831, sa josephsmithpapers.org); Historical Introduction to Revelation, circa Nob. 2, 1831 [DC 67], sa JSP, D2:108–9; Historical Introduction to Revelation, Nob. 1, 1831–B [DC 1], sa JSP, D2:103–4.

21. ◀ Doktrina ug mga Pakigsaad 1:24 (Revelation, Nob. 1, 1831–B, sa josephsmithpapers.org).

22. ◀ Doktrina ug mga Pakigsaad 67:7–8 (Revelation, circa Nob. 2, 1831, sa josephsmithpapers.org); Historical Introduction to Revelation, circa Nob. 2, 1831 [DC 67], sa JSP, D2:108–9.

23. ◀ Joseph Smith History, 1838–56, volume A-1, 162; “Manuscript Revelation Books,” sa JSP, MRB:xxx–xxxi.

24. ◀ Testimony, circa Nob. 2, 1831, sa JSP, D2:110–14; Minutes, Nob. 1–2, 1831, sa JSP, D2:94–98.

25. ◀ Minutes, Nob. 8, 1831, sa JSP, D2:121–24.

26. ◀ Tan-awa sa Brekus, Strangers and Pilgrims, 5, 213.

27. ◀ Towle, Vicissitudes Illustrated, 137. Hilisgutan: Opposition to the Early Church [Oposisyon sa Unang Simbahan]

28. ◀ Towle, Vicissitudes Illustrated, 138, 142.

29. ◀ Towle, Vicissitudes Illustrated, 141–45.

Kapitulo 14

Mga Panan-awon ug Makalilisang nga mga Damgo

Niadtong Enero 1832, si Joseph, Emma, ug ang kaluha nagpuyo sa panimalay ni Elsa ug ni John Johnson sa Hiram, Ohio, mga singkwenta ka kilometro sa habagatan sa Kirtland.[1] Ang mga Johnson kaedad ra sa mga ginikanan ni Joseph, mao nga kadaghanan sa ilang mga anak naminyo na ug mibiya na sa ilang dakong balay sa uma, nga naghatag og dakong lugar aron mahimamat ni Joseph ang mga lider sa simbahan ug motrabaho sa iyang hubad sa Biblia.

Sa wala pa sila mabunyagi, si Elsa ug John mga sakop sa kongregasyon ni Ezra Booth. Gani, si Elsa kadtong milagrusong giayo ni Joseph, nga misangput sa pagpasakop ni Ezra sa simbahan.[2] Apan samtang si Ezra nawad-an sa iyang pagtuo, ang mga Johnson padayon nga misuporta sa propeta, sama sa gibuhat sa mga Whitmer ug Knight sa New York.

Niana nga tingtugnaw, si Sidney ug Joseph migahin sa kadaghanan sa ilang panahon sa paghubad diha sa itaas nga lawak sa panimalay sa mga Johnson. Sa tunga-tunga sa Pebrero, samtang nagbasa sila mahitungod sa pagkabanhaw sa maayo ug dautan nga mga kalag diha sa Ebanghelyo ni Juan, naghunahuna si Joseph kon duna pa bay angay mahibalaoan mahitungod sa langit o sa kaluwasan sa katawhan. Kon gantihan sa Dios ang Iyang mga anak sumala sa ilang mga binuhatan dinhi sa yuta, dili kaha ang tradisyonal nga mga ideya sa langit ug impyerno yano ra kaayo?[3]

Pagka-Pebrero 16, si Joseph, Sidney, ug mga dose ka tawo naglingkod sa itaas nga lawak sa panimalay sa mga Johnson.[4] Ang Espiritu midasig kang Joseph ug Sidney, ug mihunong sila sa paglihok samtang usa ka panan-awon ang mibukas sa ilang mga mata. Ang himaya sa Ginoo milibut kanila, ug nakita nila si Jesukristo diha sa tuong kamot sa Dios. Nanagsimba ang mga anghel diha sa Iyang trono, ug usa ka tingog ang mipamatuod nga si Jesus mao ang Bugtong Anak sa Amahan.[5]

“Unsay akong nakita?” Nangutana si Joseph samtang siya ug si Sidney nahingangha sa katingalahan nga ilang nakita. Gihulagway dayon niya kon unsay iyang nakita diha sa panan-awon, ug si Sidney miingon, “Mao usab ang akong nakita.” Nangutana dayon si Sidney sa samang pangutana ug mihulagway sa talan-awon sa iyang atubangan. Sa dihang nahuman na siya, miingon si Joseph, “Mao usab ang akong nakita.”

Nagsultihanay sila og sama niini sulod sa usa ka oras, ug ang ilang panan-awon nagpakita nga ang plano sa Dios sa kaluwasan nagsugod sa wala pa ang kinabuhi dinhi sa yuta ug nga ang Iyang mga anak mabanhaw human mamatay pinaagi sa gahum ni Jesukristo. Gihulagway usab nila ang langit sa paagi nga walay usa diha sa lawak ang makahanduraw. Imbis nga usa ra ka gingharian, kini giorganisar ngadto sa lain-laing mga gingharian sa himaya.

Gipalapdan ang paghulagway ni apostol Pablo sa Pagkabanhaw diha sa 1 Mga Taga-Corinto 15, si Joseph ug Sidney nakakita ug mihulagway og piho nga mga detalye mahitungod sa matag gingharian. Miandam ang Ginoo og telestial nga himaya alang niadtong nagdinautan ug dili mahinulsulon dinhi sa yuta. Ang terrestrial nga himaya maoy alang niadtong dungganon nga nagpuyo dinhi sa kinabuhi apan wala hingpit nga makasunod sa ebanghelyo ni Jesukristo. Ang celestial nga himaya mao ang alang niadtong midawat ni Kristo, mihimo ug mituman sa mga pakigsaad, ug nakapanunod sa kahingpitan sa himaya sa Dios.[6]

Daghan pa og gipadayag ang Ginoo mahitungod sa langit ug sa Pagkabanhaw ngadto ni Sidney ug Joseph apan gisultihan sila nga dili kini i-rekord. “Sila lamang makit-an ug masabtan pinaagi sa gahum sa Balaan nga Espiritu,” mipasabut Siya, “diin ang Dios nagtugyan niadto kinsa nahigugma kaniya, ug nagputli sa ilang mga kaugalingon sa iyang atubangan.”[7]

Sa dihang natapos na ang panan-awon, daw naluya ug nangluspad si Sidney, gidaug sa unsay iyang nakita. Mipahiyum si Joseph ug miingon, “Dili anad si Sidney niini sama nako.”[8]

Samtang ang mga Santos sa Kirtland nakahibalo sa talagsaong panan-awon ni Joseph sa langit, si William Phelps mipahiluna sa buhatan sa simbahan sa pag-imprinta diha sa Independence. Nahimo siyang editor og pamantalaan sa hapit tibuok panahon sa iyang pagkahamtong, ug uban sa pagtrabaho sa Basahon sa mga Sugo, naglaum siya nga momantala og binulan nga pamantalaan alang sa mga Santos ug sa ilang mga silingan diha sa Missouri.

Nagsulat uban sa makusganon, masaligon nga tingog, si William misulat og usa ka pampubliko nga pahibalo alang sa pamantalaan, nga plano niyang tawagon og The Evening and Morning Star [Ang Bitoon sa Kagabhion ug Kabuntagon]. “Ang Bitoon mohulam sa kahayag niini gikan sa sagrado nga mga kapanguhaan,” mideklarar siya, “ug ipahinungod ngadto sa mga pinadayag sa Dios.” Nagtuo siya nga miabut na ang katapusang mga adlaw, ug gusto niya nga ang iyang pamantalaan parehong mopasidaan sa matarung ug dautan nga ang ebanghelyo gipahiuli na ug nga ang Manluluwas hapit na mobalik sa yuta.

Gusto niyang moimprinta usab og uban pang mga butang nga makapainteres, lakip ang mga balita ug mga balak. Apan bisan tuod usa siya ka tawo nga lig-on og mga opinyon nga panagsa ra palabyon ang kahigayunan nga masulti ang iyang hunahuna, miinsister si William nga dili manghilabut ang pamantalaan sa politika o sa lokal nga mga panagbangi.

Usa siya ka aktibo sa politika nga editor alang sa ubang mga pamantalaan ug usahay pakapinan niya og mga opinyon ang iyang mga artikulo ug mga editoryal nga makalagot sa iyang mga kontra.[9] Ang dili pag-apil-apil sa mga panangbangi diha sa Missouri daw lisud buhaton. Bisan pa, ang kahigayunan nga mosulat og mga artikulo sa balita ug mga editoryal nakalipay niya.

Sinsero si William sa iyang plano nga tutokan sa pamantalaan ang ebanghelyo, ug nakasabut siya nga ang iyang unang prayoridad isip tig-imprinta sa simbahan mao ang pagmantala sa mga pinadayag. “Gikan niini nga pamantalaan mapaabut, kon magiyahan dayon sa kaalam, ang daghang sagrado nga mga rekord,” misaad siya sa iyang mga mambabasa.[10]

Didto sa Ohio, ang panan-awon ni Joseph ug Sidney nakaapekto og daghang tawo. Daghang mga Santos ang daling midawat sa bag-ong gipadayag nga mga kamatuoran mahitungod sa langit, apan ang uban maglisud pagpatakdo sa mga pagtulun-an sa panan-awon ngadto sa ilang tradisyonal nga Kristiyanong mga tinuohan.[11] Daghan ra ba nga mga kalag ang maluwas niining bag-ong panglantaw sa langit? Pipila ka mga Santos misalikway sa pinadayag ug mibiya sa simbahan.

Ang panan-awon dugang nga nakasamok sa pipila sa ilang mga silingan, kinsa nahasol na sa mga sulat nga gimantala ni Ezra Booth sa lokal nga pamantalaan. Samtang ang mga sulat mipakatap sa mga pagsaway ni Ezra batok ni Joseph, ang ubang kanhi sakop sa simbahan mibuhat usab niini, nga nakaisa og mga pangutana sa hunahuna sa mga tawo kansang pamilya ug mga higala nagsimba uban sa mga Santos.[12]

Samtang ang adlaw misalop na usa ka gabii sa ulahing bahin sa Marso 1832, usa ka grupo sa mga tawo nag-abut sa usa ka himoonan og brick hapit usa ka kilometro gikan sa panimalay sa mga Johnson. Diha sa hudnohan, ang mga tawo naghaling aron mag-init og alkitran. Samtang nagkangitngit ang kalangitan, gipahiran nila og anu-os ang ilang mga nawong ug sekreto nga mibiya sa dapit.[13]

Nagmata nga naghigda si Emma sa dihang nakadungog siya og hinay nga kagulkol sa bintana. Ang kakusgon sa tingog igo nga nakakuha sa iyang pagtagad, apan dili talagsaon. Gibaliwala ra niya kini.

Sa duol, naghigda si Joseph sa mahipos-hipos nga katre, ang iyang kalma nga gininhawa usa ka timailhan nga hinanok na siya. Gitipdas ang kaluha, ug sayo nianang gabhiuna si Joseph ang nagbantay sa mas grabing nasakit aron makatulog si Emma. Pagkataud-taud, mimata si Emma, gikuha ang bata gikan ni Joseph, ug gisultihan siya sa pagpahulay. Magsangyaw pa siya inigka-buntag.

Hapit na makatulog si Emma sa dihang miabli ang pultahan ug kalit nga misulod sa kwarto ang dose ka mga tawo. Gigunitan nila ang mga kamot ug tiil ni Joseph ug gisugdan siya sa pagguyod gikan sa balay. Misiyagit si Emma.

Naglimbag-limbag si Joseph samtang gipahugtan pa sa mga tawo ang ilang pagkupot niya. Usa ka tawo mikumot sa iyang buhok ug gibitad siya padulong sa pultahan. Nakabuhi ang iyang usa ka tiil, gipatiran ni Joseph ang nawong sa usa ka tawo. Natumba ang tawo ug nahulog sa hagdanan, nagsangga sa nagkadugo niyang ilong. Nagkatawa nga pinapagaw, mibalik kini og barug ug giduso ang duguong kamot ngadto sa nawong ni Joseph.

“Mobalos ko nimo,” misulti siya nga masuk-anon.

Napagawas sa mga tawo si Joseph gikan sa balay ug ngadto sa nataran. Nanglimbasug siya sa ilang pagkupot, naningkamot nga makabuhi ang kusgan niyang mga kasway, apan dunay tawo nga mikupot sa iyang liog ug mituok niini hangtud nga nakuyapan siya.[14]

Nakamata si Joseph sa kasagbutan nga layo sa balay sa mga Johnson. Gikuptan gihapon siya og maayo sa mga tawo, giisa og gamay sa yuta, aron dili siya makalugnot. Mga pipila ka pye ang gilay-on, nakita niya ang hapit hubo nga lawas ni Sidney Rigdon nga nagbuy-od sa sagbut. Daw patay kining tan-awon.

“Malooy mo,” nagpakilooy si Joseph sa mga tawo. “Ayaw ko og patya.”

“Pangayo og tabang sa imong Dios,” misinggit ang usa ka tawo. Mitan-aw sa palibut si Joseph ug nakakita og dugang pa nga mga tawo nga miapil sa pundok sa manggugubot. Dunay tawo nga migawas gikan sa duol nga prutasan nga nagdala og tabla, ug giplastar sa mga tawo si Joseph diha niini ug gidala pasulod pa sa kasagbutan.

Sa dihang layo na sila sa balay, gigisi nila ang iyang sinina ug gipugngan siya samtang usa ka tawo ang miduol nga nagdala og hait nga kutsilyo, andam sa pagsamad kaniya. Apan ang lalaki mitan-aw og dugay kang Joseph ug midumili sa pagsamad kaniya.

“Gago ka,” misinggit ang laing tawo. Milukso siya ngadto ni Joseph ug gikambras sa iyang hait nga mga kuko ang panit sa propeta, nga nakapaksit ug nakasamad niini. “Ingon niana motugpa ang Espiritu Santo sa mga tawo,” miingon siya.

Madungog ni Joseph ang ubang mga tawo didto sa unahan, naglalis kon unsay ilang buhaton kaniya ug ni Sidney. Dili niya madungog ang matag pulong nga ilang gisulti, apan morag duna siyay nadunggan nga usa o duha ka pamilyar nga mga ngalan.

Sa dihang nahunong na ang panaglalis, dunay tawo nga misulti, “Atong butangan og alkitran ang iyang ba-ba.” Hugaw nga mga kamot ang mipugos sa pag-abli sa iyang ba-ba samtang dunay tawo nga misulay sa pagbu-bu og usa ka botelya nga asido sa iyang tutunlan. Nabuak ang botelya diha sa mga ngipon ni Joseph, nga nakatipak sa usa niini.

Laing tawo ang misulay sa pagwalwag og usa ka paleta nga alkitran sa iyang ba-ba, apan gilingo-lingo og maayo ni Joseph ang iyang ulo. “Gago ka!” misinggit ang tawo. “Ayaw lihoka imong ulo.” Gipasok niya ang paleta sa ba-ba ni Joseph hangtud nga miagas ang alkitran ngadto sa iyang mga ngabil.

Dugang nga mga tawo ang miabut nga nagdala og usa ka kawa sa alkitran ug gibu-bu kini ngadto kaniya. Ang alkitran midagayday diha sa iyang samaran nga panit ug sa iyang buhok. Gitabunan nila siya og mga balahibo, gibundak sa bugnaw nga yuta, ug milayas sa dapit.

Human sa ilang pagbiya, gitangtang ni Joseph ang alkitran gikan sa iyang mga ngabil ug mihanggap og hangin. Naningkamot siya nga makabarug, apan wala siyay kusog sa paghimo niini. Misulay na usab siya ug niining higayuna nakahimo sa pagbarug. Duna pay naglupad-lupad nga mga balahibo libut kaniya.[15]

Sa dihang nakita niya si Joseph nga misulod sa pultahan sa balay sa mga Johnson nga naglisud, nakuyapan si Emma, sigurado nga ang panon sa mga manggugubot mikunis-kunis niya hangtud dili na mailhan. Nakadungog sa kagubot, ang pipila ka babaye sa kasilinganan dali nga miadto sa balay. Nangayo si Joseph og habol nga ikatabon sa iyang bun-og nga lawas.

Sa tibuok gabii, ang mga tawo miatiman ni Joseph ug Sidney, kinsa dugay nga naghigda sa kasagbutan, hapit wala na magginhawa. Gitangtang ni Emma ang alkitran gikan sa mga kasway, dughan, ug likod ni Joseph. Sa kasamtangan, si Elsa Johnson migamit og mantika gikan sa iyang kabinet aron mapahumok ang nanggahi nga alkitran sa panit ug buhok ni Joseph.[16]

Pagkasunod adlaw, nag-ilis si Joseph ug nagwali gikan sa pultahan sa balay sa mga Johnson. Iyang nailhan ang pipila ka tawo gikan sa pundok sa manggugubot nga anaa sa kongregasyon, apan wala siyay gisulti ngadto nila. Pagkahapon, mibunyag siya og tulo ka tawo.[17]

Bisan pa, ang pag-atake nakahimo og daghang kadaot. Ang iyang lawas nabun-og ug nanakit tungod sa pagkulata. Si Sidney naghigda sa katre, walay panimuot, nag-ungaw pa sa kamatayon. Giguyod siya sa mga manggugubot gikan sa iyang balay pinaagi sa iyang tiil, nga gipasagdan ang iyang ulo nga nag-untol-untol sa hagdanan ug tadlas sa bugnawng yuta sa Marso.

Nag-antus usab ang mga masuso ni Joseph ug Emma. Samtang ang panglawas sa iyang kaluha nga si Julia hinay-hinay nga miarang-arang, ang gamay nga Joseph migrabe, ug namatay kini wala madugay nianang semanaha. Gibasol sa propeta ang kamatayon sa iyang anak ang bugnaw nga hangin nga misulod sa balay sa dihang ang panon sa mga manggugubot miguyod kaniya pagawas.[18]

Pipila ka adlaw human sa paglubong sa bata, mibalik si Joseph sa buhat bisan pa sa iyang kasubo. Nagsunod sa sugo sa Ginoo, miadto siya sa Missouri pagka-Abril 1 uban ni Newel Whitney ug Sidney, kinsa luya gihapon tungod sa pag-ataki apan igo na nga naulian aron makabiyahe.[19] Bag-o lang nga gitawag sa Ginoo si Newel nga moserbisyo isip bishop sa mga Santos sa Ohio ug misugo kaniya sa pagpahinungod sa sobra nga kwarta gikan sa iyang maayog kita nga mga negosyo aron ikatabang sa pagsuporta sa tindahan, sa buhatan sa pag-imprinta, ug sa pagpamalit og yuta diha sa Independence.[20]

Gusto sa Ginoo nga ang tulo ka lalaki moadto sa Missouri ug makigsaad nga mokooperar sa ekonomikanhong paagi uban sa mga lider sa Zion sa kaayohan sa simbahan ug mas maayong pag-atiman sa mga kabus. Gusto usab Niya nga lig-unon nila ang mga Santos aron dili makalimot sa ilang sagradong responsibilidad sa pagtukod sa siyudad sa Zion.[21]

Dihang miabut sila sa Independence, gipatapok ni Joseph ang konseho sa mga lider sa simbahan ug gibasa ang usa ka pinadayag nga mitawag kaniya, ni Edward Partridge, ni Newel Whitney, ug ubang mga lider sa simbahan nga makigsaad sa usag usa aron sa pagdumala sa mga buluhaton sa mga negosyo sa simbahan.[22]

“Ako mohatag nganha kaninyo niini nga sugo, nga kamo mobugkos sa inyong mga kaugalingon niini nga pakigsaad,” mideklarar ang Ginoo, “matag tawo nagtinguha sa kaayohan sa iyang silingan, ug nagbuhat sa tanan nga mga butang uban sa usa ka bug-os nga tinguha ngadto sa himaya sa Dios.” Nahiusa sa ingon, gitawag nila ang ilang kaugalingon nga United Firm [Nagkahiusa nga Kompaniya].[23]

Samtang didto siya sa Missouri, mibisita usab si Joseph sa mga miyembro sa karaang Colesville Branch ug sa uban nga nanimuyo sa dapit. Ang mga lider sa Simbahan daw nagtambayayong og maayo, ang bag-ong buhatan sa pag-imprinta nangandam sa pagmantala sa unang isyu sa The Evening and the Morning Star, ug daghang mga miyembro sa simbahan naghinam-hinam sa pagtukod sa siyudad.[24]

Apan gibati ni Joseph nga naglagot kaniya ang pipila sa mga Santos, lakip ang pipila sa ilang mga lider. Daw nasuko sila sa iyang desisyon nga magpabilin diha sa Kirtland imbis nga permanenting mobalhin ngadto sa Missouri. Ug ang uban daw nasuko gihapon sa unsay nahitabo sa iyang miaging pagduaw sa dapit, sa dihang siya ug ang pipila sa mga elder wala magkauyon kon asa i-establisar ang Zion diha sa Missouri.

Ang ilang kalagot nakasurprisa kaniya. Wala ba sila makaamgo nga gibiyaan niya ang iyang nagbangutan nga pamilya ug mibiyahe og mil tres syentos ka kilometro aron lang sa pagtabang nila?[25]

Samtang nagbisita si Joseph sa mga Santos sa Independence, si William McLellin naglisud sa espiritwal nga paagi didto sa Ohio. Human gitawag isip misyonaryo, gigahin niya ang tingtugnaw sa pagsangyaw sa ebanghelyo, sa sinugdanan diha sa mga lungsod ug mga barangay dapit sa silangan sa Kirtland ug sa wala madugay didto sa habagatan. Bisan tuod nakatagamtam siya og kalampusan sa sayo pa, ang dili maayong panglawas, ngil-ad nga panahon, ug dili interesado nga mga tawo nakasagmuyo kaniya karon.[26]

Isip usa ka magtutudlo, naanad siya sa masulundon nga mga estudyante nga maminaw sa iyang mga leksyon ug dili magtubag-tubag. Hinoon, isip usa ka misyonaryo, kasagaran nga makasumpaki siya og mga tawo nga dili motahud sa iyang awtoridad. Makausa, samtang naghatag og taas nga wali, gibalda siya sa pipila ka higayon ug gitawag nga usa ka bakakon.[27]

Human sa mga bulan sa kalisdanan, misugod siya sa pagpangutana kon ang Ginoo ba o si Joseph Smith ang mitawag kaniya sa pagmisyon.[28] Tungod kay wala niya mabuntog ang iyang mga pagduhaduha, gibiyaan niya ang iyang misyon ug nanarbaho isip clerk sa usa ka tindahan.[29] Sa iyang libreng panahon, nangita siya og ebidensya sa gipahiuli nga ebanghelyo diha sa Biblia ug nakiglalis sa mga maduhaduhaon sa relihiyon.

Paglabay sa panahon, nakahukom siya nga dili mobalik sa iyang misyon. Hinoon, nakigminyo siya sa usa ka miyembro sa simbahan nga ginganlan og Emeline Miller ug nakahukom nga mouban sa grupo sa mga usa ka gatus ka Santos padulong sa distrito sa Jackson, diin dali rang makakuha og yuta. Sa usa ka pagpadayag ngadto ni Joseph, gisaway sa Dios si William tungod sa pagbiya sa iyang misyon, apan nagtuo si William nga makasugod siya og usab sa Zion.

Hinoon, gusto niyang buhaton kini sa iyang kaugalingong paagi. Sa ting-init sa 1832, siya ug ang iyang pundok mibalhin sa Missouri nga walay rekomendasyon sa mga lider sa simbahan, nga gikinahanglan sa Ginoo nga kuhaon sa molalin nga mga Santos aron dili kaayo paspas nga motubo ang Zion ug makaapekto sa mga kapanguhaan. Sa dihang miabut siya, wala usab siya moadto ni Bishop Partridge aron ipahinungod ang iyang kabtangan o modawat og kabilin. Mipalit hinoon siya og duha ka lote sa Independence gikan sa gobyerno.[30]

Ang pag-abut ni William ug sa uban nakapabug-at sa buluhaton ni Bishop Partridge ug sa iyang mga magtatambag. Daghan sa bag-ong nangabut mga kabus ug wala kaayoy mapahinungod. Gibuhat sa bishop ang labing maayo niyang mahimo aron mapahiluna sila, apan lisud kaayo ang pag-andam kanila og mga panimalay, mga umahan, ug mga trabaho samtang talandugon pa ang ekonomiya sa Zion.[31]

Si William, hinoon, nagtuo nga ang iyang dakong pundok mituman sa panagna ni Isaias nga daghang mga tawo ang moadto sa Zion. Nakakita siya og trabaho isip usa ka magtutudlo ug gisulatan niya ang iyang mga paryente kabahin sa iyang tinuohan.

“Nagtuo kami nga si Joseph Smith usa ka tinuod nga propeta o manalagna sa Ginoo,” mipamatuod siya, “ug nga siya dunay gahum ug nakadawat og mga pinadayag gikan sa Dios, ug nga kini nga mga pinadayag kon madawat adunay balaang awtoridad diha sa Simbahan ni Kristo.”[32]

Hinoon, ang ingon nga mga ideya nakasugod sa pagpadismaya sa iyang mga silingan diha sa Missouri, ilabi na dihang nakadungog sila sa pipila ka mga miyembro sa simbahan nga miingon nga gitakda sa Dios ang Independence nga maoy sentro sa gisaad kanila nga yuta.[33] Sa pag-abut sa pundok ni William, ang mga Santos sa Zion miabut og mga lima ka gatus. Ang mga kapanguhaan nagkanihit na, nga nakapasaka sa presyo sa lokal nga mga butang.[34]

“Nagkadaghan silag maayo” miobserbar ang usa ka babaye samtang dugang nga mga Santos ang nanimuyo libut kaniya. “Naghunahuna ko nga angay silang silotan.”[35]

Mubo nga mga sulat

1. ◀ Joseph Smith History, 1838–56, volume A-1, 204.

2. ◀ George A. Smith, “Sketch of Church History,” Deseret News, supplement, Dis. 21, 1864, 90; Staker, Hearken, O Ye People, 282–85; tan-awa usab sa Hinsdale, “Life and Character of Symonds Ryder,” 250. Hilisgutan: Healing [Pag-ayo]

3. ◀ Joseph Smith History, 1838–56, volume A-1, 183; Faulring ug uban, Joseph Smith’s New Translation of the Bible, 58; tan-awa usab sa Juan 5:29; ug Staker, Hearken, O Ye People, 319–24. Hilisgutan: Joseph Smith Translation of the Bible [Hubad ni Joseph Smith sa Biblia]

4. ◀ Historical Introduction to Vision, Peb. 16, 1832 [DC 76], sa JSP, D2:179–83; Dibble, “Recollections of the Prophet Joseph Smith,” 303.

5. ◀ Doktrina ug mga Pakigsaad 76:11–24 (Vision, Peb. 16, 1832, sa josephsmithpapers.org). Hilisgutan: The Vision (DC 76) [Ang Panan-awon (DP 76]

6. ◀ 1 Mga Taga-Corinto 15:39–40; Doktrina ug mga Pakigsaad 76:50–112 (Vision, Peb. 16, 1832, sa josephsmithpapers.org); Dibble, “Recollections of the Prophet Joseph Smith,” 303–4; Historical Introduction to Vision, Peb. 16, 1832 [DC 76], sa JSP, D2:180–82.

7. ◀ Doktrina ug mga Pakigsaad 76:116 (Vision, Peb. 16, 1832, sa josephsmithpapers.org).

8. ◀ Dibble, “Philo Dibble’s Narrative,” 81; Dibble, “Recollections of the Prophet Joseph Smith,” 304.

9. ◀ “Phelps, William Wines,” Biographical Entry, Joseph Smith Papers website, josephsmithpapers.org; Bowen, “Versatile W. W. Phelps.”

10. ◀ William W. Phelps, The Evening and the Morning Star Prospectus, sa Evening and Morning Star, Hunyo 1832 (gimantala Ene. 1835), 1–2.

11. ◀ Murdock, Journal, 18; Brigham Young, sa Journal of Discourses, Mayo 18, 1873, 16:42; Brigham Young, Discourse, Mayo 18, 1873, sa Historian’s Office, Reports of Speeches, 1845–85, Church History Library; Brigham Young, sa Journal of Discourses, Ago. 29, 1852, 6:281; Wilford Woodruff, sa Journal of Discourses, Abr. 9, 1857, 5:84; Joseph Young, “Discourse,” Deseret Weekly News, Mar. 18, 1857, 11; “Items for the Public,” The Evening and the Morning Star, Hulyo 1832, 25; tan-awa usab sa McBride, “The Vision,” 148–54.

12. ◀ Cahoon, Diary, Nob. 1831; Joseph Smith History, 1838–56, volume A-1, 205; tan-awa usab ang mga sulat ni Ezra Booth nga gimantala kada semana sa Ohio Star gikan sa Okt. 13 hangtud Dis. 8, 1831. Hilisgutan: Dissent in the Church [Mga Pagsupak diha sa Simbahan]

13. ◀ Hayden, Early History of the Disciples in the Western Reserve, 220–21; Ryder, “A Short History of the Foundation of the Mormon Church,” 3–4; Staker, Hearken, O Ye People, 344–49; Tullidge, Women of Mormondom, 404.

14. ◀ Joseph Smith History, 1838–56, volume A-1, 205–6; tan-awa usab sa Staker, Hearken, O Ye People, 349–50.

15. ◀ Joseph Smith History, 1838–56, volume A-1, 206–7; “History of Luke Johnson,” LDS Millennial Star, Dis. 31, 1884, 834–35; tan-awa usab sa Staker, Hearken, O Ye People, 351–52. Hilisgutan: Vigilantism

16. ◀ Joseph Smith History, 1838–56, volume A-1, 207–8; “History of Luke Johnson,” LDS Millennial Star, Dis. 31, 1884, 835.

17. ◀ Joseph Smith History, 1838–56, volume A-1, 208.

18. ◀ Joseph Smith History, 1838–56, volume A-1, 208–9; Joseph Smith III, “Last Testimony of Sister Emma,” Saints’ Herald, Okt. 1, 1879, 289. Hilisgutan: Joseph and Emma Hale Smith Family [Ang Pamilya ni Joseph ug Emma Hale Smith]

19. ◀ Staker, Hearken, O Ye People, 354–55; Joseph Smith History, 1838–56, volume A-1, 209; Whitmer, History, 38–39, sa JSP, H2:50–51; tan-awa usab sa Minutes, Abr. 26–27, 1832, sa JSP, D2:229–33; ug Minutes, Abr. 30, 1832, sa JSP, D2:237–40.

20. ◀ Doktrina ug mga Pakigsaad 72 (Revelation, Dis. 4, 1831–A, sa josephsmithpapers.org); Doktrina ug mga Pakigsaad 78 (Revelation, Mar. 1, 1832, sa josephsmithpapers.org). Hilisgutan: Bishop

21. ◀ Doktrina ug mga Pakigsaad 78:14 (Revelation, Mar. 1, 1832, sa josephsmithpapers.org).

22. ◀ Doktrina ug mga Pakigsaad 82 (Revelation, Abr. 26, 1832, sa josephsmithpapers.org); Historical Introduction to Revelation, Abr. 26, 1832 [DC 82], sa JSP, D2:233–35.

23. ◀ Doktrina ug mga Pakigsaad 82:15, 19 (Revelation, Abr. 26, 1832, sa josephsmithpapers.org); tan-awa usab sa Godfrey, “Newel K. Whitney and the United Firm,” 142–47. Hilisgutan: United Firm (“United Order”) [Nagkahiusa nga Kompaniya (Nagkahiusa nga Kapunungan)]

24. ◀ Joseph Smith History, 1838–56, volume A-1, 213; “Joseph Smith–Era Publications of Revelations,” sa JSP, R2:xxvi; Newel K. Whitney, Statement, circa 1842, Historian’s Office, Joseph Smith History Documents, circa 1839–56, Church History Library.

25. ◀ Joseph Smith to William W. Phelps, Hulyo 31, 1832, sa JSP, D2:257–71. Hilisgutan: Dissent in the Church [Mga Pagsupak diha sa Simbahan]

26. ◀ McLellin, Journal, Nob. 1831–Peb. 1832.

27. ◀ McLellin, Journal, Peb. 16, 1832.

28. ◀ McLellin, Journal, Peb. 25, 1832.

29. ◀ “History of Luke Johnson,” LDS Millennial Star, Dis. 31, 1864, 26:835.

30. ◀ William McLellin ngadto sa “Minahal nga mga Paryente,” Ago. 4, 1832, photocopy, Church History Library; Joseph Smith to Emma Smith, Hunyo 6, 1832, sa JSP, D2:251; Doktrina ug mga Pakigsaad 75:6–8 (Revelation, Ene. 25, 1832–A, sa josephsmithpapers.org); tan-awa usab sa Shipps and Welch, Journals of William E. McLellin, 79–85.

31. ◀ Joseph Smith to William W. Phelps, Hulyo 31, 1832, sa JSP, D2:262; Corrill, Brief History, 18–19, sa JSP, H2:146. Mga Hilisgutan: Bishop, Consecration and Stewardship [Pagpahinungod ug Pagkatinugyanan]

32. ◀ William McLellin ngadto sa “Minahal nga mga Paryente,” Ago. 4, 1832, photocopy, Church History Library; tan-awa usab sa Shipps and Welch, Journals of William E. McLellin, 83–84; ug Isaias 2:3.

33. ◀ “To His Excellency, Daniel Dunklin, Governor of the State of Missouri,” The Evening and the Morning Star, Dis. 1833, [2].

34. ◀ “The Elders in the Land of Zion to the Church of Christ Scattered Abroad,” The Evening and the Morning Star, Hulyo 1832, [5]; William McLellin ngadto sa “Minahal nga mga Paryente,” Ago. 4, 1832, photocopy, Church History Library; tan-awa usab sa Shipps and Welch, Journals of William E. McLellin, 83.

35. ◀ Delilah Lykins ngadto ni Isaac ug Christina McCoy, Sept. 6, 1831, gikutlo diha sa Jennings, “Isaac McCoy and the Mormons,” 65–66.

Kapitulo 15

Balaang mga Dapit

Niadtong Agosto 1832, mapagarbuhong mitan-aw si Phebe Peck samtang tulo sa iyang mga anak gibunyagan duol sa ilang panimalay sa Missouri. Apil sila sa onse ka mga bata nga gibunyagan diha sa Zion nianang adlawa. Uban sa mga anak ni Lydia ug Edward Partridge ug Sally ug William Phelps, nalakip sila sa unang henerasyon sa batan-ong mga Santos nga nagtubo sa usa ka dapit nga gilahi sa Ginoo isip balaan.

Si Phebe ug ang iyang mga anak mibalhin ngadto sa Zion uban sa mga Santos sa Colesville usa ka tuig na ang milabay. Ang namatay nga bana ni Phebe, si Benjamin, igsoon ni Polly Knight, mao nga si Phebe adunay luna diha sa gipalapdang pamilya nga Knight. Apan gimingaw gihapon siya sa iyang kaugalingong pamilya ug mga higala sa New York nga wala magpasakop sa simbahan.

Wala madugay human sa bunyag sa iyang mga anak, misulat siya ngadto sa duha sa iyang karaang mga higala mahitungod sa Zion. “Dili ka maghunahuna nga lisud ang pag-anhi dinhi,” miingon siya sa iyang higala nga si Anna, “kay gipadayag sa Ginoo ang mga misteryo sa langitnong gingharian ngadto sa Iyang mga anak.”[1]

Bag-ohay lang, gimantala ni William Phelps ang panan-awon ni Joseph ug Sidney sa langit diha sa The Evening and the Morning Star, ug gipaambit ni Phebe kang Anna ang saad niini nga kadtong nabunyagan ug nagpabiling matinud-anon sa pagpamatuod ni Kristo makatagamtam sa kinatas-ang ang-ang sa himaya ug kahingpitan sa mga panalangin sa Dios.

Naghunahuna niini nga saad, giawhag ni Phebe ang laing higala, si Patty, sa pagpaminaw sa mensahe sa ebanghelyo. “Kon makasabut ug motuo lang ka sama kanako,” misulat siya, “ang paagi mahimong posible ug moanhi ka niini nga yuta, ug magkakita kita sa usag usa ug maglipay diha sa mga butang sa Dios.”

Mipamatuod si Phebe sa bag-ohay lang nga gipadayag nga panan-awon sa propeta ug sa kalinaw nga nahatag niini kaniya, miawhag kang Patty sa pagbasa sa mga pulong niini kon duna siyay oportunidad sa pagbuhat niini.

“Manghinaut ko nga mobasa ka uban sa mainampingon ug mainampoong kasingkasing,” misulti siya sa iyang higala, “kay importante kining mga butanga, ug tinguha nako nga imo kining tun-an.”[2]

Niana nga tinglarag, mibiyahe si Joseph uban ni Newel Whitney ngadto sa Siyudad sa New York aron sa pagsangyaw sa ebanghelyo ug sa pagpamalit alang sa United Firm [Nagkahiusa nga Kompaniya]. Gitawag sa Ginoo si Newel aron sa pagpasidaan sa katawhan diha sa dagkong mga siyudad sa mga kalamidad nga moabut sa katapusang mga adlaw. Miuban si Joseph kaniya sa pagtabang nga matuman ang sugo sa Ginoo.[3]

Bag-ohay lang, ang propeta mibati og nagtubo nga kadinalian sa pagsangyaw sa ebanghelyo ug sa pag-establisar sa dapit nga kapundokan sa mga Santos. Sa wala pa siya mibiya sa Kirtland, nakadawat siya og pinadayag nga ang mga naghupot sa priesthood adunay responsibilidad sa pagsangyaw sa ebanghelyo ug sa paggiya sa mga matinud-anon ngadto sa kasiguroan sa Zion ug sa templo, diin ang Ginoo misaad nga moduaw kanila uban sa Iyang himaya.

Busa, ang priesthood nagdala og katungdanan sa pagpahigayon sa mga ordinansa ngadto niadtong midawat ni Kristo ug sa Iyang ebanghelyo. Pinaagi lamang niini nga mga ordinansa, mitudlo ang Ginoo, nga maandam ang Iyang mga anak sa pagdawat sa Iyang gahum ug sa pagbalik ngadto sa Iyang presensya.[4]

Hinoon, sa iyang pagbiya aron mobiyahe, adunay rason si Joseph nga mabalaka kabahin sa paningkamot sa pagtukod sa Zion didto sa Missouri. Naglambo ang simbahan sa Ohio, bisan pa sa oposisyon gikan sa kanhi mga miyembro sa simbahan, apan ang simbahan sa Missouri nanlimbasug sa pagmintinar og kahusay tungod kay daghang mga tawo ang mibalhin sa dapit nga walay pagtugot. Tungod kay ang dili maayong relasyon tali niya ug sa ubang mga lider sa Zion wala pa masulbad, kinahanglang dunay buhaton aron mahiusa ang simbahan.

Pag-abut sa Siyudad sa New York, nahingangha si Joseph sa gidak-on niini. Tag-as nga mga building ang nagbansiwag ibabaw sa pig-ot nga mga dalan nga modagan og pipila ka kilometro. Bisan asa siya motan-aw dunay mga tindahan sa mahalon nga mga butang, dagko nga mga balay ug mga building sa opisina, ug mga bangko diin ang adunahan nga mga tawo mipahigayon og negosyo. Mga tawo nga gikan sa lain-laing mga etniko, mga trabaho, ug mga klase magdali paglakaw agi kaniya, daw walay pagpakabana sa uban diha sa ilang palibut.[5]

Siya ug si Newel mipuyo diha sa upat ka andana nga hotel duol sa mga bodega diin nanghinaut nga makapamalit si Newel alang sa Nagkahiusa nga Kompaniya. Kapuyan si Joseph sa trabaho nga mamili og mga palitunon ug nasagmuyo siya sa garbo ug pagkadautan nga iyang nakita diha sa siyudad, mao nga kanunay siyang mouli ngadto sa hotel aron magbasa, mamalandong, ug mag-ampo. Wala madugay gimingaw siya sa iyang pamilya. Anaa na si Emma sa katapusang parte sa laing lisud nga pagmabdos, ug gusto ni Joseph nga makauban siya ug ang ilang anak nga babaye.

“Ang paghandum sa panimalay, ni Emma ug Julia, midasmag sa akong hunahuna sama sa usa ka baha,” misulat siya, “ug ako nakapangandoy og kadiyot nga unta ako kauban nila.”

Usahay mobiya si Joseph sa hotel aron mosuroy ug mosangyaw. Ang Siyudad sa New York adunay populasyon nga sobra sa duha ka gatus ka libo, ug gibati ni Joseph nga nahimuot ang Ginoo sa maanindot nga arkitektura ug talagsaong mga imbensyon sa mga tawo niini. Apan daw walay usa nga mihimaya sa Dios alang sa kahibulongan nga mga butang sa ilang palibut o mainteresado sa gipahiuli nga ebanghelyo ni Jesukristo.

Wala mawad-i og paglaum, mipadayon si Joseph sa pagpaambit sa iyang mensahe. “Determinado ko nga mopataas sa akong tingog,” misulat siya kang Emma, “ug motugyan sa mga resulta ngadto sa Dios, kinsa naggunit sa tanang mga butang sa Iyang mga kamot.”[6]

Paglabay sa usa ka bulan, human nga nakauli na si Joseph ug Newel sa Ohio, ang trayntay uno anyos nga si Brigham Young miabut sa Kirtland uban sa iyang magulang nga lalaki nga si Joseph ug suod nga higala, si Heber Kimball. Bag-o sila nga mga kinabig gikan sa central New York, dili layo sa dapit diin nagdako si Joseph Smith. Gusto ni Brigham nga mahimamat ang propeta sukad sa una niyang pagkasayud mahitungod sa Basahon ni Mormon. Karon nga anaa na siya sa Kirtland, nagplano siyang lamanuhon ang kamot ni Joseph, motan-aw sa iyang mga mata, ug masayud sa iyang kasingkasing. Nagsangyaw na si Brigham gikan sa Basahon ni Mormon sukad sa iyang bunyag, apan gamay ra kaayo siyag nahibaloan kabahin sa tawo nga mihubad niini.

Si Joseph ug Emma nagpuyo na karon sa apartment ibabaw sa tindahan ni Whitney sa Kirtland, apan sa dihang ang tulo ka tawo mihapit didto, ang propeta tua sa lasang aron mamutol og kahoy nga igsusugnod mga usa ug tunga ka kilometro ang gilay-on. Miadto dayon sila sa lugar, dili sigurado kon unsay ilang makit-an inig-abut didto.

Milakaw ngadto sa kakahoyan, si Brigham ug ang uban miabut sa usa ka hawan diin si Joseph nagbugha og mga troso. Mas taas siya ni Brigham ug nagsul-ob og yano nga sininang pangtrabaho. Gikan sa hanas nga paagi sa paggamit ni Joseph sa iyang atsa, makita ni Brigham nga anad siya sa manwal nga trabaho.

Miduol si Brigham niya ug mipaila sa iyang kaugalingon. Gibutang ang iyang atsa, milamano si Joseph sa kamot ni Brigham. “Nalipay kong nagkita ta,” miingon siya.

Samtang nag-istorya sila, mitanyag si Brigham nga mobugha sa kahoy samtang ang iyang igsoon ug si Heber motabang sa pagkarga niini ngadto sa karwahe. Ang propeta daw malipayon, kugihan, ug mahigalaon. Sama ni Brigham, ubos ang iyang kagikan, apan dili bastos sama sa ubang mamumuo. Nasayud si Brigham diha-diha dayon nga siya usa ka propeta sa Dios.[7]

Pagkataud-taud, gidapit ni Joseph ang mga lalaki balik ngadto sa iyang balay aron mangaon. Sa ilang pag-abut, gipaila-ila niya sila ngadto kang Emma, kinsa naghigda sa katre, naggakos og himsog nga batang lalaki. Ang bata natawo pipila ka adlaw ang milabay, mga oras lang sa wala pa moabut si Joseph ug Newel gikan sa New York. Ginganlan siya ni Emma ug Joseph og Joseph Smith III.[8]

Human mangaon, mipahigayon si Joseph og gamay nga miting ug gidapit si Brigham sa pag-ampo. Samtang miduko siya sa iyang ulo, gibati ni Brigham ang Espiritu nga midasig kaniya sa pagpamulong gamit ang wala mailhi nga pinulongan. Nakalitan ang mga tawo diha sa kwarto. Sa miaging tuig, nakakita sila og daghang tawo nga misundog sa mga gasa sa Espiritu pinaagi sa pinatuyang nga linihokan. Ang gibuhat ni Brigham lahi.

“Mga kaigsoonan, dili gyud ko mosupak sa bisan unsa nga gikan sa Ginoo,” miingon si Joseph, nga nakamatikod sa ilang pagkadili komportable. “Kana nga pinulongan gikan sa Dios.”

Namulong dayon si Joseph sa sama nga pinulongan, mideklarar nga mao kadto ang pinulongan nga gipamulong ni Adan sa Tanaman sa Eden ug midasig sa mga Santos sa pagtinguha sa gasa sa mga pinulongan, sama sa gibuhat ni Pablo diha sa Bag-ong Tugon, alang sa kaayohan sa mga anak sa Dios.[9]

Mibiya si Brigham sa Kirtland paglabay sa usa ka semana samtang ang malinawon nga tingtugnaw miabut sa gamay nga barangay. Hinoon, pipila ka adlaw sa wala pa ang Pasko, usa ka lokal nga pamantalaan mimantala og mga report nga ang mga lider sa gobyerno sa estado sa South Carolina misupak sa buhis sa gi-import nga kabtangan ug mihulga nga modeklarar og kagawasan gikan sa Estados Unidos. Ang ubang tawo gustong modeklarar og gubat.[10]

Samtang gibasa ni Joseph ang mga report mahitungod sa krisis, naghunahuna siya sa kadautan ug kalaglagan nga giingon sa Biblia nga mag-una sa Ikaduhang Pag-anhi sa Manluluwas.[11] Ang tibuok kalibutan nag-agulo ubos sa pagkaulipon sa sala, misulti ang Ginoo kaniya bag-ohay lang, ug ang Dios hapit na moduaw sa mga dautan uban sa Iyang kasuko, mogun-ob sa mga gingharian sa yuta ug mopakurog sa kalangitan.[12]

Human mag-ampo aron masayud pa mahitungod niini nga mga kalamidad, si Joseph nakadawat og pinadayag sa Adlaw sa Pasko. Misulti ang Ginoo kaniya nga moabut ang panahon nga ang South Carolina ug ubang habagatan nga mga estado mosukol batok sa tibuok nasud. Ang mirebelde nga mga estado mangayo og tabang gikan sa ubang mga nasud, ug ang naulipon nga mga tawo mosukol batok sa ilang mga agalon. Ang gubat ug natural nga mga katalagman moapekto sa tanang kanasuran, nga mopakatap og kasakit ug kamatayon sa tibuok kalibutan.

Ang pinadayag usa ka bug-at nga pahinumdom nga dili na mahimong langayon sa mga Santos ang pagtukod sa Zion ug sa templo. Kinahanglang mangandam na sila karon kon naglaum sila nga makalikay sa umaabut nga kalaglagan.

“Barug kamo sa balaan nga mga dapit,” miawhag ang Ginoo kanila, “ug ayaw pagbalhin, hangtud ang adlaw sa Ginoo moabut.”[13]

Duha ka adlaw human madawat ang pinadayag bahin sa gubat, nakigkita si Joseph sa mga lider sa simbahan diha sa tindahan ni Newel Whitney. Nagtuo siya nga ang mga Santos sa Missouri nag-anam ka masinawayon sa iyang pagpangulo. Kon dili sila maghinulsol ug ibalik ang panag-uyon diha sa simbahan, nahadlok siya, nga mawad-an sila sa ilang mga kabilin sa Zion ug mawala ang ilang kahigayunan sa pagtukod sa templo.[14]

Human gisugdan ang miting, mihangyo si Joseph sa mga lider sa simbahan sa pag-ampo aron masayud sa kabubut-on sa Dios mahitungod sa pagtukod sa Zion. Ang mga tawo miyukbo sa ilang mga ulo ug nag-ampo, ang matag usa mipahayag sa iyang kaandam sa pagsunod sa mga sugo sa Dios. Nakadawat dayon si Joseph og pinadayag samtang si Frederick Williams, ang iyang bag-ong tigsulat, misulat niini.[15]

Usa kini ka mensahe sa kalinaw alang sa mga Santos, nga nag-awhag kanila nga mahimong balaan. “Ibalaan ang inyong mga kaugalingon,” misugo ang Ginoo, “aron ang inyong mga hunahuna mahimo nga ipahinungod ngadto sa Dios.” Sa ilang kasurprisa, misugo Siya kanila sa pagtukod og templo sa Kirtland ug mangandam sa pagdawat sa Iyang himaya.

“Han-aya ninyo ang inyong mga kaugalingon,” miingon ang Ginoo. “Andama ang matag butang nga kinahanglanon; ug pagtukod og usa ka balay, gani usa ka balay sa pag-ampo, usa ka balay sa pagpuasa, usa ka balay sa hugot nga pagtuo, usa ka balay sa pagtulun-an, usa ka balay sa himaya, usa ka balay sa kahusay, usa ka balay sa Dios.”

Mitambag usab ang Ginoo kanila sa pagsugod og eskwelahan. “Sa ingon sa tanan nga walay hugot nga pagtuo,” mideklarar Siya, “pangitaa ninyo nga makugihon ug magtudlo sa usag usa sa mga pulong sa kaalam; oo, pangitaa ninyo gikan sa labing maayo nga mga basahon ang mga pulong sa kaalam; pangitaa ang pagtulun-an, gani pinaagi sa pagtuon ug usab pinaagi sa hugot nga pagtuo.”[16]

Mipadala si Joseph og kopya sa pinadayag ngadto kang William Phelps sa Missouri, mitawag niini nga “simbolo sa kalinaw” ug “ang mensahe sa Ginoo sa kalinaw” ngadto sa mga Santos sa Kirtland. Mipasidaan Siya sa mga Santos sa Zion nga kon dili nila ibalaan ang ilang kaugalingon sumala sa sugo sa Ginoo, mopili Siya og uban nga motukod sa Iyang templo.

“Paminawa ang nagpasidaan nga tingog sa Dios, aron dili mahugno ang Zion,” mihangyo si Joseph. “Ang mga kaigsoonan sa Kirtland kanunay nga nag-ampo alang kaninyo, tungod kay nasayud sa mga makalilisang sa Ginoo, hilabihan silang nahadlok alang kaninyo.”[17]

Pagka-Enero 22, 1833, giablihan ni Joseph ug ang mga Santos sa Kirtland ang Tulunghaan sa mga Propeta diha sa Whitney store. Usa sa mga klerk ni Joseph, si Orson Hyde, maoy gisugo nga motudlo sa klase. Sama ni Joseph ug daghan sa ubang estudyante, gigahin ni Orson ang dakong bahin sa iyang pagkabata sa pagtrabaho kay sa pagtambong sa eskwelahan. Usa siya ka ilo, ug gitugtan lamang siya sa iyang magbalantay sa pag-eskwela sa tingtugnaw, human sa ani ug sa wala pa ang sunod nga pagpananom. Hinoon, maayo og panumduman si Orson ug dali nga makat-on, ug nakatambong siya sa duol nga akademiya sa iyang pagkahamtong.[18]

Sa Tulunghaan sa mga Propeta, gitudloan ni Orson ang mga lalaki og espiritwal nga mga leksyon agig dugang sa kasaysayan, grammar, ug aritmetik, sigun sa sugo sa Ginoo.[19] Kadtong nanambong sa iyang klase dili lang mga estudyante. Nakigsulti sila sa usag usa isip mga igsoon ug gibugkos ang ilang kaugalingon uban sa usa ka saad sa pakigdait.[20] Dungan sila nga nagtuon, dunay mga diskusyon, ug nag-ampo isip grupo.[21]

Usa ka adlaw, gihangyo ni Joseph si Orson ug ang uban diha sa klase sa paghubo sa ilang mga sapatos. Misunod sa ehemplo ni Kristo, miluhod si Joseph sa tagsa-tagsa nila ka atubangan ug mihugas sa ilang mga tiil.

Dihang nahuman siya, miingon siya, “Sama sa akong gibuhat, buhata usab ninyo.” Mihangyo siya kanila sa pagserbisyo sa usag usa ug nga himoon ang ilang mga kaugalingon nga limpyo gikan sa mga sala sa kalibutan.[22]

Samtang dunay klase ang Tulunghaan sa mga Propeta, mitan-aw si Emma sa mga estudyante nga nangabut ug misaka sa hagdanan ngadto sa gamay, huot nga lawak diin sila mag-abut. Ang ubang lalaki miabut sa eskwelahan nga bag-ong ligo ug limpyo og sinina agi og respeto sa sagrado nga matang sa eskwelahan. Ang uban usab dili mamahaw aron makatambong sila sa miting nga nagpuasa.[23]

Pagkahuman sa klase ug sa dihang ang mga lalaki mibiya na, si Emma ug pipila ka batan-ong mga babaye nga gikuha aron motabang sa paglimpyo sa klasehanan. Tungod kay ang mga lalaki manabako ug mag-usap og tabako atol sa mga leksyon, medyo asuhon ang kwarto ug ang salog napuno sa mga linuwa nga tabako sa ilang pagbiya. Mangnusnos si Emma kutob sa iyang mahimo, apan ang mga lama sa tabako nagpabilin sa salog.[24]

Mireklamo siya kang Joseph mahitungod sa kahugaw. Dili tiggamitan og tabako si Joseph, apan baliwala ra niya kon ang ubang lalaki mogamit niini. Hinoon, ang mga reklamo ni Emma nakapahimo niya nga mangutana kon ang paggamit og tabako maayo ra ba alang sa Dios.

Wala mag-inusara si Emma sa iyang mga kabalaka. Ang mga reformer sa Estados Unidos ug sa ubang nasud sa kalibutan naghunahuna nga ang pagpanigarilyo ug pag-usap og tabako, ingon man ang pag-inom og alkohol, hugaw nga mga gawi. Apan dunay pipila ka doktor nga nagtuo nga ang tabako makaayo og daghang sakit. Dunay susama nga mga pangangkon mahitungod sa pag-inom og alkohol ug init nga mga ilimnon sama sa kape ug tsa, diin manginom pag-ayo ang mga tawo.[25]

Sa dihang gipangutana kini ni Joseph ngadto sa Ginoo, nakadawat siya og pagpadayag—usa ka “pulong sa kaalam alang sa kaayohan sa mga Santos niining katapusan nga mga adlaw.”[26] Niini, mipasidaan ang Ginoo sa Iyang katawhan batok sa pag-inom og alkohol, namahayag nga ang sinala nga likor alang sa paghugas sa ilang mga lawas samtang ang bino alang sa mga okasyon nga sama sa sakrament. Mipasidaan usab Siya kanila batok sa tabako ug sa init nga mga ilimnon.

Gihatagan og gibug-aton sa Ginoo ang himsog nga diyeta, nag-awhag sa mga Santos sa pagkaon og mga lugas, utanon, ug mga prutas ug sa ginagmay lang nga pagkaon og karne. Misaad Siya og mga panalangin sa kahimsog, kahibalo, ug kalig-on niadtong mopili sa pagsunod.[27]

Ang pinadayag gideklarar dili isip usa ka sugo apan isip usa ka pasidaan. Daghang tawo maglisud sa paghunong sa paggamit niining gamhanan nga mga butang, ug wala moinsister si Joseph og higpit nga pagsunod niini. Mipadayon siya sa panagsa nga pag-inom og alkohol, ug siya ug si Emma usahay moinom og kape ug tsa.[28]

Bisan pa man, human gibasa ni Joseph ang mga pulong ngadto sa Tulunghaan sa mga Propeta, ang mga lalaki diha sa lawak miitsa sa ilang mga hunsoy ug mga pudyot sa usapunong tabako ngadto sa kalayo aron mapakita ang ilang kaandam sa pagsunod sa tambag sa Ginoo.[29]

Ang unang sesyon sa Tulunghaan sa mga Propeta natapos pagka-Marso, ug ang mga miyembro niini nanagbulag aron sa pagserbisyo og misyon o pagtuman sa ubang buluhaton.[30] Sa kasamtangan, ang mga lider sa simbahan sa Kirtland naningkamot nga makapalit og himoanan og brick ug makatigum og kwarta sa pagtukod sa templo.[31]

Niining panahona, nakadawat si Joseph og sulat gikan sa Missouri. Human mabasa ang “simbolo sa kalinaw” nga pinadayag, si Edward ug ang uban miawhag sa mga Santos sa paghinulsol ug sa pagpakig-uli sa simbahan sa Kirtland. Misalir ang ilang mga paningkamot, ug mihangyo sila karon kang Joseph sa pagpasaylo kanila.[32]

Andam nga kalimtan ang panagbangi, nangita si Joseph og mga paagi nga matuman ang mga sugo sa Ginoo alang sa Zion. Pagka-Hunyo, nag-ampo siya uban ni Sidney Rigdon ug Frederick Williams aron makat-on unsaon sa pagtukod og templo. Samtang nag-ampo sila, nakakita sila og panan-awon sa templo ug misuhid sa gawas niini, miobserbar sa istraktura sa mga bintana, atop, ug panting [steeple] niini. Daw milihok ang templo ibabaw kanila, ug nakita nila ang ilang kaugalingon nga anaa sa sulod niini, nang-inspeksyon sa sulod nga mga hawanan.[33]

Human sa ilang panan-awon, mihimo og mga plano ang mga lalaki alang sa templo sa Kirtland ug sa Independence. Sa gawas, ang mga building makita nga daw dagko nga mga simbahan, apan sa sulod aduna kini duha ka hamugaway nga mga assembly room, ang usa diha sa ibabaw nga andana ug ang usa sa ubos, diin mahimong mag-abut ug magkat-on ang mga Santos.[34]

Sunod nga gitutukan ni Joseph ang pagtabang sa mga Santos sa Zion nga mahimong siyudad ang ilang pamuy-anan, diin sobra pa nga midoble ang gidak-on sukad sa iyang katapusang pagbisita.[35] Uban sa tabang ni Frederick ug Sidney, mihimo siya og mga plano alang sa duha ug tunga ka kilometro-kwadrado nga siyudad. Tag-as, tul-id nga mga dalan nagkurus diha sa mapa, nga dunay mga balay nga hinimo sa brick ug bato nga nahimutang sa pataas nga mga lote nga dunay kakahoyan sa atubangan ug tanaman sa luyo.

Bahin-bahinon ang yuta ngadto sa mga lote nga tag-2,000 metro kwadrado ang matag usa, magparehas ra ang datu ug pobre. Ang mga mag-uuma mopuyo sa siyudad ug motrabaho sa mga umahan nga anaa sa mga daplin sa lungsod. Sa sentro sa siyudad mao ang templo ug ubang sagrado nga mga building alang sa pagsimba, edukasyon, pagdumala, ug pag-atiman sa mga kabus. Ang matag pangpubliko nga building kulitan sa mga pulong “Pagkabalaan ngadto sa Ginoo.”[36]

Ang siyudad makapahiluna og napulog lima ka libo ka mga tawo, nga makapahimo niini nga gamay ra kaayo kay sa Siyudad sa New York, apan sa gihapon usa sa labing dako nga mga siyudad sa nasud. Kon mapuno na ang siyudad, ang plano mahimong balik-balikon sa pagsunod, hangtud ang tanang Santos adunay kabilin diha sa Zion. “Pagplano og lain sa samang paagi,” misugo si Joseph, “ug sa ingon mapuno ang kalibutan niining ulahing mga adlaw.”[37]

Niadtong Hunyo 1833, si Joseph, Sidney, ug Frederick mipadala sa plano alang sa siyudad gikan sa Kirtland ngadto sa Independence, uban sa detalyado nga mga instruksyon kon unsaon sa pagtukod sa templo.

“Gisugdan na namo sa pagtukod ang Balay sa Ginoo dinhing dapita, ug paspas kini nga mipadayon,” mireport sila diha sa usa ka sulat nga gipauban sa mga plano. “Adlaw ug gabii, nag-ampo kami alang sa kaluwasan sa Zion.”[38]

Mubo nga mga sulat

1. ◀ Phebe Crosby Peck ngadto ni Anna Jones Pratt, Ago. 10, 1832, Church History Library; tan-awa usab sa Johnson, “Give Up All and Follow Your Lord,” 93.

2. ◀ Phebe Crosby Peck ngadto ni Anna Jones Pratt, Ago. 10, 1832, Church History Library; “A Vision,” The Evening and the Morning Star, Hulyo 1832, [2]–[3]; Doktrina ug mga Pakigsaad 76 (Vision, Peb. 16, 1832, sa josephsmithpapers.org); tan-awa usab sa Johnson, “Give Up All and Follow Your Lord,” 94–96.

3. ◀ Doktrina ug mga Pakigsaad 84:112–17 (Revelation, Sept. 22–23, 1832, sa josephsmithpapers.org). Hilisgutan: United Firm (“United Order”) [Nagkahiusa nga Kompaniya (Nagkahiusa nga Kapunungan)]

4. ◀ Doktrina ug mga Pakigsaad 84 (Revelation, Sept. 22–23, 1832, sa josephsmithpapers.org); Joseph Smith History, 1838–56, volume A-1, 229.

5. ◀ Joseph Smith ngadto kang Emma Smith, Okt. 13, 1832, sa JSP, D2:304–14; tan-awa usab sa Pasko, Old New York, 1–2.

6. ◀ Joseph Smith ngadto kang Emma Smith, Okt. 13, 1832, sa JSP, D2:304–14.

7. ◀ Brigham Young, Sermon, Nob. 20, 1864, George D. Watt Papers, Church History Library, gisulat ni LaJean Purcell Carruth; Joseph Young to Lewis Harvey, Nob. 16, 1880, Church History Library; Historian’s Office, Brigham Young History Drafts, 1856–58, 3–4; “History of Brigham Young,” LDS Millennial Star, Hulyo 11, 1863, 25:439.

8. ◀ Hilisgutan: Joseph and Emma Hale Smith Family [Ang Pamilya ni Joseph ug Emma Hale Smith]

9. ◀ Historian’s Office, Brigham Young History Drafts, 1856–58, 3–4; Joseph Young to Lewis Harvey, Nob. 16, 1880, Church History Library; tan-awa usab sa 1 Mga Taga-Corinto 12–14; ug Doktrina ug mga Pakigsaad 45 (Revelation, circa Mar. 7, 1831, sa josephsmithpapers.org). Mga Hilisgutan: Gifts of the Spirit [Mga Gasa sa Espiritu], Gift of Tongues [Gasa sa mga Pinulongan]

10. ◀ News Item, Painesville Telegraph, Dis. 21, 1832, [3]; tan-awa usab sa Woodworth, “Peace and War,” 158–64.

11. ◀ Joseph Smith History, 1838–56, volume A-1, 244; Mateo 24; Joseph Smith—Mateo; Doktrina ug mga Pakigsaad 45 (Revelation, circa Mar. 7, 1831, sa josephsmithpapers.org); tan-awa usab sa “Revenge and Magnanimity,” Painesville Telegraph, Dis. 21, 1832, [1]; ug “The Plague in India,” Painesville Telegraph, Dis. 21, 1832, [2].

12. ◀ Doktrina ug mga Pakigsaad 84:49, 117–18 (Revelation, Sept. 22–23, 1832, sa josephsmithpapers.org).

13. ◀ Doktrina ug mga Pakigsaad 87 (Revelation, Dis. 25, 1832, sa josephsmithpapers.org). Hilisgutan: Prophecies of Joseph Smith [Mga Panagna ni Joseph Smith]

14. ◀ Historical Introduction to Minutes, Dis. 27–28, 1832, sa JSP, D2:331–33; Historical Introduction to Revelation, Dis. 27–28, 1832 [DC 88:1–126], sa JSP, D2:334–36; Joseph Smith to William W. Phelps, Ene. 11, 1833, sa JSP, D2:364–67.

15. ◀ Minutes, Dis. 27–28, 1832, sa JSP, D2:331–34.

16. ◀ Doktrina ug mga Pakigsaad 88:68, 118–19 (Revelation, Dis. 27–28, 1832, sa josephsmithpapers.org). Mga Hilisgutan: School of the Prophets [Tulunghaan sa mga Propeta], Kirtland Temple [Templo sa Kirtland]

17. ◀ Joseph Smith ngadto kang William W. Phelps, Ene. 11, 1833, sa JSP, D2:367.

18. ◀ Tan-awa sa Hyde, Orson Hyde, 6, 9; “History of Orson Hyde,” 1, sa Historian’s Office, Histories of the Twelve, 1856–58, 1861, Church History Library; Joseph Smith History, circa Summer 1832, 1, sa JSP, H1:11; ug Waite, “A School and an Endowment,” 174–82.

19. ◀ Doktrina ug mga Pakigsaad 88:78–80 (Revelation, Dis. 27–28, 1832, sa josephsmithpapers.org); Backman, Heavens Resound, 264–68.

20. ◀ Coltrin, Diary ug Notebook, Ene. 24, 1833.

21. ◀ Minutes, Ene. 22–23, 1833, sa JSP, D2:378–82.

22. ◀ Minutes, Ene. 22–23, 1833, sa JSP, D2:378–82. Hilisgutan: Washing of Feet [Paghugas sa mga Till]

23. ◀ Tulunghaan sa mga Propeta Salt Lake City Minutes, Okt. 3, 1883.

24. ◀ Tulunghaan sa mga Propeta Salt Lake City Minutes, Oct. 3, 1883; Brigham Young, Discourse, Peb. 8, 1868, sa George D. Watt, Discourse Shorthand Notes, Peb. 8, 1868, Pitman Shorthand Transcriptions, Church History Library; tan-awa usab sa Brigham Young, sa Journal of Discourses, Peb. 8, 1868, 12:158. Hilisgutan: Word of Wisdom (DC 89) [Pulong sa Kaalam (DP 89)]

25. ◀ Woodworth, “Word of Wisdom,” 183–91; Harper, Word of Wisdom, 45–49; Historical Introduction to Revelation, Peb. 27, 1833 [DC 89], sa JSP, D3:11–19.

26. ◀ Revelation, Peb. 27, 1833, saat josephsmithpapers.org. Ang moderno nga Doktrina ug mga Pakigsaad, nga gibase sa laing nag-una nga kopya niini nga pinadayag, adunay “Ang Pulong sa Kaalam, alang sa kaayohan sa konseho sa halangdon nga mga pari, nagtigum diha sa Kirtland, ug sa simbahan, ug usab sa mga santos sa Zion.” (Doktrina ug mga Pakigsaad 89:1; tan-awa usab sa Revelation Book 2, 49.)

27. ◀ Doktrina ug mga Pakigsaad 89 (Revelation, Peb. 27, 1833, sa josephsmithpapers.org); Johnson, Notebook, [1]; “The Word of Wisdom,” Times and Seasons, Hunyo 1, 1842, 3:800; Revelation Book 1, 168, sa JSP, MRB:313. Hilisgutan: Word of Wisdom (DC 89) [Pulong sa Kaalam (DP 89)]

28. ◀ Doctrine and Covenants 89:1–4 (Revelation, Peb. 27, 1833, sa josephsmithpapers.org); Minute Book 2, Ene. 26, 1838; Historical Introduction to Revelation, Peb. 27, 1833 [DC 89], sa JSP, D3:11–20.

29. ◀ Tulunghaan sa mga Propeta Salt Lake City Minutes, Okt. 3, 1883.

30. ◀ Minutes, Mar. 23, 1833–B, sa JSP, D3:50–54; Joseph Smith History, 1838–56, volume A-1, 287.

31. ◀ Minutes, Abr. 2, 1833, sa JSP, D3:55–56; Joseph Smith History, 1838–56, volume A-1, 283; Minutes, Mayo 4, 1833, sa JSP, D3:81–82.

32. ◀ Joseph Smith to “Brethren in Zion,” Abr. 21, 1833, sa JSP, D3:64–67; Historical Introduction to Revelation, Dis. 27–28, 1832 [DC 88:1–126], sa JSP, D2:334.

33. ◀ Doktrina ug mga Pakigsaad 95 (Revelation, Hunyo 1, 1833, sa josephsmithpapers.org); Robison, First Mormon Temple, 8. Hilisgutan: Kirtland Temple [Templo sa Kirtland]

34. ◀ Lucy Mack Smith, History, 1844–45, book 14, [1]; Doktrina ug mga Pakigsaad 95:13 (Revelation, Hunyo 1, 1833, sa josephsmithpapers.org); Minute Book 1, Hunyo 3, 1833.

35. ◀ “The Elders Stationed in Zion to the Churches Abroad,” The Evening and the Morning Star, Hulyo 1833, [6].

36. ◀ Plat of the City of Zion, circa Early June–Hunyo 25, 1833, sa JSP, D3:121–31; Hamilton, Nineteenth-Century Mormon Architecture and City Planning, 13–19.

37. ◀ Plat of the City of Zion, circa Sayong bahin sa Hunyo–Hunyo 25, 1833, sa JSP, D3:127–28. Hilisgutan: Zion/New Jerusalem [Zion/Bag-ong Jerusalem]

38. ◀ Joseph Smith ngadto sa mga Lider sa Simbahan sa Distrito sa Jackson, MO, Hunyo 25, 1833, sa JSP, D3:155–56.

Kapitulo 16

Usa Lamang ka Pasiuna

Samtang ang mga plano alang sa Zion ug sa templo nagpadulong sa Missouri pinaagi sa koreyo, ang nuybe anyos nga si Emily Partridge milukso gikan sa iyang katre ug nagdali-dali paggawas nga nagsul-ob pa sa iyang pangkatulog. Sa nataran luyo sa iyang balay, duol lang sa dapit sa templo sa Independence, iyang nakita ang usa sa dagkong pundok sa mga kumpay sa iyang pamilya nga nasunog. Taas kaayo og gisakaan ang kalayo, ang yellow nga kahayag niini mihimo og tag-as nga mga anino sa luyo niadtong nanagbarug sa duol, walay nahimo nga nagtan-aw sa kalayo.

Komon ra ang aksidente nga mga sunog sa hilit nga lugar, apan dili kini aksidente. Ang gagmay nga mga panon sa manggugubot nangdaut sa kabtangan sa mga Santos nianang tibuok ting-init sa 1833, nanghinaut nga mamiya tungod sa kahadlok ang mga bag-ong nangabut gikan sa Distrito sa Jackson. Wala pay nasakitan hangtud nianang puntoha, apan ang mga manggugubot daw misamot pagkaagresibo sa matag pag-ataki.

Wala makasabut si Emily sa tanang rason nganong ang katawhan sa Distrito sa Jackson gusto nga mobiya ang mga Santos. Nasayud siya nga ang iyang pamilya ug mga higala dili sama sa ilang mga silingan sa daghang mga paagi. Ang mga taga-Missouri nga nadunggan niya sa kadalanan dunay lahi nga paagi sa pagpakigsulti, ug ang mga babaye nagsul-ob og lahi nga estilo sa sinina. Ang uban kanila maglakaw-lakaw nga magtiniil panahon sa ting-init ug manglaba sa ilang mga sinina gamit ang dagkong mga palu-palo imbis nga mga tablang labhanan nga maoy naandan ni Emily sa Ohio.

Gagmay lang kini nga mga kalainan, apan dihay dagko usab nga panagsumpaki nga wala kaayo mahibaloi ni Emily. Ang mga tawo sa Independence dili gusto nga ang mga Santos mosangyaw ngadto sa mga Indian ug dili uyon sa pagkaulipon. Sa amihanan nga mga estado, diin nagpuyo ang kadaghanan sa mga miyembro sa simbahan, ang pagpanag-iya og mga ulipon supak sa balaod. Apan sa Missouri, ang pag-ulipon og itom nga mga tawo nahisubay sa balaod, ug ang dugay nang nanimuyo didto kusganong nanalipod niini.

Ang buhat sa mga Santos nga dili kaayo makighugoy-hugoy sa uban wala makapaminos sa mga pagduda. Samtang daghan pa kanila ang miabut sa Zion, nagtinabangay sila sa pagtukod ug sa pagsangkap sa mga panimalay, pag-ugmad sa umahan, ug pagpadako og mga anak. Naghinam-hinam sila nga mopahimutang sa pundasyon sa usa ka balaan nga siyudad nga molahutay hangtud sa Milenyum.

Ang kaugalingong balay sa mga Partridge, nahimutang sa tunga-tunga sa Independence, maoy usa ka lakang nga mahimong Zion ang lungsod. Usa kini ka yano nga duha ka andana nga balay nga kulang sa kaelegante sa karaang balay ni Emily sa Ohio, apan nagtimaan kini nga ang mga Santos permanenting manimuyo sa Independence.

Sama sa gipakita sa nagdilaab nga pundok sa mga kumpay, mihimo usab kini kanila nga usa ka target.[1]

Tungod sa nagkagrabe nga dili maayong relasyon tali sa mga Santos ug sa ilang mga silingan sa Distrito sa Jackson, nakahukom si William Phelps nga gamiton ang mga pahina sa lokal nga pamantalaan sa simbahan aron sa pagpakalma sa mga kahadlok. Sa Hulyo 1833 nga isyu sa The Evening and the Morning Star, mimantala siya og sulat alang sa molalin nga mga miyembro sa simbahan, mitambag kanila sa pagbayad sa ilang mga utang sa dili pa moadto sa Zion aron malikayan nga mahimong palas-anon diha sa komunidad.

Sa pagsulat niini ug sa uban pang mga tambag, nanghinaut siya nga ang mga lumulupyo sa Distrito sa Jackson mobasa usab sa pamantalaan ug makita nga ang mga Santos mga lungsuranon nga masulundon sa balaod kansang mga gituohan dili usa ka hulga kanila o sa lokal nga ekonomiya.[2]

Gihisgutan usab ni William ang mga panghunahuna sa mga miyembro sa simbahan ngadto sa itom nga mga tawo. Bisan tuod misimpatiya siya niadtong gustong mopalingkawas sa naulipon nga mga tawo, gusto ni William nga ang iyang mga mambabasa masayud nga ang mga Santos mosunod sa balaod sa Missouri nga naglimitar sa mga katungod sa gawasnong itom nga mga tawo. Pipila lamang ang itom nga mga Santos sa simbahan, ug misugyot siya nga kon gusto nilang mobalhin sa Zion, molihok sila nga mainampingon ug mosalig sa Dios.

“Samtang wala kitay espesyal nga lagda diha sa simbahan kabahin sa mga tawo nga dili puti,” misulat siya nga dili kaayo klaro, “mas maayo nga magmatngon.”[3]

Si Samuel Lucas, usa ka huwes ug koronel sa militia sa distrito sa Jackson, nasuko sa dihang iyang nabasahan ang sulat diha sa The Evening and the Morning Star. Sa hunahuna ni Samuel, gidapit ni William ang gawasnon nga itom nga mga tawo nga mahimong Mormon ug mobalhin ngadto sa Missouri. Ang mga pamahayag ni William nga nagpawala sa kadasig sa itom nga mga Santos nga manimuyo sa Missouri wala makapakalma sa mga kahadlok ni Samuel.[4]

Kay ang mga manggugubot nagsamok-samok na sa mga Santos diha sa Independence ug sa dug-ol nga mga pamuy-anan, dili lisud ni Samuel nga makakita og uban nga miuyon niya. Sulod sa sobra usa ka tuig, ang mga lider sa lungsod nagsige og hulhog sa ilang mga silingan batok sa mga Santos. Ang uban miapud-apod og mga kartil [flyers] ug mipatawag og mga miting sa lungsod, miawhag sa katawhan sa pagpapahawa sa bag-ong nangabut gikan sa dapit.[5]

Sa sinugdanan, ang kadaghanan sa mga lokal nga lumulupyo nagtuo nga ang mga Santos dili makadaot nga mga panatiko kinsa nagpakaaron-ingnon nga nakadawat og mga pinadayag, moayo pinaagi sa pagpatong sa mga kamot, ug mohimo og ubang mga milagro. Apan sa nagkadaghan na ang mga miyembro sa simbahan nga nanimuyo diha sa distrito, nangangkon nga ang Dios mihatag kanila sa Independence isip gisaad nga yuta, si Samuel ug ang ubang mga lider sa lungsod mikonsiderar kanila ug sa ilang mga pinadayag isip mga hulga sa ilang kabtangan ug sa ilang politikanhong gahum.

Ug karon ang sulat ni William nakapasamot sa usa sa ilang labing dakong kahadlok. Duha lang ka tuig sa wala pa kana, dinosena ka ulipong mga tawo sa laing estado mirebelde ug mipatay og sobra sa singkwenta ka puti nga mga lalaki ug babaye sulod sa duha ka adlaw. Ang mga tag-iya og mga ulipon sa Missouri ug sa tibuok habagatan nga mga estado nahadlok og susama nga panghitabo sa ilang mga komunidad. Ang ubang tawo nahadlok nga kon ang mga Santos modapit og gawasnon nga mga itom nga manimuyo sa Distrito sa Jackson, ang ilang presensya makaaghat sa mga ulipon nga mangandoy og kagawasan ug morebelde.[6]

Tungod kay dunay mga balaod nga nanalipod sa kagawasan sa mga Santos sa relihiyon ug sinultihan, nakasabut si Samuel ug ang uban nga dili nila mawagtang kini nga hulga gamit ang legal nga mga pamaagi. Apan dili sila ang unang lungsod nga mogamit og pagpang-ataki aron mapapahawa gikan kanila ang wala magustohi nga mga tawo. Maghiusa sa paglihok, mahimo nilang mapapahawa ang mga Santos gikan sa distrito ug dili manubag niini.

Ang mga lider sa lungsod sa wala madugay nag-abut aron mohimo og mga lakang batok sa bag-ong nangabut. Gilista ni Samuel ug sa uban ang ilang mga reklamo batok sa mga Santos ug gipresentar ang pamahayag ngadto sa katawhan sa Independence.

Ang dokumento mipahayag sa tuyo sa mga lider sa lungsod sa pag-abug sa mga Santos gikan sa Distrito sa Jackson gamit ang bisan unsa nga mga pamaagi. Mitakda sila og miting pagka-Hulyo 20 sa balay-hukmanan sa pagdesisyon kon unsa ang buhaton sa mga Santos. Gatusan ka mga lumulupyo sa Distrito sa Jackson mipirma sa pamahayag.[7]

Sa dihang nasayran niya ang kagubot, naningkamot pag-ayo si William Phelps nga mapapas ang bisan unsang pagkasilo nga nahimo sa iyang artikulo sa pamantalaan. Mideklarar ang Basahon ni Mormon nga gidapit ni Jesukristo ang tanan sa pagduol ngadto Kaniya, “itom ug puti, ulipon ug gawasnon”, apan mas nabalaka si William nga ang tibuok distrito makigbatok sa mga Santos.[8]

Dali nga milihok, miimprinta siya og usa ka pahina nga leaflet nga nagbakwi sa unsay iyang gisulat kabahin sa pagkaulipon. “Supak kami nga ang gawasnon nga mga tawo nga dili puti pasudlon sa estado,” miinsister siya, “ug moingon kami nga walay paapilon sa simbahan.”[9] Ang leaflet mituis sa baruganan sa simbahan mahitungod sa pagbunyag sa itom nga mga miyembro, apan naglaum siya nga mapugngan niini ang kasamok sa umaabut.[10]

Pagka-Hulyo 20, si William, Edward, ug ubang mga lider sa simbahan miadto sa balay-hukmanan sa Distrito sa Jackson aron makig-abut sa mga lider sa distrito. Talagsaon alang sa Hulyo ang kakalma sa panahon, ug gatusan ka mga tawo mibiya sa ilang mga panimalay, mga umahan, ug mga negosyo aron motambong sa miting ug mangandam sa paglihok batok sa mga Santos.

Nakadesisyon nga hatagan og katapusang pasidaan ang mga lider sa simbahan sa dili pa mohimo og kagubot, si Samuel Lucas ug dose ka mga tawo nga nagrepresentar sa komunidad mimando nga hunungon ni William ang pag-imprinta sa The Evening and the Morning Star ug nga ang mga Santos mobiya dayon sa distrito.[11]

Isip bishop sa Zion, nasayud si Edward kon unsa ka dako ang mawala sa mga Santos kon mosunod sila sa mga mando. Ang pagpasira sa printing press makalangay sa pagmantala sa Basahon sa mga Sugo, nga hapit na mahuman. Ug ang pagbiya sa distrito nagpasabut nga dili lamang mawad-an sa bililhon nga kabtangan apan usab pagbiya sa ilang mga kabilin sa gisaad nga yuta.[12]

Mihangyo si Edward og tulo ka bulan aron sa pagkonsiderar sa gisugyot ug sa pagtinguha sa tambag ni Joseph sa Kirtland. Apan wala mosugot ang mga lider sa Distrito sa Jackson sa iyang hangyo. Mihangyo si Edward og napulo ka adlaw sa pagkonsulta sa ubang mga Santos sa Missouri. Gihatagan lamang siya sa mga lider sa komunidad og kinse minutos.[13]

Dili andam nga mapugos sa paghimo og desisyon, gitapos sa mga Santos ang negosasyon. Sa pagbiya sa delegasyon sa Distrito sa Jackson, usa ka tawo ang miatubang ni Edward ug misulti kaniya nga mosugod na dayon ang buhat sa kalaglagan.[14]

Unahan sa balay-hukmanan, si Sally Phelps anaa sa ilang panimalay sa unang andana sa buhatan sa simbahan sa pag-imprinta, nag-atiman sa iyang masakiton nga bag-ong natawong anak. Ang iyang laing upat ka mga bata anaa sa duol. Si William mibiya mga oras ang milabay aron sa pagtambong sa miting sa balay-hukmanan. Wala pa siya makauli, ug si Sally mabalak-ong naghulat og balita sa miting.

Usa ka kusog nga lagubo ang mipauyog sa atubangang pultahan, nga nakapakurat niya ug sa mga bata. Sa gawas, ang mga lalaki midukduk og dakong troso sa pultahan, naningkamot sa pagguba niini. Usa ka pundok sa mga lalaki, babaye ug bata ang nagtapok libut sa buhatan sa pag-imprinta, ang uban miabiba sa mga lalaki ug ang uban hilum nga nanan-aw.[15]

Pagkaguba sa pultahan, dali nga misulod sa balay ang armado nga mga lalaki ug giguyod si Sally ug ang mga bata ngadto sa karsada.[16] Gipanglabay nila ang mga kabtangan ug mga kagamitan pagawas sa pultahan ug gipangguba ang mga bintana. Ang ubang nang-ataki misaka sa ikaduhang andana sa buhatan sa pag-imprinta ug giyabo ang mga tipo ug tinta sa salog samtang ang ubang mga tawo misugod sa pagguba sa building.[17]

Nagbarug uban sa iyang mga anak nga nagtapok libut kaniya, mitan-aw si Sally nga gibuak sa mga tawo ang bintana sa ikaduhang andana sa buhatan sa pag-imprinta ug giitsa ang mga papel ug tipo. Giitsa dayon nila ang printing press pagawas sa bintana ug nabungkag kini sa yuta.[18]

Diha sa kasamok, ang pipila sa mga tawo migawas gikan sa buhatan sa pag-imprinta nga nagbitbit sa wala pa matahi nga mga pahina gikan sa Basahon sa mga Sugo. “Kini ang libro sa mga pinadayag sa mga pesteng Mormon,” usa kanila misinggit ngadto sa katawhan samtang gilabay niya ang mga pahina ngadto sa kalsada.[19]

Nanghupo kilid sa duol nga koral, ang kinse anyos nga si Mary Elizabeth Rollins ug iyang trese anyos nga igsoon, si Caroline, mitan-aw samtang ang mga tawo mikatag sa mga pahina sa Basahon sa mga Sugo.

Nakakita na si Mary sa pipila sa mga pahina kaniadto. Siya ug si Caroline mga pag-umangkon ni Sidney Gilbert, kinsa maoy nagdumala sa tindahan sa mga Santos diha sa Independence. Usa ka gabii, sa balay sa ilang uyoan, naminaw si Mary samtang gibasa ug gihisgutan sa mga lider sa simbahan ang mga pinadayag diha sa bag-ong giimprinta nga mga pahina. Samtang nag-istorya ang mga tawo, ang Espiritu miabut sa miting, ug ang uban namulong sa mga pinulongan samtang gihubad ni Mary ang ilang mga pulong. Mibati na siya karon og balaang pagtahud alang sa mga pinadayag, ug naguol siya nga nagtan-aw niini nga nagpasad sa karsada.

Milingi ngadto ni Caroline, misulti si Mary nga gusto niyang kuhaon ang mga pahina sa dili pa kini madaut. Gisugdan na sa mga tawo paglangkat ang atup sa buhatan sa pag-imprinta. Sa dili madugay gub-on na nila ang mga bongbong, ug wala nay mahabilin gawas sa mga natumpag.

Gusto ni Caroline nga masalbar ang mga pahina, apan nahadlok siya sa mga manggugubot. “Patyon ta nila,” miingon siya.

Nakasabut si Mary sa peligro, apan gisultihan niya si Caroline nga determinado siyang kuhaon ang mga pahina. Dili andam mobiya sa kiliran sa iyang igsoon, miuyon nga motabang si Caroline.

Gihulat sa managsoon nga motalikod ang mga tawo, dayon dali nga mibarug gikan sa ilang gitagoan ug mikuha sa mga pahina kutob sa ilang mabitbit. Sa ilang pagbalik ngadto sa koral, ang ubang tawo nakakita nila ug mimando kanila sa paghunong. Gigunitan pag-ayo sa managsoon ang mga pahina ug midagan sa pinakapaspas nga ilang mahimo ngadto sa duol nga kamaisan samtang duha ka tawo migukod kanila.

Ang mga mais may gitas-on nga unom ka pye, ug si Mary ug Caroline dili makakita sa ilang padulngan. Dali nga mihapa, gitaguan nila ang mga pahina sa ilawom sa ilang mga lawas ug naminaw samtang ang duha ka tawo nangita diha sa kamaisan. Madungog sa managsoon nga nagkaduol na ang mga tawo, apan pagkataud-taud, mihunong sa pagpangita ang mga tawo ug mibiya sa kamaisan.[20]

Si Emily Partridge ug ang iyang magulang nga si Harriet nanghakot og tubig gikan sa usa ka tubod sa dihang ilang nakita ang usa ka panon sa mga manggugubot nga adunay mga singkwenta ka armadong mga lalaki nga nagsingabut sa ilang balay. Nagpasalipud kilid sa tubod, nalisang ang mga babaye nga nagtan-aw samtang gilibutan sa mga tawo ang balay, gipagawas ang ilang amahan, ug midala kaniya palayo.[21]

Ang panon sa manggugubot midala ni Edward sa plasa, diin ang mga tawo nga sobra sa duha ka gatus mipalibut ni Charles Allen, laing Santos nga nadakpan. Si Russell Hicks, kinsa nangulo sa miting sa lungsod sayo nianang adlawa, miduol ni Edward ug misulti kaniya sa pagbiya sa distrito o iyang atubangon ang mga sangputanan.

“Kon gikinahanglang mag-antus ko alang sa akong relihiyon,” miingon si Edward, “dili na labaw sa nabuhat sa uban nga nag-una kanako.”[22] Gisultihan niya si Hicks nga wala siyay nabuhat nga sayop ug mibalibad sa pagbiya sa lungsod.[23]

“Tawga ang imong Jesus!” usa ka tingog ang misinggit.[24] Ang mga manggugubot mitukmod ni Edward ug Charles ngadto sa yuta, ug gisugdan ni Hicks pagtangtang ang mga sinina sa bishop. Misukol si Edward, ug dunay mitingog nga tawo sa pundok nga pasagdan ni Hicks ang sinina ug karsones sa bishop.

Mitugot, gilangkat ni Hicks ang kalo, kupo, ug vest ni Edward ug gitugyan siya ngadto sa pundok sa manggugubot. Duha ka tawo miduol ug mitabon og alkitran ug mga balahibo sa mga dinakpan gikan sa ulo hangtud sa tiil. Makapaso ang alkitran, nga mikutkot sa ilang panit sama sa asido.[25]

Sa duol, usa ka kinabig nga ginganlan og Vienna Jaques nangolekta sa nagpasad nga mga pahina sa Basahon sa mga Sugo gikan sa karsada. Gipahinungod ni Vienna ang dako-dako niyang tinigum aron sa pagtabang sa pagtukod sa Zion, ug karon ang tanan nangadaut.

Samtang gikuptan niya ang nagkay-ag nga mga pahina, usa ka tawo gikan sa panon sa manggugubot miduol kaniya ug miingon, “Pasiuna pa lang ni sa unsay inyong antuson.” Gitudlo niya ang nabun-og nga lawas ni Edward. “Tua na ang inyong bishop, napuno sa alkitran ug balahibo.”[26]

Mitan-aw si Vienna ug nakita si Edward nga nagtaki-ang palayo. Ang iya lamang nawong ug mga palad ang wala matabuni sa alkitran. “Dayegon ang Dios!” mituaw siya. “Makadawat siya og korona sa himaya tungod sa alkitran ug balahibo.”[27]

Wala nay balay nga kaulian si Sally Phelps nianang gabhiuna. Nakakita siya og kapasilongan sa usa ka biniyaan nga trosong kwadra tupad sa kamaisan. Uban sa tabang sa iyang mga anak, mipundok siya og mga sagbut aron himoong higdaanan.

Samtang nagtrabaho siya ug ang mga bata, mitunga ang duha ka tawo gikan sa kamaisan. Sa nagkaawup nga kahayag, nakita ni Sally nga si Caroline ug Mary Rollins kadto. Sa ilang mga bukton, nagkugos ang managsoon sa nagtipun-og nga mga papel. Nangutana si Sally kon unsay ilang dala, ug gipakita nila kaniya ang mga pahina nga ilang nakolekta gikan sa Basahon sa mga Sugo.

Gikuha ni Sally ang mga pahina gikan sa managsoon ug gitaguan kini ilawom sa higdaanan nga mga sagbot.[28] Nagsingabut na ang kagabhion, ug wala siya masayud unsay mahitabo ugma sa Zion.

Mubo nga mga sulat

1. ◀ Young, “What I Remember,” 6–7; “To His Excellency, Daniel Dunklin,” The Evening and the Morning Star, Dis. 1833, [2]. Hilisgutan: Jackson County Violence [Ang Kagubot sa Distrito sa Jackson]

2. ◀ “The Elders Stationed in Zion to the Churches Abroad,” The Evening and the Morning Star, Hulyo 1833, [6]–[7].

3. ◀ “Free People of Color,” The Evening and the Morning Star, Hulyo 1833, [5]. Hilisgutan: Slavery and Abolition [Pagkaulipon ug Pagwagtang sa Pagkaulipon]

4. ◀ “To His Excellency, Daniel Dunklin,” The Evening and the Morning Star, Dis. 1833, [2]–[3].

5. ◀ Parley P. Pratt ug uban, “‘The Mormons’ So Called,” The Evening and the Morning Star, Extra, Peb. 1834, [1]. Hilisgutan: Opposition to the Early Church [Oposisyon sa Unang Simbahan]

6. ◀ “To His Excellency, Daniel Dunklin,” The Evening and the Morning Star, Dis. 1833, [2]–[3]; tan-awa usab sa Breen, The Land Shall Be Deluged in Blood; ug Oates, Fires of Jubilee. Hilisgutan: Slavery and Abolition [Pagkaulipon ug Pagwagtang sa Pagkaulipon]

7. ◀ “To His Excellency, Daniel Dunklin,” The Evening and the Morning Star, Dis. 1833, [2]–[3]; John Whitmer to Oliver Cowdery and Joseph Smith, Hulyo 29, 1833, sa JSP, D3:191–94. Hilisgutan: Vigilantism

8. ◀ Reeve, Religion of a Different Color, 116–19; 2 Nephi 26:33; Staker, Hearken, O Ye People, 182–84.

9. ◀ The Evening and the Morning Star, Extra, Hulyo 16, 1833, [1]; Joseph Smith History, 1838–56, volume A-1, 326.

10. ◀ Tan-awa sa “Race and the Priesthood,” Gospel Topics, topics.lds.org.

11. ◀ “To His Excellency, Daniel Dunklin,” The Evening and the Morning Star, Dis. 1833, [2]; tan-awa usab sa Whitmer, History, 42, sa JSP, H2:54–55.

12. ◀ Tan-awa sa Joseph Smith to Church Leaders in Jackson County, MO, Hunyo 25, 1833, sa JSP, D3:148.

13. ◀ “To His Excellency, Daniel Dunklin,” The Evening and the Morning Star, Dis. 1833, [2]; Whitmer, History, 42, sa JSP, H2:54–55.

14. ◀ [Edward Partridge], “A History, of the Persecution,” Times and Seasons, Dis. 1839, 1:18, sa JSP, H2:209. Hilisgutan: Jackson County Violence [Ang Kagubot sa Distrito sa Jackson]

15. ◀ “To His Excellency, Daniel Dunklin,” The Evening and the Morning Star, Dis. 1833, [2]; Robert Weston, Testimony, Independence, MO, 581, Reorganized Church of Jesus Christ of Latter Day Saints v. Church of Christ sa Independence, MO, ug uban, typescript, Mga Pagpamatuod ug mga Pamahayag, Church History Library.

16. ◀ “To His Excellency, Daniel Dunklin,” The Evening and the Morning Star, Dis. 1833, [2]; Edward Partridge and others, Memorial to the Legislature of Missouri, Dis. 10, 1838; Edward Partridge, Affidavit, Mayo 15, 1839, copy, Edward Partridge, Papers, Church History Library.

17. ◀ Minute Book 2, Dis. 10, 1838, 164; John Patten, Affidavit, Okt. 28, 1839, sa Johnson, Mormon Redress Petitions, 517; “To His Excellency, Daniel Dunklin,” The Evening and the Morning Star, Dis. 1833, [2]; [Edward Partridge], “A History, of the Persecution,” Times and Seasons, Dis. 1839, 1:18, sa JSP, H2:209.

18. ◀ [Edward Partridge], “A History, of the Persecution,” Times and Seasons, Dis. 1839, 1:18, sa JSP, H2:209; Young, “What I Remember,” 8.

19. ◀ Young, “What I Remember,” 9. Hilisgutan: Book of Commandments [Basahon sa mga Sugo]

20. ◀ “Mary Elizabeth Rollins Lightner,” Utah Genealogical and Historical Magazine, 1926, 17:195–96.

21. ◀ Young, “What I Remember,” 7–8.

22. ◀ Edward Partridge, Affidavit, Mayo 15, 1839, kopya, Edward Partridge, Papers, Church History Library. Ang orihinal nga tinubdan nag-ingon “Kon gikinahanglan nga mag-antus ko alang sa akong relihiyon dili kini labaw sa unsay nabuhat sa uban nga nag-una kanako.”

23. ◀ Young, “What I Remember,” 7; Joseph Smith History, 1838–56, volume A-1, 327; “To His Excellency, Daniel Dunklin,” The Evening and the Morning Star, Dis. 1833, [2].

24. ◀ Joseph Smith History, 1838–56, volume A-1, 327–28; “To His Excellency, Daniel Dunklin,” The Evening and the Morning Star, Dis. 1833, [2].

25. ◀ Edward Partridge, Affidavit, Mayo 15, 1839, kopya, Edward Partridge, Papers, Church History Library; “Tar and Feathers,” Deseret Weekly, Dis. 23, 1893, 25–26; Young, “What I Remember,” 7–8, 10; Joseph Smith History, 1838–56, volume A-1, 327–28. Hilisgutan: Vigilantism

26. ◀ Doktrina ug mga Pakigsaad 90:28–31 (Revelation Mar. 8, 1833, sa josephsmithpapers.org); Vienna Jaques, Pamahayag, Peb. 22, 1859, Church History Library.

27. ◀ Vienna Jaques, Pamahayag, Peb. 22, 1859, Church History Library; Young, “What I Remember,” 8.

28. ◀ “Mary Elizabeth Rollins Lightner,” Utah Genealogical and Historical Magazine, 1926, 17:196; Young, “What I Remember,” 9.

Kapitulo 17

Bisan og Patyon Kami sa mga Manggugubot

Sa dihang miulbo ang kagubot sa kadalanan sa Independence, mibiya si William McLellin sa iyang panimalay ug mitago sa kakahoyan, nahadlok sa mga manggugubot. Human miguba sa buhatan sa simbahan sa pag-imprinta, ang mga tawo sa Distrito sa Jackson milungkab sa tindahan ni Sidney Gilbert ug mipapahawa sa daghang mga Santos gikan sa ilang mga panimalay. Ang ubang mga lalaki nadakpan ug gilatigo hangtud nagkadugo.[1]

Nanghinaut nga makalikay sa nahitabo kanila, mipundo si William sa kakahoyan sulod sa daghang mga adlaw. Sa dihang iyang nasayran nga ang usa ka panon sa mga manggugubot mitanyag og ganti nga kwarta ngadto ni bisan kinsa nga makadakop niya o sa laing inila nga mga miyembro sa simbahan, misibat siya ngadto sa pamuy-anan sa pamilyang Whitmer sa daplin sa Big Blue River, pipila ka mga kilometro ngadto sa kasadpan, ug nagtagu-tago.

Nag-inusara ug nahadlok, napuno si William sa mga pagduha-duha. Miadtosiya sa Independence nga nagtuo nga ang Basahon ni Mormon mao ang pulong sa Dios. Apan karon adunay ganti ang makadakop o makapatay kaniya. Unsay mahitabo kon makit-an siya sa manggugubot? Barugan kaha niya ang iyang pagpamatuod sa Basahon ni Mormon nianang panahona? Madeklarar kaha niya ang iyang pagtuo sa gipahiuli nga ebanghelyo? Andam ba siya nga mag-antus ug mamatay alang niini?

Samtang naghunahuna si William niini nga mga pangutana, nasugatan niya si David Whitmer ug Oliver Cowdery sa kakahoyan. Bisan tuod adunay ganti usab alang sa pagkadakop kang Oliver, ang mga lalaki dunay rason nga motuo nga nahuman na ang labing ngil-ad nga panghitabo. Determinado gihapon ang mga katawhan sa Independence nga papahawaon ang mga Santos gikan sa distrito, apan mihunong na ang mga pag-ataki ug ang pipila ka mga miyembro sa simbahan mipauli na sa ilang mga panimalay.

Nangita og kasiguroan, midangup si William sa iyang mga higala. “Wala pa ko sukad makakita og dayag nga panan-awon sa akong kinabuhi,” miingon siya kanila, “apan kamo miingon nga nakakita na.” Kinahanglan niyang masayud sa kamatuoran. “Sultihi ko, uban ang kahadlok sa Dios,” mihangyo siya, “tinuod ba kanang Basahon ni Mormon?”

Mitan-aw si Oliver ni William. “Mipadala ang Dios sa Iyang balaang anghel aron sa pagpahayag sa kamatuoran sa paghubad niini ngari kanamo, ug busa kami nasayud,” siya miingon. “Ug bisan og patyon kami sa mga manggugubot, mamatay kami nga magdeklarar sa kamatuoran niini.”

“Nagsulti si Oliver sa ligdong nga kamatuoran nganha kanimo,” miingon si David. “Ug ako tinuoray nga mopadayag kanimo sa kamatuoran niini.”

“Motuo ko ninyo,” miingon si William.[2]

Pagka-Agosto 6, 1833, sa wala pa masayud si Joseph sa kagrabe sa kagubot sa Missouri, nakadawat siya og pagpadayag mahitungod sa pagpanglutos sa Zion. Misulti ang Ginoo sa mga Santos nga dili mahadlok. Iyang nadungog ug narekord ang ilang mga pag-ampo, ug misaad Siya og usa ka pakigsaad sa pagtubag niini. “Ang tanan nga mga butang diin kamo gipaantus,” ang Ginoo misiguro sa mga Santos, “molihok alang sa inyong kaayohan.”[3]

Paglabay sa tulo ka adlaw, miabut si Oliver sa Kirtland dala ang hingpit nga report sa mga pag-ataki sa Missouri.[4] Aron mapahilum ang mga manggugubot, si Edward Partridge ug ang ubang mga lider sa simbahan mipirma og usa ka panumpa, nga nagsaad sa mga tawo sa Independence nga ang mga Santos mobiya sa Distrito sa Jackson inig-tingpamulak. Walay usa kanila nga gustong mobiya sa Zion, apan ang pagbalibad sa pagpirma sa panumpa mobutang lamang sa mga Santos sa dugang nga kakuyaw.[5]

Nalisang sa kagubot, miaprubar si Joseph sa desisyon nga mobiya. Pagkasunod adlaw, misulat si Oliver sa mga lider sa simbahan sa Missouri, nagsugo kanila sa pagpangita og laing lugar nga kapuy-an. “Pagmaalamon sa inyong pagpili,” mitambag siya. “Ang pagsugod og usab sa bag-ong dapit dili makadaut sa Zion sa katapusan.”

“Kon uban pa ko ninyo, aktibo akong moapil sa inyong mga pag-antus,” midugang si Joseph sa katapusan sa sulat. “Ang akong espiritu dili motugot nga isalikway ko kamo.”[6]

Pagkahuman, si Joseph nagpabilin nga naguol sulod sa daghang mga adlaw. Ang makalilisang nga balita miabut samtang nag-atubang siya og grabe nga pagpanaway diha sa Kirtland. Niana nga ting-init, usa ka miyembro sa simbahan nga ginganlan og Doctor Philastus Hurlbut gi-excommunicate tungod sa imoral nga binuhatan samtang nagmisyon. Wala madugay misugod si Hurlbut sa pagpamulong batok ni Joseph sa mga miting nga daghan ang nanambong ug sa pagpangolekta og kwarta gikan sa mga kritiko sa simbahan. Niini nga kwarta, miplano si Hurlbut sa pagbiyahe ngadto sa New York aron sa pagpangita og mga istorya nga iyang magamit sa pagpakaulaw sa simbahan.[7]

Hinoon, bisan og importante kaayo ang mga problema sa Ohio, nasayud si Joseph nga ang sitwasyon sa Missouri nagkinahanglan sa iyang hingpit nga pagtagad. Namalandong bahin sa kagubot, nakaamgo si Joseph nga ang Ginoo wala mobakwi sa Iyang sugo sa pagtukod sa Zion diha sa Independence ug wala motugot sa mga Santos sa pagbiya sa ilang mga yuta sa Distrito sa Jackson. Kon biyaan nila ang ilang kabtangan karon, o ibaligya kini ngadto sa ilang mga kaaway, ang pagkuha niini og balik morag imposible na.

Desperado nga makadawat og piho nga mga direksyon alang sa mga Santos sa Missouri, si Joseph nag-ampo sa Ginoo. “Unsa pay imong pangayuon gikan sa ilang mga kamot,” nangutana siya, “una ka moabut ug moluwas kanila?” Mihulat siya og tubag, apan ang Ginoo wala mohatag kaniya og bag-o nga mga instruksyon alang sa Zion.

Pagka-Agosto 18, si Joseph personal nga misulat ngadto ni Edward ug sa ubang mga lider sa Zion. “Wala ko masayud kon unsay akong isulti kaninyo,” miangkon siya. Mipadala siya kanila og kopya sa Agosto 6 nga pagpadayag, ug gipaniguro niya kanila nga ang Dios moluwas kanila gikan sa kakuyaw. “Naangkon nako ang Iyang hingpit nga pakigsaad nga mao kini ang mahitabo,” mipamatuod si Joseph, “apan wala gipahibalo sa Dios kanako kon unsaon kini sa paghimo.”

Sa pagkakaron, miawhag si Joseph, kinahanglang mosalig ang mga Santos sa mga saad nga gihatag sa Ginoo ngadto kanila. Mitambag siya sa mga Santos sa pagpailub, itukod og balik ang buhatan sa pag-imprinta ug ang tindahan, ug mangita og legal nga paagi nga mabawi ang mga gikuha kanila. Mihangyo usab siya kanila nga dili biyaan ang gisaad nga yuta, ug mipadala siya kanila og mas detalyado nga plano alang sa siyudad.

“Mao kini ang kabubut-on sa Ginoo,” misulat siya, “nga walay bisan usa ka metros nga yuta nga napalit ang ihatag ngadto sa mga kaaway sa Dios o ibaligya ngadto nila.”[8]

Ang sulat ni Joseph miabut ni Edward sa sayong bahin sa Septyembre, ug miuyon ang bishop nga kinahanglang dili ibaligya sa mga Santos ang ilang kabtangan sa Distrito sa Jackson.[9] Bisan tuod ang mga lider sa mga manggugubot mihulga sa pagdagmal sa mga Santos kon mosulay sila sa pagtinguha og bayad sa mga nawala kanila, nangolekta siya og mga impormasyon sa mga pang-abuso nga giantus sa mga Santos niana nga ting-init ug gipadala kini ngadto sa gobernador sa Missouri, si Daniel Dunklin.[10]

Sa tago, gitamay ni Gobernador Dunklin ang mga Santos, apan miawhag siya kanila sa pagdala sa ilang mga mulò ngadto sa hukmanan. “Gobyerno kita sa mga balaod,” miingon siya kanila. Kon ang sistema sa hukmanan sa Distrito sa Jackson mapakyas sa pagpatuman sa balaod sa malinawong paagi, mahimo siyang pahibaloon sa mga Santos ug manginlabut siya aron motabang. Hinoon, hangtud nianang puntoha, mirekomendar siya nga mosalig sila sa balaod sa yuta.[11]

Ang sulat sa gobernador mihatag og paglaum kang Edward ug sa mga Santos. Misugod sila pagtukod og balik sa ilang komunidad, ug si Edward ug ang ubang mga lider sa simbahan sa Zion mikuha og mga abogado gikan sa silingan nga distrito aron moatiman sa ilang kaso.[12] Nakahukom sila nga panalipdan nila ang ilang mga kaugalingon ug ang ilang kabtangan kon atakihon sila.[13]

Duha ka lider sa lungsod sa Independence nasuko pag-ayo. Pagka-Oktubre 26, usa ka grupo sa sobra singkwenta ka residente miboto sa pagpapahawa sa mga Santos gikan sa Distrito sa Jackson sa labing dali nga ilang mahimo.[14]

Paglabay sa lima ka adlaw, sa pagsalop sa adlaw, ang mga Santos diha sa pamuy-anan sa mga Whitmer nakahibalo nga ang armadong mga tawo gikan sa Independence nagpadulong sa ilang direksyon. Si Lydia Whiting ug ang iyang bana, si William, milayas gikan sa ilang balay ug midala sa ilang dos anyos nga anak nga lalaki ug bag-ong natawo nga kaluha ngadto sa usa ka balay diin ang ubang miyembro sa simbahan nagpundok aron sa pagpanalipod sa ilang kaugalingon.

Pagka-alas diyes nianang gabhiona, nakadungog si Lydia og kaguliyang sa gawas. Ang mga tawo gikan sa Independence miabut na ug nangguba sa mga kabin. Nagkatag sila sa tibuok pamuy-anan, nanglabay og mga bato sa mga bintana ug nangguba og mga pultahan. Ang mga lalaki nangatkat sa ibabaw sa mga balay ug gipanglangkat ang mga atop. Ang uban mipapahawa sa mga pamilya gikan sa ilang mga panimalay gamit ang mga bunal.

Nadungog ni Lydia ang mga manggugubot nga nagkaduol. Sa duol lang, giguba nila ang pultahan sa balay nilang Peter ug Mary Whitmer, diin daghan nga mga miyembro sa simbahan ang nanago. Daghan ang misiyagit samtang ang mga lalaki nga dunay mga bunal mipugos og sulod sa balay. Dali nga gipanguha sa mga babaye ang ilang mga anak ug nagpakilooy sa mga nang-ataki. Gipagawas sa mga manggugubot ang mga lalaki ug gibun-og gamit ang mga bunal ug mga latigo.

Diha sa balay nga gitagoan ni Lydia, kahadlok ug kalibug ang gibati sa mga Santos. Tungod sa pipila lang ka mga pusil ug walay plano nga manalipod sa ilang kaugalingon, ang ubang tawo nataranta ug milayas, nagdali sa pagpanago sa duol nga kakahoyan. Nahadlok alang sa iyang pamilya, gitunol ni Lydia ang iyang kaluha ngadto sa duha ka batang babaye nga naghupo tupad niya ug gipasibat sila aron maluwas. Gikugos dayon niya ang iyang anak nga lalaki ug misunod nila.

Nagkaguliyang sa gawas sa balay. Ang mga babaye ug mga bata nanagan labay niya samtang ang mga manggugubot nangguba og dugang nga mga balay ug gipangtumba ang mga panghaw. Ang mga lalaki nangalup-og sa yuta, grabe nga nabun-og ug nagkadugo. Gikuptan og maayo ni Lydia ang iyang batang lalaki ug midagan sa kakahoyan, wala na makakita sa iyang bana ug sa mga babaye nga midala sa iyang mga masuso.

Pag-abut niya sa kakahoyan, ang usa lang sa iyang mga kaluha ang iyang nakit-an. Gikuha niya ang masuso ug milingkod siya uban sa iyang laing gamayng bata, nagkurog sa katugnaw sa tinglarag. Gikan sa ilang tagoanan, madungog nila ang mga manggugubot nga miguba sa ilang balay. Samtang milabay kanang pait nga kagabhion, wala siyay ideya kon nakaeskapo ba ang iyang bana gikan sa pamuy-anan.

Pagka-buntag, mabinantayong migawas si Lydia gikan sa kakahoyan ug nangita sa iyang bana ug anak nga nawala taliwala sa walay tulog nga mga Santos diha sa pamuy-anan. Sa iyang kalipay, wala ra maunsa ang bata ug wala madakpi si William sa mga manggugubot.

Sa ubang dapit sa pamuy-anan, ang ubang mga pamilya nagkita pag-usab. Walay namatay sa pagpang-ataki, apan hapit usa ka dosena nga mga balay ang natumpag. Nianang tibuok adlaw, ang mga Santos nangukay sa mga nangaguba, naningkamot nga masalbar ang nahabilin sa ilang kabtangan, ug miatiman sa mga samaran.[15]

Sulod sa misunod nga upat ka adlaw, ang mga lider sa Zion misulti sa mga Santos nga magtapok diha sa dagkong mga grupo aron sa pagpanalipod sa ilang mga kaugalingon batok sa mga pagpang-ataki. Ang mga manggugubot gikan sa Independence misuroy sa hilit nga mga dapit, gipanghulga ang lagyo nga mga pamuy-anan. Mihangyo ang mga lider sa Simbahan sa usa ka lokal nga huwes sa pagpahunong sa mga manggugubot, apan mibaliwala siya kanila. Ang mga tawo sa Distrito sa Jackson determinado sa pag-abug sa tanang Santos gikan kanila.[16]

Wala madugay ang mga manggugubot miataki na usab sa pamuy-anan sa mga Whitmer, nga mas grabe pa niining higayuna. Sa dihang ang baynte siyete anyos nga si Philo Dibble nakadungog og buto dapit sa pamuy-anan, siya ug ang ubang mga Santos sa duol midali pag-adto aron sa pagpanalipod niini. Ilang nakita ang singkwenta ka armadong mga tawo nga nagsakay og kabayo, nangagi sa kamaisan ug mipatibulaag sa nangahadlok nga mga Santos ngadto sa kakahoyan.

Pagkakita nila kang Philo ug sa iyang mga kauban, mipabuto sa ilang mga pusil ang manggugubot, mortal nga nakasamad sa usa ka tawo. Mibalos sa pagpabuto ang mga Santos, nakapatay og duha sa nangataki kanila ug gipatibulaag ang uban.[17] Ang mga aso gikan sa ilang mga pusil mipuno sa palibut.

Samtang nagkabulag-bulag ang panon sa mga manggugubot, mibati si Philo og sakit sa iyang tiyan. Pagtan-aw sa ubos, iyang nakita ang iyang sinina nga nagisi ug nagkadugo. Naigo diay siya sa pusil ug sa shotgun.[18]

Naggunit gihapon sa iyang pusil ug pulbura, nagbarag-barag siya nga miuli sa balay. Diha sa kadalanan iyang nakita ang mga babaye ug mga bata nga nagtapok sa nangaguba nga mga balay, nanago gikan sa mga manggugubot nga nanghulga sa pagpatay ni bisan kinsa nga motabang sa mga samaran. Kakuyapon ug giuhaw, mipadayon sa iyang hinay nga paglakaw si Philo hangtud nga miabut siya sa balay diin mitago ang iyang pamilya.

Si Cecelia, ang iyang asawa, nakakita sa iyang samad ug midagan ngadto sa kakahoyan, desperado nga nangita og tabang. Nahisalaag siya ug walay nakita bisan usa. Sa iyang pag-uli sa balay, miingon siya nga kadaghanan sa mga Santos milayas og hapit lima ka kilometro ang gilay-on ngadto sa pamuy-anan diin nagpuyo ang mga Santos sa Colesville.[19]

Ang ubang mga Santos nagkatag sa mga hilit nga dapit, nanago sa kamaisan o naglatagaw sa walay katapusan nga kasagbutan.[20]

Samtang nakig-away ang mga Santos batok sa mga manggugubot daplin sa Big Blue River, si Sidney Gilbert mibarug sa atubangan sa usa ka huwes sa balay-hukmanan sa Independence uban ni Isaac Morley, John Corrill, William McLellin, ug pipila pa ka mga Santos. Kini sila gidakop human ang tawo nga nasakpan nilang nangawat sa tindahan ni Sidney miakusar kanila og pang-asulto ug sayop nga pagpangpriso sa dihang misulay sila sa pagdakop niya.

Puno ang korte samtang gihusay sa huwes ang ilang kaso. Tungod kay ang tibuok lungsod nagkaguliyang sa desisyon sa mga Santos nga manalipod sa ilang mga katungod ug kabtangan, si Sidney ug ang iyang mga higala walay rason nga molaum nga makakuha sila og makiangayon nga husay. Mora og gimao-mao lang ang husay.

Samtang naminaw ang huwes sa mga pagpamatuod, ang bakak nga mga hungihong miabut sa Independence nga ang mga Santos nakapatay og baynte ka mga taga-Missouri didto sa Big Blue River. Ang kalagot ug kalibug mipuno sa korte samtang ang mga mananan-aw misinggit nga bitayon ang mga binilanggo. Dili andam nga itugyan sila ngadto sa mga manggugubot, usa sa mga clerk sa korte mimando nga ibalik sa bilanggoan ang mga lalaki alang sa ilang proteksyon aron dili sila patyon sa mga tawo.[21]

Nianang pagka-gabii, human nga mikalma na ang kasuko, nagpabilin si William sa bilanggoan samtang ang sheriff ug duha ka mga deputy miuban ni Sidney, Isaac, ug John ngadto sa usa ka miting uban ni Edward Partridge. Gihisgutan sa mga lider sa simbahan ang ilang mga opsyon. Nasayud sila nga kinahanglan nilang mobiya dayon sa Distrito sa Jackson, apan dili sila ganahan nga biyaan ang ilang mga yuta ug mga balay ngadto sa kamot sa ilang mga kaaway. Sa katapusan, nakahukom sila nga mas maayong mawad-an sa ilang mga kabtangan kay sa ilang mga kinabuhi. Kinahanglan nilang biyaan ang Zion.[22]

Ang ilang diskusyon nahuman pagka-alas dos sa buntag, ug gidala sa sheriff ang mga binilanggo balik sa bilanggoan. Sa ilang pag-abut, tunga sa dosena nga armadong mga tawo ang naghulat kanila.

“Ayaw pagpabuto! Ayaw pagpabuto!” misinggit ang sheriff pagkakita niya sa mga manggugubot.

Gipuntirya sa mga lalaki ang ilang mga pusil ngadto sa mga binilanggo, ug si John ug Isaac nanagan. Ang ubang mga manggugubot mipusil kanila apan wala kaigo. Mipundo si Sidney diha sa iyang gibarugan samtang duha ka mga lalaki miduol kaniya ug mition sa ilang mga pusil sa iyang dughan. Giandam ang iyang kaugalingon, nadungog ni Sidney ang pagkalabit sa mga pusil ug nakita ang pagkidlap sa pulbura.

Nakalitan, gihikap niya ang iyang kalawasan alang sa mga samad apan iyang nakita nga wala siya maunsa. Usa sa mga pusil naguba, ug ang lain wala makabuto. Gidali siya og dala sa sheriff ug sa iyang mga deputy ngadto sa kasiguroan sa bilanggoan.[23]

Ang kadaghanan sa Distrito sa Jackson nangandam na karon sa pagpakig-away. Ang mga sinugo mangrekrut sa mga kahilitan sa lungsod, nanglista og armadong mga tawo nga motabang sa pag-abug sa mga Santos gikan sa dapit. Sa kasamtangan, usa ka miyembro sa simbahan nga ginganlan og Lyman Wight nangulo og grupo sa usa ka gatus ka mga Santos, ang uban armado og mga pusil ug ang uban mga bunal, padulong sa Independence aron sa pagluwas sa mga binilanggo.

Aron malikayan ang dugang nga pag-agas sa dugo, misugod si Edward sa pag-andam sa mga Santos sa pagbiya sa distrito. Gibuhian sa sheriff ang mga binilanggo, ug gibungkag ni Lyman ang iyang grupo. Ang militia sa distrito gitawag sa pagmintinar sa kahapsay samtang ang mga Santos mibiya sa ilang mga panimalay, apan tungod kay ang kadaghanan sa mga tawo sa militia apil man sa pagpang-ataki sa mga pamuy-anan, wala kaayo silay gibuhat aron mapugngan ang dugang nga kagubot.[24]

Wala nay laing mahimo ang mga Santos karon gawas sa pagdagan.

Pagka-Nobyembre 6, misulat si William Phelps ngadto sa mga lider sa simbahan sa Kirtland. “Terible kaayo karon nga panahon,” miingon siya kanila. “Ang mga lalaki, mga babaye, ug mga bata nanglayas, o nangandam sa paglayas, sa bisan asang direksyon.”[25]

Ang kadaghanan sa mga Santos mihimo sa lisud nga panaw padulong sa amihan, mitabok sa bugnaw kaayo nga Suba sa Missouri ngadto sa kasilinganang Distrito sa Clay, diin ang nagkatibulaag nga mga sakop sa pamilya nagkakita sa usag usa. Hangin ug ulan mihampak kanila, ug misugod sa pag-snow sa wala madugay. Sa dihang nakatabok na sa suba ang mga Santos, si Edward ug ang ubang mga lider mipabarug og mga tolda ug mitukod og troso nga mga puy-anan aron sa pagpanalipod kanila gikan sa mga elemento.[26]

Sobra ra ka samaran aron makalayas, natanggong si Philo Dibble diha sa iyang balay duol sa pamuy-anan sa mga Whitmer. Gisultihan siya sa doktor nga mamatay siya, apan naningkamot siya nga mabuhi. Sa wala pa moadto si David Whitmer sa amihanan, misaad siya kang Philo nga mabuhi siya. Miabut dayon si Newel Knight, milingkod tupad sa iyang higdaanan, ug hilum nga mibutang sa iyang kamot sa ulo ni Philo.

Gibati ni Philo ang Espiritu sa Ginoo nga miabut kaniya. Sa dihang mikatap ang pagbati sa iyang tibuok lawas, nasayud siya nga mamaayo siya. Mibarug siya, ug nanggawas gikan sa iyang mga samad ang dugo ug mga tipik sa panapton. Nag-ilis dayon siya ug migawas sa unang higayon sukad sa pakig-away. Sa ibabaw, nakakita siya og dili maihap nga mga bulalakaw nga mitadlas sa kawanangan sa kagabhion.[27]

Didto sa kampo sa daplin sa Suba sa Missouri, nanggawas ang mga Santos gikan sa ilang mga tolda ug mga payag-payag aron motan-aw sa mga bulalakaw. Si Edward ug ang iyang anak nga si Emily malipayong nagtan-aw samtang ang mga bitoon daw nangahulog libut kanila sama sa kusog nga ulan sa ting-init. Alang kang Emily, mora og gipadala sa Dios ang mga kahayag aron sa pagdasig sa mga Santos diha sa ilang mga kasakit.

Ang iyang papa mituo nga mga timailhan kini sa presensya sa Dios, usa ka rason nga magmaya taliwala sa daghang kalisdanan.[28]

Sa Kirtland, ang pagtuktok sa pultahan nakapukaw sa propeta. “Brother Joseph,” nakadungog siya og tingog nga miingon, “bangon ug tan-awa ang mga timailhan sa langit.”

Mibangon si Joseph ug mitan-aw sa gawas, ug iyang nakita ang mga bulalakaw nga nangahulog sa kalangitan sama sa mga hailstone [ulan nga yelo]. “Pagkakahibulongan sa Imong mga buhat, O Ginoo!” nakatuaw siya, nahinumdom sa mga panagna sa Bag-ong Tugon mahitungod sa mga bitoon nga mahulog gikan sa kalangitan sa wala pa ang Ikaduhang Pag-anhi, sa diha nga ang Manluluwas mobalik ug maghari sulod sa usa ka libo ka tuig diha sa kalinaw.

“Nagpasalamat ako Kanimo tungod sa Imong kalooy ngari kanako, nga Imong sulugoon,” nag-ampo siya. “O Ginoo, luwasa ako sa Imong gingharian.”[29]

Mubo nga mga sulat

1. ◀ “To His Excellency, Daniel Dunklin,” The Evening and the Morning Star, Dis. 1833, [2]; Schaefer, William E. McLellin’s Lost Manuscript, 167.

2. ◀ Schaefer, William E. McLellin’s Lost Manuscript, 166–67.

3. ◀ Doktrina ug mga Pakigsaad 98:3 (Revelation, Ago. 6, 1833, sa josephsmithpapers.org).

4. ◀ Oliver Cowdery ngadto sa mga Lider sa Simbahan sa Distrito sa Jackson, MO, Ago. 10, 1833, sa JSP, D3:238, 240.

5. ◀ John Whitmer ngadto ni Joseph Smith, Hulyo 29, 1833, sa JSP, D3:186–98; “To His Excellency, Daniel Dunklin,” The Evening and the Morning Star, Dis. 1833, [2]–[3].

6. ◀ Oliver Cowdery ngadto sa mga Lider sa Simbahan sa Distrito sa Jackson, MO, Ago. 10, 1833, sa JSP, D3:238–43.

7. ◀ Historical Introduction to Letter to Church Leaders in Jackson County, MO, Ago. 18, 1833, sa JSP, D3:260. “Doctor” ang ngalan ni Hurlbut, dili titulo. Hilisgutan: Oposisyon ngadto sa Bag-o pa nga Simbahan

8. ◀ Joseph Smith ngadto sa mga Lider sa Simbahan sa Distrito sa Jackson, MO, Ago. 18, 1833sa JSP, D3:258–69; Revised Plat of the City of Zion, circa Sayong bahin sa Ago. 1833sa JSP, D3:243–58. Hilisgutan: Mga Pagpadayag ni Joseph Smith

9. ◀ [Edward Partridge], “A History, of the Persecution,” Times and Seasons, Dis. 1839, 1:19, sa JSP, H2:211; Historical Introduction to Letter, Okt. 30, 1833, sa JSP, D3:331–35.

10. ◀ “To His Excellency, Daniel Dunklin,” The Evening and the Morning Star, Dis. 1833, [2]–[3]; Joseph Smith to “Dear Brethren,” Okt. 30, 1833, sa JSP, D3:331–36; Edward Partridge ngadto ni Joseph Smith, sulod sa Nob. 14 ug 19, 1833, sa JSP, D3:344–51.

11. ◀ Daniel Dunklin to Edward Partridge and others, Okt. 19, 1833, William W. Phelps, Collection of Missouri Documents, Church History Library; “To His Excellency, Daniel Dunklin,” The Evening and the Morning Star, Dis. 1833, [3]; [Edward Partridge], “A History, of the Persecution,” Times and Seasons, Dis. 1839, 1:19, in JSP, H2:212. Hilisgutan: American Legal and Political Institutions

12. ◀ William W. Phelps ug ang uban ngadto ni William T. Wood and others, Ok. 30, 1833, kopya William W. Phelps, Collection of Missouri Documents, Church History Library.

13. ◀ [Edward Partridge], “A History, of the Persecution,” Times and Seasons, Dis. 1839, 1:19, sa JSP, H2:213.

14. ◀ Joseph Smith ngadto sa “Dear Brethren,” Okt. 30, 1833, sa JSP, D3:336–41; “The Outrage in Jackson County, Missouri,” The Evening and the Morning Star, Dis. 1833, [7].

15. ◀ Lydia B. [Hurlbut Whiting] English, Affidavit, in Johnson, Mormon Redress Petitions, 447–48. Hilisgutan: Jackson County Violence

16. ◀ [Edward Partridge], “A History, of the Persecution,” Times and Seasons, Dis. 1839, 1:20, sa JSP, H2:213.

17. ◀ Dibble, Reminiscences, [7]; Dibble, “Philo Dibble’s Narrative,” 82; [Edward Partridge], “A History, of the Persecution,” Times and Seasons, Ene. 1840, 1:33, sa JSP, H2:217. Ang namatay nga Santos mao si Andrew Barber; ang uban nga gipatay mao si Thomas Linville ug Hugh Breazeale. (JSP, H2:57, note 173.)

18. ◀ Dibble, “Philo Dibble’s Narrative,” 83; Philo Dibble, Affidavit, Adams Co., IL, Mayo 13, 1839, Mormon Redress Petitions, 1839–45, Church History Library.

19. ◀ Dibble, “Philo Dibble’s Narrative,” 83–84; Dibble, Reminiscences, [8].

20. ◀ Dibble, Reminiscences, [8].

21. ◀ “From Missouri,” The Evening and the Morning Star, Ene. 1834, [5]; [Edward Partridge], “A History, of the Persecution,” Times and Seasons, Ene. 1840, 1:33, sa JSP, H2:218.

22. ◀ “The Outrage in Jackson County, Missouri,” The Evening and the Morning Star, Dis. 1833, [8]; [Edward Partridge], “A History, of the Persecution,” Times and Seasons, Ene. 1840, 1:33, sa JSP, H2:217–19.

23. ◀ “From Missouri,” The Evening and the Morning Star, Ene. 1834, [5]; Pratt, History of the Late Persecution, 19.

24. ◀ [Edward Partridge], “A History, of the Persecution,” Times and Seasons, Ene. 1840, 1:34–35, sa JSP, H2:219–20; “From Missouri,” The Evening and the Morning Star, Ene. 1834, [5].

25. ◀ [William W. Phelps] to “Dear Brethren,” Nob. 6–7, 1833, sa JSP, D3:341.

26. ◀ Pratt, History of the Late Persecution, 20–22; Young, “Incidents in the Life of a Mormon Girl,” 75–76; Lyman, Journal, 9.

27. ◀ Dibble, “Philo Dibble’s Narrative,” 84–85; Dibble, Reminiscences, [8]. Hilisgutan: Healing [Pag-ayo]

28. ◀ Edward Partridge ngadto ni Joseph Smith, tali Nob. 14 ug 19, 1833, sa JSP, D3:347; Emily Dow Partridge Young, “Autobiography,” Woman’s Exponent, Peb. 15, 1885, 13:138; Partridge, Autobiographical Writings, circa 1833–36, sa Edward Partridge, Miscellaneous Papers, Church History Library; tan-awa usab sa JSP, H1:192.

29. ◀ Joseph Smith, Journal, Nob. 13, 1833, sa JSP, J1:16–17.

Kapitulo 18

Ang Kampo sa Israel

Sulod sa pila ka adlaw human makita ang mga bulalakaw, nagpaabut si Joseph nga dunay milagrong mahitabo. Apan normal nga mipadayon ang kinabuhi, ug walay laing timailhan ang mitunga sa kalangitan. “Medyo masulub-on ang akong kasingkasing,” mitug-an siya diha sa iyang journal. Sobra na sa tulo ka bulan ang milabay sukad nga adunay gipadayag ang Ginoo alang sa mga Santos sa Zion, ug wala pa gihapon masayud si Joseph kon unsaon niya pagtabang nila. Daw sirado ang kalangitan.[1]

Nakadugang sa kabalaka ni Joseph, si Doktor Philastus Hurlbut bag-ohay lang nga miuli gikan sa Palmyra ug Manchester nga dunay mga istorya—ang uban bakak, ang uban gipasobrahan—mahitungod sa sayong bahin sa kinabuhi ni Joseph. Samtang mikatap ang mga istorya diha sa Kirtland, nanganti usab si Hurlbut nga ipanghugas niya sa iyang kamot ang dugo ni Joseph. Sa wala madugay misugod na ang propeta sa paggamit og mga bodyguard.[2]

Pagka-Nobyembre 25, 1833, sobra lang gamay og usa ka semana sukad sa mga bulalakaw, miabut si Orson Hyde sa Kirtland ug mi-report sa pagpapahawa sa mga Santos gikan sa Distrito sa Jackson.[3] Makalilisang ang balita. Wala makasabut si Joseph nganong gipasagdan sa Dios nga mag-antus ang mga Santos ug mawad-an sa gisaad nga yuta. Ug dili niya makita daan ang umaabut sa Zion. Nag-ampo siya alang sa giya, apan ang Ginoo miingon lang nga magmalinawon ug mosalig Kaniya.

Gisulatan dayon ni Joseph si Edward Partridge. “Nasayud ko nga ang Zion, sa kaugalingong panahon sa Ginoo, pagatubson,” mipamatuod siya, “apan kon unsa ka dugay ang iyang panahon sa pagputli, kalisdanan, ug kasakit, wala gipahibalo sa Ginoo kanako.”

Tungod kay walay laing ikatanyag, misulay si Joseph sa paghupay sa iyang mga higala sa Missouri, bisan pa sa mil tres syentos ka mga kilometro nga gilay-on tali kanila. “Sa dihang nasayran namo ang inyong mga pag-antus, mibati kami og hilabihang kalooy alang ninyo,” misulat siya. “Hinaut motugot ang Dios nga bisan pa sa inyong dakong kasakit ug pag-antus, wala untay makapahimulag kanato gikan sa gugma ni Kristo.”[4]

Mipadayon sa pag-ampo si Joseph, ug pagka-Disyembre nakadawat siya sa katapusan og pagpadayag alang sa mga Santos sa Zion. Mideklarar ang Ginoo nga gisakit sila tungod sa ilang mga sala, apan nalooy Siya kanila ug misaad nga dili sila isalikway. “Sila kinahanglan nga mapanton ug masulayan, sama ni Abraham,” mipasabut Siya kang Joseph, “kay kadtong tanan kinsa dili makalahutay sa panton, apan molimud kanako, dili mabalaan.”

Sama sa Iyang gibuhat kaniadto, misugo ang Ginoo sa pagpalit og yuta sa Zion ug sa pagpangita og legal, malinawon nga mga paagi aron makuha og balik ang unsay nawala kanila. “Ang Zion dili pagakuhaon gikan sa iyang dapit,” mideklarar Siya. “Sila nga nahibilin, ug putli og kasingkasing, makabalik, ug makaadto sa ilang mga kabilin.”[5]

Samtang ang pinadayag miawhag og malinawon nga pakigsabut uban sa mga tawo sa Independence, ang Ginoo mipasabut usab nga ang Zion mabakwi pinaagi sa gahum. Misulti Siya og sambingay mahitungod sa usa ka ubasan nga gikuha gikan sa tapulan nga mga sulugoon ug giguba sa kaaway. Sa dihang nakita sa ginoo sa ubasan ang kalaglagan, gikasab-an niya ang mga sulugoon tungod sa ilang pagpasagad ug gisugo sila sa paglihok.

“Lakaw ug pundoka ang tanan nga nahibilin sa akong mga sulugoon, ug dad-a ang tanan nga kusgan nga mga tawo sa akong balay,” mimando siya, “ug lakaw kamo sa walay langan ngadto sa yuta sa akong ubasan, ug kuhaa ang akong ubasan.” Wala gihubad sa Ginoo ang sambingay, apan gisultihan niya ang mga Santos nga nagpakita kini sa Iyang kabubut-on sa katubsanan sa Zion.[6]

Paglabay sa duha ka bulan, si Parley Pratt ug Lyman Wight miadto sa Kirtland nga dunay dugang nga balita gikan sa Missouri. Ang mahigalaon nga mga tawo tabok sa suba gikan sa Distrito sa Jackson mihatag og mga pagkaon ug mga sinina sa mga Santos isip bugti sa ilang pagtrabaho, apan nagkatibulaag pa gihapon sila ug nawad-an og kadasig. Gusto nilang masayud kon kanus-a ug unsaon pagluwas sa Zion gikan sa mga kaaway niini.[7]

Human makadungog sa report, mibarug si Joseph gikan sa iyang lingkuranan ug mipahibalo nga moadto siya sa Zion. Sulod sa unom ka bulan, mihatag siya og makadasig nga mga pulong ug paglaum sa mga Santos didto samtang misagubang siya og ubang mga hagit sa Kirtland.

Karon gusto niyang dunay buhaton alang kanila—ug gusto niyang masayud kon kinsay mokuyog niya.[8]

Pagka-Abril 1834, sa usa ka miting sa gamay nga branch sa simbahan sa New York, ang baynte syete anyos nga si Wilford Woodruff naminaw samtang gisaysay ni Parley Pratt ang pinakaulahing pagpadayag sa Ginoo ngadto ni Joseph Smith. Mitawag kini sa mga Santos sa pagpundok og lima ka gatus ka mga lalaki nga momartsa uban sa propeta padulong sa Missouri. “Ang katubsanan sa Zion kinahanglan gayud nga mahitabo pinaagi sa gahum,” mideklarar ang Ginoo. Himoa nga walay tawo nga mahadlok nga motugyan sa iyang kinabuhi alang sa akong katuyoan.”[9]

Gidapit ni Parley ang mga batan-on ug mga hamtong nga lalaki sa branch sa pag-adto sa Zion. Ang tanang lalaki nga mahimong makaadto gilauman nga moadto.

Sa pagtapos sa miting, gipaila ni Wilford ang iyang kaugalingon ngadto ni Parley. Siya ug ang iyang magulang nga si Azmon mipasakop sa simbahan tulo na ka bulan ang milabay, ug ang duha pareho nga mga teacher sa Aaronic Priesthood. Miingon si Wilford nga andam siyang moadto sa Zion, apan duna siyay mga balayrunon ug paninglunon sa dili pa siya mobiya. Gisultihan siya ni Parley nga katungdanan niya nga han-ayon ang iyang mga panalapi ug moapil sa martsa.[10]

Wala madugay, nakigsulti si Wilford kang Azmon mahitungod sa pag-adto sa Zion. Bisan tuod gitawag sa Ginoo ang matag himsog nga mga tawo sa simbahan sa pag-apil sa martsa, nakahukom si Azmon nga magpabilin, nagduha-duha sa pagbiya sa iyang panimalay, pamilya, ug umahan. Apan dili minyo si Wilford, ug matinguhaon siya nga moadto sa Zion uban sa propeta.[11]

Miabut si Wilford sa Kirtland paglabay sa pipila ka semana ug nahimamat si Brigham Young ug Heber Kimball, kinsa bag-ohay lang mibalhin sa Ohio uban sa ilang mga pamilya. Si Heber nagtrabaho isip usa ka magkukolon, ug siya ug ang iyang asawa, si Vilate, dunay duha ka mga anak. Si Brigham usa ka panday nga dunay duha ka gagmay nga mga anak nga babaye. Bag-ohay lang, naminyo siya sa usa ka kinabig nga ginganlan og Mary Ann Angell human namatay ang iyang unang asawa, si Miriam.[12] Ang duha ka lalaki andam nga moapil sa martsa, bisan pa sa mga sakripisyo nga kinahanglang himoon sa ilang mga pamilya.

Ang mga ig-agaw ni Mary Ann, si Joseph ug Chandler Holbrook, moapil usab sa martsa, uban sa ilang mga asawa, si Nancy ug Eunice, ug ilang gagmay nga mga bata. Si Nancy ug Eunice nagplano sa pagtabang sa pipila ka mga babaye sa kampo, kinsa maoy mangluto, manglaba sa mga sinina, ug moatiman sa mga masakiton ug mga samaran diha sa dalan padulong sa Missouri.[13]

Ang mga babaye nga nagpabilin sa panimalay nakakita og laing mga paagi sa pagsuporta sa martsa. Sa wala pa mobiya padulong sa Zion, miingon si Joseph, “Nagkinahanglan ko og kwarta aron masangkapan ang Zion, ug nasayud ko nga ako kining maangkon.” Pagkasunod adlaw, nakadawat siya og $150 gikan sa usa ka Sister Vose sa Boston.[14]

Si Wilford ug ang pipila ka mga Santos mibiya padulong sa Zion pagka-Mayo 1. Si Joseph, Brigham, Heber, ug ang mga Holbrook—uban sa mga usa ka gatus ka mga boluntaryo—mibiya sa Kirtland paglabay sa pipila ka adlaw ug nakaapas ni Wilford sa kadalanan.

Sa nagkapundok na, ang pwersa gamay lang nga tipik sa lima ka gatus nga gitawag sa Ginoo.[15] Apan mipadulong sila sa kasadpan nga maayo og mga buut, determinado nga motuman sa pulong sa Ginoo.

Malaumon kaayo si Joseph sa iyang gamay nga pundok, nga iyang gitawag og Kampo sa Israel. Bisan og mga armado sila ug andam nga makig-away, sama sa karaang mga Israelita sa dihang nakiggubat sila alang sa yuta sa Canaan, gusto ni Joseph nga masulbad ang panagbangi sa malinawong paagi. Ang mga opisyales sa gobyerno sa Missouri misulti sa mga lider sa simbahan didto nga si Gobernador Dunklin andam nga mopadala sa militia sa estado aron kuyogan ang mga Santos pabalik sa ilang nawala nga mga yuta. Hinoon, dili siya makasaad nga mapugngan ang mga manggugubot sa pag-abug nila pag-usab.[16]

Nagplano si Joseph nga mangayo sa tabang sa gobernador sa higayon nga moabut na ang Kampo sa Israel sa Missouri, dayon makigtambayayong sa militia sa pagpabalik sa mga Santos ngadto sa Distrito sa Jackson. Ang kampo magpabilin sa Zion sulod sa usa ka tuig aron sa pagpanalipod sa mga Santos gikan sa ilang mga kaaway.[17]

Aron sa pagsiguro nga ang tanan diha sa kampo masangkapan, ang mga sakop sa kampo mibutang sa ilang kwarta diha sa kinatibuk-ang pundo. Misunod sa mga sundanan sa Daang Tugon, gibahin ni Joseph ang mga lalaki ngadto sa mga grupo, diin ang matag grupo mopili og kapitan.[18]

Samtang mipadayon ang Kampo sa Israel ngadto sa kasadpan, nabalaka si Joseph nga mosulod sa teritoryo sa kaaway uban ang gamay niyang pwersa. Ang iyang igsoon nga si Hyrum ug si Lyman Wight nangrekrut og dugang nga mga lalaki gikan sa mga branch sa simbahan sa amihanang-kasadpan sa Kirtland, apan wala pa sila makatipon sa Kampo sa Israel ug wala masayud si Joseph kon asa sila. Nabalaka usab siya nga ang mga espiya nagtan-aw sa kalihokan sa kampo ug nag-ihap sa ilang gidaghanon.[19]

Pagka-Hunyo 4, human sa usa ka bulan nga pagmartsa, ang kampo miabut sa Suba sa Mississippi. Gikapoy ug nanakit ang kalawasan ni Joseph gumikan sa pagbiyahe, apan gibati niyang andam sa pag-atubang sa mga hagit nga anaa sa unahan.[20] Nahibaloan niya nga ang mga report ug mga hungihong sa kalihokan sa kampo miabut na sa Missouri, ug gatusan ka mga nanimuyo nangandam alang sa pagpakig-away. Naghunahuna siya kon igo ba ang kalig-on sa mga Santos nga moatubang kanila.

“Ang kampo anaa sa maayong sitwasyon sumala sa mapaabut,” misulat siya kang Emma samtang naglingkod sa tampi sa suba, “apan ang among gidaghanon ug mga kapanguhaan gamay ra kaayo.”[21]

Init ug alimuot pagkasunod adlaw samtang naghulat ang Kampo sa Israel nga makatabok sa suba sa Missouri. Mga duha ka kilometro ang gilapdon sa Mississippi, ug usa lamang ang sakayan sa kampo nga magamit nila sa pagtabok. Samtang nagpaabut sila, ang ubang sakop sa kampo nangayam ug nangisda samtang ang uban nakigbatok sa kalaay ug nangita og kapasilongan aron makalikay sa adlaw sa ting-init.

Ang kampo migahin og duha ka kapoy nga mga adlaw sa pagtabok sa suba. Sa pagtapos sa ikaduhang adlaw, gikapoy sila ug gisaput. Karon nga anaa na sila sa Missouri, daghan kanila ang nahadlok sa kalit nga pagpang-ataki. Nianang gabhiuna, ang iro ni Joseph nakapakurat sa tanan dihang misugod kini sa pagpaghot sa katapusang grupo nga miabut sa kampo.

Si Sylvester Smith, ang kapitan sa miabut nga grupo, mihulga nga patyon ang iro kon dili kini mohunong sa pagpaghot. Gipakalma ni Joseph ang hayop, apan mireklamo gihapon si Sylvester ug ang iyang mga kauban kabahin niini pagkasunod buntag.[22]

Pagkadungog sa ilang mga reklamo, gitapok ni Joseph ang tanang sakop sa kampo. “Akong hisgutan ang kinaiya nga anaa sa kampo,” mipahibalo siya, “kay gusto nakong mapahawa kini gikan sa kampo.” Gisugdan niya sa pagsundog ang kinaiya ni Sylvester sa milabay nga gabii, gibalik ang mga hulga sa kapitan batok sa iro. “Kini nga kinaiya nakamugna og pagkabahin-bahin ug pagpaagas og dugo sa tibuok kalibutan,” miingon siya.

Si Sylvester, nga walay relasyon ngadto ni Joseph, wala malingaw. “Kon paakon ko nianang iroa,” miingon siya, “ako siyang patyon.”

“Kon patyon nimo kanang iroa,” miingon si Joseph, “latiguhon tika.”

“Kon imo nang buhaton,” miingon si Sylvester, “manalipod ko sa akong kaugalingon!”[23]

Ang kampo mitan-aw sa duha ka lalaki nga nagtinutukay sa usag usa. Sa pagkakaron, walay away nga mitumaw taliwala kanila, apan ang pipila ka semana nga pagmartsa nakapahimo nga daling masuko ang tanan.

Sa katapusan, mipalayo si Joseph kang Sylvester ug nangutana sa mga Santos kon nangaulaw ba sila sama kaniya sa pagbati diha sa kampo. Miingon siya nga ang ilang linihokan sama sa iro kay sa tawo. “Kinahanglan gayud nga dili ibutang sa katawhan ang ilang mga kaugalingon ngadto sa lebel sa mananap,” miingon siya. “Kinahanglan silang anaa ibabaw niini.”[24]

Ang buut sa kampo mikalma human niana, ug ang gamay nga pundok mibiyahe pasulod sa Missouri. Si Nancy ug Eunice Holbrook nagpabiling busy sa pag-atiman sa ilang inadlawng buluhaton, apan nakasabut sila nga ang matag lakang nga ilang gihimo padulong sa Distrito sa Jackson nagbutang kanila sa nagkadako nga peligro.[25]

Wala madugay human ang labing dako nga grupo sa kampo mitabok sa Mississippi, si Hyrum Smith ug Lyman Wight miabut uban sa ilang mga narekrut, nga nakadugang sa gidaghanon sa kampo ngadto sa sobra sa duha ka gatus ka mga boluntaryo.[26] Hinoon, ang mga lider sa kampo nabalaka gihapon sa usa ka pag-ataki ug gisultihan ni Joseph ang mga lalaki nga dunay kuyog nga mga pamilya sa pagpangita og kapuy-an alang sa ilang mga asawa ug mga anak.

Ang pipila ka mga babaye sa kampo supak nga mabiyaan. Apan samtang padulong na sa pagbiya ang mga lalaki, gipatapok ni Joseph ang tanan. “Kon ang mga sister andam nga makasulay og pag-ataki uban sa kampo,” miingon siya, “mahimo ra silang mouban sa mga lalaki sa kampo.”[27]

Si Nancy, Eunice ug ang ubang mga babaye sa kampo miingon nga andam sila nga mouban, nalipay nga gitugutan sila ni Joseph sa pagpili nga mopadayon sa pagmartsa.[28]

Paglabay sa pipila ka adlaw, si Parley Pratt ug Orson Hyde miabut sa kampo dala ang dili maayong balita: si Gobernador Dunklin mibalibad sa paghatag og suporta sa militia alang sa mga Santos.[29] Kon wala ang tabang sa gobernador, nasayud ang kampo, dili sila makahimo sa pagtabang sa mga Santos sa Missouri nga makabalik ngadto sa ilang yuta sa Zion sa malinawong paagi. Nakahukom si Joseph ug ang iyang mga kapitan nga mopadayon. Naglaum sila nga makaabut sa gipapahawa nga mga Santos diha sa Distrito sa Clay, sa amihanan sa Suba sa Missouri, ug matabangan sila sa pakigsabut og usa ka kompromiso uban sa mga tawo sa Distrito sa Jackson.[30]

Ang Kampo sa Israel mitabok sa kasagbutan sa central Missouri. Mga usa ka adlaw nga pagbiyahe gikan sa ilang destinasyon, usa ka itom nga babaye—tingali usa ka ulipon—nakulbaan nga mitawag nila. “Dunay grupo sa mga tawo dinhi nga nagplano sa pagpatay kaninyo karong buntaga samtang moagi mo,” miingon siya.[31]

Mabinantayong mipadayon sa pagmartsa ang kampo. Nakasinati og mga problema sa karwahe, napugos sila sa paghunong sa pagkagabii diha sa usa ka bungtod nga nag-umbaw sa usa ka sanga sa Suba sa Fishing, mga napulog unom pa ka kilometro gikan sa gipapahawa nga mga Santos. Samtang gipabarug nila ang ilang mga tolda, nakadungog sila og nagdahunog nga mga tunob sa kabayo samtang lima ka mga tawo miabut sa kampo. Ang mga estranghero mipakita sa ilang mga armas ug nanghambog nga sobra sa tulo ka gatus ka mga tawo ang nagpaingon aron sa pagpatay sa mga Santos.[32]

Nabalaka ang mga sakop sa Kampo sa Israel. Nasayud nga alkanse sila sa gidaghanon, mibutang si Joseph og mga guwardiya libut sa dapit, sigurado nga dunay mahitabo nga pag-ataki. Usa ka tawo mihangyo niya nga unhan nila sa pag-ataki ang mga manggugubot.

“Ayaw,” miingon si Joseph. “Pundo lang ug tan-awa ang kaluwasan sa Dios.”[33]

Sa ibabaw ang mga panganod medyo dagtum tan-awon. Paglabay sa baynte minutos, ang kusog nga ulan mibundak diha sa kampo, mipagawas sa mga tawo gikan sa ilang mga tolda aron sa pagpangita og mas maayong kapasilungan. Ang mga tampi sa Suba sa Fishing nawala samtang misaka ang tubig ug mibaha paubos.[34] Mihuyup ang kusug nga hangin sa kampo, mitumba sa mga kahoy ug mituwad sa mga tolda. Hayag nga mga kilat mibadlis sa kalangitan.

Si Wilford Woodruff ug ang uban sa kampo nakakaplag og gamay nga simbahan sa duol ug nagtapok sa sulod samtang ang hail [ulan nga yelo] midabu-dabo sa atup.[35] Human sa mubong panahon, kalit nga misulod sa simbahan si Joseph, gitaktak ang tubig gikan sa iyang kalo ug sinina. “Mga higala, adunay kahulugan niini,” miingon siya. “Ang Dios anaa niini nga unos!”

Dili makatulog, ang mga Santos nanghigda diha sa mga lingkuranan ug nanganta og mga himno sa tibuok gabii.[36] Pagka-buntag, ilang nakita ang ilang mga tolda ug kahimanan nga nabasa ug nagkatag sa tibuok kampo, apan walay nadaot nga dili na maayo ug walay pag-ataki nga nahitabo.

Nagpabilin nga dako ang tubig sa mga suba, nga nagbulag sa kampo gikan sa ilang mga kaaway sa atbang nga bahin sa suba.[37]

Sa misunod nga pipila ka adlaw, nahimamat sa Kampo sa Israel ang mga Santos sa Distrito sa Clay samtang si Joseph nakigtagbo sa mga opisyales sa palibut nga mga distrito aron sa pagpasabut sa katuyoan sa ilang pagmartsa ug sa paghangyo alang sa mga Santos sa Zion. “Matinguhaon kami nga mahusay ang mga problema tali kanato,” misulti si Joseph kanila. “Gusto namong magpuyo nga malinawon uban sa tanang tawo, ug katumbas ra nga mga katungod ang among gipangayo.”[38]

Miuyon ang mga opisyales nga motabang sa pagpakalma sa kasuko sa ilang mga katagilungsod, apan gipasidan-an nila ang kampo nga dili moadto sa Distrito sa Jackson. Kon mosulay ang mga Santos sa pagmartsa ngadto sa Independence, usa ka dugoon nga panag-away ang mahitabo.[39]

Pagkasunod adlaw, Hunyo 22, sa konseho uban sa mga lider sa simbahan, nakadawat si Joseph og pagpadayag alang sa Kampo sa Israel. Midawat ang Ginoo sa mga sakripisyo sa mga sakop niini apan gipabalhin ang ilang mga paningkamot ngadto sa pag-angkon og balaanong gahum. “Ang Zion dili matukod,” mideklarar Siya, “kon dili pinaagi sa mga baruganan sa balaod sa celestial nga gingharian.”

Misulti ang Ginoo sa mga Santos nga maghulat sila sa pagtubos sa Zion hangtud nga naandam na nila ang ilang mga kaugalingon pinaagi sa pagkat-on ug kasinatian sa pagbuhat sa kabubut-on sa Dios. “Ug kini dili mahitabo,” mipasabut Siya, “hangtud ang akong mga anciano matugahan sa gahum gikan sa kahitas-an.” Kini nga pagtuga moabut diha sa balay sa Ginoo, sa templo sa Kirtland.

Hinoon, ang Ginoo nahimuot niadtong mimartsa diha sa Kampo sa Israel. “Ako midungog sa ilang mga pag-ampo ug midawat sa ilang mga halad,” miingon Siya, “ug kini gikinahanglan ngari kanako nga sila kinahanglan pagadad-on hangtud dinha alang sa pagsulay sa ilang hugot nga pagtuo.”[40]

Human sila makadungog sa pinadayag, ang ubang mga sakop sa kampo midawat niini isip pulong sa Ginoo. Ang uban misupak, mibati nga naghikaw kini kanila sa kahigayunan nga duna pay buhaton alang sa mga Santos sa Missouri. Ang pipila ka mga tawo nasuko ug naulaw nga mopauli sila nga wala makig-away.[41]

Ang kampo gibungkag wala madugay niana, ug ang gamay nga nahabilin sa komon nga pundo niini gibahin-bahin ngadto sa mga sakop niini. Ang ubang mga tawo sa kampo nagplano nga magpabilin sa Missouri aron sa pagtrabaho ug pagtabang sa mga Santos nga magsugod pag-usab, samtang si Brigham, Heber, ug ang uban miandam sa ilang mga kaugalingon nga mouli ngadto sa ilang mga pamilya, mohuman sa templo, ug mangandam sa pagdawat sa pagtuga sa gahum.[42]

Bisan tuod ang kampo wala makatubos sa Zion, mapasalamaton si Wilford Woodruff sa kahibalo nga iyang naangkon diha sa pagmartsa. Mibiyahe siya og usa ka libo ug unom ka gatus ka kilometro uban sa propeta ug nakakita kaniya nga mipadayag sa pulong sa Dios.[43] Ang kasinatian nakapahimo niya nga gustong mosangyaw sa ebanghelyo.

Wala pa masayud si Wilford kon ang pagsangyaw anaa ba sa iyang umaabut, apan mihukom siya nga magpabilin sa Missouri ug mobuhat sa bisan unsa nga ipabuhat sa Ginoo kaniya.[44]

Mubo nga mga sulat

1. ◀ Joseph Smith, Journal, Nob. 14–19 and 25, 1833, sa JSP, J1:18. Hilisgutan: Revelations of Joseph Smith [Mga Pinadayag ni Joseph Smith]

2. ◀ Tan-awa sa Grua, “Joseph Smith and the 1834 D. P. Hurlbut Case,” 35–37. Hilisgutan: Opposition to the Early Church [Oposisyon sa Unang Simbahan]

3. ◀ Joseph Smith, Journal, Nob. 25, 1833, sa JSP, J1:20.

4. ◀ Joseph Smith to Edward Partridge and others, Dis. 10, 1833, sa JSP, D3:375–81; tan-awa usab sa Joseph Smith to Church Leaders in Jackson County, MO, Ago. 18, 1833, sa JSP, D3:258–69; Joseph Smith to Emma Smith, Hunyo 6, 1832, sa JSP, D2:246–57; Doktrina ug mga Pakigsaad 95 (Revelation, Hunyo 1, 1833, sa josephsmithpapers.org); ug Mga Taga-Roma 8:38–39. Ang orihinal mao ang “Sa dihang nasayud kami sa inyong mga pag-antus.”

5. ◀ Doktrina ug mga Pakigsaad 101:1–5, 17–18 (Revelation, Dis. 16–17, 1833, sa josephsmithpapers.org); tan-awa usab sa Grua, “Waiting for the Word of the Lord,” 196–201.

6. ◀ Doktrina ug mga Pakigsaad 101:43–62 (Revelation, Dis. 16–17, 1833, sa josephsmithpapers.org).

7. ◀ Wight, Reminiscences, 5–6; Pratt, Autobiography, 114; Minutes, Peb. 24, 1834, sa JSP, D3:453–57; “Elder John Brush,” 23–24; William W. Phelps ngadto sa “Dear Brethren,” Dis. 15, 1833, sa JSP, D3:383.

8. ◀ Minutes, Peb. 24, 1834, sa JSP, D3:456–57. Hilisgutan: Zion’s Camp (Camp of Israel) [Kampo sa Zion (Kampo sa Israel)]

9. ◀ Doktrina ug mga Pakigsaad 103:15, 27 (Revelation, Peb. 24, 1834, sa josephsmithpapers.org); Woodruff, Journal, Abr. 1, 1834.

10. ◀ Woodruff, Journal, Abr. 1, 1834.

11. ◀ Woodruff, Journal, Abr. 11, 1834.

12. ◀ Woodruff, Journal, Abr. 26, 1834; Historian’s Office, Brigham Young History Drafts, 1856–58, 3. Hilisgutan: Daily Life of First-Generation Latter-day Saints [Ang Inadlaw nga Kinabuhi sa Unang Henerasyon nga mga Santos sa Ulahing mga Adlaw]

13. ◀ Holbrook, Reminiscences, 34–35; Radke, “We Also Marched,” 152–54, 160–61.

14. ◀ Woodruff, “History and Travels of Zion’s Camp,” 3–4; JSP, D4:138, note 182.

15. ◀ Holbrook, Reminiscences, 34; Woodruff, Journal, Mayo 1, 1834; Joseph Smith History, 1838–56, volume A-1, 477–78.

16. ◀ William W. Phelps to Joseph Smith, Dis. 15, 1833, sa JSP, D3:382–86; Robert W. Wells to Alexander Doniphan and David R. Atchison, Nob. 21, 1833, kopya, William W. Phelps, Collection of Missouri Documents, Church History Library; Daniel Dunklin to David R. Atchison, Peb. 5, 1834, sa “Mormon Difficulties,” Missouri Intelligencer and Boon’s Lick Advertiser, Mar. 8, 1834, [1]. Hilisgutan: Zion’s Camp (Camp of Israel) [Kampo sa Zion (Kampo sa Israel)]

17. ◀ It Becomes Our Duty to Address You on the Subject of Immediately Preparing [Kirtland, OH: Mayo 10, 1834], kopya sa Church History Library; Sidney Rigdon ug Oliver Cowdery ngadto sa “Dear Brethren,” Mayo 10, 1834, sa Cowdery, Letterbook, 49–50; Sidney Gilbert and others to Daniel Dunklin, Apr. 24, 1834, kopya, William W. Phelps, Collection of Missouri Documents, Church History Library.

18. ◀ Kimball, “Journal and Record,” 8; tan-awa usab sa Deuteronomio 1.

19. ◀ Joseph Smith to Emma Smith, Hunyo 4, 1834, sa JSP, D4:52–59; Bradley, Zion’s Camp, 27–28.

20. ◀ Joseph Smith to Emma Smith, Hunyo 4, 1834, sa JSP, D4:54.

21. ◀ Joseph Smith to Emma Smith, Hunyo 4, 1834, sa JSP, D4:52–59; “The Outrage in Jackson County, Missouri,” The Evening and the Morning Star, Hunyo 1834, [8].

22. ◀ “Extracts from H. C. Kimball’s Journal,” Times and Seasons, Peb. 1, 1845, 6:788–89; George A. Smith, Autobiography, 29; Minutes, Ago. 28–29, 1834, sa JSP, D4:125.

23. ◀ Minutes, Ago. 28–29, 1834, sa JSP, D4:129–30, emphasis gidugang.

24. ◀ Minutes, Ago. 28–29, 1834, sa JSP, D4:129–30. Hilisgutan: Dissent in the Church [Mga Pagsupak diha sa Simbahan]

25. ◀ Kimball, “Journal and Record,” 11; tan-awa usab sa Crawley ug Anderson, “Political and Social Realities of Zion’s Camp,” 413.

26. ◀ Kimball, “Journal and Record,” 11; Joseph Smith History, 1838–56, volume A-1, 477–78.

27. ◀ Holbrook, Reminiscences, 36. Ang orihinal nga tinubdan mibutang niini nga pamahayag diha sa milabay nga panahon sa verbo [past tense]: “kon ang mga sister andam na nga makasinati og tumang kalisod uban sa panon mahimo ra silang mouban niini.”

28. ◀ Holbrook, Reminiscences, 36.

29. ◀ George A. Smith, Autobiography, 33; Pratt, Autobiography, 123–24; Daniel Dunklin ngadto ni John Thornton, Hunyo 6, 1834, sa “The Mormons,” Missouri Intelligencer and Boon’s Lick Advertiser, Hulyo 5, 1834, [2].

30. ◀ Rich, Diary, Hunyo 14, 1834.

31. ◀ George A. Smith, Autobiography, 36; “Extracts from H. C. Kimball’s Journal,” Times and Seasons, Peb. 1, 1845, 6:789. Hilisgutan: Slavery and Abolition [Pagkaulipon ug Pagwagtang sa Pagkaulipon]

32. ◀ George A. Smith, Autobiography, 36–37; McBride, Reminiscences, 5; “Extracts from H. C. Kimball’s Journal,” Times and Seasons, Peb. 1, 1845, 6:789–90.

33. ◀ Hancock, Autobiography, 145; Holbrook, Reminiscences, 37.

34. ◀ George A. Smith, “My Journal,” 216; George A. Smith, Autobiography, 37; McBride, Reminiscences, 5–6; “Extracts from H. C. Kimball’s Journal,” Times and Seasons, Peb. 1, 1845, 6:790.

35. ◀ “Extracts from H. C. Kimball’s Journal,” Times and Seasons, Peb. 1, 1845, 6:790; George A. Smith, Autobiography, 37; Woodruff, Journal, Mayo 1834.

36. ◀ Joseph Smith History, 1838–56, volume A-2 (fair copy), 332.

37. ◀ Joseph Smith History, 1838–56, volume A-1, 496–97; “Extracts from H. C. Kimball’s Journal,” Times and Seasons, Peb. 1, 1845, 6:790.

38. ◀ Deklarasyon, Hunyo 21, 1834, sa JSP, D4:65–69; George A. Smith, Autobiography, 38; Holbrook, Reminiscences, 37–38; McBride, Reminiscences, 6; Joseph Smith History, 1838–56, volume A-1, 497–98; “Propositions, &c. of the ‘Mormons,’” The Evening and the Morning Star, Hulyo 1834, [8].

39. ◀ George A. Smith, Autobiography, 39–40; McBride, Reminiscences, 6; Holbrook, Reminiscences, 38; Baldwin, Account of Zion’s Camp, 13; Joseph Smith History, 1838–56, volume A-1, 497–98.

40. ◀ Doktrina ug mga Pakigsaad 105 (Revelation, Hunyo 22, 1834, sa josephsmithpapers.org). Hilisgutan: Endowment of Power [Pagtuga og Gahum]

41. ◀ Tan-awa sa Historical Introduction to Revelation, Hunyo 22, 1834 [DC 105], sa JSP, D4:70–72.

42. ◀ Account with the Church of Christ, circa Ago. 11–29, 1834, sa JSP, D4:135–55; Doktrina ug mga Pakigsaad 105 (Revelation, Hunyo 22, 1834, sa josephsmithpapers.org).

43. ◀ Wilford Woodruff, sa Journal of Discourses, Dis. 12, 1869, 13:158.

44. ◀ Wilford Woodruff, sa Journal of Discourses, Hulyo 27, 1862, 10:14; Minute Book 2, Nob. 5, 1834.

Kapitulo 19

Mga Tinugyanan Niini nga Pagpangalagad

Samtang gibungkag ang Kampo sa Israel, usa ka grabe nga pagkatap sa kolera ang miataki sa mga sakop niini. Ang mga Santos nga himsog pa sa milabay nga pipila ka oras nangatumba, dili makalihok. Nagsige sila og suka ug misinati og grabeng kasakit sa tiyan. Napuno ang kampo sa mga paghilak sa masakiton, ug daghan nga mga lalaki ang luya kaayo aron makagwardya.

Si Nancy Holbrook ang usa sa unang nasakit. Wala madugay ang iyang bayaw nga si Eunice napareho niya, naluya sa grabe kaayo nga pamaul.[1] Gigahin ni Wilford Woodruff ang hapit tibuok gabii ug ang sunod adlaw sa pag-atiman sa masakiton nga lalaki sa iyang grupo.[2] Si Joseph ug ang mga elder sa kampo mihatag og mga panalangin sa masakiton, apan natakdan usab sila sa sakit wala madugay. Nasakit si Joseph paglabay sa pipila ka adlaw ug natanggong sa iyang tolda, dili sigurado kon mabuhi pa siya.[3]

Sa dihang ang mga tawo misugod sa pagkamatay, si Heber Kimball, Brigham Young, ug ang uban miputos og habol sa mga lawas ug gilubong kini daplin sa duol nga sapa.[4]

Natapos ra ang kolera paglabay sa pipila ka adlaw, nga naarang-arang na ang tanan sa sayong bahin sa Hulyo. Nianang higayuna, sobra sa saysenta ka mga Santos ang nasakit. Naulian si Joseph, ingon man si Nancy, Eunice, ug kadaghanan sa mga tawo sa kampo. Apan sobra sa usa ka dosena nga mga Santos ang namatay atol sa pagkuyanap sa sakit, lakip ni Sidney Gilbert ug Betsy Parrish, usa sa diyutay nga mga babaye sa kampo. Nagbangutan si Joseph alang sa mga biktima ug sa ilang mga pamilya. Ang katapusang tawo nga namatay mao si Jesse Smith, iyang ig-agaw.[5]

Hapit mamatay si Joseph, nga nagpahinumdom kon unsa ka dali nga makuha ang iyang kinabuhi gikan kaniya. Sa edad nga baynte otso anyos, mas nabalaka siya mahitungod sa pagkompleto sa iyang balaanong misyon.[6] Kon mamatay siya karon, unsay mahitabo sa simbahan? Igo na ba ang kalig-on niini aron mopadayon human siya mamatay?

Nagsunod sa direksyon sa Ginoo, mihimo si Joseph og mga kausaban sa pagpangulo sa simbahan aron mabahin ang mga palas-anon sa pagdumala. Niining higayuna, si Sidney Rigdon ug Frederick Williams nagserbisyo uban kaniya diha sa kapangulohan sa simbahan. Gitakda usab niya ang Kirtland nga mahimong usa ka stake sa Zion, o opisyal nga tigumanan nga dapit alang sa mga Santos.[7]

Bag-ohay lang, human makadawat og panan-awon kon giunsa ni Pedro pag-organisar ang simbahan sa Ginoo sa karaang panahon, miorganisar si Joseph og high council nga dunay napulog duha ka mga high priest sa Kirtland aron sa pagtabang niya sa pagdumala sa stake ug paggiya niini kon wala siya.[8]

Wala madugay human nga nawala na ang kolera, dugang nga giorganisar ni Joseph ang simbahan. Nakigtagbo sa mga lider sa simbahan sa Distrito sa Clay pagka-Hulyo 1834, miorganisar siya og high council sa Missouri ug mitudlo ni David Whitmer nga modumala sa simbahan didto uban sa tabang sa duha ka mga magtatambag, si William Phelps ug si John Whitmer.[9] Miadto dayon siya sa Kirtland, naghinam-hinam nga mahuman ang templo ug maangkon ang pagtuga og gahum nga makatabang sa mga Santos sa pagtubos sa Zion.

Nasayud si Joseph nga dagko nga mga problema ang nagpaabut sa unahan. Sa dihang mibiya siya sa Kirtland niana nga tingpamulak, ang bato nga mga bongbong sa templo mga upat ka pye ang gitas-on, ug ang pag-abut sa pipila ka hanas nga mga trabahante sa lungsod nakahatag kaniya og paglaum nga matuman sa mga Santos ang plano sa Ginoo alang sa Iyang balay. Apan ang mga nangawala diha ug libut sa Independence—ang buhatan sa pag-imprinta, ang tindahan, ug daghang ektarya nga mga yuta—nakadaut sa panalapi sa mga Santos. Si Joseph, Sidney, ug ubang mga lider sa simbahan grabe nga nakautang, mihulam og dagkong kantidad aron sa pagpalit og yuta alang sa templo sa Kirtland ug igasto sa Kampo sa Israel.

Tungod kay ang mga negosyo sa simbahan nahunong kadiyot o naglisud, ug walay masaligang sistema aron mangolekta og mga donasyon gikan sa mga Santos, ang simbahan dili makabayad alang sa templo. Kon si Joseph ug ang ubang mga lider malangay sa pagbayad, mahimong makuha sa ilang mga giutangan ang sagrado nga gambalay [building]. Ug kon mawala kanila ang templo, unsaon nila sa pagdawat sa pagtuga sa gahum ug pagtubos sa Zion?[10]

Didto sa Kirtland, si Sidney Rigdon mipaambit sa kabalaka ni Joseph mahitungod sa paghuman sa templo. “Atong buhaton ang tanang paningkamot aron mahuman kini nga gambalay [building] sa gitakda nga panahon,” iyang gisultihan ang mga Santos. “Diha niini nag-agad ang kaluwasan sa simbahan ug usab sa kalibutan.”[11]

Gi-monitor ni Sidney ang kalamboan sa templo samtang didto si Joseph sa Missouri. Nagkulang sa batan-ong mga lalaki aron motrabaho, si Artemus Millet, ang superintendent sa konstruksyon, migamit sa edaran nga mga lalaki ingon man usab sa mga babaye ug mga bata sa pagtrabaho sa gambalay [building]. Daghan sa mga babaye ang mibuhat sa mga trabaho nga kasagarang buhaton sa mga lalaki, mitabang sa mga mason ug mimaneho sa mga karwahe padulong ug gikan sa kubkubanan og bato aron sa paghakot og mga bato alang sa templo. Sa dihang miabut na si Joseph ug ang Kampo sa Israel balik sa Kirtland, ang mga bongbong misaka na og dugang nga pipila ka pye ibabaw sa pundasyon.

Ang pagbalik sa kampo nakapaspas sa pagtukod sa ting-init ug sa tinglarag niadtong 1834.[12] Ang mga Santos mikubkob og mga bato, mihakot niini ngadto sa lote sa templo, ug mipataas sa mga bongbong sa templo matag adlaw. Mitrabaho si Joseph uban sa mga trabahante samtang nagsilsil og mga bloke sa bato gikan sa duol nga sapa. Ang uban mitrabaho sa sawmill sa simbahan nga nag-andam og mga kahoy alang sa mga sagbayan, mga kisame, ug mga salog. Ang uban mitabang sa pagpasaka og kahoy ug bato agi sa mga damba ngadto kon asa kini gikinahanglan.[13]

Si Emma ug ubang mga babaye, sa kasamtangan, mihimo og mga sinina alang sa mga trabahante ug mipakaon kanila. Si Vilate Kimball, asawa ni Heber, milambod og kwarentay singko kilos nga balahibo sa karnero aron mahimong hilo, gihablon kini aron mahimong panapton, ug mitahi og mga sinina alang sa mga trabahante, wala gani magtipig og bisan usa lang ka parisan nga stocking alang sa iyang kaugalingon.

Ang kadasig sa mga Santos sa pagkompleto sa templo miawhag ni Sidney, apan ang utang sa simbahan nagkadako matag adlaw, ug tungod kay mipirma siya sa iyang ngalan sa kadaghanan sa labing dagko nga mga loan, nasayud siya nga madaot ang iyang panalapi kon mapakyas ang simbahan sa pagbayad niini. Sa dihang nakita niya ang kakabus sa mga Santos ug ang mga sakripisyo nga ilang gihimo aron mahuman ang templo, nahadlok usab si Sidney nga wala silay igong kapanguhaan o determinasyon sa pagkompleto niini.

Napuno sa kabalaka, usahay mokatkat siya ibabaw sa mga bongbong sa templo ug mangamuyo sa Dios sa pagpadala sa mga Santos sa kwarta nga ilang gikinahanglan aron mahuman ang templo. Samtang nag-ampo siya, ang mga luha mitulo gikan sa iyang mga mata ngadto sa mga bato ubus sa iyang mga tiil.[14]

Walo ka gatus ka kilometro sa amihanang silangan sa Kirtland, ang baynte uno anyos nga si Caroline Tippets mainampingong mibutang og dakong kantidad sa kwarta diha sa mga sinina ug ubang butang nga iyang dad-on gikan sa New York ngadto sa Missouri. Siya ug ang iyang manghud nga si Harrison mobalhin ngadto sa kasadpan, naglaum nga manimuyo duol sa Distrito sa Jackson. Nakadungog sila mahitungod sa pagpanglutos sa mga Santos didto, apan gusto nilang mosunod sa sugo sa Ginoo nga magpundok ngadto sa Missouri ug mopalit og yuta sa Zion sa dili pa kini paliton sa mga kaaway sa simbahan.[15]

Ang sugo usa ka bahin sa pinadayag nga nadawat ni Joseph human siya mahibalo mahitungod sa pagpapahawa sa mga Santos gikan sa Zion. “Palita ang tanang yuta,” mabasa kini, “nga mahimong mapalit sa Distrito sa Jackson, ug sa palibut nga mga distrito.” Ang kwarta magagikan sa mga donasyon. “Ipapundok sa tanang simbahan ang tanan nilang kwarta,” misugo ang Ginoo, “ug himoa nga matudlo ang mga dungganan nga mga tawo, gani ang maalamon nga mga tawo, ug ipadala sila aron pagpalit niini nga mga yuta.”[16]

Sa dihang ang mga lider sa branch ni Caroline nahibalo mahitungod sa pinadayag, mihangyo sila sa gamayng grupo sa mga Santos sa pagpuasa ug pag-ampo alang sa tabang sa Ginoo sa pagpangolekta og kwarta aron mapalit og yuta sa Missouri. Ang ubang miyembro sa branch mihatag og dagkong donasyon sa kwarta ug kabtangan ngadto sa pundo. Ang uban mihatag og pipila ka dolyares.

Si Caroline dunay mga $250 nga iyang mabutang sa pundo. Mas dako kini nga kwarta kay sa nadonar ni bisan kinsa diha sa branch ug tingali labaw pa kay sa gilauman ni bisan kinsa nga iyang ihatag, apan nasayud siya nga makatabang kini sa mga Santos nga matubos ang gisaad nga yuta. Sa dihang iyang gidugang ang iyang donasyon ngadto sa pundo, ang sumada miabut og mga $850, usa ka dakong kantidad sa kwarta.

Pagkahuman sa miting, si Harrison ug ang iyang ig-agaw nga si John gipili nga mobiyahe ngadto sa Missouri aron sa pagpalit sa yuta. Midesider si Caroline nga mokuyog kanila ug bantayan ang iyang bahin sa donasyon. Human nga napahiluna ni John ang pipila ka buluhaton ug ang mga sakop sa pamilya miandam og grupo sa mga hayop ug karwahe alang kanila, ang tulo andam na sa pagbiya padulong sa Missouri.

Pagsaka sa karwahe, naghinam-hinam si Caroline nga magsugod og bag-ong kinabuhi sa Kasadpan. Tungod kay ang mga Tippets nagplano nga mohapit sa Kirtland, ang ilang mga lider sa branch mihatag kanila og sulat sa pagpaila ngadto sa propeta, nga nagpasabut kon asa gikan ang ilang kwarta ug unsay tuyo nila nga buhaton niini.[17]

Sa tibuok tinglarag sa 1834, si Joseph ug ubang mga lider sa simbahan nagkapalta-palta na sa ilang mga bayranan sa yuta sa templo, ug ang tubo sa mga utang padayon nga nagkadako. Ang ubang trabahante miboluntaryo sa ilang panahon sa pagtrabaho sa templo, nga medyo nakapagaan sa pinansyal nga problema sa simbahan. Kon ang mga pamilya adunay sobra nga kwarta o mga butang, ila kining itanyag usahay sa simbahan alang sa proyekto sa templo.[18]

Ang ubang tawo, diha sa sulod ug gawas sa simbahan, mipautang, mipahulam og kwarta aron mapadayon ang konstruksyon. Ang mga donasyon ug mga hulam, sa laing bahin, maoy gibayad sa mga materyal ug nagtugot sa mga tawo nga wala untay trabaho nga makatrabaho.[19]

Kini nga mga paningkamot padayon nga nakapataas sa mga bongbong sa templo, ug sa katapusang mga bulan sa tuig, igo na ang gitas-on niini aron makasugod ang mga panday sa pagbutang og mga busaug alang sa ibabaw nga andana. Apan ang kwarta dili kanunay nga mopaigo, ug ang mga lider sa simbahan nag-ampo kanunay alang sa dugang nga kwarta.[20]

Sa sayong bahin sa Disyembre, ang pamilyang Tippets miabut sa Kirtland, ug si Harrison ug John mihatag sa sulat sa ilang branch ngadto sa high council. Tungod kay hapit na ang tingtugnaw, nangutana sila sa konseho kon mopadayon ba sila ngadto sa Missouri o mogahin sa tingtugnaw diha sa Kirtland. Human sa pipila ka diskusyon, ang high council mirekomendar nga mopundo ang pamilya sa Ohio hangtud sa tingpamulak.

Desperado alang sa kwarta, mihangyo usab ang konseho sa batan-ong mga lalaki nga pahulamon og kwarta ang simbahan, misaad nga bayaran kini sa dili pa sila mobiya sa tingpamulak. Nagkauyon si Harrison ug John nga pahulamon ang simbahan og tipik sa $850 gikan sa ilang branch. Tungod kay dako nga porsyon niana nga kwarta gikan kang Caroline, ang konseho mipatambong kaniya sa miting ug mipasabut sa mga termino sa utang, nga andam niyang gidawat.

Pagkasunod adlaw, si Joseph ug Oliver nagmaya samtang nagpasalamat sila sa Ginoo alang sa pinansyal sa kahupayan nga dala sa pamilyang Tippets.[21]

Dugang nga mga hulam ug mga donasyon ang miabut sa simbahan niana nga tingtugnaw, apan nasayud si Joseph nga dili gihapon kini igo nga ikabayad sa nagkadako nga galastuhan sa templo. Hinoon, gipakita ni Caroline Tippets ug sa iyang pamilya nga daghang mga Santos sa lagyo nga mga branch sa simbahan ang gustong mobuhat sa ilang bahin diha sa buhat sa Ginoo. Sa pagsugod sa bag-ong tuig, nakaamgo si Joseph nga kinahanglan siyang mangita og paagi sa paglig-on niini nga mga branch ug sa pagpangayo sa ilang tabang sa paghuman sa templo aron ang mga Santos matugahan og gahum.

Ang solusyon miabut gikan sa usa ka pinadayag nga nadawat ni Joseph pipila ka tuig na ang milabay nga nagsugo ni Oliver Cowdery ug David Whitmer sa pagpangita og napulog duha ka mga apostoles aron sa pagsangyaw sa ebanghelyo ngadto sa kalibutan. Sama sa mga apostoles sa Bag-ong Tugon, kini nga mga tawo kinahanglang molihok isip espesyal nga mga saksi ni Kristo, mamunyag diha sa Iyang ngalan ug mopundok sa mga kinabig ngadto sa Zion ug sa mga branch niini.[22]

Isip usa ka korum, ang napulog duha ka mga apostoles kinahanglang molihok usab isip usa ka pabalhin-balhin nga high council ug mangalagad sa mga dapit nga wala malakip sa hurisdiksyon sa mga high council sa Ohio ug sa Missouri.[23] Niini nga kapasidad, magiyahan nila ang misyonaryo nga buhat, madumala ang mga branch, ug makakuha og pundo alang sa Zion ug sa templo.

Usa ka Dominggo sa sayong bahin sa Pebrero, gidapit ni Joseph si Brigham ug Joseph Young sa iyang panimalay. “Gusto nako nga inyong ipahibalo sa tanang kaigsoonan nga nagpuyo sa mga branch, sulod sa resonable nga distansya gikan niini nga lugar, nga magpundok alang sa usa ka kinatibuk-ang komperensya sa sunod Sabado,” gisultihan niya ang mga brother. Niana nga komperensya, gipasabut niya, napulog duha ka mga tawo ang itudlo ngadto sa bag-ong korum.

“Ug ikaw,” miingon si Joseph ngadto ni Brigham, “usa kanila.”[24]

Pagkasunod semana, niadtong Pebrero 14, 1835, ang mga Santos sa Kirtland nagpundok alang sa komperensya. Ubos sa direksyon ni Joseph, si Oliver, David, ug ang ilang kaubang saksi sa Basahon ni Mormon, si Martin Harris, mipahibalo sa mga sakop sa Korum sa Napulog Duha ka mga Apostoles. Ang matag usa sa mga lalaki nga gitawag nakaserbisyo og misyon sa pagsangyaw, ug ang walo kanila nakamartsa sa Kampo sa Israel.[25]

Si Thomas Marsh ug David Patten, nga sobra na sa treynta anyos, mao ang kinamagulangan sa Napulog Duha. Si Thomas usa sa labing una nga mga kinabig, nga nakaangkon og pagpamatuod sa Basahon ni Mormon samtang giimprinta pa ang unang mga kopya. Si David nakaserbisyo og pipila ka misyon sa tulo ka tuig sukad sa iyang pagkakabig.[26]

Sama sa gisulti ni Joseph sa milabay nga semana, si Brigham gitawag usab ngadto sa korum. Ingon man ang iyang suod nga higala, si Heber Kimball. Silang duha parehong matinud-anon nga nakaserbisyo isip mga kapitan sa Kampo sa Israel. Karon biyaan na usab ni Brigham ang iyang pandayanan ug ni Heber ang iyang hulmahan og kulon aron sa pagbuhat sa sugo sa Ginoo.

Sama sa mga apostoles sa Bag-ong Tugon nga sila si Pedro ug Andres ug Santiago ug Juan, duha ka parisan nga mga lalaki ang gitawag ngadto sa Napulog Duha. Si Parley ug Orson Pratt mipakatap sa ebanghelyo ngadto sa silangan ug kasadpan ug karon mopahinungod na sa ilang kaugalingon sa pagserbisyo sa mga branch sa simbahan bisan asa. Si Luke ug Lyman Johnson misangyaw ngadto sa habagatan ug sa amihanan ug mogawas na usab, nga adunay apostolikanhong awtoridad karon.[27]

Parehas nga gipili sa Ginoo ang mga edukado ug wala makaeskwela. Si Orson Hyde ug William McLellin nakatudlo diha sa Tulunghaan sa mga Propeta ug gidala ang ilang hait nga salabutan diha sa korum. Bisan og baynte tres anyos pa lang, si John Boynton nagmalampuson pag-ayo isip usa ka misyonaryo ug mao lang sa mga apostoles nga nakatambong og unibersidad. Ang manghud sa propeta nga si William wala makabaton og samang pormal nga edukasyon, apan maayo kaayo siya nga mamumulong, walay kahadlok atubangan sa oposisyon, ug abtik nga manalipod sa mga nanginahanglan.[28]

Human matawag ang mga apostoles, gihatagan sila ni Oliver og espesyal nga sugo. “Ayaw gayud og hunong sa pagpaningkamot hangtud nga inyong makita ang Dios, nawong sa nawong,” miingon siya kanila. “Lig-ona ang inyong pagtuo; iwakli ang inyong mga pagduha-duha, inyong mga sala, ug tanan ninyong kawalay pagtuo; ug walay makapugong kaninyo sa pagduol sa Dios.”

Misaad siya kanila nga mosangyaw sila sa ebanghelyo sa lagyo nga mga nasud ug mopundok sa daghang mga anak sa Dios ngadto sa kasiguroan sa Zion.

“Kamo mga tinugyanan niini nga pagpangalagad,” mipamatuod siya. “Duna kitay buluhaton nga dili mabuhat sa ubang mga tawo. Kinahanglang ipahayag ninyo ang ebanghelyo diha sa kaligdong ug kalunsay niini, ug itugyan kamo namo sa Dios ug sa pulong sa Iyang grasya.”[29]

Duha ka semana human maorganisar ang Napulog Duha, miestablisar si Joseph og laing korum sa priesthood nga moapil sa mga apostoles sa pagsangyaw sa ebanghelyo, paglig-on sa mga branch, ug pagpangolekta og mga donasyon alang sa simbahan. Ang mga sakop niining bag-o nga korum, gitawag nga Korum sa Seventy, pulus mga beterano sa Kampo sa Israel. Mobiyahe sila sa lagyong dapit, nga magsunod sa ehemplo sa kapitoan nga mga disipulo sa Bag-ong Tugon nga mibiyahe nga nagtinagurha ngadto sa matag siyudad aron sa pagsangyaw sa pulong ni Jesus.[30]

Ang Ginoo mipili og pito ka lalaki nga mangulo sa korum, lakip ni Joseph Young ug Sylvester Smith, ang kapitan sa pundok kinsa nakig-away sa propeta panahon sa pagmartsa sa Kampo sa Israel. Uban sa tabang sa high council sa Kirtland, ang duha ka lalaki misulbad sa ilang panagbangi niana nga ting-init ug nagpasayloay sa usag usa.[31]

Wala madugay human sa ilang tawag, ang propeta namulong ngadto sa bag-ong mga korum. “Ang uban kaninyo nangasuko kanako tungod kay wala kamo makig-away sa Missouri,” miingon siya. “Apan sultihan ko kamo, dili gusto sa Dios nga makig-away kamo.” Hinoon, mipasabut si Joseph, ang Dios mitawag kanila ngadto sa Missouri aron sa pagsulay sa ilang kaandam sa pagsakripisyo ug pagpahinungod sa ilang kinabuhi ngadto sa Zion, ug sa pagpadako sa gahum sa ilang pagtuo.

“Dili Niya maorganisar ang Iyang gingharian nga dunay napulog duha ka mga kalalakin-an nga moabli sa pultahan sa ebanghelyo ngadto sa mga nasud sa yuta, ug kapitoan ka kalalakin-an ubos sa ilang direksyon nga magsunod sa ilang lakang,” mitudlo siya, “gawas kon kuhaon Niya sila gikan sa usa ka pundok sa kalalakin-an kinsa mihalad sa ilang kinabuhi ug mihimo og ingon ka dako nga sakripisyo sama sa gibuhat ni Abraham.”[32]

Mubo nga mga sulat

1. ◀ Holbrook, “History of Joseph Holbrook,” 17–18.

2. ◀ Woodruff, Journal, [Hunyo 1834].

3. ◀ Joseph Smith History, 1838–56, volume A-1, 505. Hilisgutan: Healing [Pag-ayo]

4. ◀ Joseph Smith History, 1838–56, volume A-1, 506; addenda, 16, note 18.

5. ◀ “Afflicting,” The Evening and the Morning Star, Hulyo 1834, [8]; Joseph Smith History, 1838–56, volume A-1, 509.

6. ◀ George A. Smith, sa Journal of Discourses, Nob. 15, 1864, 11:8; Joseph Smith, Journal, Jan. 11, 1834, in JSP, J1:25; “A Mormon Battle,” Erie Gazette, July 31, 1834, [3].

7. ◀ Note, Mar. 8, 1832, sa JSP, D2:201–4; Minutes, Peb. 17, 1834, sa JSP, D3:435–39. Mga hilisgutan: First Presidency [Unang Kapangulohan]; Wards and Stakes [Mga Ward ug mga Stake]

8. ◀ Minutes, Peb. 17, 1834sa JSP, D3:435–39. Hilisgutan: Halangdon nga Konseho [High Council]

9. ◀ Minutes and Discourse, circa Hulyo 7, 1834, sa JSP, D4:90–96.

10. ◀ Tan-awa sa Robison, First Mormon Temple, 45–58; Bushman, Rough Stone Rolling, 306–8; ug Staker, Hearken, O Ye People, 401–34.

11. ◀ Kimball, “Journal and Record,” 20.

12. ◀ Ames, Autobiography and Journal, [10]; tan-awa usab sa Probert ug Manscill, “Artemus Millet,” 60–62.

13. ◀ Joseph Smith History, 1838–56, volume B-1, 553; Johnson, Reminiscences and Journal, 17–18; Staker, Hearken, O Ye People, 421–26, 436. Hilisgutan: Templo sa Kirtland

14. ◀ Kimball, “Journal and Record,” 20.

15. ◀ Tippets, Autobiography, [9]–[10]; tan-awa usab sa Doktrina ug mga Pakigsaad 101:67–73 (Revelation, Dis. 16–17, 1833, sa josephsmithpapers.org).

16. ◀ Doktrina ug mga Pakigsaad 101:70–73 (Revelation, Dis. 16–17, 1833, sa josephsmithpapers.org).

17. ◀ Tippets, Autobiography, [8]–[10]; Minutes, Nob. 28, 1834, sa JSP, D4:182–88; Editorial Note ug Joseph Smith, Journal, Nob. 29, 1834, sa JSP, J1:46–47.

18. ◀ Tan-awa sa Staker, Hearken, O Ye People, 412–28, 435–37.

19. ◀ Tan-awa sa Doktrina ug mga Pakigsaad 90:28–29 (Revelation, Mar. 8, 1833, sa josephsmithpapers.org); Tullidge, Women of Mormondom, 441; Staker, Hearken, O Ye People, 436, notes 8–9; Joseph Smith, Journal, Sept. 23, 1835, sa JSP, J1:62; ug Ames, Autobiography and Journal, [12].

20. ◀ Ames, Autobiography and Journal, [10]; Corrill, Brief History, 21, sa JSP, H2:151; Joseph Young to Lewis Harvey, Nob. 16, 1880, Church History Library; Robison, First Mormon Temple, 50.

21. ◀ Tippets, Autobiography, [11]–[12]; Minute Book 1, Nob. 29–30, 1834; Editorial Note ug Joseph Smith, Journal, Nob. 29, 1834, sa JSP, J1:46–47.

22. ◀ Doktrina ug mga Pakigsaad 18 (Revelation, Hunyo 1829–B, sa josephsmithpapers.org).

23. ◀ Doktrina ug mga Pakigsaad 102:30 (Revised Minutes, Peb. 18–19, 1834, sa josephsmithpapers.org).

24. ◀ Young, History of the Organization of the Seventies, 1.

25. ◀ Minutes, Discourse, and Blessings, Peb. 14–15, 1835, sa JSP, D4:219–28. Hilisgutan: Korum sa Napulog Duha ka mga Apostoles

26. ◀ Patten, Journal, [1]–[2], [4]–[14].

27. ◀ Tan-awa ang biyograpikanhong mga rekord alang kang Luke Johnson, Lyman Eugene Johnson, Parley Parker Pratt, ug Orson Pratt, Joseph Smith Papers website, josephsmithpapers.org.

28. ◀ Tan-awa ang biyograpikanhong mga rekord alang kang Orson Hyde, William Earl McLellin, John Farnham Boynton, ug William B. Smith, Joseph Smith Papers website, josephsmithpapers.org.

29. ◀ Joseph Smith History, 1838–56, volume B-1, 574; Minutes and Blessings, Peb. 21, 1835, sa JSP, D4:237–47.

30. ◀ Lucas 10:1. Hilisgutan: Korum sa Seventy

31. ◀ Minutes and Blessings, Peb. 28–Mar. 1, 1835, sa JSP, D4:255–64; Joseph Smith History, 1838–56, volume B-1, 577–78; Minutes, Ago. 11, 1834, sa JSP, D4:97–101; Minutes, Ago. 23, 1834, sa JSP, D4:108–9; Minutes, Ago. 28–29, 1834, sa JSP, D4:120–35; Sylvester Smith to Oliver Cowdery, Okt. 28, 1834, sa LDS Messenger and Advocate, Okt. 1834, 1:10–11.

32. ◀ Young, History of the Organization of the Seventies, 14.

Kapitulo 20

Ayaw Ko og Isalikway

Panahon sa ting-init sa 1835, samtang ang mga apostoles nagmisyon ngadto sa mga silangan nga estado ug sa Canada, nagtambayayong ang mga Santos sa paghuman sa templo ug pag-andam alang sa pagtuga sa gahum. Wala makasinati sa kagubot ug mga pagkawala nga giantus sa mga Santos sa Missouri, ang Kirtland mitubo ug miuswag sa espiritwal nga paagi samtang ang mga kinabig nagpundok sa lungsod ug mitabang sa buhat sa Ginoo.[1]

Pagka-Hulyo, usa ka poster nga nagpahibalo og “Mga Karaang Butang sa Ehipto” mitumaw sa lungsod. Naghisgot kini sa pagkadiskobre sa gatusan ka mga mummy sa usa ka lubnganan sa Ehipto. Ang pipila sa mga mummy, ingon man usab ang pipila ka karaan nga mga linukot nga papyrus, gipakita libut sa Estados Unidos, nga nakadani og dagkong pundok sa mga tumatan-aw.[2]

Si Michael Chandler, ang tawo nga mipakita sa karaang mga butang, nakadungog ni Joseph ug mianha sa Kirtland aron masayran kon gusto ba siyang mopalit niini.[3] Gisusi ni Joseph ang mga mummy, apan mas interesado siya sa mga linukot nga basahon. Napuno kini sa kahibulongan nga mga sinulat ug talagsaon nga mga imahe sa mga tawo, mga sakayan, mga langgam, ug mga bitin.[4]

Gitugutan ni Chandler ang propeta nga dad-on ang mga linukot ngadto sa balay ug tun-an kini sa tibuok gabii. Nasayud si Joseph nga ang Ehipto adunay importanting bahin sa kinabuhi sa pipila ka mga propeta sa Biblia. Nasayud usab siya nga si Nephi, Mormon, ug ubang mga tigsulat sa Basahon ni Mormon mirekord sa ilang mga pulong sa unsay gitawag ni Moroni nga “inusab nga Ehiptohanon.”[5]

Samtang gisusi niya ang mga sinulat diha sa linukot nga mga basahon, iyang nabantayan nga naglangkob kini og importanting mga pagtulun-an gikan sa patriyarka sa Daang Tugon nga si Abraham. Nakigkita ni Chandler pagkasunod adlaw, nangutana si Joseph kon pilay baligya niya sa linukot nga mga basahon.[6] Miingon si Chandler nga ikuridas lang niya pagbaligya ang linukot nga mga basahon ug mga mummy, sa kantidad nga $2,400.[7]

Ang presyo taas ra kaayo kay sa maabut ni Joseph. Nanlimbasug pa ang mga Santos sa paghuman sa templo tungod sa limitadong pundo, ug diyutay ra ang mga tawo sa Kirtland nga adunay kwarta nga mopahulam niya. Apan nagtuo si Joseph nga ang linukot nga mga basahon angay lang sa presyo niini, ug siya ug ang uban dali nga nakatigom og igong kwarta aron mapalit ang karaang mga butang.[8]

Ang kahinam mikaylap sa simbahan samtang si Joseph ug ang iyang mga tigsulat naningkamot nga masabtan ang karaang mga simbolo, masaligon nga ang Ginoo sa dili madugay mopadayag sa mensahe niini ngadto sa mga Santos.[9]

Kon dili mobasa si Joseph sa linukot nga mga basahon, iplastar niya kini ug ang mga mummy aron makita sa mga bisita. Nainteresado og maayo si Emma sa karaang mga butang ug naminaw og maayo samtang gipasabut ni Joseph ang iyang nasabtan sa mga sinulat ni Abraham. Sa dihang ang kuryuso nga mga tawo mihangyo nga motan-aw sa mga mummy, siya mismo ang mopakita niini sa kasagaran, mopaambit sa unsay gitudlo ni Joseph kaniya.[10]

Mahinamon kaayo kadto nga panahon nga magpuyo sa Kirtland. Samtang ang mga kritiko sa simbahan nanglutos gihapon sa mga Santos, ug ang utang padayon nga nakapabalaka ni Joseph ug Sidney, nakita ni Emma sa iyang palibut ang mga panalangin sa Ginoo. Ang mga trabahante sa templo mikompleto sa atop pagka-Hulyo ug misugod dayon sa pagtukod og taas nga panting.[11] Misugod si Joseph ug Sidney sa pagpahigayon og mga miting sa Igpapahulay diha sa wala pa mahuman nga estraktura, nga makapundok usahay og usa ka libo ka mga tawo nga maminaw nila nga magsangyaw.[12]

Nagpuyo na karon si Emma ug Joseph sa usa ka balay duol sa templo, ug gikan sa iyang nataran, makita ni Emma si Artemus Millet ug Joseph Young nga mitaklap og medyo asul nga stucco sa panggawas nga mga bongbong sa templo, diin ilang gikudlitan og mga linya aron makita nga daw sinapsap nga mga bloke sa bato.[13] Ubos sa direksyon ni Artemus, ang mga bata mitabang sa pagkolekta og mga piraso sa buak nga mga bildo ug mga plato aron dugmukon ngadto sa gagmay nga mga tipak ug isagol sa stucco. Diha sa kahayag sa adlaw, ang mga tipak nakapahimo sa mga bongbong sa templo nga maggilak-gilak samtang ang silaw mobanda niini sama sa mga dagway sa usa ka mutya.[14]

Ang balay ni Emma kanunay nga busy. Daghang mga tawo ang mitipon sa mga Smith, lakip ang pipila ka lalaki nga maoy mipadagan sa bag-ong buhatan sa pag-imprinta sa simbahan. Gawas sa pag-imprinta og bag-ong pamantalaan sa simbahan, ang Latter Day Saints’ Messenger and Advocate, kini nga mga lalaki mitrabaho sa pipila pa ka mga proyekto, lakip ang libro sa mga himno nga gihugpong ni Emma uban sa tabang ni William Phelps.[15]

Ang libro ni Emma naglakip og bag-ong mga himno sa mga Santos ug mas karaan nga buhat gikan sa ubang Kristiyano nga mga simbahan. Gisulat ni William ang pipila sa bag-o nga mga himno, ingon man si Parley Pratt ug usa ka bag-ong kinabig nga ginganlan og Eliza Snow. Ang katapusang himno mao ang kang William nga “Ang Espiritu sa Dios sama sa Kalayo,” usa ka kanta nga nagdayeg sa Dios tungod sa pagpahiuli sa ebanghelyo.

Nasayud si Emma nga ang mga tig-imprinta nagmantala usab og bag-o nga koleksyon sa mga pinadayag nga gitawag og ang Doktrina ug mga Pakigsaad. Gihugpong ubos sa pagdumala ni Joseph ug Oliver, ang Doktrina ug mga Pakigsaad usa ka kombinasyon sa mga pinadayag gikan sa wala mamantala nga Basahon sa mga Sugo ug sa mas bag-ong mga pinadayag, uban sa usa ka serye sa mga panudlo sa pagtuo nga gihatag sa mga lider sa simbahan ngadto sa mga elder.[16] Ang mga Santos midawat sa Doktrina ug mga Pakigsaad isip usa ka buhat sa kasulatan, sama ka importante sa Biblia ug Basahon ni Mormon.[17]

Niana nga tinglarag, samtang hapit na mahuman kini nga mga proyekto, ang mga lider sa simbahan gikan sa Missouri miabut sa Kirtland aron sa pagpangandam alang sa pagpahinungod sa templo ug sa pagtuga og gahum. Pagka-Oktubre 29, si Emma ug Joseph mipahigayon og usa ka panihapon agig pasidungog ni Edward Partridge ug sa uban nga miabut. Samtang nagmaya silang tanan diha sa panaghiusa nga ilang gibati sa usag usa, si Newel Whitney misulti kang Edward nga nanghinaut siya nga mokaon uban kaniya pagkasunod tuig didto sa Zion.

Nagtan-aw sa iyang mga higala, miingon si Emma nga nanghinaut siya nga ang tanan diha sa lamesa makahimo usab sa pag-apil kanila didto sa gisaad nga yuta.

“Amen,” miingon si Joseph. “Kon pagbuot sa Dios.”[18]

Human sa panihapon, mitambong si Joseph ug Emma og miting sa high council sa Kirtland. Ang manghud ni Joseph nga si William miakusar sa usa ka babaye sa simbahan nga pisikal nga miabuso sa iyang anak-anak nga babaye. Apil sa mga saksi nga namulong sa kaso mao si Lucy Smith, inahan ni Joseph ug William. Panahon sa iyang pagpamatuod, gipakgang siya ni Joseph sa dihang misugod siya sa paghisgot og butang nga nahusay ug nasulbad na sa konseho.[19]

Kalit nga mibarug, mipasangil si William kang Joseph nga wala motuo sa gisulti sa ilang inahan. Milingi si Joseph ngadto sa iyang igsoon ug misulti kaniya sa paglingkod. Gibaliwala siya ni William ug nagpabilin nga nagbarug.

“Lingkod,” mibalik og sulti si Joseph, naningkamot nga magpabiling kalma.

Miingon si William nga dili siya molingkod gawas kon pwersahon siya sa pagpalingkod ni Joseph.

Na-irita, miaksyon og biya sa kwarto si Joseph, apan gipugngan siya sa iyang amahan ug gihangyo sa pagpabilin. Pormal nga gipapadayon ni Joseph ang konseho ug nahuman ang husay. Sa pagtapos sa miting, igo na ang iyang kakalma aron mabinationg manamilit kang William.

Apan nasuko pa si William, kombinsido gihapon nga sayop si Joseph.[20]

Niining panahona, si Hyrum Smith ug ang iyang asawa, si Jerusha, mipatrabaho ni Lydia Bailey, usa ka baynte dos anyos nga kinabig, aron sa pagtabang diha sa ilang boardinghouse. Si Joseph ang mibunyag kang Lydia duha ka tuig na ang milabay dihang siya ug si Sidney mihimo og mubo nga misyon ngadto sa Canada.[21] Mibalhin si Lydia sa Kirtland wala madugay human niana, ug misaad si Hyrum ug Jerusha nga moatiman sila kaniya nga daw parte sa pamilya.

Ang buhat nakapa-busy ni Lydia. Tungod kay ang mga lider sa simbahan gikan sa Missouri anaa sa lungsod aron sa pagpangandam alang sa pagpahinungod sa templo, siya ug si Jerusha kanunay nga nagluto og mga pagkaon, naghapsay sa mga higdaanan, ug nanglimpyo sa balay. Panagsa ra siya nga dunay panahon nga makig-istorya sa mga boarder, bisan tuod si Newel Knight, dugay na nga higala sa mga Smith, nakakuha sa iyang pagtagad.[22]

“Si Brother Knight usa ka biyudo,” gisultihan siya ni Jerusha usa ka adlaw samtang nagtrabaho sila.

“Oh,” miingon si Lydia, nagpakaaron-ingnon nga dili interesado.

“Namatay ang iyang asawa sa miaging tinglarag,” miingon si Jerusha. “Hapit magupok ang iyang kasingkasing.”

Pagkadungog nga namatyan si Newel nakapahinumdom ni Lydia sa nawala kaniya.[23] Sa nag-edad siya og dise-sais anyos, naminyo siya sa usa ka batan-ong lalaki nga ginganlan og Calvin Bailey. Human sila naminyo, kusog nga miinom si Calvin ug usahay dagmalan siya ug ang ilang anak nga babaye.

Paglabay sa panahon, nawad-an sila sa ilang umahan tungod sa pag-inom ni Calvin, nga nakapapugos nila sa pag-abang og mas gamay nga balay. Nanganak si Lydia og lalaki didto, apan ang bata nabuhi lamang og usa ka adlaw. Gibiyaan ni Calvin si Lydia wala madugay, ug si Lydia ug ang iyang anak nga babaye mitipon sa iyang mga ginikanan.

Ingon og nag-anam ka maayo ang kinabuhi, apan nagkasakit ang iyang anak. Sa dihang namatay kini, daw ang katapusang kalipay ni Lydia namatay usab. Aron sa pagtabang kaniya nga makasugakod sa pagkawala, gipadala siya sa iyang mga ginikanan ngadto sa mga higala sa Canada. Didto iyang nadunggan ang ebanghelyo ug nagpabunyag, ug sukad niadto, ang iyang kinabuhi mas malipayon ug mas malaumon. Apan nag-inusara siya ug nangandoy og kauban.[24]

Usa ka adlaw, giduol siya ni Newel sa itaas nga lawak sa balay sa mga Smith. “Naghunahuna ko nga ang imong kahimtang, ingon man ang akoa, medyo mingaw,” miingon si Newel, gigunitan ang iyang kamot. “Tingali mahimo kitang makig-uban sa usag usa.”[25]

Hilum nga milingkod si Lydia. “Nasayud siguro ka sa akong sitwasyon,” miingon siya nga magul-anon. “Wala gayud ko kahibalo kon asa ang akong bana, o kon buhi pa ba siya o patay na.” Kon walay diborsyo gikan ni Calvin, gibati niya nga dili siya mahimong makigminyo kang Newel.

“Isakripisyo na lang nako ang tanan nakong pagbati, ug bisan ang kinabuhi,” miingon siya sa dayong pagbiya sa kwarto, “kay sa mopalayo sa pagkahiyasnon o makapasilo sa akong Langitnong Amahan.”[26]

Pagkasunod adlaw human makiglalis sa iyang igsoon, si Joseph nakadawat og sulat gikan kaniya. Nasuko si William tungod kay ang high council mibasol kaniya, ug dili ni Joseph, tungod sa panaglalis. Nagtuo nga sakto siya sa pagbadlong kang Joseph atubangan sa high council, miinsister siya nga pribadong makigkita ni Joseph aron sa pagdepensa sa iyang binuhatan.[27]

Miuyon si Joseph nga makigkita kang William, misugyot nga mopaambit ang matag usa kanila sa ilang bersyon sa unsay nahitabo, moangkon sa ilang mga sayop, ug mangayo og pasaylo sa bisan unsang sayop nga nabuhat. Tungod kay si Hyrum adunay makapakalma nga impluwensya sa pamilya, gidapit siya ni Joseph sa pag-apil kanila ug sa paghimo og makiangayon nga paghukom kon si kinsa ang sayop.[28]

Miadto si William sa balay ni Joseph pagkasunod adlaw, ug ang managsoon nagpuli-puli sa pagpasabut sa panaglalis. Miingon si Joseph nga nasuko siya nga namulong si William sa dili angay nga paagi atubangan sa konseho ug wala motahud sa iyang posisyon isip presidente sa simbahan. Milimud si William nga wala siya motahud ug miinsister nga si Joseph ang nasayop.

Naminaw og maayo si Hyrum sa iyang mga igsoon. Sa nahuman na sila, misugod si Hyrum sa paghatag sa iyang opinyon, apan mipakgang si William, mipasangil nga siya ug si Joseph mihan-ok sa tanang sayop diha kaniya. Misulay sa pagpakalma niya si Joseph ug Hyrum, apan masuk-anon siyang migawas sa balay. Wala madugay nianang adlawa, gipadala niya kang Joseph ang iyang lisensya sa pagsangyaw.

Sa wala madugay ang tibuok Kirtland nahibalo mahitungod sa panagbangi. Mibahin kini sa kasagarang suod kaayo nga pamilyang Smith, diin nagkakontra batok sa usag usa ang mga igsoon ni Joseph. Nabalaka nga gamiton sa iyang mga kritiko ang panag-away batok kaniya ug sa simbahan, mipalayo si Joseph kang William, nanghinaut nga mawagtang ang kasuko sa iyang igsoon.[29]

Apan mipadayon si William sa pagyawyaw batok kang Joseph sa unang mga semana sa Nobyembre, ug wala madugay ang ubang mga Santos mipili na og madapigan. Gipanghimaraut sa mga apostoles ang kinaiya ni William ug mihulga nga taktakon siya gikan sa Korum sa Napulog Duha. Hinoon, si Joseph nakadawat og pagpadayag nga nag-awhag kanila nga magmapailubon ngadto ni William.[30]

Nagtan-aw sa mga pagkabahin-bahin nga nahitabo libut kaniya, naguol si Joseph. Niana nga ting-init, ang mga Santos nagkahiusa sa pagtrabaho uban sa katuyoan ug pakigdait, ug ang Ginoo mipanalangin kanila sa mga Ehiptohanon nga mga talaan ug dakong pag-uswag sa templo.

Apan karon, diin ang pagtuga sa gahum hapit na nilang makab-ut, dili sila magkahiusa sa kasingkasing ug hunahuna.[31]

Sa tibuok tinglarag sa 1835, si Newel Knight nagpabilin nga determinado sa pakigminyo kang Lydia Bailey. Nagtuo nga ang balaod sa Ohio nagtugot sa mga babaye nga gibiyaan sa ilang mga bana nga maminyo pag-usab, giawhag niya si Lydia nga biyaan na ang nangagi. Apan bisan gusto kaayo ni Lydia nga makigminyo kang Newel, gusto niyang masayud kon matarung ba kini diha sa mga mata sa Dios.

Nagpuasa ug nag-ampo si Newel sulod sa tulo ka adlaw. Sa ikatulong adlaw, gihangyo niya si Hyrum sa pagpangutana kang Joseph kon husto ba nga iyang minyoan si Lydia. Misugot si Hyrum nga makig-istorya sa iyang igsoon, ug mibiya si Newel aron motrabaho sa templo nga walay sulod ang tiyan.

Nagtrabaho gihapon si Newel sa dihang giduol siya ni Hyrum wala madugay nianang adlawa. Gisultihan siya ni Hyrum nga nangutana si Joseph sa Ginoo ug nakadawat og tubag nga si Lydia ug si Newel angay nga magminyo. “Kon mas dali sila nga maminyo, mas maayo,” miingon si Joseph. “Sultihi sila nga walay balaod nga makadaot kanila. Dili sila angay nga mahadlok sa balaod sa Dios o sa tawo.”

Nalipay og maayo si Newel. Gibuhian ang iyang mga himan, midagan siya ngadto sa boardinghouse ug gisultihan si Lydia sa gisulti ni Joseph. Hilabihan ang kalipay ni Lydia, ug siya ug si Newel mipasalamat sa Dios sa Iyang kaayo. Gihangyo siya ni Newel nga makigminyo kaniya, ug misugot siya. Midali-dali dayon si Newel sa pag-adto sa kan-anan aron sa pagtapos sa iyang pagpuasa.

Miuyon si Hyrum ug Jerusha nga maoy modumala sa kasal pagkasunod adlaw. Gusto ni Lydia ug Newel nga si Joseph ang mopahigayon sa seremonya, apan nasayud sila nga wala pa siya makapahigayon og kasal sukad ug wala masayud kon aduna ba siyay legal nga awtoridad sa pagbuhat niini.

Hinoon, pagkasunod adlaw, samtang nangimbitar si Hyrum og mga bisita alang sa seremonya, gisultihan niya si Joseph nga nangita pa siya og tawo nga mokasal sa duha. “Hunong!” Misulti si Joseph. “Akoy mokasal mismo kanila!”

Ang balaod sa Ohio nagtugot sa mga ministro sa mga simbahan nga pormal nga naorganisar sa pagkasal og mga magtiayon.[32] Mas importante, nagtuo si Joseph nga ang iyang katungdanan sa Melchizedek Priesthood balaanong nagtugut kaniya sa pagpahigayon og mga kaminyoon. “Ang Ginoong Dios sa Israel mihatag kanako og awtoridad sa paghiusa og mga tawo diha sa balaan nga higot sa kaminyoon,” mideklarar siya, “ug sugod karon gamiton ko kana nga pribelihiyo.”

Giabi-abi ni Hyrum ug Jerusha ang mga bisita sa kasal ngadto sa ilang panimalay sa usa ka mabugnaw nga gabii sa Nobyembre. Ang kahumut sa kumbira sa kasal mipuno sa kwarto samtang ang mga Santos nag-ampo ug nanganta sa pagsaulog sa okasyon. Mibarug si Joseph ug mihangyo ni Lydia ug Newel sa pag-apil kaniya sa atubangan sa kwarto ug sa paggunit sa mga kamot sa usag usa. Gipasabut niya nga ang kaminyoon giestablisar sa Dios didto sa Tanaman sa Eden ug kinahanglan nga ipahigayon pinaagi sa walay katapusan nga priesthood.

Milingi ngadto ni Lydia ug Newel, gipasaad niya sila nga ilang ubanan ang usag usa sa tibuok kinabuhi isip bana ug asawa. Gideklarar niya sila nga naminyo na ug miawhag kanila sa pagsugod og usa ka pamilya, mipanalangin kanila og taas nga kinabuhi ug prosperidad.[33]

Ang kasal ni Lydia ug Newel maoy usa ka malipayong panghitabo sa lisud nga tingtugnaw ni Joseph. Sukad sa iyang pakiglalis ni William, wala na siya makatutok sa linukot nga Ehiptohanon nga mga basahon o sa pag-andam sa mga Santos alang sa pagtuga og gahum. Naningkamot siya nga mangulo nga malipayon, nga nagsunod sa Espiritu sa Ginoo. Apan ang kagubot diha sa iyang pamilya ug ang mga palas-anon sa paggiya sa simbahan makakapoy, ug usahay sakit siyang namulong ngadto sa mga tawo sa dihang nakahimo sila og sayop.[34]

Pagka-Disyembre, si William misugod sa pagpahigayon og dili pormal nga kapunungan sa pagdebate diha sa iyang panimalay. Nanghinaut nga ang mga debate makahatag og mga oportunidad sa pagkat-on ug pagtudlo pinaagi sa Espiritu, nakahukom si Joseph nga moapil. Ang unang duha ka miting sa kapunungan hapsay ra, apan sa ikatulong panagtigum, ang maayong buot sa grupo nausab sa dihang gibalda ni William ang laing apostol atol sa pagdebate.

Ang pagpangbalda ni William nakahimo sa pipila ka mga tawo sa pagpangutana kon angay bang magpadayon ang kapunungan. Nasuko si William ug nahitabo ang panaglalis. Misagbat si Joseph, ug wala madugay nag-insultohanay na siya ug si William.[35] Gisulayan sa pagpakalma ni Joseph Sr. ang iyang mga anak, apan walay mipatuo, ug mikalit og hasmag si William sa iyang igsoon.

Nagdali sa pagdepensa sa iyang kaugalingon, misulay si Joseph sa pagtangtang sa iyang kupo, apan nasangit ang iyang mga kamot sa buktunan sa kupo. Kusog nga misumbag si William, pabalik-balik, nga nakapasamot sa mga bun-og nga nadawat ni Joseph sa dihang gibu-buan siya og alkitran ug balahibo. Sa dihang nabira na sa pipila ka mga lalaki si William, si Joseph naghigda sa salog, naglisud sa paglihok.[36]

Paglabay sa pipila ka adlaw, samtang naulian siya gikan sa pakig-away, nakadawat si Joseph og mensahe gikan sa iyang igsoon. “Gibati nako nga usa ka katungdanan ang paghimo og mapainubsanon nga pagkumpisal,” namahayag si William. Nahadlok nga dili siya takus sa iyang calling, gihangyo niya si Joseph sa pagtangtang kaniya gikan sa Korum sa Napulog Duha.[37]

“Ayaw ko og isalikway tungod sa akong nabuhat, apan paningkamot sa pagluwas kanako,” mihangyo siya. “Naghinulsol ko sa akong nabuhat kanimo.”[38]

Mitubag si Joseph sa sulat, mipahayag og paglaum nga magkauli sila. “Hinaut kuhaon sa Dios ang kalagot gikan kanatong duha,” mideklarar siya, “ug hinaut nga mapahiuli ang tanan nga mga panalangin, ug ang nangagi makalimtan na sa hangtud.”[39]

Sa unang adlaw sa bag-ong tuig, ang managsoon nagkita uban sa ilang amahan ug ni Hyrum. Nag-ampo si Joseph Sr. alang sa iyang mga anak ug mihangyo kanila sa pagpasaylo sa usag usa. Samtang namulong siya, nakita ni Joseph nga nasakitan pag-ayo ang ilang amahan sa away nilang William. Ang Espiritu sa Dios mipuno sa kwarto, ug nalukmay ang kasingkasing ni Joseph. Makita usab si William nga daw nagbasol. Giangkon niya ang iyang sayop ug mihangyo na usab nga pasayloon ni Joseph.

Nasayud nga nasayop usab siya, nangayo og pasaylo si Joseph sa iyang igsoon. Nakigsaad dayon sila nga mas maningkamot pa sa paglig-on sa usag usa ug sa pagsulbad sa ilang mga panaglahi uban sa kaaghup.

Gipasulod ni Joseph sa kwarto si Emma ug ang iyang inahan, ug giusab niya ug ni William ang ilang pakigsaad. Ang mga luha sa kalipay midagayday sa ilang mga nawong. Giyukbo nila ang ilang mga ulo, ug nag-ampo si Joseph, mapasalamaton nga ang iyang pamilya nagkahiusa na usab.[40]

Mubo nga mga sulat

1. ◀ William W. Phelps to Sally Waterman Phelps, Hunyo 2, 1835, sa JSP, D4:335–36; William W. Phelps to Sally Waterman Phelps, sa Historian’s Office, Journal History of the Church, Hulyo 20, 1835; kini nga sulat gikopya gikan sa orihinal nga sulat nga anaa sa apo ni William W. Phelps. Hilisgutan: Kirtland, Ohio

2. ◀ Historical Introduction to Book of Abraham Manuscript, circa Early Hulyo–circa Nob. 1835–A [Abraham 1:4–2:6], sa JSP, D5:71–77; “Egyptian Antiquities,” Times and Seasons, Mayo 2, 1842, 3:774.

3. ◀ Joseph Smith History, 1838–56, volume B-1, 595–96; “Egyptian Antiquities,” Times and Seasons, Mayo 2, 1842, 3:774; Oliver Cowdery to William Frye, Dis. 22, 1835, sa Oliver Cowdery, Letterbook, 68–74; “Egyptian Mummies,” LDS Messenger and Advocate, Dis. 1835, 2:234–35; Certificate from Michael Chandler, Hulyo 6, 1835, sa JSP, D4:361–65.

4. ◀ “Egyptian Mummies,” LDS Messenger and Advocate, Dis. 1835, 2:234–35; tan-awa usab sa “Egyptian Papyri,” sa josephsmithpapers.org.

5. ◀ Historical Introduction to Certificate from Michael Chandler, Hulyo 6, 1835, sa JSP, D4:362; Tullidge, “History of Provo City,” 283; William W. Phelps to Sally Waterman Phelps, sa Historian’s Office, Journal History of the Church, Hulyo 20, 1835; Mormon 9:32.

6. ◀ Joseph Smith History, 1838–56, volume B-1, 596; Oliver Cowdery to William Frye, Dis. 22, 1835, sa Oliver Cowdery, Letterbook, 68–74; Historical Introduction to Certificate from Michael Chandler, Hulyo 6, 1835, sa JSP, D4:362; Tullidge, “History of Provo City,” 283.

7. ◀ JSP, D4:363, note 9; Joseph Coe to Joseph Smith, Ene. 1, 1844, Joseph Smith Collection, Church History Library; Orson Pratt, sa Journal of Discourses, Ago. 25, 1878, 20:65.

8. ◀ Joseph Coe to Joseph Smith, Ene. 1, 1844, Joseph Smith Collection, Church History Library; Peterson, Story of the Book of Abraham, 6–8.

9. ◀ William W. Phelps to Sally Waterman Phelps, sa Historian’s Office, Journal History of the Church, Hulyo 20, 1835. Hilisgutan: Book of Abraham Translation [Hubad sa Basahon ni Abraham]

10. ◀ Lyman and others, No Place to Call Home, 44.

11. ◀ William W. Phelps to Sally Waterman Phelps, sa Historian’s Office, Journal History of the Church, Hulyo 20, 1835; “The House of God,” LDS Messenger and Advocate, Hulyo 1835, 1:147; tan-awa usab sa Robison, First Mormon Temple, 153.

12. ◀ “Short Sketch of the Life of Levi Jackman,” 17. Hilisgutan: Sacrament Meetings [Mga Miting sa Sakrament]

13. ◀ Staker, Hearken, O Ye People, map 8, 413; Anderson, Joseph Smith’s Kirtland, 155; Lysander Gee to Joseph Millet, Hulyo 18, 1885, kopya, sa Millet, Record Book, 34; Probert and Manscill, “Artemus Millet,” 60.

14. ◀ Millet, “J. Millet on Cape Breton Island,” 93–94; Probert ug Manscill, “Artemus Millet,” 64.

15. ◀ Minutes, Sept. 14, 1835, sa JSP, D4:414–15; Doktrina ug mga Pakigsaad 25 (Revelation, Hulyo 1830–C, sa josephsmithpapers.org); Minutes, Abr. 30, 1832, sa JSP, D2:240; tan-awa usab sa Hicks, Mormonism and Music. Hilisgutan: Hymns [Mga Himno]

16. ◀ Collection of Sacred Hymns, 120–21; Backman, Heavens Resound, 281–82; Robinson, “Items of Personal History,” Return, Abr. 1889, 58; William W. Phelps to Sally Waterman Phelps, Sept. 16, 1835, Church History Library; Historical Introduction to Revelation, Ago. 2, 1833–B [DC 94], sa JSP, D3:203–4; William W. Phelps to Sally Waterman Phelps, Mayo 26, 1835, William W. Phelps, Papers, Brigham Young University; Preface to Doctrine and Covenants, Peb. 17, 1835, sa JSP, D4:234–37.

17. ◀ Minutes, Ago. 17, 1835, sa JSP, D4:382–96. Mga Hilisgutan: Doctrine and Covenants [Doktrina ug mga Pakigsaad], Lectures on Theology (“Lectures on Faith”) [Mga Panudlo sa Teyolohiya (“Mga Panudlo sa Pagtuo”)]

18. ◀ Minutes, Hunyo 23, 1834, sa JSP, D4:80–84; Joseph Smith, Journal, Okt. 29, 1835, sa JSP, J1:76–77.

19. ◀ Joseph Smith, Journal, Okt. 29, 1835, sa JSP, J1:77; Minutes, Okt. 29, 1835, sa JSP, D5:26–29; tan-awa usab sa Lucy Mack Smith, History, 1844–45, book 11, [4]–[5]. Hilisgutan: Church Discipline [Disiplina sa Simbahan]

20. ◀ Joseph Smith, Journal, Okt. 29 ug 30, 1835, sa JSP, J1:77–79.

21. ◀ Knight, Autobiography and Journal, [63]; Gates, Lydia Knight’s History, 16–23; Hartley, “Newel and Lydia Bailey Knight’s Kirtland Love Story,” 10–14.

22. ◀ Knight, Autobiography and Journal, [56]. Hilisgutan: Daily Life of First-Generation Latter-day Saints [Ang Inadlaw nga Kinabuhi sa Unang Henerasyon nga mga Santos sa Ulahing mga Adlaw]

23. ◀ Gates, Lydia Knight’s History, 26–27.

24. ◀ Knight, Autobiography and Journal, [60]–[63]; Gates, Lydia Knight’s History, 10–12; Hartley, “Newel and Lydia Bailey Knight’s Kirtland Love Story,” 9–10.

25. ◀ Knight, Autobiography and Journal, [56]. Ang orihinal nga tinubdan nagsulti nga “Giingnan nako siya nga naghunahuna ko nga ang iyang sitwasyon, ingon man ang akoa medyo mingaw.”

26. ◀ Knight, Autobiography and Journal, [56]; Gates, Lydia Knight’s History, 27.

27. ◀ Joseph Smith, Journal, Okt. 30, 1835, sa JSP, J1:79.

28. ◀ Joseph Smith, Journal, Okt. 30–31, 1835, sa JSP, J1:79–80.

29. ◀ Joseph Smith, Journal, Okt. 31, 1835, sa JSP, J1:80.

30. ◀ Joseph Smith, Journal, Okt. 31 ug Nob. 3, 1835, sa JSP, J1:80, 83; Revelation, Nob. 3, 1835, sa JSP, D5:32–36.

31. ◀ Tan-awa sa Tyler, “Recollection of the Prophet Joseph Smith,” 127–28. Hilisgutan: Dissent in the Church [Mga Pagsupak diha sa Simbahan]

32. ◀ Historical Introduction to Marriage License for John F. Boynton and Susan Lowell, Nob. 17, 1835, sa JSP, D5:65–66; tan-awa usab sa Bradshaw, “Joseph Smith’s Performance of Marriages in Ohio,” 23–69.

33. ◀ Knight, Autobiography and Journal, [56]–[59]; Gates, Lydia Knight’s History, 28–31; Joseph Smith, Journal, Nob. 24, 1835, sa JSP, J1:109–10; Hartley, “Newel and Lydia Bailey Knight’s Kirtland Love Story,” 6–22.

34. ◀ Tan-awa sa Bushman, Rough Stone Rolling, 298–300; ug Joseph Smith, Journal, Nob. 8 ug Dis. 12, 1835; Ene. 16, 1836, sa JSP, J1:86, 120, 158.

35. ◀ Joseph Smith, Journal, Nob. 18, Dis. 12 ug 16, 1835, sa JSP, J1:106, 120–21, 124.

36. ◀ Makasaysayanong Pasiuna sa Letter from William Smith, Dis. 18, 1835, sa JSP, D5:112; Joseph Smith, Journal, Dis. 16, 1835, sa JSP, J1:124; Joseph Smith History, 1834–36, 149–50, sa JSP, H1:147–48; Joseph Smith to William Smith, circa Dis. 18, 1835, sa JSP, D5:115–21.

37. ◀ William Smith to Joseph Smith, Dis. 18, 1835, sa JSP, D5:109–15; Joseph Smith, Journal, Dis. 18, 1835, sa JSP, J1:129–30.

38. ◀ William Smith to Joseph Smith, Dis. 18, 1835, sa JSP, D5:114; Joseph Smith, Journal, Dis. 18, 1835, sa JSP, J1:130.

39. ◀ Joseph Smith to William Smith, circa Dis. 18, 1835, sa JSP, D5:115–21; Joseph Smith, Journal, Dis. 18, 1835, sa JSP, J1:131–34.

40. ◀ Joseph Smith, Journal, Ene. 1, 1836, sa JSP, J1:141.

Kapitulo 21

Ang Espiritu sa Dios

Human makig-uli sa iyang igsoon, gitutukan na usab ni Joseph ang paghuman sa templo. Samtang gamay lamang kini kon itandi sa tag-as nga mga katedral sa Europa, ang templo mas taas ug mas nindot kay sa kadaghanan sa mga building sa Ohio. Ang mga biyahero sa dalan padulong sa Kirtland dali nga makakita sa mabulukon nga tore sa kampana niini ug masanag nga pulang atop ibabaw sa kakahuyan. Ang nagkidlap-kidlap nga mga bongbong nga gitaklapan og stucco, hayag nga berde nga mga pultahan, ug pinatalinis nga Gothic nga mga bintana nakahimo niini nga nindot kaayong tan-awon.[1]

Sa hinapos sa Enero 1836, ang sulod sa templo hapit na mahuman, ug giandam ni Joseph ang mga lider sa simbahan alang sa pagtuga og balaang gahum nga gisaad sa Ginoo nga ihatag kanila. Walay siguradong nasayud kon sama sa unsa ang pagtuga [endowment], apan mipasabut si Joseph nga moabut kini human mapahigayon niya ang mga ordinansa sa simbolikanhong paghugas ug pagdihog sa mga tawo nga gi-orden sa priesthood, sama nga si Moises mihugas ug midihog sa mga pari ni Aaron diha sa Daang Tugon.[2]

Ang mga Santos nakabasa usab og mga tudling sa Bag-ong Tugon nga mihatag og panabut kabahin sa pagtuga. Human sa Iyang Pagkabanhaw, mitambag si Jesus sa Iyang mga apostoles nga dili mobiya sa Jerusalem aron sa pagsangyaw sa ebanghelyo hangtud nga sila “pagatugahan uban sa gahum nga gikan sa kahitas-an.” Wala madugay, sa adlaw sa Pentecostes, ang mga apostoles ni Jesus nakadawat niini nga gahum sa dihang ang Espiritu mikunsad diha kanila sama sa naghaguros nga hangin, ug namulong sila sa lahi nga mga pinulongan.[3]

Samtang nangandam ang mga Santos sa ilang endowment [pagtuga], naglaum sila og susama nga espiritwal nga pagbu-bu.

Sa kahapunon sa Enero 21, si Joseph, iyang mga magtatambag, ug ang iyang amahan misaka sa hagdanan padulong sa lawting sa buhatan sa pag-imprinta sa luyo sa templo. Didto ang mga tawo simbolikanhong mihugas og limpyong tubig sa ilang mga kaugalingon ug mipanalangin sa usag usa sa ngalan sa Ginoo. Sa dihang nalimpyo na sila, miadto sila sa templo sa tupad, diin nakig-uban sila sa mga bishopric sa Kirtland ug Zion, midihog og gipahinungod nga lana sa ulo sa usag usa, ug mipanalangin sa usag usa.

Dihang turno na ni Joseph, ang iyang amahan midihog sa iyang ulo ug mipanalangin kaniya sa pagpangulo sa simbahan isip usa ka Moises sa ulahing mga adlaw, mihatag kaniya sa mga panalangin ni Abraham, Isaac, ug Jacob. Dayon ang mga magtatambag ni Joseph mipatong sa ilang mga kamot sa iyang ulo ug mipanalangin kaniya.[4]

Sa dihang nahuman sa mga lalaki ang ordinansa, ang kalangitan naabli ug si Joseph nakakita og panan-awon sa umaabut. Iyang nakita ang celestial nga gingharian, ang matahum nga ganghaan niini nga nagsiga sa iyang atubangan sama sa kalayo. Iyang nakita ang Dios Amahan ug si Jesukristo nga nanaglingkod sa mahimayaon nga mga trono. Ang mga propeta sa Daang Tugon nga si Adan ug Abraham tua usab didto, uban sa inahan ug amahan ug magulang ni Joseph nga si Alvin.

Ang pagkakita ni Joseph sa iyang igsoon nakapatingala niya. Si Alvin namatay wala madugay human sa unang pagbisita ni Moroni, ug wala gayud siyay kahigayunan nga mabunyagan pinaagi sa tukma nga awtoridad. Unsaon niya pagkapanunod sa celestial nga himaya? Ang pamilya ni Joseph dili motuo nga si Alvin anaa sa impyerno, sama sa gisugyot kausa sa usa ka tigsangyaw, apan ang iyang mahangturong kapaingnan nagpabiling misteryo kanila.

Samtang nahibulong si Joseph pagkakita niya sa iyang igsoon, iyang nadungog ang tingog sa Ginoo nga nag-ingon: “Tanan kinsa namatay, nga walay kahibalo niini nga ebanghelyo, kinsa unta makadawat niini kon sila gitugutan pa sa pagpabilin, mahimo nga manununod sa celestial nga gingharian sa Dios.”

Mipasabut ang Ginoo nga Iyang hukman ang tanang katawhan pinaagi sa ilang mga buhat ug mga tinguha sa ilang kasingkasing. Ang mga tawo nga sama og sitwasyon ni Alvin dili panghimarauton tungod sa kakulang sa mga oportunidad nga modawat sa ebanghelyo dinhi sa yuta. Mitudlo usab ang Ginoo ang gagmayng mga bata kinsa namatay sa wala pa moabut sa edad sa pagkamay-tulubagon, sama sa upat ka bata nga gilubong ni Joseph ug Emma, maluwas sa celestial nga gingharian.[5]

Human matapos ang panan-awon, si Joseph ug ang iyang mga magtatambag midihog sa mga sakop sa mga high council sa Kirtland ug Zion, kinsa mainampoong naghulat sa pikas kwarto. Samtang midawat ang mga lalaki sa ordinansa, dugang nga mga panan-awon sa langit ang gipakita kanila. Ang uban nakakita og mga anghel, ug ang uban nakakita sa nawong ni Kristo.

Napuno sa Espiritu, ang mga lalaki nanagna sa mga butang nga moabut ug midayeg sa Dios sa tibuok gabii.[6]

Paglabay sa duha ka bulan, sa buntag sa Marso 27, 1836, si Lydia Knight milingkod tupad sa ubang mga Santos diha sa ubos nga korte sa templo. Diha sa iyang palibut, ang mga tawo naghuot samtang ang mga usher mipalingkod og dugang nga mga tawo sa mga lingkuranan. Mga usa na ka libo ka mga Santos ang anaa sulod sa kwarto, ug daghan pa ang nagpunsisok sa atubangan nga mga agianan, malaumon nga pasudlon sila sa mga tigbantay sa pultahan.[7]

Nakabisita na si Lydia sa templo pipila ka higayon sukad sa iyang kaminyoon ni Newel upat ka bulan na ang milabay. Siya ug si Newel miadto sa templo panagsa aron maminaw og wali o panudlo.[8] Apan lahi kini nga pagbisita. Karon ang mga Santos nagpundok aron sa pagpahinungod sa templo sa Ginoo.

Gikan sa iyang lingkuranan, nakita ni Lydia ang mga lider sa simbahan nga nanglingkod sa ilang mga pwesto sa luyo sa tulo ka laray nga kinulitan nga mga pulpito sa duha ka bahin sa kwarto. Sa iyang atubangan, sa kasadpan nga bahin sa building, mao ang mga pulpito alang sa Unang Kapangulohan ug sa ubang mga lider sa Melchizedek Priesthood. Sa iyang luyo, sa habig sa silangan nga bongbong, mao ang mga pulpito alang sa bishopric ug mga lider sa Aaronic Priesthood. Isip sakop sa high council sa Missouri, si Newel naglingkod diha sa laray sa mga lingkuranan tupad niini nga mga pulpito.

Samtang naghulat siya sa pagsugod sa pagpahinungod, si Lydia nakadayeg usab sa matahum nga mga kahoy duol sa mga pulpito ug ang linya sa tag-as nga mga kolum diha sa tibuok kwarto. Sayo pa kadto sa buntag, ug ang kahayag sa adlaw midan-ag sa korte agi sa tag-as nga mga bintana subay sa kilid nga mga bongbong. Nagbitay sa ibabaw ang dagkong luna nga mga kurtina, nga mahimong ipaus-us ngadto sa mga lingkuranan aron mabahin-bahin ang dapit ngadto sa temporaryo nga mga kwarto.[9]

Sa dihang ang mga usher dili na makahimo sa pagpasulod og tawo ngadto sa kwarto, mibarug si Joseph ug nangayo og dispinsa niadtong wala nay kalingkuran. Misugyot siya nga mopahigayon og miting sa wala makasulod diha sa duol nga lawak-eskwelahan sa unang andana sa imprintahanan.[10]

Paglabay sa pipila ka minuto, human nga nahiluna na ang kongregasyon sa ilang mga lingkuranan, gibuksan ni Sidney ang miting ug kusganon nga namulong sa sobra duha ka oras. Human sa mubong pahulay, diin hapit tanan sa kongregasyon nagpabilin nga naglingkod, mibarug si Joseph ug mihalad sa pagpahinungod nga pag-ampo, nga iyang giandam uban sa tabang ni Oliver ug ni Sidney sa milabay nga adlaw.[11]

“Kami mangayo kanimo, O Ginoo, sa pagdawat niini nga balay,” miingon si Joseph, “ang binuhat sa among mga kamot, imong mga sulugoon, diin ikaw misugo kanamo sa pagtukod.” Mihangyo siya nga ang mga misyonaryo unta manglakaw, sinangkapan og gahum, aron sa pagsangyaw sa ebanghelyo ngadto sa mga kinatumyan sa yuta. Nag-ampo siya og panalangin alang sa mga Santos sa Missouri, alang sa mga lider sa mga nasud sa kalibutan, ug alang sa nagkatibulaag nga Israel.[12]

Mihangyo usab siya sa Ginoo nga tugahan og gahum ang mga Santos. “Himoa nga ang pagdihog sa imong mga tigdumala mabugkos diha kanila uban ang gahum gikan sa kahitas-an,” miingon siya. “Isul-ob sa imong mga sulugoon ang pagpamatuod sa pakigsaad, nga sa panahon nga sila mogawas ug mopahayag sa imong pulong sila mosilyo sa balaod, ug moandam sa mga kasingkasing sa imong mga santos.” Mihangyo siya nga unta ang Ginoo mopuno sa templo uban sa Iyang himaya, sama sa naghaguros nga hangin nga nasinati sa karaang mga apostoles.[13]

“O dungga, O dungga, O dungga kami, O Ginoo,” nangamuyo siya, “ug tubaga kining among mga pangaliyupo, ug dawata ang pagpahinungod niini nga balay nganha kanimo.”[14]

Pagkahuman dayon og sulti ni Joseph sa iyang katapusang “amen”, ang choir nanganta sa bag-ong himno ni William Phelps:

Ang Espiritu sa Dios samas kalayo;

Ang adlaw sa himaya nagsingabut.

Gibalik panan-awon sama niadto;

Daghan nga anghel sa yuta moabut.[15]

Gibati ni Lydia ang himaya sa Dios nga mipuno sa templo. Mibarug uban sa mga Santos diha sa lawak, giapil niya ang iyang tingog ngadto sa ilaha samtang misinggit sila, “Hosanna! Hosanna! Hosanna sa Dios ug sa Kordero!”[16]

Human sa pagpahinungod sa templo, ang mga pagpakita sa Espiritu ug gahum sa Ginoo milukop sa Kirtland. Sa gabii sa pagpahinungod, nakigkita si Joseph sa mga lider sa simbahan didto sa templo, ug ang mga lalaki misugod sa pagpamulong sa lain-laing pinulongan, sama sa gibuhat sa mga apostoles sa Manluluwas sa Pentecostes. Ang uban diha sa miting nakakita sa langitnong kalayo nga mitugdon niadtong namulong. Ang uban nakakita og mga anghel. Sa gawas, ang mga Santos nakakita og hayag nga panganod ug usa ka dakong gilis sa kalayo nga mipundo ibabaw sa templo.[17]

Pagka-Marso 30, si Joseph ug ang iyang mga magtatambag nag-abut sa templo aron sa paghugas sa mga tiil sa mga tulo ka gatus ka mga lider sa simbahan, lakip na ang Napulog Duha, ang Seventy, ug ubang mga lalaki nga gitawag ngadto sa misyonaryo nga buhat, sama gayud sa gibuhat sa Manluluwas ngadto sa Iyang mga disipulo sa wala pa ang Iyang Pagkalansang sa Krus. “Tuig kini sa pagsaulog alang kanato ug panahon sa pagmaya,” mideklarar si Joseph. Ang mga lalaki miabut sa templo nga nagpuasa, ug mihangyo siya sa pipila kanila sa pagpalit og pan ug bino nga magamit unya. Gipadala niya ang uban og mga batya nga gisudlan og tubig.

Unang gihugasan ni Joseph ug sa iyang mga magtatambag ang mga tiil sa Korum sa Napulog Duha, dayon mihugas sa mga tiil sa mga miyembro sa uban nga mga korum, mipanalangin kanila sa ngalan sa Ginoo.[18] Sulod sa pipila ka oras, ang mga lalaki mipanalangin sa usag usa, nanagna, ug misinggit og hosanna hangtud nga miabut ang pan ug bino sa sayong gabii.

Namulong si Joseph samtang gipikas-pikas sa Napulog Duha ang pan ug giipis ang bino. Misulti siya kanila nga ang ilang mubo nga pagpuyo sa Kirtland matapos na dili madugay. Gitugahan sila sa Ginoo og gahum ug dayon ipadala sila sa mga misyon. “Lakaw uban sa tumang kaaghup, uban sa kaligdong, ug isangyaw si Jesukristo,” miingon siya. Mitudlo siya kanila sa paglikay sa panaglalis kalabut sa relihiyusong tinuohan, miawhag kanila nga magpabiling matinud-anon sa ilang kaugalingong tinuohan.

“Dad-a ang mga yawe sa gingharian ngadto sa tanang mga nasud,” misulti siya sa mga apostoles, “ug ablihi sila, ug tawaga ang mga seventy sa pagsunod.” Miingon siya nga ang organisasyon sa simbahan karon kompleto na ug ang mga lalaki diha sa kwarto nakadawat na sa tanang mga ordinansa nga giandam sa Ginoo alang kanila niana nga panahon.

“Lakaw ug itukod ang gingharian sa Dios,” miingon siya.

Namauli si Joseph ug ang iyang mga magtatambag, gibilin ang Napulog Duha nga maoy modumala sa miting. Ang Espiritu mikunsad pag-usab sa mga tawo diha sa templo, ug misugod sila sa pagpanagna, pagpamulong sa lain-laing pinulongan, ug sa pag-awhag sa usag usa diha sa ebanghelyo. Ang nangalagad nga mga anghel mipakita ngadto sa pipila ka mga lalaki, ug dunay pipila nga nakakita og mga panan-awon sa Manluluwas.

Ang mga pagbu-bu sa Espiritu mipadayon hangtud sa mga oras sa sayong kabuntagon. Sa dihang mibiya na ang mga lalaki sa templo, naglutaw ang ilang mga kalag tungod sa mga katingalahan ug mga himaya nga ilang nasinati. Gibati nila nga natugahan og gahum ug andam sa pagdala sa ebanghelyo ngadto sa kalibutan.[19]

Usa ka semana human sa pagpahinungod, sa hapon sa Dominggo sa Pasko sa Pagkabanhaw, usa ka libo ka mga Santos miabut na usab sa templo aron sa pagsimba. Human sa pagpahigayon sa Napulog Duha sa Panihapon sa Ginoo ngadto sa kongregasyon, gipaubos ni Joseph ug Oliver ang luna nga mga kurtina libut sa pinakaibabaw nga pulpito sa kasadpan nga bahin sa ubos nga korte ug miluhod luyo niini aron mag-ampo sa hilum, nga dili makita sa mga Santos.[20]

Human sa ilang mga pag-ampo, ang Manluluwas mipakita sa ilang atubangan, ang Iyang panagway misanag nga mas hayag pa sa adlaw. Ang Iyang mga mata sama sa kalayo ug ang Iyang buhok sama sa snow. Ubos sa Iyang mga tiil, ang barandilya sa pulpito makita nga daw lunsay nga bulawan.[21]

“Himoa ang mga kasingkasing sa akong tanan nga mga katawhan nga magmaya, kinsa, uban sa ilang kusog, nagtukod niini nga balay ngadto sa akong ngalan,” mideklarar ang Manluluwas, ang Iyang tingog sama sa nagdahunog nga katubigan. “Tan-awa, Ako midawat niini nga balay, ug ang akong ngalan maania dinhi; ug Ako magpakita sa akong kaugalingon ngadto sa akong mga katawhan diha sa kalooy.”[22] Giawhag Niya ang mga Santos sa paghimo niini nga sagrado ug mipamatuod nga nadawat nila ang pagtuga sa gahum.

“Ang mga kasingkasing sa mga kaliboan ug napulo ka mga kaliboan malipay sa hilabihan,” mideklarar Siya, “sa sangputanan sa mga panalangin nga ibu-bu, ug ang pagtuga diin ang akong mga sulugoon gitugahan dinhi niini nga balay.”

Sa katapusan misaad ang Ginoo, “Ang pagkabantog niini nga balay mokaylap ngadto sa langyaw nga mga yuta; ug kini mao ang sinugdanan sa panalangin nga ibu-bu diha sa mga ulo sa akong mga katawhan.”[23]

Ang panan-awon natapos sa palibut nilang Joseph ug Oliver, apan diha-diha dayon ang kalangitan naabli pag-usab. Ilang nakita si Moises nga nagbarug sa ilang atubangan, ug iyang gitugyan ang mga yawe sa pagpundok sa Israel ngadto kanila aron madala sa mga Santos ang ebanghelyo ngadto sa kalibutan ug madala ang mga matarung ngadto sa Zion.

Dayon si Elias mipakita ug mitugyan sa dispensasyon sa ebanghelyo ni Abraham ngadto kanila, nag-ingon nga ang tanan nga mga henerasyon mapanalanginan pinaagi kanila ug niadtong nagsunod kanila.

Human mibiya si Elias, si Joseph ug Oliver adunay laing mahimayaong panan-awon. Ilang nakita si Elijah, ang propeta sa Daang Tugon kinsa mikayab ngadto sa langit sa usa ka carro sa kalayo.

“Ang panahon miabut na sa hingpit, nga gipamulong pinaagi sa ba-ba ni Malaquias,” mideklarar si Elias, nga nagpasabut sa panagna sa Daang Tugon nga iyang ipabalik ang mga kasingkasing sa mga amahan ngadto sa mga anak ug ang mga anak ngadto sa mga amahan.

“Ang mga yawe niini nga kapaigoan [dispensasyon] gitugyan ngadto sa inyong mga kamot,” mipadayon si Elijah, “ug pinaagi niini kamo masayud nga ang mahinungdanon ug makalilisang nga adlaw sa Ginoo duol na, gani diha sa mga pultahan.”[24]

Natapos ang panan-awon, nga nahabilin si Joseph ug Oliver nga sila ra.[25] Ang bidlisiw sa adlaw misanag agi sa bintana luyo sa pulpito, apan ang barandilya sa ilang atubangan wala mohayag sama sa bulawan. Ang langitnong mga tingog nga nakasurprisa kanila sama sa mga dalugdog napulihan sa hilum nga mga paglihok-lihok sa mga Santos sa pikas nga bahin sa kurtina.

Nasayud si Joseph nga ang mga sinugo mitugyan og importanting mga yawe sa priesthood nganha kaniya. Sa wala madugay, mitudlo siya sa mga Santos nga ang mga yawe sa priesthood nga gipahiuli ni Elijah mobugkos sa mga pamilya hangtud sa kahangturan, nga mabugkos sa langit kon unsa ang gibugkos dinhi sa yuta, nga nagsumpay sa mga ginikanan ngadto sa ilang mga anak ug ang mga anak ngadto sa ilang mga ginikanan.[26]

Sa mga adlaw nga misunod sa pagpahinungod sa templo, ang mga misyonaryo mibiya padulong sa tanang direksyon aron sa pagsangyaw sa ebanghelyo, nalig-on sa pagtuga sa gahum. Si Bishop Partridge ug ang ubang mga Santos nga gikan sa Missouri mipadulong na usab sa kasadpan uban sa bag-ong determinasyon sa pagtukod sa Zion.[27]

Si Lydia ug Newel Knight gusto usab nga moadto sa kasadpan, apan nagkinahanglan sila og kwarta. Gigahin ni Newel ang kadaghanan sa iyang panahon sa pagtrabaho sa templo sa Kirtland nga walay bayad, ug napahulam na ni Lydia ang hapit tanan niyang kwarta ngadto ni Joseph ug sa simbahan sa dihang una siyang miabut sa lungsod. Walay usa nga nagmahay sa ilang sakripisyo, apan dili kapugong si Lydia sa paghunahuna nga ang kwarta nga iyang gipahulam sa simbahan sobra ra unta sa ilang magasto sa pagbiyahe.

Samtang naghunahuna sila kon unsaon sa pagbayad sa ilang biyahe, mihapit si Joseph aron makigkita kanila. “Karon, Newel, hapit na mo molarga padulong sa inyong panimalay sa kasadpan,” miingon siya. “Kompleto ba mo sa gikinahanglan alang sa pagbiyahe?”

“Medyo kulang pa mi ron sa mga kinahanglanon,” miingon si Newel.

“Wala ko makalimot sa kadako sa imong gitabang nako sa dihang nagkaproblema ko,” miingon si Joseph kang Lydia. Migawas siya sa balay ug mibalik pagkataud-taod nga nagdala og kwarta nga sobra pa sa gipahulam ni Lydia kaniya.

Misulti siya kanila sa pagpalit sa unsay ilang gikinahanglan aron mahimong komportable sa ilang panaw ngadto sa ilang bag-ong panimalay. Gipagamit usab sila ni Hyrum og grupo sa mga kabayo nga ilang masakyan padulong sa Suba sa Ohio, diin makasakay sila og steam boat nga modala kanila hangtud sa Missouri.

Sa wala pa mobiya ang mga Knight, mibisita sila ni Joseph Smith Sr. aron makadawat si Lydia og panalangin gikan kaniya. Sobra sa usa ka tuig sa wala pa kini, ang Ginoo mitawag ni Joseph Sr. nga mahimong patriarch sa simbahan, naghatag kaniya og awtoridad sa paghatag sa mga Santos og espesyal nga patriyarkal nga mga panalangin, sama sa gibuhat ni Abraham ug Jacob alang sa ilang mga anak diha sa Biblia.

Gibutang ang iyang mga kamot sa ulo ni Lydia, namulong si Joseph Sr. sa mga pulong sa panalangin. “Hilabihan ang imong pag-antus sa nangagi nimong mga adlaw, ug nasakitan ang imong kasingkasing,” miingon siya kang Lydia. “Apan ikaw mahupay.”

Gisultihan niya si Lydia nga ang Ginoo nahigugma kaniya ug mihatag ni Newel kaniya aron sa paghupay niya. “Ang inyong mga kalag mahiusa sa pagbugkos, ug walay butang nga makahimo sa paggun-ob niini. Ang kalisdanan ug kamatayon dili makapahimulag kaninyo,” misaad siya. “Mapreserbar ang inyong kinabuhi ug luwas ug dali nga makaadto sa yuta sa Zion.”[28]

Wala madugay human sa panalangin, si Lydia ug Newel mibiya padulong sa Missouri, malaumon sa umaabut sa simbahan ug sa Zion. Ang Ginoo mituga og gahum sa mga Santos, ug ang Kirtland nag-uswag ilawom sa taas nga panting sa templo. Ang mga panan-awon ug mga panalangin niana nga panahon mihatag kanila og ideya mahitungod sa langit. Ang tabil tali sa yuta ug langit daw hapit na maabli.[29]

Mubo nga mga sulat

1. ◀ Robison, First Mormon Temple, 78–79; Staker, Hearken, O Ye People, 437. Hilisgutan: Kirtland Temple [Templo sa Kirtland]

2. ◀ Whitmer, History, 83, sa JSP, H2:92; Joseph Smith, Journal, Nob. 12, 1835, sa JSP, J1:97–98; Levitico 8; Exodo 29:4–7.

3. ◀ Lucas 24:49; Mga Buhat 1–2; tan-awa usab sa Doktrina ug mga Pakigsaad 38 (Revelation, Ene. 2, 1831, sa josephsmithpapers.org); William W. Phelps to Sally Waterman Phelps, Abr. 1836, William W. Phelps, Papers, Brigham Young University. Ang English nga spelling diha sa Luke 24:49 gi-standardize gikan sa “endued” ngadto sa “endowed.” Mga Hilisgutan: Endowment of Power [Pagtuga og Gahum], Gift of Tongues [Gasa sa mga Pinulongan]

4. ◀ Joseph Smith, Journal, Ene. 21, 1836, sa JSP, J1:166–71; Cowdery, Diary, Ene. 21, 1836; Partridge, Journal, Ene. 21, 1836.

5. ◀ Joseph Smith, Journal, Ene. 21, 1836, sa JSP, J1:167–68; Doktrina ug mga Pakigsaad 137 (Visions, Ene. 21, 1836, sa josephsmithpapers.org).

6. ◀ Joseph Smith, Journal, Ene. 21, 1836, sa JSP, J1:168–71.

7. ◀ Joseph Smith, Journal, Mar. 27, 1836, sa JSP, J1:200; Post, Journal, Mar. 27, 1836; William W. Phelps to Sally Waterman Phelps, Abr. 1–3, 1836, sa Harper, “Pentecost and Endowment Indeed,” 346.

8. ◀ Gates, Lydia Knight’s History, 32.

9. ◀ Joseph Smith, Journal, Mar. 27, 1836, sa JSP, J1:200–201; Gates, Lydia Knight’s History, 32–33.

10. ◀ Joseph Smith, Journal, Mar. 27, 1836, sa JSP, J1:200.

11. ◀ Minutes and Prayer of Dedication, Mar. 27, 1836, sa JSP, D5:194–99; Joseph Smith, Journal, Mar. 27, 1836, sa JSP, J1:203; Cowdery, Diary, Mar. 26, 1836. Hilisgutan: Temple Dedications and Dedicatory Prayers [Mga Pagpahinungod sa Templo ug mga Pagpahinungod nga Pag-ampo]

12. ◀ Doktrina ug mga Pakigsaad 109 (Minutes and Prayer of Dedication, Mar. 27, 1836, sa josephsmithpapers.org); Joseph Smith, Journal, Mar. 27, 1836, sa JSP, J1:203–10.

13. ◀ Doktrina ug mga Pakigsaad 109:35–38 (Minutes and Prayer of Dedication, Mar. 27, 1836, sa josephsmithpapers.org); Joseph Smith, Journal, Mar. 27, 1836, sa JSP, J1:207.

14. ◀ Doktrina ug mga Pakigsaad 109:78 (Minutes and Prayer of Dedication, Mar. 27, 1836, sa josephsmithpapers.org); Joseph Smith, Journal, Mar. 27, 1836, sa JSP, J1:210.

15. ◀ Collection of Sacred Hymns, 120–21; Joseph Smith, Journal, Mar. 27, 1836, sa JSP, J1:210. Hilisgutan: Hymns [Mga Himno]

16. ◀ Joseph Smith, Journal, Mar. 27, 1836, sa JSP, J1:211; Minutes and Prayer of Dedication, Mar. 27, 1836, sa JSP, D5:209; Gates, Lydia Knight’s History, 33.

17. ◀ Benjamin Brown to Sarah M. Brown, Mar. 1836, Benjamin Brown Family Collection; JSP, J1:211, note 443; tan-awa usab sa Harper, “Pentecost and Endowment Indeed,” 336.

18. ◀ Hilisgutan: Washing of Feet [Paghugas sa mga Till]

19. ◀ Joseph Smith, Journal, Mar. 27 ug 30, 1836, sa JSP, J1:211, 213–16; Post, Journal, Mar. 27–28 ug 30, 1836; Cowdery, Diary, Mar. 27, 1836; William W. Phelps to Sally Waterman Phelps, Abr. 1836, William W. Phelps, Papers, Brigham Young University; Partridge, Journal, Mar. 27, 1836; Joseph Smith History, 1838–56, volume B-1, addenda, 3–4; tan-awa usab sa Waite, “A School and an Endowment,” 174–82. Mga Hilisgutan: Endowment of Power [Pagtuga og Gahum], Solemn Assemblies [Ligdong nga mga Katiguman]

20. ◀ Joseph Smith, Journal, Abr. 3, 1836, sa JSP, J1:219; tan-awa usab sa JSP, J1:218.

21. ◀ Joseph Smith, Journal, Abr. 3, 1836, sa JSP, J1:219; Doktrina ug mga Pakigsaad 110:1–3 (Visions, Abr. 3, 1836, sa josephsmithpapers.org).

22. ◀ Joseph Smith, Journal, Abr. 3, 1836, sa JSP, J1:219; Doktrina ug mga Pakigsaad 110:3, 6–7 (Visions, Abr. 3, 1836, sa josephsmithpapers.org).

23. ◀ Doktrina ug mga Pakigsaad 110:8–10 (Visions, Abr. 3, 1836, sa josephsmithpapers.org); Joseph Smith, Journal, Abr. 3, 1836, sa JSP, J1:222.

24. ◀ Doktrina ug mga Pakigsaad 110:11–16 (Visions, Abr. 3, 1836, sa josephsmithpapers.org); Malaquias 4:6; Joseph Smith, Journal, Abr. 3, 1836, sa JSP, J1:222; tan-awa usab sa Robert B. Thompson, Sermon Notes, Okt. 5, 1840, Joseph Smith Collection, Church History Library; Coray, Notebook, Ago. 13, 1843; Joseph Smith, Journal, Ago. 27, 1843, sa JSP, J3:86; ug Woodruff, Journal, Mar. 10, 1844.

25. ◀ Joseph Smith, Journal, Abr. 3, 1836, sa JSP, J1:222.

26. ◀ Woodruff, Journal, Ene. 21, 1844; tan-awa usab sa Burgess, Journal, [303]–[6]; ug Doktrina ug mga Pakigsaad 128:17–18 (Letter to “The Church of Jesus Christ of Latter Day Saints,” Sept. 6, 1842, sa josephsmithpapers.org). Hilisgutan: Sealing [Pagbugkos]

27. ◀ Joseph Smith History, 1838–56, volume B-1, 728–29; Whitmer, History, 84, sa JSP, H2:93.

28. ◀ Gates, Lydia Knight’s History, 34–37; Knight, Autobiography and Journal, [67]–[68]. Hilisgutan: Patriarchal Blessings [Mga Patriyarkal nga Panalangin]

29. ◀ Joseph Smith History, 1838–56, volume B-1, 733; tan-awa usab sa Collection of Sacred Hymns, 120.

Part 3

Itambug ngadto sa Kahiladman

Abril 1836–Abril 1839

Kon ikaw itambug ngadto sa lungag, o ngadto sa mga kamot sa mga mamumuno, ug ang silot sa kamatayon ipahamtang diha kanimo; kon ikaw itambug ngadto sa ilawom; kon ang dagko nga mga balod nagkunsabo batok kanimo; kon ang mapintas nga mga hangin mahimo nga imong kaaway; kon ang mga langit mopundok og kangitngit, ug ang tanan nga mga elemento magkahiusa nga mobabag sa agianan; ug labaw sa tanan, kon ang mga apapangig gayud sa impyerno mobuka ug moabli sa ba-ba og dako diha kanimo, ikaw masayud, akong anak, nga kining tanan nga mga butang makahatag kanimo og kasinatian, ug alang sa imong kaayohan.

Doktrina ug mga Pakigsaad 122:7

Kapitulo 22

Sulayi ang Ginoo

Human sa pagpahinungod sa templo, natagamtam ni Joseph ang paglaum ug pakigdait nga mabati diha sa Kirtland.[1] Nasaksihan sa mga Santos ang mga pagpakita sa daghang espirituhanong mga gasa sa tibuok tingpamulak sa 1836. Daghan ang nakakita og mga panon sa mga anghel, gisul-uban og hayag nga puti, nagbarug sa atup sa templo, ug pipila ka mga tawo naghunahuna kon nagsugod na ba ang Milenyum.[2]

Makita ni Joseph ang ebidensya sa mga panalangin sa Ginoo bisan asa. Sa dihang mibalhin siya ngadto sa Kirtland lima ka tuig na ang milabay, ang simbahan dili organisado ug nagkagubot. Sukad niadto, ang mga Santos mas hingpit nga midawat sa pulong sa Ginoo ug miusab sa yanong barangay ngadto sa usa ka lig-on nga stake sa Zion. Ang templo nagbarug isip testamento sa unsay mahimo nilang makab-ut kon mosunod sila sa Dios ug magtambayayong.

Apan bisan kon nalipay siya sa kalampusan sa Kirtland, dili makalimtan ni Joseph ang mga Santos sa Missouri, kinsa nagpundok-pundok gihapon sa gagmay nga mga komunidad sa gawas lang sa Distrito sa Jackson, daplin sa Suba sa Missouri. Siya ug ang iyang mga magtatambag misalig sa saad sa Ginoo nga tubson ang Zion human madawat sa mga elder ang pagtuga og gahum. Apan walay usa nga nasayud kon unsaon ug kanus-a Niya tumanon ang saad.

Gibalhin ang ilang atensyon ngadto sa Zion, ang mga lider sa simbahan nagpuasa ug nag-ampo aron masayud sa kabubut-on sa Ginoo.[3] Dayon nahinumdom si Joseph sa pinadayag diin ang Ginoo mihangyo sa mga Santos sa pagpalit sa tanang yuta diha ug libut sa Distrito sa Jackson.[4] Ang mga Santos nakasugod na sa pagpalit og pipila ka yuta sa Distrito sa Clay, apan sama sa gihapon, ang problema mao ang pagpangita sa kwarta nga ikapalit og dugang nga yuta.

Sa sayong bahin sa Abril, si Joseph nakigtagbo sa mga sakop sa buhatan sa simbahan sa pag-imprinta aron hisgutan ang pinansyal sa simbahan. Nagtuo ang mga tawo nga kinahanglan nilang itampo ang tanan nilang kapanguhaan aron sa pagtubos sa Zion, ug mirekomendar sila nga pangulohan ni Joseph ug Oliver ang mga paningkamot sa pagpangita og kwarta nga ikapalit og dugang nga yuta sa Missouri.[5]

Subo lang, ang simbahan aduna nay linibo ka dolyares nga utang tungod sa pagtukod sa templo ug sa unang pagpamalit og yuta, ug nihit gihapon ang kwarta sa Kirtland, bisan pa sa pagpangolekta sa mga misyonaryo og mga donasyon. Ang kadaghanan sa bahandi sa mga Santos anaa sa yuta, nga nagpasabut nga pipila lang ka mga tawo ang makahimo sa pagdonar og kwarta. Ug kon walay kwarta, wala kaayoy mahimo ang simbahan aron mahaw-as gikan sa utang o makapalit og dugang nga yuta sa Zion.[6]

Sa makausa pa, kinahanglang mangita si Joseph og paagi aron magastuhan ang buhat sa Ginoo.

Mga kapin sa tulo ka gatus ka kilometro ngadto sa amihanan, nagbarug si Parley Pratt sa gawas nga bahin sa usa ka lungsod nga gitawag og Hamilton, sa habagatang bahin sa Canada. Padulong siya sa Toronto, usa sa pinakadakong siyudad sa probinsya, aron moserbisyo sa iyang unang misyon sukad makadawat sa pagtuga og gahum. Wala siyay kwarta, walay mga higala sa maong dapit, ug walay ideya kon unsaon sa pagtuman sa gisugo sa Ginoo kaniya.

Pipila ka semana sa wala pa kini, samtang ang Napulog Duha ug ang Seventy mibiya sa Kirtland aron sa pagsangyaw sa ebanghelyo, si Parley nagplano nga magpabilin uban sa iyang pamilya. Sama sa daghang mga Santos sa Kirtland, napuno siya sa utang, tungod kay nangutang siya og yuta sa maong dapit ug nangutang og mga materyales nga gipatukod og balay. Nabalaka usab si Parley sa iyang asawa, nga si Thankful, kinsa masakiton ug kinahanglan niyang atimanon. Bisan kon gusto niyang mosangyaw, daw imposible ang pagserbisyo og misyon.[7]

Apan miadto si Heber Kimball sa iyang balay ug mipanalangin kaniya isip iyang higala ug kauban nga apostol. “Lakaw aron mangalagad, nga walay pagduha-duha,” miingon si Heber. “Ayaw hunahunaa ang imong mga utang, ni ang mga kinahanglanon sa kinabuhi, kay ang Ginoo abunda nga mohatag sa bisan unsa nga imong gikinahanglan.”

Namulong pinaagi sa inspirasyon, misulti si Heber kang Parley sa pag-adto sa Toronto, misaad nga makakita siya og mga tawo nga andam nga maminaw ug modawat sa kahingpitan sa ebanghelyo. Miingon siya nga si Parley ang moandam og paagi sa pag-establisar og misyon ngadto sa England ug makakita og kasulbaran sa iyang mga utang. “Makaangkon ka og bahandi, mga pilak ug bulawan,” nanagna si Heber, “hangtud nga dili na ka ganahang moihap niini.”

Namulong usab siya mahitungod ni Thankful. “Ang imong asawa mamaayo sugod karong orasa,” misaad siya, “ug makahatag kanimo og anak nga lalaki.”[8]

Ang panalangin talagsaon, apan ang mga saad niini daw imposible. Nakasinati si Parley og daghang kalampusan sa natad sa misyon, apan ang Toronto bag-o ug dili pamilyar kaniya. Wala pa gayud siya sukad mokita og dakong kwarta sa iyang kinabuhi, ug morag dili mahitabo nga makadawat siya og igong kwarta samtang magserbisyo sa misyon aron ikabayad sa iyang mga utang.

Ang mga saad mahitungod ni Thankful mao ang daw lisud kaayong mahitabo sa tanan. Hapit na siya magkwarenta anyos ug kasagaran nga masakiton ug luyahon. Human sa napulo ka tuig nga pagminyo, wala gihapon silay anak ni Parley.[9]

Apan uban sa hugot nga pagtuo diha sa mga saad sa Ginoo, miadto si Parley sa amihanang silangan, mibiyahe pinaagi sa karwahe agi sa lapukon nga mga dalan. Sa iyang pag-abut sa Niagara Falls ug sa pagtabok ngadto sa Canada, naglakaw na lang siya hangtud nga naabut siya sa Hamilton. Sa wala madugay nabug-atan siya sa mga paghunahuna kalabut sa iyang panimalay ug sa kadako sa iyang misyon, ug nagtinguha siyang masayud kon unsaon niya sa pagpakita og pagtuo sa usa ka panalangin kon ang mga saad niini daw imposibleng mahitabo.

“Sulayi ang Ginoo,” kalit nga mihunghong ang Espiritu kaniya, “ug tan-awa kon aduna bay lisud ra kaayo para Kaniya.”[10]

Sa samang panahon, diha sa Missouri, ang dose anyos nga si Emily Partridge nalipay nga mibalik na ang tingpamulak sa Distrito sa Clay. Tungod kay ang iyang amahan anaa sa Kirtland alang sa pagpahinungod sa templo, siya ug ang uban sa iyang pamilya nakig-ipon diha sa trosong kabina nga usa ray kwarto uban sa pamilya ni Margaret ug John Corrill, ang magtatambag sa iyang amahan diha sa bishopric. Ang kabina gigamit isip usa ka kwadra sa wala pa puy-i sa duha ka pamilya, apan gilimpyuhan sa iyang amahan ug ni Brother Corrill ang mga hugaw nga mitabon sa salog ug mahimo nang kapuy-an ang dapit human kini malimpyuhan. Adunay dakong fireplace, ug ang mga pamilya magtapok libut sa kainit niini panahon sa grabeng tingtugnaw.[11]

Niana nga tingpamulak, ang amahan ni Emily mibalik sa Missouri aron mopadayon sa iyang mga katungdanan isip bishop. Siya ug ang ubang mga lider sa simbahan nakadawat sa pagtuga og gahum didto sa Kirtland, ug daw malaumon sila sa umaabut sa Zion.[12]

Samtang nag-anam na kainit ang panahon, gipangandaman ni Emily ang pagbalik og eskwela. Wala madugay human miabut ang mga Santos sa Distrito sa Clay, mipahimutang sila og eskwelahan diha sa usa ka kabina duol sa kakahoyan. Ganahan si Emily nga makigdula sa iyang mga higala diha sa kakahoyan ug mokaon sa bunga nga mahulog gikan sa mga sanga sa ibabaw. Kon dili magtuon si Emily ug ang iyang mga higala, maghimo sila og balay-balay gamit ang mga stick ug maggamit sa mga bagon isip jumping rope.[13]

Kadaghanan sa mga klasmeyt ni Emily sakop sa simbahan, apan ang pipila mga anak sa dugay nang nanimuyo diha sa dapit. Kanunay nga mas maayo sila og sinina kay ni Emily ug sa ubang kabus nga mga bata, ug ang pipila mibugal-bugal sa gisi nga mga sinina sa batan-ong mga Santos. Apan sa kasagaran, magkasabut ra ang tanan, bisan pa sa ilang mga kalahian.

Apan dili ingon niini ang mga ginikanan. Samtang dugang nga mga Santos ang mibalhin sa Distrito sa Clay ug mipalit og dagkong mga luna sa yuta, ang karaan nga mga nanimuyo nag-anam og kabalaka ug kahigwaos. Sa sinugdanan gihangup nila ang mga Santos ngadto sa ilang distrito, mitanyag og kapuy-an hangtud nga makabalik sila ngadto sa ilang mga panimalay tabok sa suba. Walay nagdahum nga mohimo og permanenteng pinuy-anan ang mga miyembro sa simbahan diha sa Distrito sa Clay.[14]

Sa sinugdanan, ang dili maayong relasyon tali sa mga Santos ug sa ilang mga silingan wala kaayoy epekto sa naandang buluhaton ni Emily sa mga adlaw sa tingklase.[15] Apan samtang nagpadayon ang tingpamulak ug nag-anam kalagot ang ilang mga silingan, si Emily ug ang iyang pamilya adunay rason nga mahadlok nga ang teribleng mga panghitabo sa Distrito sa Jackson mahitabo pag-usab, ug mawad-an na usab sila og pinuy-anan.

Samtang mipadayon si Parley sa iyang panaw ngadto sa amihanan, mihangyo siya sa Ginoo nga tabangan siya nga makaabot sa iyang padulngan. Sa wala madugay, nakahimamat siya og tawo kinsa mihatag niya og napulo ka dolyares ug usa ka sulat sa pagpaila ngadto sa usa ka tawo sa Toronto nga ginganlan og John Taylor. Gigamit ni Parley ang kwarta aron makasakay og steamship padulong sa siyudad ug miabut sa panimalay ni Taylor sa wala madugay.

Si John ug Leonora Taylor mga batan-on nga magtiayon gikan sa England. Samtang nakigsulti si Parley kanila, iyang nasayran nga sakop sila sa usa ka grupo sa mga Kristiyano sa maong dapit nga misalikway sa bisan unsang doktrina nga dili masuportahan sa Biblia. Bag-ohay lang, nag-ampo ug nagpuasa sila nga ang Dios mopadala kanila og usa ka mensahero gikan sa Iyang tinuod nga simbahan.

Nakig-istorya si Parley kanila kabahin sa gipahiuli nga ebanghelyo, apan wala kaayo sila mopakita og interes. Pagkasunod buntag, gibilin niya ang iyang bag sa mga Taylor ug gipaila ang iyang kaugalingon sa mga relihiyusong lider sa siyudad, naglaum nga tugutan siya nila nga mosangyaw sa ilang mga kongregasyon. Si Parley dayon nakighimamat sa mga opisyales sa siyudad aron pagsuta kon tugutan ba siya nila nga mopahigayon og usa ka miting diha sa balay-hukmanan o uban pang luna pampubliko. Gibalibaran nila tanan ang iyang hangyo.

Nasagmuyo, miadto si Parley sa duol nga kakahoyan ug nag-ampo. Dayon mibalik siya sa balay sa mga Taylor aron sa pagkuha sa iyang bag. Sa dayon niyang pagbiya, gipahunong siya ni John ug gisultihan mahitungod sa gugma ni John sa Biblia.[16] “Mr. Pratt,” miingon siya, “kon aduna kay bisan unsa nga mga baruganan nga isangyaw, manghinaut ko, kon makahimo ka, sa pagsuporta niini gamit ang Biblia.”

“Usa kana ka butang nga sa akong hunahuna makahimo ko sa pagbuhat,” miingon si Parley. Nangutana siya ni John nagtuo ba siya sa mga apostoles ug mga propeta.

“Oo,” mitubag si John, “tungod kay ang Biblia nagtudlo nako niining mga butanga.”

“Nagtudlo kami og bunyag sa pangalan ni Jesukristo alang sa kapasayloan sa mga sala,” miingon si Parley, “ug sa pagpandong sa mga kamot alang sa gasa sa Espiritu Santo.”

“Unsa man na ang mahitungod ni Joseph Smith ug sa Basahon ni Mormon ug sa pipila sa inyong bag-o nga mga pinadayag?” Nangutana si John.

Mipamatuod si Parley nga si Joseph Smith usa ka matinuoron nga tawo ug propeta sa Dios. “Kalabut sa Basahon ni Mormon,” miingon siya, “makahatag ko og kusganong pagpamatuod pabor niana nga basahon sama sa imong mahimo kalabut sa katinuod sa Biblia.”[17]

Samtang nag-istoryahanay sila, nadunggan ni Parley ug John si Leonora nga nakig-istorya sa usa ka silingan, si Isabella Walton, sa laing kwarto. “Adunay lalaki dinhi nga gikan sa Estados Unidos kinsa nag-ingon nga gipadala siya sa Ginoo ngadto sa siyudad aron sa pagsangyaw sa ebanghelyo,” miingon si Leonora kang Isabella. “Malooy ko nga mobiya na siya.”

“Ingna ang estranghero nga mahimo siyang mopuyo sa akong balay,” miingon si Isabella. “Duna koy bakanteng kwarto ug higdaanan, ug daghang pagkaon.” Aduna usab siyay luna diin makahimo si Parley sa pagsangyaw ngadto sa iyang mga higala ug mga paryente nianang gabhiona. “Gibati nako pinaagi sa Espiritu nga usa siya ka tawo nga gipadala sa Ginoo nga adunay mensahe nga makabenepisyo nato,” miingon siya.[18]

Human sa iyang pagkig-istorya kang Parley, gisugdan ni John Taylor sa pagbasa ang Basahon ni Mormon ug sa pagkumpara sa mga pagtulun-an niini ngadto sa Biblia. Nakatuon na siya kaniadto sa mga doktrina sa ubang mga simbahan, apan duna siyay nakita nga makadani diha sa Basahon ni Mormon ug sa mga baruganan nga gitudlo ni Parley kaniya. Ang tanan klaro ug nahisubay sa pulong sa Dios.

Wala madugay gipaila-ila ni John si Parley ngadto sa iyang mga higala. “Aniay tawo nga miabut agig tubag sa atong mga pag-ampo,” mipahibalo siya, “ug miingon siya nga ang Ginoo miestablisar na sa tinuod nga simbahan.”

“Mahimo ka bang usa ka Mormon?” dunay nangutana niya.

“Ambot lang,” miingon si John. “Ako kining susihon ug mag-ampo nga tabangan ko sa Ginoo. Kon tinuod kini, ako kining hangupon—ug kon sayop, dili ko gustong moapil niini.”[19]

Wala madugay, siya ug si Parley mibiyahe ngadto sa duol nga umahan nga barangay diin nagpuyo ang mga paryente ni Isabella Walton. Ang higala ni John nga si Joseph Fielding nagpuyo usab didto uban sa iyang mga igsoon, si Mercy ug Mary. Gikan usab sila sa England ug naghupot og susamang relihiyusong panglantaw sa mga Taylor.

Samtang nagbiyahe si John ug Parley ngadto sa panimalay sa mga Fielding, ilang nakita si Mercy ug Mary nga midagan ngadto sa balay sa silingan. Migawas ang ilang igsoong lalaki ug walay ganang mitimbaya sa mga lalaki. Miingon siya nga mas maayo pa nga wala sila moadto. Ang iyang mga igsoong babaye, ug daghan pang mga tawo sa lungsod, dili gusto nga maminaw nila nga magsangyaw.

“Nganong supak man sila sa Mormonismo?” Nangutana si Parley.

“Ambot lang,” miingon si Joseph. “Lain kaayo paminawon ang ngalan.” Miingon siya nga wala sila mangita og bag-ong pinadayag o sa bisan unsang doktrina nga supak sa mga pagtulun-an sa Biblia.

“Oy,” miingon si Parley, “kon mao ra na, matangtang ra namo dayon ang inyong mga disgusto.” Giingnan niya si Joseph nga pabalikon sa balay ang iyang mga igsoong babaye. Nasayud siya nga adunay relihiyuso nga miting didto sa barangay nianang gabhiuna, ug gusto niyang mosangyaw diha niini.

“Manihapon mi uban ninyo ug magdungan tang tanan sa pag-adto sa miting,” miingon si Parley. “Kon ikaw ug ang imong mga igsoon mouyon niini, mouyon ko nga mosangyaw sa karaang ebanghelyo sa Biblia ug dili iapil ang tanang bag-o nga mga pinadayag nga supak niini.”[20]

Nianang gabhiuna, si Joseph, Mercy, ug Mary Fielding nanglingkod sa huot nga kwarto ug nadani sa wali ni Parley. Wala siyay gisulti mahitungod sa gipahiuli nga ebanghelyo o sa Basahon ni Mormon nga supak sa mga pagtulun-an sa Biblia.

Wala madugay, si Parley mibunyag sa mga Taylor, mga Fielding, ug igong tawo aron makaorganisar og usa ka branch. Ang mga saad sa Ginoo diha sa panalangin ni Heber misugod na sa pagkatuman, ug mahinamon si Parley nga mouli sa Thankful. Panahon na aron bayaran ang pipila sa iyang mga utang, ug kinahanglan pa nga mokita siya sa kwarta nga ikabayad niini.

Sa dayon nang pagbiya ni Parley padulong sa Kirtland, nakiglamano siya sa iyang bag-ong mga higala. Sa tagsa-tagsa, mibutang sila og kwarta sa iyang mga palad, nga mikantidad og pipila ka gatus ka dolyares. Igo kadto nga ikabayad sa iyang labing dinalian nga mga utang.[21]

Sa pag-abut ni Parley sa Kirtland, iyang nakita si Thankful nga himsog, usa ka katumanan sa usa sa mga saad sa Ginoo. Human mabayaran ni Parley ang pipila sa mga utang, nangolekta siya og mga pamphlet ug mga kopya sa Basahon ni Mormon ug mibalik ngadto sa Canada aron sa pagpadayon sa iyang misyon, niining higayona gidala ang iyang asawa uban niya.[22] Ang biyahe nakapaluya ni Thankful, ug pagkakita sa mga Santos sa Canada sa iyang kahuyang, nagduha-duha sila kon igo ba ang iyang kalig-on aron makaanak og lalaki nga gisaad diha sa panalangin ni Parley. Hinoon, wala madugay human niana, nagpaabut na si Parley ug si Thankful sa pagkatawo sa ilang unang anak.[23]

Samtang tua sa layo ang mga Pratt, ang ilang mga higala nga si Caroline ug Jonathan Crosby miabang sa ilang balay sa Kirtland. Ang mga Crosby mga batan-ong magtiayon kinsa mibalhin sa Kirtland pipila ka bulan sa wala pa ang pagpahinungod sa templo. Makig-abut sila kanunay sa mga higala aron sa pagsimba, pagkanta og mga himno, o pagdungan og pangaon.[24]

Sa pagkakompleto sa templo, dugang nga mga Santos ang namalhin sa Kirtland. Dihay daghang yuta sa dapit, apan kadaghanan niini wala pa mapalambo. Nagdali sa pagpatukod og dugang nga mga balay ang mga Santos, kasagaran niini inutang tungod kay wala kaayoy kwarta sa komunidad. Apan dili igo ang gipaspason sa ilang pagtukod aron mapahiluna ang mga bag-ong nangabut, mao nga ang mga nahimutang na nga mga pamilya kasagaran mopapuyo niining mga tawhana o mopaabang sa bakanteng mga kwarto.

Samtang nagkanihit ang mga kapuy-an diha sa lungsod, si John Boynton, usa sa mga apostoles, mihangyo sa mga Crosby nga paabangan ang balay sa mga Pratt ngadto sa iyang pamilya. Mitanyag siya kanila og mas labaw pa kay sa ilang gibayad sa mga Pratt.[25]

Dako-dako gyud ang gitanyag, ug nasayud si Caroline nga siya ug si Jonathan makagamit sa kwarta aron ikapuno sa gasto sa balay nga ilang gitukod. Apan ganahan sila nga magpuyo nga sila ra, ug mabdos na karon si Caroline sa ilang unang anak. Kon mopahawa sila sa balay sa mga Pratt, kinahanglan silang moipon sa usa ka tigulang nga silingan, si Sabre Granger, kansang apiki nga gamayng balay adunay usa lang ka kwarto.

Mihangyo si Jonathan kang Caroline nga maoy mohimo sa desisyon kabahin sa pagbalhin. Dili gusto ni Caroline nga mobiya sa kahayahay ug sa gidak-on sa luna sa balay sa mga Pratt, ug nagduha-duha siya nga makig-ipon kang Sister Granger. Wala kaayo siya maghunahuna sa kwarta, bisan unsa pa ka kinahanglan nila niini ni Jonathan.

Apan ang pagkasayud nga makatabang sila sa dakong pamilya sa mga Boynton nga makapundok sa Kirtland takus lamang sa gamayng sakripisyo nga kinahanglang buhaton ni Caroline. Human sa pipila ka adlaw, gisultihan niya si Jonathan nga andam siya nga mobalhin.[26]

Sa ulahing bahin sa Hunyo, si William Phelps ug ang ubang mga lider sa simbahan sa Distrito sa Clay misulat sa propeta aron sultihan siya nga ang lokal nga mga opisyal mipatawag sa mga lider sa simbahan ngadto sa balay-hukmanan, diin gihisgutan nila ang kaugmaon sa mga Santos diha sa ilang distrito. Kalma ug matinahurong namulong ang mga opisyales, apan dili na mahangyo ang ilang desisyon.

Tungod kay ang mga Santos dili makabalik sa distrito sa Jackson, ang mga opisyales mirekomendar nga mangita sila og bag-ong dapit nga kapuy-an—usa ka dapit nga sila ra ang mamuyo. Ang mga lider sa simbahan sa Distrito sa Clay miuyon nga mobiya kay sa morisgo og laing bayolente nga pagpapahawa.[27]

Ang balita nakahugno sa mga paglaum ni Joseph nga mobalik sa Distrito sa Jackson nianang tuiga, apan dili niya mabasol ang mga Santos sa Missouri sa nahitabo. “Mas nasayud kamo sa mga sirkumstansya kay kanamo,” siya mitubag, “ug siyempre nagiyahan og kaalam sa inyong mga lihok, kalabut sa pagbiya sa distrito.”[28]

Tungod kay ang mga Santos sa Missouri nagkinahanglan og bag-ong dapit nga kapuy-an, gibati ni Joseph ang kadinalian sa pagtigom og kwarta nga ikapalit og mga yuta. Nakahukom siya nga moabli og tindahan sa simbahan duol sa Kirtland ug mihulam og dugang nga kwarta aron ipalit og mga butang nga ikabaligya didto.[29] Medyo nagmalampuson ang tindahan, apan daghang mga Santos ang mipahimulos sa kaayo ug pagsalig ni Joseph, nasayud nga dili siya mobalibad kon mangutang sila sa tindahan. Ang pipila kanila miinsister usab nga makigbaylo sa unsay ilang gikinahanglan, nga nakapalisud nga makaginansya gikan sa mga baligya.[30]

Sa katapusan sa Hulyo, ang tindahan ug ang bisan unsa pa nga gisulayan sa mga lider sa simbahan wala makapaminos sa utang sa simbahan. Nahimong desperado, mibiya si Joseph sa Kirtland uban ni Sidney, Hyrum, ug Oliver aron moadto sa Salem, usa ka siyudad sa East Coast [silangang baybayon sa Estados Unidos], human makadungog sa usa ka miyembro sa simbahan kinsa nagtuo nga nasayud siya kon asa makakita og pundok sa gitagoang kwarta. Wala silay kwartang nakit-an sa pag-abut nila sa siyudad, ug midangup si Joseph sa Ginoo aron magiyahan.[31]

“Ako, ang Ginoo nga inyong Dios, wala masuko sa inyong pag-abut nganhi niini nga panaw, bisan pa sa inyong walay pulos nga mga buhat,” miabut ang tubag. “Ayaw kabalaka sa inyong mga kaugalingon mahitungod sa inyong mga utang, kay Ako mohatag kaninyo og gahum sa pagbayad kanila. Ayaw kabalaka sa inyong mga kaugalingon bahin sa Zion, kay Ako mopakita kaniya og kalooy.”[32]

Ang mga lalaki namauli ngadto sa Kirtland paglabay sa usa ka bulan nga naghunahuna gihapon sa panalapi sa simbahan. Apan nianang tinglarag si Joseph ug ang iyang mga magtatambag misugyot og bag-ong proyekto nga tingali mokita sa kwarta nga ilang gikinahanglan alang sa Zion.

Mubo nga mga Sulat

1. ◀ Tan-awa, sama pananglit, ang JS, Journal, Mar. 30, 1836, sa JSP, J1:216.

2. ◀ Backman, Heavens Resound, 304–5; Tyler, “Incidents of Experience,” 32.

3. ◀ Minutes, Mar. 30, 1836, sa JSP, D5:219.

4. ◀ Doktrina ug mga Pakigsaad 105:28 (Pinadayag, Hunyo 22, 1834, sa josephsmithpapers.org); Minutes, Apr. 2, 1836, sa JSP, D5:223–24.

5. ◀ Minutes, Apr. 2, 1836, sa JSP, D5:222–24.

6. ◀ “Anniversary of the Church of Latter Day Saints,” LDS Messenger and Advocate, Abr. 1837, 2:488; Kimball, “Journal and Record,” 33; Minute Book 1, June 16, 1836; tan-awa usab sa Historical Introduction to Revelation, Ago. 6, 1836, sa JSP, D5:272–74. Hilisgutan: Canada

7. ◀ Pratt, Autobiography, 141, 145; tan-awa usab sa Givens and Grow, Parley P. Pratt, 82.

8. ◀ Pratt, Autobiography, 141–42.

9. ◀ Tan-awa sa Givens and Grow, Parley P. Pratt, 71, 82, 91.

10. ◀ Pratt, Autobiography, 142, 145–46. Ang orihinal nga tinubdan nag-ingon nga “ug tan-awa kon aduna bay lisud kaayo para Kaniya.”

11. ◀ Emily Dow Partridge Young, “Autobiography,” Woman’s Exponent, Peb. 15, 1885, 13:138.

12. ◀ Joseph Smith to Lyman Wight and Others, Ago. 16, 1834, sa JSP, D4:102–8; Emily Dow Partridge Young, “Autobiography,” Woman’s Exponent, Mar. 1, 1885, 13:145; Partridge, History, Manuscript, circa 1839, [18].

13. ◀ Emily Dow Partridge Young, “Autobiography,” Woman’s Exponent, Peb. 15, 1885, 13:138. Hilisgutan: Daily Life of First-Generation Latter-day Saints [Ang Inadlaw nga Kinabuhi sa Unang Henerasyon nga mga Santos sa Ulahing mga Adlaw]

14. ◀ Partridge, Journal, Hunyo 29, 1836; Emily Dow Partridge Young, “Autobiography,” Woman’s Exponent, Peb. 15, 1885, 13:138; “Public Meeting,” LDS Messenger and Advocate, Ago. 1836, 2:363–64; Partridge, History, Manuscript, circa 1839, [17]–[18].

15. ◀ Emily Dow Partridge Young, “Autobiography,” Woman’s Exponent, Peb. 15, 1885, 13:138.

16. ◀ Pratt, Autobiography, 146.

17. ◀ John Taylor, Sermon, Okt. 6, 1866, George D. Watt Papers, Church History Library, sumala sa gisulat ni LaJean Purcell Carruth.

18. ◀ Pratt, Autobiography, 147.

19. ◀ John Taylor, Sermon, Okt. 6, 1866, George D. Watt Papers, Church History Library, sumala sa gisulat ni LaJean Purcell Carruth.

20. ◀ Pratt, Autobiography, 164–65; “Diary of Joseph Fielding,” book 1, 5. Ang orihinal nag-ingon nga “magdungan og adto sa miting.”

21. ◀ “Diary of Joseph Fielding,” book 1, 5; Pratt, Autobiography, 165–66.

22. ◀ Pratt, Autobiography, 166.

23. ◀ John Taylor, “History of John Taylor by Himself,” 10–11, sa Mga Kasaysayan sa Napulog Duha, Church History Library.

24. ◀ Jonathan Crosby, Autobiography, 14; Caroline Barnes Crosby, Reminiscences, [19].

25. ◀ Jonathan Crosby, Autobiography, 14–15; Caroline Barnes Crosby, Reminiscences, [15], [19]–[20].

26. ◀ Caroline Barnes Crosby, Reminiscences, [21]–[22].

27. ◀ Historical Introduction to Letter to William W. Phelps and Others, Hulyo 25, 1836, sa JSP, D5:269; Partridge, Journal, Hunyo 29, 1836; “Public Meeting,” LDS Messenger and Advocate, Ago. 1836, 2:359–61; Partridge, History, Manuscript, circa 1839, [17]–[18].

28. ◀ Sidney Rigdon and Others to William W. Phelps and Others, Hulyo 25, 1836, sa JSP, D5:268–71.

29. ◀ Minutes, Apr. 2, 1836, sa JSP, D5:222–24; Historical Introduction to Revelation, Abr. 23, 1834, sa JSP, D4:19–22.

30. ◀ Minutes, June 16, 1836, sa JSP, D5:247–53; Staker, “Raising Money in Righteousness,” 144–53; Staker, Hearken, O Ye People, 445–46; Brigham Young, sa Journal of Discourses, Okt. 9, 1852, 1:215; Okt. 8, 1855, 3:121.

31. ◀ Historical Introduction to Revelation, Ago. 6, 1836, sa JSP, D5:271–75; tan-awa usab sa Kuehn, “More Treasures Than One,” 229–34.

32. ◀ Doktrina ug mga Pakigsaad 111:1, 5–6 (Pinadayag, Ago. 6, 1836, sa josephsmithpapers.org). Ang pulong “nganhi” gidugang; ang orihinal nag-ingon nga “pag-abut niini nga panaw.”

Kapitulo 23

Matag Lit-ag

Gitrabaho ni Jonathan Crosby ang iyang bag-ong balay sa Kirtland sa tibuok tinglarag sa 1836. Pagka-Nobyembre nahuman na niya ang mga bongbong ug ang atup, apan wala pa mahuman ang salog sa balay ug wala pay mga bintana o mga pultahan. Tungod kay hapit na manganak, nagsige og apura niya si Caroline nga humanon ang balay sa pinakadali nga mahimo. Maayo ra ang ilang relasyon sa ilang landlady, si Sister Granger, apan gusto nang mobiya ni Caroline sa gamay nga pinuy-anan ug mobalhin ngadto sa iyang kaugalingong balay.[1]

Samtang naningkamot og maayo si Jonathan aron mahimo nang kapuy-an ang ilang balay sa dili pa moabut ang bata, ang mga lider sa simbahan mipahibalo sa ilang mga plano nga sugdan ang Kirtland Safety Society, usa ka banko sa barangay nga gituyo aron mapalambo ang naglisud nga ekonomiya sa Kirtland ug makatigum og kwarta alang sa simbahan. Sama sa ubang gagmay nga mga banko sa Estados Unidos, magpa-loan kini sa mga tighulam aron makapalit sila og kabtangan ug mga pagkaon, nga makatabang sa paglambo sa lokal nga ekonomiya. Samtang ang mga tighulam mobayad niini nga mga loan uban sa interest, makaginansya ang banko.[2]

Ang mga loan i-isyu pinaagi sa mga kwartang papel nga gigarantiyahan sa limitadong reserba nga pilak ug bulawang salapi sa Safety Society. Aron mapadaghan kining reserba sa pilak ug bulawang salapi, ang banko mobaligya og mga share sa stock ngadto sa mga investor, kinsa mipasalig nga moanam-anam og bayad sa ilang mga share.[3]

Sa sayong bahin sa Nobyembre, ang Kirtland Safety Society adunay sobra sa traynta ka mga stockholder, lakip ni Joseph ug Sidney, kinsa gipamuhunan ang dakong bahin sa ilang kaugalingong kwarta diha sa banko.[4] Ang mga stockholder mipili ni Sidney isip presidente sa institusyon ug ni Joseph isip cashier, nga mihimo niyang responsable sa mga bank account.[5]

Tungod kay andam na ang mga plano sa banko, miadto si Oliver sa silangan aron mopalit og mga materyal nga gamiton sa pag-imprinta og mga kwarta sa banko, ug si Orson Hyde miadto sa lehislatura sa estado sa pag-apply og charter [sinulat nga pagtugot] aron legal nilang mapadagan ang banko. Sa kasamtangan, si Joseph miawhag sa tanang mga Santos nga mamuhunan sa Safety Society, nagkutlo sa mga kasulatan sa Daang Tugon nga mihangyo sa karaang mga Israelite sa pagdala sa ilang mga bulawan ug pilak ngadto sa Ginoo.[6]

Gibati ni Joseph nga miaprubar ang Dios sa ilang mga paningkamot, ug misaad siya nga mamaayo ra ang tanan kon ang mga Santos mosunod sa mga sugo sa Ginoo.[7] Misalig sa pulong sa propeta, dugang nga mga Santos ang namuhunan sa Safety Society, bisan og ang uban nagpanagana sa pagpalit og stock sa wala pa masulayi nga institusyon. Naghunahuna ang mga Crosby nga mopalit og mga share, apan ang dakong nagasto sa pagtukod sa ilang balay nakahurot sa ilang kwarta.[8]

Sa pagsugod sa Disyembre, sa katapusan nataud na ni Jonathan ang mga bintana ug mga pultahan sa balay, ug namalhin na sila ni Caroline. Wala pa mahuman ang sulod, apan aduna silay maayong lung-aganan nga makapainit ug makapakaon nila. Mikalot usab og atabay sa duol si Jonathan diin sayon ra silang makahakot og tubig.

Nalipay si Caroline nga duna na siyay kaugalingong balay, ug pagka-Disyembre 19, nanganak siya og himsog nga batang lalaki samtang grabe nga nag-snow sa gawas.[9]

Ang tingtugnaw milukop sa Kirtland, ug pagka-Enero 1837, ang Kirtland Safety Society misugod na sa pagnegosyo.[10] Sa unang adlaw niini, mi-isyu si Joseph og mga tuskig nga kwarta sa banko, lab-as pa gikan sa printing press, nga sa atubangan niini anaa ang ngalan sa institusyon ug ang iyang pirma.[11] Samtang daghang mga Santos ang nang-loan, kasagaran gihimong collateral ang ilang yuta, ang mga kwarta misugod na sa pagkatag sa Kirtland ug bisan asa.[12]

Si Phebe Carter, kinsa bag-o lang nga mibalhin sa Kirtland gikan sa amihanang silangang Estados Unidos, wala mamuhunan sa Safety Society o mo-loan. Apan makabenepisyo siya sa kauswagan nga saad niini. Hapit na siya mag-treynta anyos ug dalaga pa, ug wala siyay pamilya sa Kirtland nga masaligan alang sa suporta. Sama sa ubang mga babaye nga pareha niya og sitwasyon, diyutay ra siya og kapilian nga trabaho, apan mahimo siyang mokita og kwarta sa pagpanahi ug pagtudlo sa eskwelahan, sama sa iyang gibuhat sa wala pa mobalhin sa Ohio.[13] Kon molambo ang ekonomiya sa Kirtland, daghang tawo ang makaangkon og kwarta nga ikagasto sa bag-ong mga sinina ug edukasyon.

Hinoon, alang ni Phebe, ang desisyon nga moadto sa Kirtland gibase sa espiritwal, dili ekonomikanhon. Supak ang iyang mga ginikanan sa iyang bunyag, ug human siya mipahibalo sa iyang mga plano nga makigpundok sa mga Santos, mireklamo ang iyang inahan. “Phebe,” miingon siya, “pwede bang mobalik ka nako kon imong masayran nga sayop ang Mormonismo?”

“Oo, Mama, ako nang buhaton,” misaad si Phebe.[14]

Apan nasayud siya nga nakaplagan na niya ang gipahiuli nga ebanghelyo ni Jesukristo. Pipila ka bulan human moabut sa Kirtland, nakadawat siya og patriyarkal nga panalangin gikan ni Joseph Smith Sr. nga misiguro kaniya og dagkong mga ganti dinhi sa yuta ug didto sa langit. “Pagmahupayon, kay nahuman na ang imong mga kasamok,” misulti ang Ginoo kaniya. “Makaangkon ka og taas nga kinabuhi ug maayong kaugmaon.”[15]

Ang panalangin mimatuod sa mga pagbati ni Phebe sa dihang mibiya siya sa ilang panimalay. Guol ra kaayo aron personal nga manamilit, mihimo siya og sulat ug gibilin kini diha sa lamesa sa pamilya. “Ayaw kabalak-i ang inyong anak,” kini ang mabasa diha niini. “Nagtuo ko nga ang Ginoo moatiman nako ug mohatag nako nianang alang sa labing maayo.”[16]

Si Phebe adunay pagtuo diha sa mga saad sa iyang patriyarkal nga panalangin. Nag-ingon kini nga mahimo siyang inahan sa daghang mga anak ug maminyo sa usa ka tawo nga dunay kaalam, kahibalo, ug panabut.[17] Apan hangtud nianang puntoha wala pay posibilidad nga maminyo si Phebe, ug nasayud siya nga mas magulang siya kay sa kadaghanan sa mga babaye nga naminyo ug nagsugod na sa pagpanganak.

Usa ka gabii sa Enero 1837, mibisita si Phebe sa mga higala dihang nakahimamat siya og itumon og buhok nga lalaki nga dunay medyo asul nga mga mata. Magulang ang lalaki og pipila lang ka adlaw kaniya ug bag-o lang mibalik sa Kirtland human mimartsa uban sa Kampo sa Israel ug dayon miserbisyo og misyon sa habagatang bahin sa Estados Unidos.

Ang iyang ngalan, nasayran niya, mao si Wilford Woodruff.[18]

Sa tibuok tingtugnaw, ang mga Santos sa Kirtland padayon nga mihulam og dagkong kantidad sa kwarta aron ipalit og mga kabtangan ug mga butang. Ang mga agalon usahay mobayad sa mga trabahante gamit ang mga kwarta sa banko, nga mahimong gamiton isip salapi o pailisan og pilak o bulawang salapi sa Kirtland Safety Society.[19]

Wala madugay human sa pagsugod og negosyo sa Safety Society, usa ka tawo nga ginganlan og Grandison Newell misugod sa pagtago sa mga kwarta sa banko. Dugay nang nanimuyo sa usa ka duol nga lungsod, si Grandison naglagot ni Joseph ug sa mga Santos. Inila siya diha sa distrito hangtud sa pag-abut sa mga Santos, ug karon kanunay siyang nangita og mga paagi, pinasubay man sa balaod o dili, sa paghasul kanila.[20]

Kon dunay mga miyembro sa simbahan nga moduol kaniya aron mangita og trabaho, balibaran niya sila. Kon ang mga misyonaryo magsangyaw duol sa iyang balay, moorganisar siya og grupo sa mga tawo nga molabay og mga itlog kanila. Sa dihang si Doctor Philastus Hurlbut misugod sa pagkolekta og bakak nga mga pamahayag batok ni Joseph, mitabang si Grandison sa galastuhan sa iyang buhat.[21]

Apan bisan pa sa iyang mga paningkamot, ang mga Santos nagpadayon sa pagpundok sa dapit.[22]

Ang pag-abli sa Kirtland Safety Society mihatag kang Grandison og bag-ong oportunidad sa pag-ataki. Nabalaka sa nagkadaghan nga mga banko sa Ohio, ang lehislatura sa senado mibalibad sa paghatag og charter kang Orson Hyde. Kon wala kini nga pagtugot, ang Safety Society dili mahimong tawagon nga banko, apan makadawat gihapon og mga deposito ug maka-isyu og mga loan. Ang kalampusan niini nagsalig sa pagpamayad sa mga stockholders sa ilang mga share aron mamintinar sa institusyon ang mga reserba niini. Hinoon, pipila lang ka mga stockholder ang dunay igong pilak ug bulawang salapi aron makahimo niana ug nagduda si Grandison nga gamay ra kaayo ang reserba sa Safety Society aron molungtad og dugay.[23]

Naglaum nga mabangkaruta ang negosyo kon ang igong gidaghanon sa mga tawo magpailis og bulawan o pilak nga salapi sa ilang mga kwartang papel, mibiyahe si Grandison sa tibuok kalungsuran aron mamalit sa mga kwartang papel sa Safety Society.[24] Gidala dayon niya ang iyang tumpi sa mga kwartang papel ngadto sa buhatan sa Safety Society ug misukna nga pailisan kini og bulawan o pilak nga salapi. Kon ang mga opisyales dili moilis niini, nanghulga siya nga iya kining ikiha.[25]

Napugos, si Joseph ug ang mga opisyal sa Safety Society walay nahimo gawas sa pag-ilis sa mga kwartang papel ug nanghinaut og dugang nga mga mamuhunan.

Bisan og gamay ra siyag kwarta, mipalit si Wilford Woodruff og baynte ka mga share sa stock sa Kirtland Safety Society.[26] Ang iyang maayong higala nga si Warren Parrish mao ang sekretarya sa Safety Society. Mibiyahe si Wilford ngadto sa kasadpan uban ni Warren ug sa iyang asawa, si Betsy, isip kabahin sa Kampo sa Israel. Human mamatay si Betsy tungod sa pagkuyanap sa kolera, dungan nga miserbisyo og misyon si Warren ug Wilford sa wala pa mobalik si Warren sa Kirtland ug nahimong tigsulat ug sinaligan nga higala ni Joseph.[27]

Sukad sa iyang misyon, nagbalhin-balhin og lugar si Wilford, kasagarang natubag ang iyang mga panginahanglan pinaagi sa kaayo sa mga higala nga sama ni Warren. Apan human mahimamat si Phebe Carter, naghunahuna na siya mahitungod sa kaminyoon, ug ang pagpamuhunan diha sa Safety Society usa ka paagi nga maestablisar ang iyang panalapi sa dili pa magsugod og pamilya.

Hinoon, sa katapusan sa Enero, ang Safety Society nag-atubang og krisis. Samtang nagtinguha si Grandison Newell nga mahurot ang reserba niini, ang mga pamantalaan sa dapit misugod sa pagmantala og mga artikulo nga nagpadayag og mga pagduda sa pagkalehitimo niini. Sama sa ubang mga tawo libut sa nasud, ang ubang mga Santos namasin og negosyo sa kayutaan ug kabtangan, nanghinaut nga madatu sa gamayng paghago. Ang uban wala makahimo sa gikinahanglang pagbayad sa ilang mga stock. Wala madugay, daghang trabahante ug mga negosyo diha ug libut sa Kirtland wala na modawat sa mga kwartang papel sa Safety Society.[28]

Nahadlok nga mabangkaruta, temporaryong gisirad-an ni Joseph ug Sidney ang Safety Society ug mibiyahe ngadto sa laing siyudad aron makigkumbuya sa establisado na nga banko didto.[29] Apan ang dili maayo nga pagsugod sa Safety Society nakapahuyang sa pagtuo sa daghang mga Santos, nga miresulta sa ilang pagduhaduha sa espiritwal nga pagpangulo sa propeta nga maoy nakadasig sa ilang pagpamuhunan.[30]

Sa nangagi, ang Ginoo mipadayag og kasulatan pinaagi ni Joseph, nga nakahimong sayon alang nila sa pagtuo nga usa siya ka propeta sa Dios. Apan sa dihang ang mga gipanulti ni Joseph mahitungod sa Safety Society daw wala matuman, ug nag-anam kahanaw ang ilang mga puhunan, daghang mga Santos ang wala nahimutang ug nanghinaway ni Joseph.

Mipadayon si Wilford sa pagsalig nga molampus ang Safety Society. Human nakigkumbuya ang propeta sa laing banko, mibalik siya sa Kirtland ug gitubag ang mga reklamo sa iyang mga kritiko.[31] Wala madugay, sa kinatibuk-ang komperensya sa simbahan, namulong si Joseph sa mga Santos kon nganong nanghulam og kwarta ang simbahan ug mi-establisar og mga institusyon sama sa Safety Society.

Mipahinumdom siya nila nga ang mga Santos misugod sa buhat sa ulahing mga adlaw nga kabus ug naglisud apan ang Ginoo misugo kanila sa pagsakripisyo sa ilang panahon ug mga talento aron sa pagpundok ngadto sa Zion ug pagtukod og templo. Kini nga mga paningkamot, bisan og dakog gasto, mahinungdanon sa kaluwasan sa mga anak sa Dios.[32] Aron mapauswag ang buhat sa Ginoo, ang mga lider sa simbahan kinahanglang mangita og paagi sa pagbayad sa galastuhan niini.

Bisan pa, nagbasol si Joseph sa kadako sa ilang utang sa mga tigpautang. “Tinuod nga utangan kita kanila,” miangkon siya, “apan masulbad ra ni kon ang atong mga kaigsoonan sa layo moanhi nga dala ang ilang kwarta.” Nagtuo siya nga kon ang mga Santos magpundok sa Kirtland ug mopahinungod sa ilang kabtangan ngadto sa Ginoo, dako kinig mahimo sa pagwagtang sa utang sa simbahan.[33]

Samtang namulong si Joseph, gibati ni Wilford ang gahum sa iyang mga pulong. “O, nga masilsil unta kini sa among mga kasingkasing,” mihunahuna siya, “aron magpabilin sa kahangturan nga magamit namo kini sa among kinabuhi.” Natingala siya nga ang usa ka tawo makadungog sa propeta nga mamulong ug magduha-duha gihapon nga gitawag siya sa Dios.[34]

Apan nagpadayon ang mga pagduha-duha. Sa tunga-tunga sa Abril, misamot kabati ang ekonomiya sa Kirtland samtang ang usa ka krisis pinansyal milukop sa nasud. Ang mga katuigan sa sobrang pagpahulam nakapahuyang sa mga banko sa England ug Estados Unidos, nga miresulta sa malukpanong kahadlok nga mahugno ang ekonomiya. Gipaningil sa mga banko ang mga utang, ug ang uban hingpit na nga mihunong sa pagpahulam. Ang kahadlok daling mikatap sa mga lungsod samtang nanirado ang mga banko, nabangkaruta ang mga negosyo, ug midaghan ang mga walay trabaho.[35]

Niini nga kahimtang, ang naglisud nga institusyon sama sa Kirtland Safety Society wala gayuy purohan. Wala kaayoy mahimo si Joseph aron masulbad ang problema, apan mas sayon alang sa uban ang pagbasol kaniya kay sa nasudnong kahadlok sa ekonomiya.

Sa wala madugay ang mga tigpautang kanunay na nga mosamok kang Joseph ug Sidney. Ang usa ka tawo mikiha nila tungod sa usa ka wala mabayari nga utang, ug si Grandison Newell mipasaka og kriminal nga kaso batok ni Joseph, nangangkon nga ang propeta nakigkunsabo batok niya. Sa paglabay sa matag adlaw, nagkadako ang kabalaka sa propeta nga dakpon siya o patyon.[36]

Kaslunon na karon si Wilford ug Phebe, ug mihangyo sila kang Joseph nga maoy mokasal kanila. Apan sa adlaw sa ilang kasal, wala motunga si Joseph, ug si Frederick Williams na lang ang mipahigayon sa seremonya.[37]

Wala madugay human sa kalit nga pagkawala ni Joseph, nakadawat si Emma og usa ka sulat gikan niya, nagsiguro kaniya nga luwas ra si Joseph.[38] Siya ug si Sidney milayas sa Kirtland, mipalayo gikan niadtong gustong mopasakit kanila. Sekreto ang ilang giadtoan, apan si Newel Whitney ug Hyrum nasayud unsaon sa pagkontak kanila ug maoy nagtambag kanila gikan sa layo.[39]

Nakasabut si Emma sa mga peligro nga giatubang ni Joseph. Sa dihang miabut ang iyang sulat, ang pipila ka mga tawo—tingali mga higala ni Grandison Newell—misusi sa postmark niini, naningkamot nga masayud kon asa siya. Ang uban naniid sa iyang naglisud nga tindahan.

Bisan kon nagpabiling malaumon si Emma, nabalaka siya kabahin sa mga bata. Ang ilang usa ka tuig nga anak, si Frederick, bata pa kaayo aron makasabut sa mga hitabo, apan ang sayis anyos nga si Julia ug ang kwatro anyos nga si Joseph nabalaka sa dihang ilang nasayran nga dili pa makauli ang ilang amahan.[40]

Nasayud si Emma nga kinahanglan siyang mosalig sa Ginoo, ilabi na karon nga daghang mga tawo sa Kirtland ang misugod na sa pagduha-duha. “Kon wala na koy pagsalig sa Dios sama sa uban nga akong mahinganlan, pwerti na gyud nakong luoya,” misulat si Emma kang Joseph sa hinapos sa Abril. “Apan nagtuo gihapon ko nga kon atong ipaubos ang atong kaugalingon ug magmatinud-anon kutob sa mahimo, luwason kita gikan sa matag lit-ag nga mahimong ipahimutang sa atong tiilan.”[41]

Bisan pa niana, nabalaka siya nga ang mga giutangan ni Joseph magpahimulos sa iyang pagkawala ug sakmiton ang bisan unsang kabtangan o kwarta nga ilang mahimo. “Imposible nako nga dunay mabuhat,” miingon siya, “kon ang tanan mas may katungod pa kay kanako sa tanan nga gitawag nga imoha.”

Gusto na ni Emma nga mouli si Joseph. Pipila na lang ka mga tawo ang iyang gisaligan, ug nagpanagana siya sa paghatag ngadto ni bisan kinsa sa bisan unsang butang nga dili makatabang sa pagbayad sa mga utang ni Joseph. Ug ang nakapasamot, nahadlok siya nga ang ilang mga anak matakbuyan sa tipdas.

“Maayo unta nga makauli ka kon masakit sila,” misulat siya. “Kinahanglang imo silang hinumduman, kay nahinumdom sila nimo.”[42]

Taliwala niini nga kasamok, miuli si Parley ug Thankful sa Kirtland alang sa pagkatawo sa ilang anak. Sama sa gipanagna ni Heber, nanganak si Thankful og batang lalaki, kinsa ginganlan nila og Parley. Apan hilabihan ang iyang pag-antus sa pagpanganak, ug namatay siya paglabay sa pipila ka oras. Dili makaamuma sa iyang bag-ong natawong anak nga siya lang, gibutang ni Parley ang iyang anak sa mga bukton sa usa ka babaye nga makamatuto sa bata ug mibalik siya sa Canada. Didto misugod siya sa pagplano og misyon ngadto sa England uban sa tabang sa mga Santos nga sama ni Joseph Fielding, kinsa nagsige og sulat mahitungod sa gipahiuli nga ebanghelyo ngadto sa mga higala ug mga paryente tabok sa dagat.[43]

Human sa iyang misyon sa Canada, mibalik si Parley sa Ohio ug nakigminyo sa usa ka batan-ong biyuda sa Kirtland nga ginganlan og Mary Ann Frost. Nakadawat usab siya og sulat gikan ni Thomas Marsh, ang presidente sa Korum sa Napulog Duha, nga nag-awhag kaniya nga langayon usa ang misyon ngadto sa England hangtud nga mag-abut ang mga apostoles isip usa ka korum nianang ting-init didto sa Kirtland.[44]

Samtang naghulat si Parley nga magkapundok ang ubang mga apostoles, mibalik si Joseph ug Sidney sa Kirtland ug naningkamot sa pagsulbad sa ilang mga utang ug mapagaan ang tensyon tali sa mga Santos.[45]

Paglabay sa pipila ka adlaw, mibisita si Sidney kang Parley ug misulti kaniya nga kolektahon na niya ang dugay na nga utang. Sa sayo pa niini, mipahulam si Joseph kang Parley og $2,000 aron ikapalit og pipila ka yuta diha sa Kirtland. Aron mapagaan ang kaugalingon niyang mga utang, gibaligya ni Joseph ang utang ni Parley ngadto sa Safety Society, ug gipaningil na karon ni Sidney ang kwarta.

Misulti si Parley kang Sidney nga wala siyay $2,000 apan mitanyag nga iuli ang yuta isip bayad. Gisultihan siya ni Sidney nga kinahanglan niyang ihatag ang iyang balay ingon man ang yuta aron maimpas ang utang.[46]

Nasuko og maayo si Parley. Sa dihang unang gibaligya ni Joseph ang yuta kaniya, miingon siya kang Parley nga dili siya maalkanse sa transaksyon. Ug unsa na man ang panalangin ni Heber Kimball nga nagsaad kaniya og dili maihap nga mga katigayunan ug kagawasan gikan sa utang? Karon gibati ni Parley nga daw gikuha ni Joseph ug Sidney ang tanan gikan niya. Kon mawad-an siya sa iyang yuta ug balay, unsa na man lang ang buhaton niya ug sa iyang pamilya?[47]

Pagkasunod adlaw, mipadala si Parley og masuk-anong sulat kang Joseph. “Sa kadugayan hingpit akong nakumbinser nga ang pagpamasin sa negosyo nga atong giapilan iya sa yawa,” misulat siya, “nga misangpot ngadto sa pagpamakak, pagpangilad, ug pagpamentaha sa silingan.” Gisultihan ni Parley si Joseph nga mituo gihapon siya sa Basahon ni Mormon ug sa Doktrina ug mga Pakigsaad, apan nabalaka siya sa mga binuhatan sa propeta.

Giawhag niya si Joseph sa paghinulsol ug sa pagdawat sa yuta isip bayad sa utang. Kon dili, kinahanglan niyang mohimo og legal nga aksyon.

“Mapugos gyud ko sa pagpasaka og mga kaso batok nimo,” mipasidaan siya, “tungod sa extortion [pangwarta], kasina, ug pamentaha sa imong igsoon.”[48]

Pagka-Mayo 28, pipila ka adlaw human gipadala ni Parley ang iyang sulat ngadto ni Joseph, si Wilford Woodruff miadto sa templo alang sa usa ka miting sa Dominggo. Samtang nagkadaghan ang mga pagsupak sa Kirtland, nagpabilin si Wilford nga usa sa pinakamatinud-anong kasangga ni Joseph. Apan si Warren Parrish, kinsa nakigtambayayong ni Joseph sulod sa mga katuigan, misugod sa pagpanaway sa propeta tungod sa iyang parte diha sa pinansyal nga krisis ug dali nga nahimong lider sa mga masinupakon.

Nag-ampo si Wilford nga ang mabingkilon nga mga pagbati diha sa simbahan mawala.[49] Apan dili na siya magdugay sa Kirtland aron makatabang. Bag-ohay lang, nadasig siya nga dad-on ang ebanghelyo ngadto sa Fox Islands, duol sa baybayon sa amihanang silangang estado sa Maine, duol sa panimalay sa mga ginikanan ni Phebe. Naghinaut siya nga sa pagpadulong didto, makabaton siya og kahigayunan sa pagtudlo sa iyang kaugalingong mga ginikanan ug manghud nga babaye mahitungod sa ebanghelyo. Mikuyog si Phebe aron mahimamat ang iyang pamilya ug magpaamihanan pa sila aron mahimamat ang pamilya ni Phebe.[50]

Bisan matinguhaon siyang makauban ang pamilya, nabalaka si Wilford mahitungod ni Joseph ug sa kahimtang sa simbahan sa Kirtland. Milingkod diha sa templo, iyang nakita si Joseph sa pulpito. Nag-atubang og daghan kaayong oposisyon, makita nga daw nasagmuyo ang propeta. Nawad-an siya og liboan ka dolyares tungod sa pagkabangkaruta sa Safety Society, labaw pa kay ni bisan kinsa.[51] Ug, dili sama sa kadaghanan, wala niya biyai ang institusyon sa dihang padulong na kini sa pagkapakyas.

Nagtan-aw sa tibuok kongregasyon, gidepensahan ni Joseph ang iyang kaugalingon batok sa iyang mga kritiko, namulong diha sa ngalan sa Ginoo.

Samtang naminaw si Wilford, iyang nakita nga ang gahum ug Espiritu sa Dios anaa ni Joseph. Gibati usab niya nga anaa kini nilang Sidney ug sa uban samtang mibarug sila sa atubangan ug mipamatuod sa kaligdong ni Joseph.[52] Apan sa wala pa matapos ang miting, mibarug si Warren ug gidaut si Joseph sa atubangan sa kongregasyon.

Nasagmuyo si Wilford samtang naminaw siya sa pagyawyaw. “Ah, Warren, Warren,” magul-anon niyang nasulti.[53]

Mubo nga mga Sulat

1. ◀ Jonathan Crosby, Autobiography, 15; Caroline Barnes Crosby, Reminiscences, [53]–[54]; tan-awa usab sa Lyman and others, No Place to Call Home, 46.

2. ◀ Historical Introduction to Constitution of the Kirtland Safety Society Bank, Nob. 2, 1836, sa JSP, D5:300; “Part 5: 5 October 1836–10 April 1837,” sa JSP, D5:285–90; Staker, Hearken, O Ye People, 463. Hilisgutan: Kirtland Safety Society

3. ◀ Kirtland Safety Society Notes, Ene. 4–Mar. 9, 1837, sa JSP, D5:331–40; Staker, Hearken, O Ye People, 463–64; Historical Introduction to Constitution of the Kirtland Safety Society Bank, Nob. 2, 1836, sa JSP, D5:302.

4. ◀ Mortgage to Peter French, Okt. 5, 1836, sa JSP, D5:293–99; Kirtland Safety Society, Stock Ledger, 1836–37; “Part 5: 5 October 1836–10 April 1837,” sa JSP, D5:285–86; Staker, Hearken, O Ye People, 464.

5. ◀ Historical Introduction to Constitution of the Kirtland Safety Society Bank, Nob. 2, 1836, sa JSP, D5:303; JSP, D5:304, note 91; “Minutes of a Meeting,” LDS Messenger and Advocate, Mar. 1837, 3:476–77; Staker, Hearken, O Ye People, 465.

6. ◀ Historical Introduction to Kirtland Safety Society Notes, Ene. 4–Mar. 9, 1837, sa JSP, D5:331; Joseph Smith History, 1838–56, volume B-1, 750; Articles of Agreement for the Kirtland Safety Society Anti-Banking Company, Ene. 2, 1837, sa JSP, D5:324, 329–31; tan-awa usab sa Isaias 60:9, 17; 62:1.

7. ◀ Woodruff, Journal, Ene. 6, 1837.

8. ◀ Jonathan Crosby, Autobiography, 14–15.

9. ◀ Caroline Barnes Crosby, Reminiscences, [39].

10. ◀ “Part 5: 5 October 1836–10 April 1837,” sa JSP, D5:286; Kirtland Safety Society Notes, Ene. 4–Mar. 9, 1837, sa JSP, D5:331–35.

11. ◀ Woodruff, Journal, Ene. 6, 1837; Kirtland Safety Society Notes, Ene. 4–Mar. 9, 1837, sa JSP, D5:331–40.

12. ◀ Editorial, LDS Messenger and Advocate, Hulyo 1837, 3:536; Willard Richards to Hepzibah Richards, Ene. 20, 1837, Levi Richards Family Correspondence, Church History Library; Historical Introduction to Mortgage to Peter French, Okt. 5, 1836, sa JSP, D5:295; “Part 5: 5 October 1836–10 April 1837,” sa JSP, D5:286; Staker, Hearken, O Ye People, 481.

13. ◀ Ulrich, “Leaving Home,” 451; tan-awa usab sa Kirtland Safety Society, Stock Ledger, 1836–37.

14. ◀ Tullidge, Women of Mormondom, 412.

15. ◀ Woodruff, Journal, Abr. 1837. Hilisgutan: Patriarchal Blessings [Mga Patriyarkal nga Panalangin]

16. ◀ Phebe Carter to Family, circa 1836, sa Wilford Woodruff Collection, Church History Library.

17. ◀ Woodruff, Journal, Abr. 1837.

18. ◀ Woodruff, Journal, Abr. 10, 1837.

19. ◀ Staker, Hearken, O Ye People, 481–84.

20. ◀ Hall, Thomas Newell, 132–34; Adams, “Grandison Newell’s Obsession,” 160–63.

21. ◀ “The Court of Common Pleas,” Chardon Spectator and Geauga Gazette, Okt. 30, 1835, 2; Eber D. Howe, Statement, Abr. 8, 1885; Maria S. Hurlbut, Statement, Abr. 15, 1885, sa Collection of Manuscripts about Mormons, 1832–54, Chicago History Museum; Adams, “Grandison Newell’s Obsession,” 168–73.

22. ◀ Young, Account Book, Ene. 1837; “Our Village,” LDS Messenger and Advocate, Ene. 1837, 3:444; Staker, Hearken, O Ye People, 482; tan-awa usab sa Agreement with David Cartter, Ene. 14, 1837, sa JSP, D5:341–43; ug Agreement with Ovid Phinney and Stephen Phillips, Mar. 14, 1837, sa JSP, D5:344–48. Hilisgutan: Opposition to the Early Church [Oposisyon sa Unang Simbahan]

23. ◀ An Act to Prohibit the Issuing and Circulating of Unauthorized Bank Paper [Ene. 27, 1816], Statutes of the State of Ohio, 136–39; “Part 5: 5 October 1836–10 April 1837,” sa JSP, D5:288–89.

24. ◀ Staker, Hearken, O Ye People, 468–77.

25. ◀ Staker, Hearken, O Ye People, 484; JSP, D5:287, note 19; 329, note 187.

26. ◀ Kirtland Safety Society, Stock Ledger, 219; Staker, Hearken, O Ye People, 391.

27. ◀ Woodruff, Journal, Hunyo 28, 1835; JSP, D4:72, note 334; “Parrish, Warren Farr,” Biographical Entry, Joseph Smith Papers website, josephsmithpapers.org; tan-awa usab sa Staker, Hearken, O Ye People, 465, 480.

28. ◀ Kimball, “History,” 47–48; Staker, Hearken, O Ye People, 482–84; “A New Revelation—Mormon Money,” Cleveland Weekly Gazette, Ene. 18, 1837, [3]; “Mormon Currency,” Cleveland Daily Gazette, Ene. 20, 1837, 2; “Rags! Mere Rags!!,” Ohio Star, Ene. 19, 1837; Jonathan Crosby, Autobiography, 16; Woodruff, Journal, Ene. 24 ug Abr. 9, 1837; “Part 5: 5 October 1836–10 April 1837,” sa JSP, D5:287–90.

29. ◀ “Bank of Monroe,” Painesville Republican, Peb. 9, 1837, [2]; “Monroe Bank,” Painesville Telegraph, Peb. 24, 1837, [3]; “Kirtland,—Mormonism,” LDS Messenger and Advocate, Abr. 1837, 3:490–91; “Part 5: 5 October 1836–10 April 1837,” sa JSP, D5:291; Staker, Hearken, O Ye People, 492–501.

30. ◀ Woodruff, Journal, Ene. 10 ug 17, 1837; Peb. 19, 1837; Charges against Joseph Smith Preferred to Bishop’s Council, Mayo 29, 1837, sa JSP, D5:393–97.

31. ◀ Woodruff, Journal, Peb. 19, 1837.

32. ◀ Woodruff, Journal, Abr. 6, 1837.

33. ◀ Joseph Smith, Discourse, Abr. 6, 1837, sa JSP, D5:352–57.

34. ◀ Woodruff, Journal, Abr. 6, 1837.

35. ◀ “For the Republican,” Painesville Republican, Peb. 16, 1837, [2]–[3]; Staker, Hearken, O Ye People, 498; “Joseph Smith Documents from October 1835 through January 1838,” sa JSP, D5:xxx.

36. ◀ Transcript of Proceedings, June 5, 1837, State of Ohio on Complaint of Newell v. Smith, Geauga County, Ohio, Court of Common Pleas Record Book T, 52–53, Geauga County Archives and Records Center, Chardon, Ohio; Woodruff, Journal, Mayo 30, 1837; Hall, Thomas Newell, 135; Historical Introduction to Letter from Newel K. Whitney, Abr. 20, 1837, sa JSP, D5:367–69.

37. ◀ Woodruff, Journal, Abr. 13, 1837; tan-awa usab sa “The Humbug Ended,” Painesville Republican, Hunyo 15, 1837, [2].

38. ◀ Historical Introduction to Letter from Emma Smith, Abr. 25, 1837, sa JSP, D5:371.

39. ◀ Newel K. Whitney to Joseph Smith and Sidney Rigdon, Abr. 20, 1837, sa JSP, D5:370.

40. ◀ Emma Smith ngadto ni Joseph Smith, Abr. 25, 1837, sa JSP, D5:372; Emma Smith ngadto ni Joseph Smith, Mayo 3, 1837, sa JSP, D5:376. Hilisgutan: Joseph and Emma Hale Smith Family [Ang Pamilya ni Joseph ug Emma Hale Smith]

41. ◀ Emma Smith ngadto ni Joseph Smith, Abr. 25, 1837, sa JSP, D5:372.

42. ◀ Emma Smith ngadto ni Joseph Smith, Mayo 3, 1837, sa JSP, D5:375–76. Hilisgutan: Emma Hale Smith

43. ◀ Woodruff, Journal, Mar. 26, 1837; Pratt, Autobiography, 181–83; Givens and Grow, Parley P. Pratt, 92.

44. ◀ Pratt, Autobiography, 181–83, 188; Geauga County, Ohio, Probate Court, Marriage Records, 1806–1920, volume C, 220, Mayo 14, 1837, microfilm 873,464, U.S. and Canada Record Collection, Family History Library; Givens and Grow, Parley P. Pratt, 93–95; Thomas B. Marsh and David W. Patten to Parley P. Pratt, Mayo 10, 1837, sa Joseph Smith Letterbook 2, 62–63.

45. ◀ Pratt, Autobiography, 183; Historical Introduction to Notes Receivable from Chester Store, Mayo 22, 1837, sa JSP, D5:383–84; Historical Introduction to Letter from Parley P. Pratt, Mayo 23, 1837, sa JSP, D5:386–87.

46. ◀ Historical Introduction to Letter from Parley P. Pratt, Mayo 23, 1837, sa JSP, D5:386–87.

47. ◀ Tan-awa sa Givens and Grow, Parley P. Pratt, 97–98.

48. ◀ Parley P. Pratt to Joseph Smith, Mayo 23, 1837, sa JSP, D5:389–91. Ang sulat ni Parley unang gimantala pagkasunod tuig sa usa ka masupakon nga pamantalaan. Alang sa dugang nga pag-analisar, tan-awa sa Historical Introduction to Letter from Parley P. Pratt, Mayo 23, 1837, sa JSP, D5:386–89; ug Pratt, Autobiography, 183–84.

49. ◀ Woodruff, Journal, Mayo 28, 1831. Hilisgutan: Dissent in the Church [Mga Pagsupak diha sa Simbahan]

50. ◀ Woodruff, Journal, Mayo 31 ug Hulyo 16, 1837; Woodruff, Leaves from My Journal, 26; tan-awa usab sa Ulrich, House Full of Females, 17–18. Hilisgutan: Early Missionaries [Unang mga Misyonaryo]

51. ◀ “Joseph Smith Documents from October 1835 through January 1838,” sa JSP, D5:xxxii.

52. ◀ Woodruff, Journal, Mayo 28, 1837; West, Few Interesting Facts, 14.

53. ◀ Woodruff, Journal, Mayo 28, 1837.

Kapitulo 24

Ang Kamatuoran Mopatigbabaw

Sa ulahing bahin sa tingpamulak sa 1837, ang mga apostoles nga si Thomas Marsh, David Patten, ug William Smith mibiya sa ilang mga panimalay sa Missouri ug miadto sa Kirtland. Kadaghanan sa mga Santos sa Zion nanimuyo na karon diha sa daplin sa sapa nga gitawag og Shoal Creek, mga otsenta ka kilometro sa amihanang silangan sa Independence. Didto miestablisar sila og usa ka lungsod nga gitawag og Far West, migamit sa plano ni Joseph alang sa siyudad sa Zion isip ilang giya sa pagpahimutang sa mga pamuy-anan. Nanghinaut nga makakita og malinawong solusyon sa nagpadayon nga problema sa mga Santos ngadto sa ilang mga silingan, ang lehislatura sa Missouri miorganisar sa Distrito sa Caldwell, nga naglangkob sa kayutaan libut sa Far West ug Shoal Creek, alang sa pamuy-anan sa mga Santos.[1]

Matinguhaon si Thomas nga makigkita pag-usab sa ubang sakop sa Napulog Duha, ilabi na dihang iyang nasayran ang tinguha ni Parley nga dad-on ang ebanghelyo ngadto sa England. Ang pagsangyaw sa ebanghelyo sa gawas sa nasud usa ka importanting lakang sa buhat sa Ginoo, ug isip presidente sa korum, gusto ni Thomas nga pundukon ang mga apostoles ug dungan nga planuhon ang misyon.

Nabalaka usab siya sa mga report nga iyang nadawat mahitungod sa mga pagsupak diha sa Kirtland. Tulo sa mga masinupakon—si Luke ug Lyman Johnson ug John Boynton—mga sakop sa iyang korum. Gawas kon mas magkahiusa ang Napulog Duha, nahadlok si Thomas nga ang misyon ngadto sa England dili mahinayon.[2]

Didto sa Ohio, nakita ni Heber Kimball kon naunsa pagkabahin-bahin ang Korum sa Napulog Duha sukad nga nagsugod ang Kirtland Safety Society unom ka bulan na ang milabay. Kay pakyas man ang mga paningkamot ni Joseph nga makalingkawas ang simbahan sa utang, si Orson Hyde, William McLellin, ug Orson Pratt nagsugod na usab sa pagkasuko kaniya. Tungod kay si Parley Pratt dayag na nga namulong karon batok ni Joseph, si Brigham Young ug Heber na lang ang nahabilin nga maunungon nga mga apostoles sa Kirtland.[3]

Usa ka adlaw, samtang naglingkod si Heber uban sa propeta diha sa mga pulpito sa templo, mipaduol si Joseph kaniya ug miingon, “Brother Heber, ang Espiritu sa Ginoo mihunghong kanako, ‘Paadtua ang akong alagad nga si Heber sa England ug ipasangyaw ang akong ebanghelyo ug ipaandam ang dalan sa kaluwasan niana nga nasud.’”

Nakuratan si Heber. Yano lamang siya nga magkukulon nga gamay og edukasyon. Ang England maoy labing gamhanang nasud sa kalibutan, ug ang mga tawo niini inila sa ilang kahibalo ug relihiyusong debosyon. “O, Ginoo,” nag-ampo siya, “Usa ko ka tawo nga kanga-kanga ang sinultihan ug dili gayud angayan niana nga buhat. Unsaon nako sa pagsangyaw nianang yutaa?”[4]

Ug unsa na man lang ang iyang pamilya? Naglisud sa paghunahuna si Heber nga biyaan si Vilate ug ang ilang mga anak aron magsangyaw sa gawas sa nasud. Sigurado siya nga ang ubang apostoles mas kwalipikado nga mangulo sa misyon. Si Thomas Marsh ang senior nga apostol ug maoy usa sa unang nakabasa sa Basahon ni Mormon ug nagpasakop sa simbahan. Nganong dili man siya ang ipadala sa Ginoo?

O si Brigham kaha? Nangutana si Heber kang Joseph kon mahimo bang mokuyog si Brigham kaniya ngadto sa England. Mas senior si Brigham diha sa korum tungod kay mas magulang siya ni Heber.

Dili, miingon si Joseph. Gusto niya nga magpabilin si Brigham sa Kirtland.[5]

Nagpanagana, gidawat ni Heber ang tawag ug nangandam sa pagbiya. Nag-ampo siya sa templo matag adlaw, nangamuyo sa proteksyon ug gahum sa Ginoo. Wala madugay ang balita kalabut sa iyang tawag mikatap sa Kirtland, ug si Brigham ug ang uban mahinamong misuporta sa iyang desisyon nga moadto. “Buhata kon unsay sulti sa propeta nimo,” ilang gisultihan si Heber, “ug mapanalanginan ka og gahum sa pagbuhat og mahimayaong buhat.”

Wala makapadasig si John Boynton. “Kon bugo ra kaayo ka nga modawat sa tawag sa napukan nga propeta,” miyam-id siya, “dili ko maningkamot sa pagtabang nimo.” Supak usab si Lyman Johnson, apan human makita ang determinasyon ni Heber nga moadto, iyang gitangtang ang iyang kupo ug gibutang kini sa abaga ni Heber.[6]

Wala madugay miabut si Joseph Fielding sa Kirtland uban ang grupo sa mga Santos sa Canada, ug siya ug ang pipila pa ka tawo gi-assign ngadto sa mission, nagtuman sa panagna ni Heber nga ang misyon ni Parley sa Canada mao ang mopahimutang sa pundasyon alang sa misyon sa England. Naghinulsol si Orson Hyde sa iyang pagkasuko ug miapil usab sa misyon. Sa katapusan, gidapit ni Heber ang ig-agaw ni Brigham nga si Willard Richards sa pagkuyog kanila.[7]

Sa adlaw sa iyang pagbiya, miluhod si Heber uban ni Vilate ug sa ilang mga anak. Nag-ampo siya nga ang Dios mohatag kaniya og luwas nga biyahe tabok sa kadagatan, himoon siyang mapuslanon sa natad sa misyon, ug sangkapan ang iyang pamilya samtang anaa siya sa layo. Dayon, uban sa mga luhang midagayday sa iyang mga aping, mipanalangin siya sa matag usa sa iyang mga anak ug mibiya para sa British Isles.[8]

Ang nasudnong krisis sa ekonomiya mipadayon sa ting-init sa 1837. Walay kwarta ug diyutay ra og makaon, giundangan ni Jonathan Crosby ang pagtrabaho sa iyang balay ug miapil sa pundok sa mga trabahante nga nagtukod og balay alang ni Joseph ug Emma. Apan ang mga kwartang papel lang sa Safety Society ang mabayad ni Joseph sa mga trabahante, diin nagkadiyutay na ang mga negosyo sa Kirtland nga modawat niini isip bayad. Sa dili madugay ang mga kwartang papel hapit wala nay bili.

Sa hinay-hinay, ang mga trabahante mibiya aron mangita og trabaho nga mas maayo og sweldo. Apan ang pinansyal nga krisis misangput sa diyutay nga mga trabaho diha ug libut sa Kirtland—o sa bisan asang dapit sa nasud. Isip resulta, ang presyo sa mga palaliton misaka ug ang bili sa yuta miminos pag-ayo. Pipila lang ang mga tawo sa Kirtland nga makahimo sa pagsuporta sa ilang kaugalingon o sa mga trabahante. Aron mabayaran ang mga utang sa simbahan, napugos sa pagprenda sa templo si Joseph, nagbutang niini sa peligro nga marimate.[9]

Samtang nagtrabaho si Jonathan sa balay sa propeta, ang iyang asawa, si Caroline, naa kanunay sa higdaanan, nagpaayo gikan sa grabeng sakit. Usa ka impeksyon sa iyang dughan ang nakapugong niya sa pagpatutoy sa iyang anak, ug samtang nagkakunhod ang ilang suplay sa pagkaon, nabalaka siya kon asa mokuha ang pamilya sa sunod nilang pagkaon. Aduna silay gamay nga hardin sa mga utanon nga nakahatag og pagkaon, apan walay baka, nga nakapugos nila sa pagpalit og gatas sa mga silingan aron ipainom sa ilang anak.

Nasayud si Caroline nga daghan sa ilang mga higala susama og sitwasyon. Usahay, dunay tawo nga mopaambit nila og pagkaon, apan tungod sa kadaghan sa mga Santos nga naglisud sa pagtubag sa ilang mga panginahanglan, daw walay tawo nga igong makapaambit.

Paglabay sa panahon, nakita ni Caroline si Parley Pratt, ang mga Boynton, ug ubang suod nga mga higala nga mibasol sa simbahan sa ilang mga kalisud. Siya ug si Jonathan wala mawad-i og kwarta diha sa Safety Society, apan apektado gihapon sila sa pinansyal nga krisis. Sama sa daghan pang uban, maglisud sila og sangkap sa ilang panginahanglan, apan siya ug si Jonathan wala mobati nga mobiya sa simbahan o mosalikway sa propeta.

Gani, si Jonathan mitrabaho sa balay sa mga Smith hangtud nga siya na lang ang nahabilin sa mga trabahante. Sa dihang siya ug si Caroline nahutdan og pagkaon, wala siya motrabaho og usa ka adlaw aron mangita og pagkaon alang sa iyang pamilya, apan wala siyay nadala pag-uli.[10]

“Unsa may atong buhaton ron?” Nangutana si Caroline.

Nasayud si Jonathan nga bisan pa sa pinansyal nga kalisud ni Joseph ug Emma, duna sila usahay pagkaon nga ikahatag niadtong mas naglisud pa kay kanila. “Inigka-buntag,” miingon siya, “moadto ug mosulti ko ni Sister Emma kon unsay atong sitwasyon.”

Pagkasunod adlaw, mibalik og trabaho si Jonathan sa balay sa mga Smith, apan sa wala pa siya makahigayon sa pakigsulti kang Emma, miduol si Emma kaniya. “Wala ko masayud kon unsay inyong makaon,” miingon siya, “apan mianhi ka ug mitrabaho samtang nangawala na ang tanan.” Naggunit siya og usa ka dako nga ham. “Naghunahuna ko nga hatagan tika og gasa.”[11]

Nakalitan, nagpasalamat si Jonathan niya ug mihisgut sa iyang tipiganan og pagkaon nga wala nay sulod ug sa sakit ni Caroline. Sa pagkadungog ni Emma niini, giingnan niya si Jonathan sa pagkuha og sako ug sudlan kini og harina kutob sa iyang madala.

Gidala ni Jonathan ang pagkaon sa ilang balay wala madugay nianang adlawa, ug samtang mikaon si Caroline sa iyang unang bug-at nga pagkaon sa nangaging mga adlaw, naghunahuna siya nga wala nay sama niini ka lami.[12]

Sa hinapos sa Hunyo, ang mga masinupakon sa Kirtland nahimong mas agresibo. Gipangulohan ni Warren Parrish, gibalda nila ang mga miting sa Dominggo sulod sa templo ug mipasangil kang Joseph sa tanang matang sa sala. Kon dunay mga Santos nga mosulay sa pagpanalipod sa propeta, ang mga masinupakon maninggit aron dili sila madunggan ug gihulga ang ilang mga kinabuhi.[13]

Si Mary Fielding, kinsa mibalhin sa Kirtland uban sa iyang igsoong lalaki sa wala pa kini molarga padulong sa England, nasagmuyo sa kagubot sa Ohio. Sa usa ka miting sa templo usa ka buntag, giawhag ni Parley Pratt si Joseph sa paghinulsol ug mideklarar nga hapit tanan diha sa simbahan mibiya na sa Dios.

Ang mga pulong ni Parley nakapasakit ni Mary.[14] Ang samang tawo nga mitudlo kaniya sa ebanghelyo karon nanaway sa propeta sa Dios ug nanghimaraut sa simbahan. Ang masuk-anong sulat ni Parley ngadto ni Joseph mikatap sa tibuok Kirtland, ug si Parley mismo wala mosulay sa pagtago sa iyang mga mulo. Sa dihang anaa si John Taylor sa lungsod, nakig-istorya si Parley niya ug mipasidaan kaniya nga dili mosunod ni Joseph.

“Sa wala pa ka mobiya sa Canada, mihatag ka og lig-ong pagpamatuod nga si Joseph Smith usa ka propeta sa Dios,” mipahinumdom si John niya, “ug miingon ka nga nasayud ka niining mga butanga pinaagi sa pagpadayag ug sa gasa sa Espiritu Santo.”

Si John dayon mipamatuod, “Aduna na ako karon sa samang pagpamatuod nga gikalipay nimo kaniadto. Kon ang buhat tinuod unom ka bulan na ang milabay, tinuod kini karon. Kon si Joseph Smith kaniadto usa ka propeta, siya karon usa ka propeta.”[15]

Sa kasamtangan, si Joseph nasakit ug dili makabiya sa iyang higdaanan. Sakit kaayo ang iyang lawas, ug dili niya maisa ang iyang ulo tungod sa kaluya. Si Emma ug ang iyang doktor nagpabilin sa iyang kiliran samtang nagwala-wala ang iyang panimuot. Miingon si Sidney nga nagtuo siya nga dili na mabuhi og dugay si Joseph.[16]

Ang mga kritiko ni Joseph nalipay sa iyang pag-antus, nag-ingon nga ang Dios misilot niya sa iyang mga sala. Hinoon, daghang mga higala sa propeta ang miadto sa templo ug nag-ampo sa tibuok gabii aron maayo siya.[17]

Paglabay sa panahon, naarang-arang si Joseph, ug si Mary mibisita niya uban ni Vilate Kimball. Miingon siya nga ang Ginoo mihupay kaniya atol sa iyang sakit. Nalipay si Mary nga naarang-arang na si Joseph ug gidapit siya sa pagbisita sa mga Santos nga nagpuyo sa Canada kon maayo na.

Pagkasunod Dominggo, si Mary mitambong og laing miting diha sa templo. Luya pa kaayo si Joseph aron makatambong, mao nga misaka si Warren Parrish ngadto sa pulpito ug milingkod sa lingkuranan sa propeta. Si Hyrum, kinsa maoy nangulo sa miting, wala magtagad sa maong pagpalagot, apan misangyaw siya og taas nga wali mahitungod sa kahimtang sa simbahan. Nakadayeg si Mary sa kamapaubsanon ni Hyrum samtang mipahinumdom siya sa mga Santos sa ilang mga pakigsaad.

“Humok ang akong kasingkasing,” misulti si Hyrum sa kongregasyon, “ug gibati ko karon nga sama sa gamayng bata.” Ang iyang tingog puno sa emosyon, misaad siya sa mga Santos nga ang simbahan mosugod sa paglambo sugod nianang taknaa.

Misulat si Mary sa iyang igsoon nga si Mercy paglabay sa pipila ka adlaw. “Tinud-anay akong nadasig nga molaum nga sa dili madugay mahiuli na ang kahusay ug kalinaw diha sa simbahan,” miingon siya. “Maghiusa kitang tanan sa pag-ampo alang niini uban sa tibuok natong kasingkasing.”[18]

Paglabay sa usa ka bulan, ang igsoon ni Mary nga si Joseph Fielding miabut sa Preston sakay sa karwahe. Ang lungsod usa ka industriyal nga sentro sa kasadpang England, nahimutang sa tunga-tunga sa lunhaw nga balilihan. Ang tag-as nga mga panghaw sa daghang pabrika ug galingan sa lungsod mibugwak og dagkong mga aso sa kahanginan, diin ang itumon nga aso niini nakasalipud sa daghang mga taluktuk sa simbahan. Ang Suba sa Ribble mitadlas sa sentro sa lungsod, miliko padulong sa dagat.[19]

Ang mga misyonaryo ngadto sa England midunggo sa pantalan sa Liverpool mga duha pa lang ka adlaw ang milabay. Misunod sa pag-aghat sa Espiritu, gisugo ni Heber ang mga lalaki sa pag-adto sa Preston, diin ang igsoon ni Joseph Fielding nga si James usa ka tigsangyaw.[20] Si Joseph ug ang iyang mga igsoong babaye nakigsinulatay kang James, nagsulti kaniya mahitungod sa ilang pagkakabig ug nagpamatuod sa gipahiuli nga ebanghelyo ni Jesukristo. Daw interesado si James sa ilang gisulat ug gisultihan ang iyang kongregasyon mahitungod ni Joseph Smith ug sa mga Santos sa Ulahing mga Adlaw.

Ang mga misyonaryo miabut sa Preston sa adlaw sa eleksyon, ug samtang nanglakaw sila sa kadalanan, ang mga trabahante mibuklad og bandera sa pangampanya gawas sa bintana ibabaw lang sa ilang mga ulo. Ang mensahe niini, nga gisulat sa bulawang mga letra, dili alang sa mga misyonaryo, apan nakaawhag gihapon kini kanila: ANG KAMATUORAN MOPATIGBABAW.

“Amen!” misinggit sila. “Salamat sa Dios, ang kamatuoran mopatigbabaw!”[21]

Si Joseph Fielding misugod dayon sa pagpangita sa iyang igsoong lalaki. Sukad sa pagbiya sa Kirtland, nag-ampo siya nga ang Ginoo moandam ni James aron modawat sa ebanghelyo. Sama ni Joseph, si James nagmahal sa Bag-ong Tugon ug nagtinguha sa pagsunod sa mga lagda niini. Kon dawaton niya ang gipahiuli nga ebanghelyo, mamahimo siyang dako nga tabang sa mga misyonaryo ug sa buhat sa Ginoo.

Sa dihang nakit-an ni Joseph ug sa mga misyonaryo si James diha sa iyang balay, gidapit niya sila sa pagsangyaw diha sa iyang pulpito sa Vauxhall Chapel pagkasunod buntag. Nagtuo si Joseph nga ang interes sa iyang igsoon ngadto sa ilang mensahe binuhatan sa Ginoo, apan nakasabut usab siya sa tanan nga mawala sa iyang igsoon kon tugutan niya sila nga mosangyaw sa iyang chapel.

Ang pagsangyaw mao ang panginabuhian ni James. Kon dawaton niya ang gipahiuli nga ebanghelyo, mawad-an siya og trabaho.[22]

Diha sa dalan gikan sa Far West padulong sa Kirtland, si Thomas Marsh, David Patten, ug William Smith nasurprisa nga masugatan si Parley Pratt nga nagpadulong sa laing direksyon. Naningkamot nga makabawi sa iyang mga alkanse, gibaligya ni Parley ang pipila ka yuta, gipailisan og salapi ang iyang mga share sa Safety Society, ug misugod sa pagbiyahe padulong sa Missouri nga nag-inusara.[23]

Determinado gihapon nga magkahiusa ang Korum sa Napulog Duha, giawhag ni Thomas si Parley sa pagbalik ngadto sa Kirtland uban kanila. Dili ganahan si Parley nga mobalik sa dapit diin nag-antus siya og hilabihang kasubo ug kasagmuyo.[24] Apan giawhag siya ni Thomas sa paghunahuna og usab, masaligon nga mapakig-uli siya sa propeta.

Gihunahuna kini ni Parley. Sa dihang gihimo niya ang sulat ngadto ni Joseph, misulti siya sa iyang kaugalingon nga ang sulat alang sa kaayohan sa propeta. Apan nasayud si Parley nga giilad lamang niya ang iyang kaugalingon. Wala siya moawhag ni Joseph sa paghinulsol base sa kinaiya sa kaaghup. Hinoon, nangataki siya kaniya, nagtinguha nga makabalos.

Nakaamgo usab si Parley nga ang iyang pagbati nga giluiban nakabuta kaniya sa kaugalingon nga mga kalisdanan ni Joseph. Ang pagpamulong batok sa propeta ug ang pagpasangil kaniya sa pagkadalo ug pagkahakog usa ka sayop.[25]

Naulaw, nakahukom si Parley nga mobalik sa Kirtland uban ni Thomas ug sa ubang mga apostoles. Sa ilang pag-abut, miadto siya sa balay sa propeta. Nagpaayo pa gihapon sa iyang sakit si Joseph, apan nag-anam na siya pagkalig-on. Mihilak si Parley sa dihang nakakita kaniya ug nangayo og pasaylo sa tanan nga iyang nasulti ug nahimo nga nakapasakit niya. Gipasaylo siya ni Joseph, nag-ampo alang niya, ug mipanalangin kaniya.[26]

Si Thomas, sa laing bahin, naningkamot nga magkauli ang ubang mga sakop sa Napulog Duha. Nagmalampuson siya nga magkauli si Orson Pratt ug Joseph, apan mibalhin na sa layo si William McLellin ug ang managsuong Johnson ug si John Boynton dili gayud mapakalma.[27]

Si Thomas mismo misugod sa pagbagulbol sa dihang iyang nasayran nga gipaadto ni Joseph si Heber Kimball ug Orson Hyde sa England nga wala mokonsulta kaniya. Isip presidente sa Napulog Duha, dili ba iya mang responsibilidad ang pagdumala sa misyonaryo nga buhat ug sa pagpangulo sa misyon ngadto sa England? Dili ba mianhi man siya sa Kirtland aron mapundok ang Napulog Duha ug ipadala sila tabok sa dagat?[28]

Nag-ampo siya alang ni Heber ug Orson ug sa buhat nga ilang gibuhat gawas sa nasud, apan ang iyang kalagot ug natandog nga garbo lisud mabuntog.[29]

Pagka-Hulyo 23, gihisgutan ni Thomas kini nga butang kang Joseph. Sa ilang pag-abut, nasulbad nila ang ilang mga kasungian ug nakadawat si Joseph og pagpadayag nga nagtumong kang Thomas.[30] “Ikaw ang tawo nga akong gipili nga mohupot sa mga yawe sa akong gingharian, kalabut ngadto sa Napulog Duha, sa laing mga dapit diha sa tanang mga nasud,” gisiguro sa Ginoo kaniya. Mipasaylo Siya sa iyang mga sala ug miawhag kaniya nga magmalipayon.

Apan gipamatud-an sa Ginoo nga ang Napulog Duha milihok ubos sa awtoridad ni Joseph ug sa iyang mga magtatambag sa Unang kapangulohan, bisan sa mga butang kalabut sa misyonaryo nga buhat. “Busa, bisan diin sila mopadala kanimo, ikaw moadto,” miingon ang Ginoo, “ug Ako mag-uban kanimo.” Gisultihan Niya si Thomas nga ang pagsunod sa direksyon sa Unang Kapangulohan mosangput sa mas dakong kalampusan sa natad sa misyon.[31]

“Sa bisan asang dapit diin mopahayag ka sa akong ngalan,” misaad Siya, “usa ka masangputon nga pultahan ang pagabuksan nganha kanimo.”

Mitabang usab ang Ginoo nga masayud si Thomas unsaon sa pag-ayo sa iyang nagkabulag nga korum. “Magpaubos ka,” miingon Siya, “ug ang Ginoo nga imong Dios moagak kanimo pinaagi sa kamot, ug mohatag kanimo og tubag sa imong mga pag-ampo.”

Giawhag Niya si Thomas ug ang Napulog Duha sa paghiklin sa ilang mga kasungian kang Joseph ug tutukan ang ilang misyon. “Tan-awa nga kamo dili mahasol sa inyong mga kaugalingon mahitungod sa mga kalihokan sa akong simbahan niini nga dapit,” mipadayon Siya, “apan limpyohi ang inyong mga kasingkasing diha sa akong atubangan; ug unya panglakaw kamo ngadto sa tibuok kalibutan, ug isangyaw ang akong ebanghelyo ngadto sa matag linalang.”

“Tan-awa,” miingon ang Ginoo, “unsa kamahinungdanon ang inyong balaan nga tawag.”[32]

Mubo nga mga Sulat

1. ◀ Plewe, Mapping Mormonism, 48–49; “Joseph Smith Documents from October 1835 through January 1838,” sa JSP, D5:xxvi–xxvii; “Far West, Missouri,” Geographical Entry, Joseph Smith Papers website, josephsmithpapers.org. Hilisgutan: Zion/New Jerusalem [Zion/Bag-ong Jerusalem]

2. ◀ Thomas B. Marsh and David W. Patten to Parley P. Pratt, Mayo 10, 1837, sa Joseph Smith Letterbook 2, 62–63.

3. ◀ Allen and others, Men with a Mission, 22. Hilisgutan: Kirtland Safety Society

4. ◀ Kimball, “History,” 54; Whitney, Life of Heber C. Kimball, 116. Mga Hilisgutan: England; Early Missionaries [Unang mga Misyonaryo]

5. ◀ Kimball, “History,” 54.

6. ◀ Kimball, “History,” 55.

7. ◀ Kimball, “History,” 55.

8. ◀ Tullidge, Women of Mormondom, 113–15; Whitney, Life of Heber C. Kimball, 120–22.

9. ◀ Jonathan Crosby, Autobiography, 16; Joseph Smith and Others, Mortgage to Mead, Stafford & Co., Hulyo 11, 1837, sa JSP, D5:404–10.

10. ◀ Jonathan Crosby, Autobiography, 16; Caroline Barnes Crosby, Reminiscences, [39]–[41].

11. ◀ Jonathan Crosby, Autobiography, 16–17. Ang orihinal nga tinubdan migamit sa “pagkaon” imbis nga “mga pagkaon”; migamit usab kini sa “hatagan og gasa” imbis nga “hatagan tika og gasa.”

12. ◀ Jonathan Crosby, Autobiography, 17; Caroline Barnes Crosby, Reminiscences, [41].

13. ◀ Mary Fielding to Mercy Fielding, circa Hunyo 1837, Mary Fielding Smith Collection, Church History Library; tan-awa usab sa, Life of Heber C. Kimball, 112–14. Hilisgutan: Dissent in the Church [Mga Pagsupak diha sa Simbahan]

14. ◀ Mary Fielding to Mercy Fielding, circa Hunyo 1837, Mary Fielding Smith Collection, Church History Library.

15. ◀ John Taylor, “History of John Taylor by Himself,” 15, sa Historian’s Office, Histories of the Twelve, Church History Library; tan-awa usab sa Roberts, Life of John Taylor, 40; ug Parley P. Pratt to Joseph Smith, Mayo 23, 1837, sa JSP, D5:386–91.

16. ◀ Joseph Smith History, 1838–56, volume B-1, 762; Mary Fielding ngadto ni Mercy Fielding, circa Hunyo 1837, Mary Fielding Smith Collection, Church History Library.

17. ◀ Joseph Smith History, 1838–56, volume B-1, 763; Warren Parrish, Letter to the Editor, Painesville Republican, Peb. 15, 1838, [3].

18. ◀ Mary Fielding to Mercy Fielding, circa Hunyo 1837, Mary Fielding Smith Collection, Church History Library.

19. ◀ Fielding, Journal, 17; Kimball, “History,” 60, 62; Watt, Mormon Passage of George D. Watt, 17; tan-awa usab sa Ostler, “Photo Essay of Church History Sites in Liverpool and the Ribble Valley,” 61–78. Hilisgutan: England

20. ◀ Whitney, Life of Heber C. Kimball, 133; Allen ug uban, Men with a Mission, 25–29.

21. ◀ Fielding, Journal, 17; “Mission to England,” LDS Millennial Star, Abr. 1841, 12:290; Kimball, “History,” 60; Whitney, Life of Heber C. Kimball, 134.

22. ◀ Joseph Fielding to Mary Fielding and Mercy Fielding Thompson, Okt. 2, 1837, Mary Fielding Smith Collection, Church History Library; “Mission to England,” LDS Millennial Star, Abr. 1841, 12:290; Fielding, Journal, 17–18.

23. ◀ Givens and Grow, Parley P. Pratt, 101; Kirtland Safety Society, Stock Ledger, 47.

24. ◀ “History of Thomas Baldwin Marsh,” 5, sa Historian’s Office, Histories of the Twelve, Church History Library.

25. ◀ Parley P. Pratt, “To the Public,” Elders’ Journal, Ago. 1838, 50–51.

26. ◀ Pratt, Autobiography, 183–84; John Taylor, “History of John Taylor by Himself,” 15, sa Historian’s Office, Histories of the Twelve, Church History Library; tan-awa usab sa Givens and Grow, Parley P. Pratt, 102.

27. ◀ “History of Thomas Baldwin Marsh,” 5, sa Historian’s Office, Histories of the Twelve, Church History Library; Woodruff, Journal, Hunyo 25, 1857; tan-awa usab sa Historical Introduction to Revelation, Hulyo 23, 1837 [DC 112], sa JSP, D5:410–12.

28. ◀ Tan-awa sa Cook, “I Have Sinned against Heaven,” 392–93; ug Historical Introduction to Revelation, Hulyo 23, 1837 [DC 112], sa JSP, D5:410–11.

29. ◀ Tan-awa sa Doktrina ug mga Pakigsaad 112:1–2 (Pinadayag, Hulyo 23, 1837, sa josephsmithpapers.org).

30. ◀ Historical Introduction to Revelation, Hulyo 23, 1837 [DC 112], sa JSP, D5:410–14.

31. ◀ Mga Hilisgutan: First Presidency [Unang Kapangulohan]; Quorum of the Twelve [Korum sa Napulog Duha]

32. ◀ Doktrina ug mga Pakigsaad 112 (Pinadayag, Hulyo 23, 1837, sa josephsmithpapers.org); tan-awa usab sa Darowski, “The Faith and Fall of Thomas Marsh,” 54–60.

Kapitulo 25

Mopadayon ngadto sa Kasadpan

Sa dihang si Jennetta Richards mibiyahe kadali ngadto sa Preston, England, pagka-Agosto 1837, ang iyang mga higala nga si Ann ug Thomas Walmesley adunay daghang nasulti mahitungod sa usa ka grupo sa mga misyonaryo nga gikan sa Amerika.

Nagmasakiton si Ann sa milabayng katuigan, nag-anam og kagrabe hangtud nga mora na lang siyag panit ug bukog. Dihang misangyaw si Heber Kimball niya, gisaaran siya nga mamaayo kon magbaton siya og pagtuo, maghinulsol, ug magpabunyag. Gibunyagan si Ann ngadto sa bag-ong simbahan sa wala madugay human niana, uban sa walo pa ka mga tawo, ug ang iyang panglawas miarang-arang sa hinay-hinay.

Daghan sa mga tawo nga gibunyagan nga sakop sa kongregasyon ni James Fielding. Bisan tuod gitugutan ni Reverend Fielding ang mga misyonaryo sa pagsangyaw diha sa iyang simbahan, nagdumili siya sa pagpabunyag ug medyo naglagut sa pagkawala sa iyang mga parukyano.[1]

Naintriga si Jennetta sa mensahe sa Amerikano nga mga misyonaryo. Nagpuyo siya sa gamay nga barangay sa probinsya nga gitawag og Walkerfold, baynte kwatro ka kilometro gikan sa mga panghaw ug naghuot nga kadalanan sa Preston. Ang iyang kaugalingong amahan usa ka Kristiyano nga ministro sa barangay, mao nga nagdako siya nga gitudloan sa pulong sa Dios sa iyang panimalay.

Karon, pipila lang ka semana gikan sa iyang ika-baynte nga adlawng natawhan, kuryuso siya nga dugang nga makat-on sa kamatuoran sa Dios. Sa dihang mibisita siya sa mga Walmesley, nahimamat niya si Heber ug nainteresado sa iyang gisulti mahitungod sa mga anghel, sa karaan nga rekord nga gisulat diha sa bulawang mga palid, ug sa usa ka buhing propeta kinsa nakadawat og mga pagpadayag gikan sa Dios, sama sa mga karaang propeta.

Gidapit ni Heber si Jennetta nga maminaw kaniya nga magsangyaw nianang gabhiona. Miadto si Jennetta ug naminaw ug gusto nga makadungog pa og dugang. Pagkasunod adlaw, naminaw na pud siya kang Heber ug nasayud nga ang iyang mga pulong tinuod.

Pagkasunod buntag, gihangyo ni Jennetta si Heber sa pagbunyag niya. Si Heber ug Orson Hyde misunod kaniya ngadto sa daplin sa Suba sa Ribble, ug giunlod siya ni Heber diha sa tubig. Gikumpirmahan dayon nila siya diha sa daplin sa suba.

Gusto ni Jennetta nga magpabilin sa Preston uban sa ubang mga Santos human sa iyang bunyag, apan kinahanglan niyang mobalik ngadto sa iyang mga ginikanan sa Walkerfold. Naghinam-hinam siya nga mopaambit sa iyang bag-ong relihiyon ngadto kanila, apan dili siya sigurado kon unsay reaksyon sa iyang amahan sa iyang desisyon nga moipon sa mga Santos.

“Ang Ginoo mopahumok sa kasingkasing sa imong amahan,” miingon si Heber kaniya. “Basin makahimo pa ko sa pagsangyaw diha sa iyang chapel.”

Nanghinaut nga sakto siya, mihangyo si Jennetta kang Heber sa pag-ampo alang kaniya.[2]

Mibiyahe si Joseph nianang samang ting-init ngadto sa Canada aron bisitahon ang mga Santos sa Toronto. Samtang wala siya, namulong si Joseph Sr. sa usa ka miting sa Dominggo didto sa templo sa Kirtland mahitungod sa naglisud nga Safety Society. Gipanalipdan niya ang pagkatawo sa iyang anak ug gipanghimaraut ang binuhatan sa mga masinupakon, kinsa naglingkod sa pikas tumoy sa kwarto.

Samtang namulong ang patriyarka ngadto sa mga Santos, mibarug si Warren Parrish ug namugos nga mamulong. Gisultihan siya ni Joseph Sr. sa dili pagbalda, apan daling milabang si Warren sa kwarto ug mipugos sa iyang kaugalingon diha sa entablado. Gigunitan niya si Joseph Sr. ug misulay sa pagbitad niya gikan sa pulpito. Misinggit ang patriyarka kang Oliver Cowdery, kinsa nagserbisyo isip ang lokal nga huwes sa kalinaw, apan walay gibuhat si Oliver sa pagtabang sa iyang higala.

Nakita nga nameligro ang iyang amahan, kalit nga mibarug si William Smith, gilayug si Warren, ug gibira gikan sa entablado. Milukso si John Boynton, nga miibut og espada. Gipunting niya ang tumoy niini sa dughan ni William ug mihulga sa pagduslak sa iyang kauban nga apostol kon mohimo siya og laing lakang. Ang ubang masinupakon mikuha og mga kutsilyo ug mga pistola gikan sa ilang mga bulsa ug mipalibut kang William.

Nagkaguliyang sa templo. Ang mga tawo nanagan ngadto sa mga pultahan o mieskapo sa dug-ol nga mga bintana. Ang mga tinugyanan sa balaod kalit nga nanulod sa kwarto, miduot sugat sa nanagan nga mga tawo, ug nakigbugno sa armadong mga tawo.[3]

Sa dihang mibalik si Joseph sa Kirtland paglabay sa pipila ka semana ug nahibalo sa nahitabo, miorganisar siya og dinalian nga komperensya sa mga Santos ug mipatawag og pagpaluyo nga boto sa matag lider sa simbahan.[4] Ang mga Santos mipaluyo kaniya ug sa Unang Kapangulohan apan misalikway ni John Boynton, Luke Johnson, ug Lyman Johnson isip mga sakop sa Korum sa Napulog Duha.[5]

Nakahupay ang boto sa pagsalig, apan nasayud si Joseph nga ang mga problema sa Kirtland dugay pang masulbad. Isip bugtong nga stake sa simbahan, ang Kirtland unta ang mohatag og dapit nga pundokanan alang sa mga Santos. Apan nanlimbasug ang lungsod sa ekonomiya ug sa espiritwal—ug gisulsulan sa mga masinupakon ang talandugon nga mga miyembro sa simbahan batok kaniya. Alang sa daghang mga tawo, mihunong na ang Kirtland sa pagkahimong dapit sa kalinaw ug espiritwal nga kalig-on.

Bag-ohay lang, pinaagi sa usa ka panan-awon, miawhag ang Ginoo kang Joseph sa paghimo og bag-ong mga stake sa Zion ug sa pagpadako sa mga utlanan sa simbahan. Nagtuo si Joseph ug Sidney nga karon na ang panahon aron moadto sa Missouri, mosusi sa bag-ong pamuy-anan sa Far West, ug mo-establisar og ubang mga stake isip pundukanan nga mga dapit alang sa mga Santos.[6]

Kinahanglang mobisita si Joseph sa Missouri tungod usab sa ubang mga rason. Nabalaka siya nga ang apostasiya sa Kirtland nakaapekto sa mga lider sa simbahan sa Zion. Sa dihang gi-establisar nila ang Far West, si John Whitmer ug William Phelps wala magpakitambag sa bishopric o sa high council, sumala sa gisulti sa pinadayag. Mipalit usab sila og yuta sa kaugalingon nilang mga ngalan gamit ang gidonar nga kwarta ug gibaligya kini aron personal nga makaginansya.

Bisan og ang duha ka lalaki miangkon sa ilang sayop, nagsuspetsa si Joseph ug ang ubang mga lider sa simbahan nga dili gihapon sila matinuuron sa ilang pagdumala sa yuta sa Missouri.[7]

Nabalaka usab si Joseph sa impluwensya sa mga sakop sa iyang kaugalingong Unang Kapangulohan kinsa nangandam nga mobalhin ngadto sa Far West. Nagkasumpaki sila ni Frederick Williams kalabut sa pagdumala sa Kirtland Safety Society, ug nakadaut kini sa ilang panaghigalaay.[8] Si Oliver, sa kasamtangan, dili na komportable ni Joseph nga adunay mas aktibong papel sa lokal nga ekonomiya ug politika. Siya ug si David Whitmer, ang presidente sa simbahan sa Missouri, mibati nga migamit si Joseph og sobra ra nga impluwensya sa temporal nga mga butang diha sa iyang tahas isip propeta.[9]

Samtang kining mga tawhana wala makigkunsabo ni Warren Parrish o sa ubang mga masinupakon, ang ilang pagkamaunungon ngadto kang Joseph naminosan sa milabay nga walo ka bulan, ug nabalaka siya nga makahimo sila og mga problema didto sa Zion.

Sa wala pa mobiya sa Kirtland, mihangyo si Joseph sa iyang igsoong si Hyrum ug ni Thomas Marsh nga mouna kaniya og adto sa Far West aron pasidan-an ang matinud-anong mga Santos sa nagkadako nga kasungian tali niya ug niining mga tawhana.[10] Gidawat ni Hyrum ang misyon, bisan og nagpasabut kini nga iyang biyaan ang iyang asawa, si Jerusha, nga pipila na lang ka semana manganak na sa ilang ikaunom nga anak.[11]

Ang disgusto ni Oliver sa propeta dili lang tungod sa mga panagsumpaki kon unsaon sa pagdumala ang simbahan. Sukad nga nakat-on mahitungod sa dinaghan nga kaminyoon panahon sa iyang dinasig nga paghubad sa Biblia, nahibalo si Joseph nga ang Dios mosugo usahay sa Iyang katawhan sa pagsunod niini nga baruganan. Wala dayon sunda ni Joseph kini nga kahibalo, apan paglabay sa pipila ka tuig usa ka anghel sa Ginoo misugo niya sa pagminyo og dugang nga asawa.[12]

Human madawat ang sugo, nanlimbasug si Joseph nga mabuntog ang iyang natural nga pagkadili uyon sa ideya. Nakita na niyang daan ang mga pagsulay nga moabut tungod sa dinaghan nga kaminyoon, ug dili siya gustong moapil niini. Apan giawhag siya sa anghel sa pagpadayon, misugo kaniya sa pagpaambit lamang sa pinadayag ngadto sa mga tawo kansang integridad makanunayon. Gisugo usab sa anghel si Joseph nga ihilum usa kini hangtud nga makita sa Ginoo nga angay na nga ipahibalo ang binuhatan sa publiko pinaagi sa Iyang mga sulugoon.[13]

Sa mga katuigan nga nagpuyo si Joseph sa Kirtland, usa ka batan-ong babaye nga ginganlan og Fanny Alger nakatrabaho sa panimalay sa mga Smith. Nakaila pag-ayo si Joseph sa iyang pamilya ug misalig kanila. Matinud-anon nga mga Santos ang iyang mga ginikanan kinsa mipasakop sa simbahan sa unang tuig niini. Ang iyang uyoan, si Levi Hancock, nakamartsa sa Kampo sa Israel.[14]

Nagsunod sa sugo sa Ginoo, mitanyag og kasal si Joseph kang Fanny uban sa tabang ni Levi ug sa pagtugot sa iyang mga ginikanan.[15] Gidawat ni Fanny ang mga pagtulun-an ni Joseph ug ang iyang tanyag, ug ang iyang uyoan ang mipahigayon sa seremonya.[16]

Tungod kay wala pa moabut ang panahon nga itudlo ang dinaghan nga kaminyoon diha sa simbahan, gihilum ni Joseph ug Fanny ang ilang kaminyoon, sama sa gisugo sa anghel.[17] Apan mikatap ang mga hungihong diha sa pipila ka tawo sa Kirtland.[18] Pagka-tinglarag sa 1836, mipalayo na si Fanny.[19]

Nanghinaway og maayo si Oliver sa relasyon ni Joseph kang Fanny, apan dili klaro kon unsa ka dako ang iyang nahibaloan bahin niini.[20] Kon unsa ang nahibaloan ni Emma mahitungod sa kaminyoon dili usab klaro. Paglabay sa panahon, naminyo si Fanny sa laing lalaki ug mipuyo nga bulag sa dakong grupo sa mga Santos. Sa kadugayan, nakadawat siya og sulat gikan sa iyang igsoong lalaki nga nangutana mahitungod sa iyang dinaghan nga kaminyoon ngadto ni Joseph.

“Amoa ra na,” misulat og balik si Fanny, “ug wala koy ikasulti.”[21]

Sa tinglarag sa 1837, samtang mibiya si Sidney ug Joseph padulong sa Far West, si Wilford Woodruff nagpuyo isip usa ka misyonaryo taliwala sa mga mangingisda ug mga tigdakop og balyena diha sa Fox Islands sa amihanang bahin sa Atlantic Ocean.[22] Siya ug ang iyang kompanyon, si Jonathan Hale, miabut sa usa sa mga pig-ut nga isla sa hinapos nga mga semana sa Agosto. Walay usa nila nga nahibalo mahitungod sa dapit, nga nalukop sa labung nga mga kahoyng evergreen, apan gusto nilang motabang sa pagtuman sa panagna ni Isaias nga ang katawhan sa Ginoo magpundok gikan sa mga isla sa kadagatan.[23]

Sa wala pa mobiya sa Kirtland kining duha ka lalaki, ang pipila sa mga masinupakon misulay sa pagwala sa kadasig ni Jonathan sa pag-adto sa Fox Islands, nanagna nga wala siyay mabunyagan didto. Dili siya gusto nga mamatud-an silang sakto.[24]

Si Wilford ug Jonathan nagtambayayong na sa pagtrabaho sulod sa pipila ka bulan. Human mibiya sa Kirtland, misulay sila sa pagpaambit sa ebanghelyo ngadto sa pamilya ni Wilford sa estado sa Connecticut, apan ang iyang uyoan, iyaan, ug ig-agaw lamang ang nabunyagan.[25] Miapil si Phebe Woodruff kanila sa wala madugay, ug mibiyahe sila padulong sa daplin sa dagat ngadto sa balay sa ginikanan ni Phebe sa Maine, diin didto na siya karon nagpuyo samtang mipadayon sila sa ilang misyon.[26]

Usa sa unang mga kontak ni Wilford ug Jonathan diha sa mga isla mao ang usa ka ministro nga ginganlan og Gideon Newton. Si Wilford ug Jonathan nakig-ambit og pagkaon sa iyang pamilya ug mihatag kaniya og Basahon ni Mormon. Pagkahuman, ang mga misyonaryo miadto sa iyang simbahan ug si Wilford misangyaw gikan sa Bag-ong Tugon.[27]

Sa misunod nga pipila ka adlaw, si Wilford ug Jonathan nagsangyaw matag adlaw, kasagaran sa mga eskwelahan. Ilang nahibaloan nga ang mga tawo diha sa mga isla maalam, kugihan, ug mabination. Mitambong si Gideon ug ang iyang pamilya sa kadaghanan sa ilang mga miting. Gitun-an sa ministro ang Basahon ni Mormon ug nabati ang Espiritu nga mipamatuod sa kamatuoran niini. Apan wala siya masayud kon makadawat ba siya niini—ilabi na kon nagpasabut kini nga iyang biyaan ang iyang kongregasyon.[28]

Usa ka buntag, human nga sobra na sila og usa ka semana diha sa mga isla, si Wilford nagwali ngadto sa dako nga kongregasyon sa simbahan ni Gideon. Ang mainitong pagdawat sa wali nakapabalaka sa ministro, kinsa misukmat sa mga misyonaryo wala madugay nianang adlawa. Gisultihan niya sila nga daghan na siya og nabasa sa Basahon ni Mormon ug dili makadawat niini. Nagplano siya nga gamiton ang iyang impluwensya diha sa mga isla aron mahunong ang ilang pagsangyaw.

Miadto si Gideon sa simbahan aron sa pagsangyaw sa iyang kaugalingong wali, nga nakapahimo ni Wilford ug Jonathan nga magduha-duha kabahin sa ilang kalampusan sa isla. Apan sa dihang miabut si Gideon sa iyang simbahan, iyang nakita nga kini walay sulod. Walay miadto aron maminaw niya nga magsangyaw.[29]

Nianang gabhiona, si Wilford ug Jonathan mipuyo sa balay sa usa ka kapitan sa dagat nga ginganlan og Justus Eames ug sa iyang asawa, si Betsy. Ang mga Eames nainteresado sa mensahe sa mga misyonaryo, ug human sa usa ka miting sa Dominggo, gidapit sila ni Wilford nga magpabunyag. Sa iyang kalipay, midawat sila.[30]

Milingi ngadto ni Jonathan, gihinumduman ni Wilford nga ang mga masinupakon sa Kirtland nanagna sa ilang kapakyasan sa mga isla. “Lakaw ug bunyagi siya,” miingon si Wilford, nga nagtudlo kang Justus, “ug pamatud-i nga mini nga mga propeta kadtong mga tawhana.”[31]

Mipadayon sa iyang buhat sa Far West, gihulat ni Hyrum ang pag-abut sa iyang igsoon, nanghinaut sa matag adlaw nga magdala og balita si Joseph gikan ni Jerusha. Nakita ni Hyrum ug Thomas nga naglambo ang Far West. Giplano sa mga Santos ang lagpad nga kadalanan ug dagko nga mga bloke sa siyudad alang sa mga balay ug mga tanaman. Ang mga bata nagkinataw-anay ug nagdula diha sa kadalanan, naglikay-likay sa mga kabayo, karwahe, ug karomata nga molabay kanila. Ang lungsod adunay mga balay ug kabina, usa ka hotel, ug pipila ka mga buhatan ug tindahan, lakip ang usa ka balay tipiganan sa bishop. Diha sa sentro sa lungsod mao ang luna alang sa usa ka templo.[32]

Miabut si Joseph ug Sidney sa Far West sa sayong bahin sa Nobyembre, apan wala silay balita alang ni Hyrum. Sa dihang mibiya sila sa Kirtland pipila ka semana ang milabay, wala pa manganak si Jerusha.[33]

Dali nga miorganisar si Joseph og komperensya sa Far West aron hisgutan ang mga paagi sa pagpalapad sa pamuy-anan alang sa umaabut nga kalamboan. Nakita niya ug ni Sidney nga ang dapit aduna pay luna alang sa pagpundok ug paglambo sa mga Santos nga dili makapahuot sa mga silingan ug makarisgo og dugang nga kasamok. Sa komperensya, gipahibalo ni Joseph ang ilang mga plano alang sa pagpalapad ug gilangan ang dugang nga buluhaton sa bag-ong templo hangtud nga ipadayag sa Ginoo ang Iyang kabubut-on mahitungod sa building.

Ang propeta mipatawag usab sa mga Santos sa Far West og boto sa pagpaluyo sa mga lider sa simbahan. Niining panahuna, gitangtang si Frederick Williams gikan sa iyang katungdanan sa Unang Kapangulohan, ug ginominar ni Sidney Rigdon si Hyrum aron mopuli sa nabakanting pwesto. Giaprubahan sa mga Santos ang nominasyon.[34]

Paglabay sa pipila ka adlaw, nadawat ni Hyrum ang dugay nang gipaabut nga balita sa usa ka sulat gikan sa Kirtland. Apan gisulat kini sa iyang igsoong si Samuel, dili ni Jerusha. “Minahal nga Brother Hyrum,” kini nagsugod, “misulat ko nimo karong gabhiona aron sa pagbuhat sa usa ka katungdanan, nasayud nga ang tanang resonabling tawo gustong mahibalo sa kahimtang sa iyang pamilya.”

Giganid sa mga mata ni Hyrum ang tibuok pahina. Nanganak si Jerusha og himsog nga batang babaye, apan ang pagpanganak nakapaluya niya. Naningkamot ang pamilyang Smith nga maulian ang iyang panglawas, apan namatay siya human sa pipila ka adlaw.[35]

Diha-diha dayon nangandam si Hyrum ug Joseph nga mobalik sa Kirtland. Sa wala pa mobiya, pribadong nakigkita si Joseph kang Thomas ug Oliver.[36] Giistoryahan nila ang pagsupak ni Oliver sa kaminyoon ni Joseph ngadto ni Fanny Alger, apan ang ilang kasungian wala masulbad.[37] Sa katapusan, gitunol ni Joseph ang iyang kamot ngadto ni Oliver ug miingon nga gusto niyang mahunong ang bisan unsang panagsumpaki nga anaa tali kanila. Gilamano ni Oliver ang iyang kamot, ug nagbulag-bulag sila.[38]

Si Joseph, Sidney, ug Hyrum miabut sa Kirtland paglabay sa pipila ka semana. Sa mga panimalay sa mga paryente, nakit-an ni Hyrum ang iyang lima ka mga anak nga nagbangutan gihapon sa kalit nga pagkawala sa ilang inahan, kinsa gilubong diha sa sementeryo tapad sa templo. Tungod sa iyang bag-ong mga responsibilidad sa Unang Kapangulohan, walay ideya si Hyrum kon unsaon niya pag-atiman kanila nga siya ra.[39]

Giawhag ni Joseph ang iyang igsoon sa pagminyo og usab ug girekomendar si Mary Fielding.[40] Buotan siya, maayo og edukasyon, ug mapahinunguron sa simbahan. Mahimo siyang maayo nga kauban alang ni Hyrum ug mapinanggaong inahan sa iyang mga anak.

Mitanyag og kaminyoon si Hyrum kang Mary wala madugay human niana. Sa edad nga treyntay sayis, nakadawat siya og daghang mga tanyag sa kaminyoon sa iyang kinabuhi, apan kanunay niya kining gibalibaran. Kausa, mipasidaan ang iyang inahan nga dili gayud makigminyo sa usa ka biyudo nga adunay mga anak. Kon mouyon siya nga makigminyo kang Hyrum, diha-diha dayon mahimo siyang inahan sa unom ka anak.

Gikonsiderar ni Mary ang tanyag sa kaminyoon ug gidawat. Nakadayeg na siya sa pamilyang Smith, gikonsiderar si Joseph isip usa ka igsoon, ug gitahud si Hyrum sa iyang kamapainubsanon.[41] Gikasal sila usa ka adlaw sa wala pa ang Pasko.[42]

Daghang mga Santos ang nahupay nga nabalik na si Joseph sa Kirtland, apan ang bisan unsang paglaum nga iyang mapahiuli ang panag-uyon diha sa simbahan nahanaw ra dayon. Si Warren Parrish, Luke Johnson, ug John Boynton nakig-abut matag semana kang Grandison Newell ug sa ubang mga kaaway sa simbahan aron sa pagsaway sa Unang Kapangulohan. Ang kanhi mga lig-ong miyembro sama ni Martin Harris miapil kanila wala madugay, ug sa katapusan sa tuig, ang nangulo nga mga masinupakon miorganisar og kaugalingon nilang simbahan.[43]

Wala madugay human niini, misulat si Vilate Kimball sa iyang bana sa England mahitungod sa kahimtang sa simbahan sa Ohio. Nasayud sa gugma ni Heber alang kang Luke Johnson ug John Boynton, kinsa iyang mga kauban nga sakop sa korum, nagduha-duha si Vilate sa pagsulti kaniya sa ngil-ad nga balita.[44]

“Wala koy pagduha-duha nga masakitan ka niini,” misulat siya kang Heber. “Nangangkon sila nga nagtuo sa Basahon ni Mormon ug sa Doktrina ug mga Pakigsaad apan ang ilang binuhatan naglimud niini.”[45]

Sa katapusang bahin sa sulat, midugang si Marinda Hyde og mubong sulat ngadto sa iyang bana nga si Orson. Si Luke Johnson magulang ni Marinda, ug ang apostasiya nakapaguol kaayo kaniya. “Wala ka gayud makakita og mga panahon sa Kirtland nga sama sa among nakita karon,” misulat siya, “kay daw ang tanang pagsalig sa usag usa nawala.” Kinahanglang magbantay ug mag-ampo siya aron masayud sa iyang kaugalingon sa hustong dalan nga sundon niining makuyaw nga mga panahon.

“Gusto nako nga makita ka,” miingon siya kang Orson, “niini nga panahon sa akong kinabuhi.”[46]

Daw walay makapugong sa mga pagbati sa mga masinupakon. Nangangkon sila nga wala tarunga pagdumala ni Sidney ug Joseph ang Safety Society ug gitikasan ang mga Santos. Nagtuo si Warren nga ang usa ka propeta kinahanglang mas diosnon kay sa ubang mga tawo, ug iyang gigamit ang kapakyasan sa Safety Society aron mapakita nga wala makab-ut ni Joseph kini nga sumbanan.[47]

Human sa pipila ka bulan nga paningkamot nga makig-uli sa nangulo nga mga masinupakon, ang high council sa Kirtland mipahimulag kanila. Giilog dayon sa mga masinupakon ang templo alang sa ilang kaugalingong mga miting sa simbahan ug mihulga nga ilang abugon gikan sa Kirtland si bisan kinsa nga maunungon gihapon kang Joseph.

Nagtuo si Vilate nga ang mga masinupakon nasayop sa ilang pagpalayo gikan sa mga Santos, apan mibati siya og kasubo alang kanila kay sa kasuko. “Human sa tanan nakong nasulti mahitungod niining masinupakon nga grupo,” misulat siya kang Heber, “adunay pipila kanila nga akong gimahal, ug duna akoy dakong pagbati ug kalooy alang nila.”[48] Nasayud siya nga ang pagkabangkaruta sa Safety Society misulay kanila sa espiritwal ug temporal nga paagi. Nagtuo usab siya nga dunay nahimong mga sayop si Joseph samtang nagdumala sa institusyon, apan wala siya mawad-i og pagtuo sa propeta.

“Ako nagtuo gayud nga nagpaubos si Joseph sa iyang kaugalingon atubangan sa Ginoo ug naghinulsol,” miingon siya kang Heber. Ug misalig siya nga ang simbahan makalahutay sa lisud nga mga panahon.

“Miingon ang Ginoo, siya nga dili makalahutay og pagpanton apan molimud kanako dili mabalaan,” misulat siya. Tingali nagpasabut kana nga atubangon nga mag-inusara ang kasilag nga anaa sa Kirtland samtang siya ug ang mga bata maghulat sa pag-uli ni Heber gikan sa iyang misyon. O kon mograbe ang sitwasyon, mahimong nagpasabut kini sa pagbiya sa ilang balay ug sa pagbalhin ngadto sa Missouri.

“Kon kinahanglan namong mobiya,” miingon siya kang Heber, “akong buhaton.”[49]

Ang mga masinupakon sa Kirtland misamot og kalagot ug kaagresibo sa pagsugod sa bag-ong tuig. Ang kapintas sa mga manggugubot naghulga sa simbahan, ug ang utang ug gibutang-butang nga legal nga mga kaso nagsunod sa propeta. Wala madugay ang usa ka lokal nga sheriff, nga nagdala og warrant of arrest [awtoridad sa pagdakop], misugod sa pagpangita kaniya. Kon madakpan, mag-atubang si Joseph og gasto kaayo nga husay sa korte ug posible nga pagkabilanggo.[50]

Pagka-Enero 12, 1838, nangayo ang propeta sa tabang sa Ginoo ug nakadawat og pagpadayag. “Ipakuha sa kapangulohan sa akong simbahan ang ilang mga pamilya,” misugo ang Ginoo, “ug pabalhina ngadto sa kasadpan sa pinakadali kutob nga maklaro ang agianan.”

Giawhag sa Ginoo ang mga higala ni Joseph ug ang ilang mga pamilya sa pagpundok usab ngadto sa Missouri. “Pagmalinawon sa inyong mga kaugalingon, O kamo nga mga lumulupyo sa Zion,” mideklarar Siya, “o walay kasiguroan alang kaninyo.”[51]

Ang mga Smith ug mga Rigdon miplano dayon sa ilang pag-eskapo. Ang duha ka lalaki hilum nga mibiya sa Kirtland nianang gabhiuna, ug ang ilang mga pamilya misunod ra usab dayon sakay sa mga karwahe.

Nianang gabhiuna, sa dihang ngitngit na sa tibuok Kirtland, misakay si Joseph ug Sidney sa ilang mga kabayo ug mibiya sa lungsod.[52] Mibiyahe sila pahabagatan hangtud sa buntag, nga miabut og dul-an sa usa ka gatus ka kilometro. Sa dihang gikapoy na ang ilang mga kabayo, nanghunong ang mga lalaki aron hulaton ang ilang mga asawa ug mga anak.

Wala na maglaum si Joseph ug Sidney nga makakita pa pag-usab sa Kirtland. Sa dihang miabut na ang ilang mga pamilya, ang mga lalaki miipon kanila diha sa ilang mga karwahe ug mipadulong sa Far West.[53]

Mubo nga mga Sulat

1. ◀ Kimball, “History,” 62–63; tan-awa usab sa Illustrated Itinerary of the County of Lancaster, 159. Hilisgutan: Healing [Pag-ayo]

2. ◀ Kimball, “History,” 63–64.

3. ◀ Lucy Mack Smith, History, 1844–45, book 14, [8]; Snow, Biography and Family Record of Lorenzo Snow, 20–21; “Cowdery, Oliver,” Biographical Entry, Joseph Smith Papers website, josephsmithpapers.org; tan-awa usab sa Huntington, Diary and Reminiscences, 28–29. Hilisgutan: Dissent in the Church [Mga Pagsupak diha sa Simbahan]

4. ◀ Historical Introduction to Minutes, Sept. 3, 1837, sa JSP, D5:420–22; Mary Fielding to Mercy Fielding Thompson, circa Ago. 30, 1837, Mary Fielding Smith Collection, Church History Library; Huntington, Diary and Reminiscences, 28–29; Esplin, “Emergence of Brigham Young,” 295–96.

5. ◀ Minutes, Sept. 3, 1837, sa JSP, D5:422-23. Hilisgutan: Common Consent [Pag-uyon sa Tanan]

6. ◀ Mary Fielding to Mercy Fielding Thompson, Okt. 7, 1837, Mary Fielding Smith Collection, Church History Library; Minutes, Nob. 7, 1837, sa JSP, D5:468–72; Minutes, Nob. 10, 1837, sa JSP, D5:472–76; tan-awa usab sa Minutes, Sept. 17, 1837–B, sa JSP, D5:444–46. Hilisgutan: Far West

7. ◀ Historical Introduction to Revelation, Sept. 4, 1837, sa JSP, D5:431–33; Thomas B. Marsh to Wilford Woodruff, Elders’ Journal, Hulyo 1838, 36–38; Minute Book 2, Abr. 7, 1837.

8. ◀ Williams, “Frederick Granger Williams of the First Presidency of the Church,” 256.

9. ◀ Oliver Cowdery to Lyman Cowdery, Ene. 13, 1834, sa Cowdery, Letterbook, 19; Romig, Eighth Witness, 314–15.

10. ◀ Minutes, Sept. 17, 1837–A, sa JSP, D5:442–43; Joseph Smith to John Corrill and the Church in Missouri, Sept. 4, 1837, sa JSP, D5:426–31.

11. ◀ Biblia sa Pamilya ni Hyrum Smith. Hilisgutan: Hyrum Smith

12. ◀ Historical Introduction to Letter from Thomas B. Marsh, Peb. 15, 1838, sa JSP, D6:12; Jenson, “Plural Marriage,” Historical Record, Mayo 1887, 6:232–33; “Report of Elders Orson Pratt and Joseph F. Smith,” LDS Millennial Star, Dis. 16, 1878, 40:788. Hilisgutan: Joseph Smith and Plural Marriage [Si Joseph Smith ug ang Dinaghan nga Kaminyoon]

13. ◀ Lorenzo Snow, Affidavit, Ago. 28, 1869, Joseph F. Smith, Affidavits about Celestial Marriage, Church History Library; Tullidge, Women of Mormondom, 368.

14. ◀ Benjamin F. Johnson to George F. Gibbs, circa Abr.–circa Okt. 1903, Benjamin Franklin Johnson, Papers, Church History Library; Mosiah Hancock, Narrative, in Levi Hancock, Autobiography, circa 1896, 63; Historical Introduction to Minutes and Blessings, Peb. 28–Mar. 1, 1835, sa JSP, D4:255; Minutes and Blessings, Peb. 28–Mar. 1, 1835, sa JSP, D4:259; Young, History of the Organization of the Seventies, 4. Hilisgutan: Fanny Alger

15. ◀ Mosiah Hancock, Narrative, sa Levi Hancock, Autobiography, circa 1896, 63; Historical Introduction to Letter from Thomas B. Marsh, Peb. 15, 1838, sa JSP, D6:12; tan-awa usab sa Andrew Jenson, Research Notes, Andrew Jenson Collection, Church History Library; Benjamin F. Johnson to George F. Gibbs, circa Abr.–circa Okt. 1903, Benjamin Franklin Johnson, Papers, Church History Library; Eliza Jane Churchill Webb to Mary Bond, Abr. 24, 1876; Eliza Jane Churchill Webb to Mary H. Bond, Mayo 4, 1876, Biographical Folder Collection (labeled Myron H. Bond), Community of Christ Library-Archives; ug Bradley, “Relationship of Joseph Smith and Fanny Alger,” 14–58.

16. ◀ Mosiah Hancock, Narrative, sa Levi Hancock, Autobiography, circa 1896, 63.

17. ◀ Mosiah Hancock, Narrative, in Levi Hancock, Autobiography, circa 1896, 63; Eliza Churchill Webb to Myron H. Bond, Mayo, 4, 1876, Biographical Folder Collection (labeled Myron H. Bond), Community of Christ Library-Archives; Historical Introduction to Letter from Thomas B. Marsh, Peb. 15, 1838, sa JSP, D6:13; Tullidge, Women of Mormondom, 368.

18. ◀ Benjamin F. Johnson to George F. Gibbs, circa Abr.–circa Okt. 1903, Benjamin Franklin Johnson, Papers, Church History Library.

19. ◀ Hales, Joseph Smith’s Polygamy, 1:123.

20. ◀ Historical Introduction to Letter from Thomas B. Marsh, Peb. 15, 1838, sa JSP, D6:13; tan-awa usab sa Minutes, Abr. 12, 1838, sa JSP, D6:91; ug Oliver Cowdery to Warren Cowdery, Ene. 21, 1838, sa Cowdery, Letterbook, 80–83.

21. ◀ Benjamin F. Johnson to George F. Gibbs, circa Abr.–circa Okt. 1903, Benjamin Franklin Johnson, Papers, Church History Library. Kini nga sulat nagkutlo sa unsay gisulti ni Fanny Alger ngadto sa uban mahitungod sa iyang relasyon kang Joseph Smith.

22. ◀ Historical Introduction to Travel Account and Questions, Nob. 1837, sa JSP, D5:478–80.

23. ◀ Woodruff, Journal, Ago. 18, 1837; Historical Introduction to Letter from Wilford Woodruff and Jonathan H. Hale, Sept. 18, 1837, sa JSP, D5:447–48; Isaias 11:11.

24. ◀ Woodruff, Leaves from My Journal, 34.

25. ◀ Woodruff, Journal, Hulyo 12 ug Ago. 20, 1837; Woodruff, Leaves from My Journal, 30–31; Historical Introduction to Letter from Wilford Woodruff and Jonathan H. Hale, Sept. 18, 1837, sa JSP, D5:447–48.

26. ◀ Woodruff, Journal, Ago. 8–18, 1837.

27. ◀ Woodruff, Journal, Ago. 20, 1837.

28. ◀ Woodruff, Leaves from My Journal, 33; Woodruff, Journal, Ago. 20–25, 1837.

29. ◀ Woodruff, Journal, Ago. 27, 1837; Hale, Journal, Ago. 27, 1837.

30. ◀ Woodruff, Journal, Ago. 27 ug Sept. 3, 1837; Hale, Journal, Ago. 27 ug Sept. 3, 1837.

31. ◀ Woodruff, Leaves from My Journal, 33–34; Woodruff, Journal, Sept. 3–4, 1837.

32. ◀ Tan-awa sa Romig, Eighth Witness, 305–8.

33. ◀ Biblia sa Pamilya ni Hyrum Smith; Travel Account and Questions, Nob. 1837, sa JSP, D5:480–81; Joseph Smith History, 1838–56, volume B-1, 775.

34. ◀ Minutes, Nob. 6, 1837, sa JSP, D5:464–68; Minutes, Nob. 7, 1837, sa JSP, D5:468–72.

35. ◀ Samuel Smith to Hyrum Smith, Okt. 13, 1837, Hyrum Smith, Papers, Church History Library; Obituary for Jerusha T. Smith, Elders’ Journal, Okt. 1837, 16; Lucy Mack Smith, History, 1845, 34; Lucy Mack Smith, History, 1844–45, miscellany, [11].

36. ◀ Joseph Smith History, 1838–56, volume B-1, 775.

37. ◀ Oliver Cowdery to Warren Cowdery, Ene. 21, 1838, sa Cowdery, Letterbook, 81.

38. ◀ Oliver Cowdery to Warren Cowdery, Ene. 21, 1838, sa Cowdery, Letterbook, 81.

39. ◀ Joseph Smith History, 1838–56, volume B-1, 779; Samuel Smith to Hyrum Smith, Okt. 13, 1837, Hyrum Smith, Papers, Church History Library; Obituary for Jerusha T. Smith, Elders’ Journal, Okt. 1837, 16; Lucy Mack Smith, History, 1845, 34; Lucy Mack Smith, History, 1844–45, miscellany, [11].

40. ◀ Smith, Life of Joseph F. Smith, 41–42, 120.

41. ◀ Mary Fielding to Mercy Fielding, circa Hunyo 1837; Mary Fielding to Mercy Fielding Thompson, Hulyo 8, 1837; Mary Fielding to Mercy Fielding Thompson and Robert Thompson, Okt. 7, 1837, Mary Fielding Smith Collection, Church History Library.

42. ◀ Biblia sa Pamilya ni Hyrum Smith; Distrito sa Geauga, Ohio, Probate Court, Marriage Records, 1806–1920, volume C, 262, microfilm 873,461, U.S. and Canada Record Collection, Family History Library; Smith, Life of Joseph F. Smith, 120.

43. ◀ Vilate Murray Kimball to Heber C. Kimball, Ene. 19–24, 1838, Heber C. Kimball, Collection, Church History Library; Joseph Smith History, 1838–56, volume B-1, 779; Thomas B. Marsh to Wilford Woodruff, sa Elders’ Journal, Hulyo 1838, 36–37; John Smith and Clarissa Smith to George A. Smith, Ene. 1, 1838, George Albert Smith, Papers, Church History Library; Hepzibah Richards to Willard Richards, Ene. 18, 1838, Willard Richards, Journals and Papers, Church History Library.

44. ◀ Vilate Murray Kimball to Heber C. Kimball, Ene. 19–24, 1838, Heber C. Kimball, Collection, Church History Library; Historical Introduction to Revelation, Ene. 12, 1838–A, sa JSP, D5:495–96.

45. ◀ Vilate Murray Kimball to Heber C. Kimball, Ene. 19–24, 1838, Heber C. Kimball, Collection, Church History Library. Ang orihinal nga sulat nag-ingon nga “nagtuo sa Basahon ni Mormon ug mga pakigsaad,” nga nagpasabut sa Doktrina ug mga Pakigsaad.

46. ◀ Vilate Murray Kimball to Heber C. Kimball, Ene. 19–24, 1838; Marinda Johnson Hyde to Orson Hyde, Ene. 29, 1838, Heber C. Kimball, Collection, Church History Library; Joseph Smith History, 1838–56, volume B-1, 779; Thomas B. Marsh to Wilford Woodruff, sa Elders’ Journal, Hulyo 1838, 36–37; John Smith and Clarissa Smith to George A. Smith, Ene. 1, 1838, George Albert Smith, Papers, Church History Library; Hepzibah Richards to Willard Richards, Ene. 18, 1838, Willard Richards, Journals and Papers, Church History Library; Historical Introduction to Revelation, Ene. 12, 1838–A, sa JSP, D5:495–96.

47. ◀ Warren Parrish ngadto sa “The Editor of the Painesville Republican,” Painesville Republican, Peb. 15, 1838, [3]; Warren Parrish to Asahel Woodruff, Sept. 9, 1838, Wilford Woodruff, Collection, Church History Library.

48. ◀ Vilate Murray Kimball to Heber C. Kimball, Ene. 19–24, 1838, Heber C. Kimball, Collection, Church History Library. Ang orihinal nga sulat nag-ingon nga “adunay pipila kanila, nga akong gimahal, ug dunay dakong pagbati, ug kalooy alang nila.”

49. ◀ Vilate Murray Kimball to Heber C. Kimball, Ene. 19–24, 1838, Heber C. Kimball, Collection, Church History Library; tan-awa usab sa Doktrina ug mga Pakigsaad 101:5 (Revelation, Dis. 16–17, 1833, sa josephsmithpapers.org).

50. ◀ Joseph Smith History, 1838–56, volume B-1, 780; “History of Luke Johnson,” LDS Millennial Star, Ene. 7, 1865, 27:5.

51. ◀ Revelation, Ene. 12, 1838–C, sa JSP, D5:501–2.

52. ◀ Joseph Smith History, 1838–56, volume B-1, 780.

53. ◀ Joseph Smith History, 1838–56, volume B-1, 780; Historical Introduction to Revelation, Ene. 12, 1838–C, sa JSP, D5:500–501.

Kapitulo 26

Usa ka Balaan ug Gipahinungod nga Yuta

Taas ug bugnaw ang tingtugnaw (winter) sa 1838. Samtang ang pamilya ni Joseph ug Sidney mipadayon padulong sa kasadpan, nakigbisug nga gitaak ni Oliver Cowdery ang amihanang Missouri, nakasinati og ulan ug snow sa pagpangita og mga dapit alang sa bag-ong mga stake sa Zion. Ang yuta mao ang pipila sa labing pinili nga sukad iyang nakita, ug nakasusi na siya og dinosena nga mga luna diin mahimong kaadtoan sa mga Santos aron makaestablisar og mga lungsod ug mga galingan. Apan aduna lang siyay dyutay nga pagkaon didto sa kamingawan nga walay namuyo kaayo, ug walay laing makatulgan kon dili ang umog nga yuta panahon sa kagabhion.

Sa dihang mibalik na siya sa Far West paglabay sa tulo ka semana, gikapoy na siya kaayo.[1] Sa paghibalik sa iyang kapiskay, nahibaloan niya nga si Thomas Marsh, David Patten, ug ang halangdon nga konseho nag-imbestigar bahin kaniya ug sa kapangulohan sa simbahan sa Missouri—si David Whitmer, si John Whitmer, ug William Phelps—gumikan sa sayop nga binuhatan.[2]

Ang mga pasangil nagsentro sa ilang pagdumala sa yuta diha sa dapit. Sa milabayng panahon, si John ug William nakapamaligya og kabtangan sa simbahan didto sa Far West ug ang mga ginansya gitipigan alang sa ilang mga kaugalingon, ug ang maong butang wala gayud nasulbad. Si Oliver, si John, ug si William, dugang pa, bag-ohay lang mibaligya sa ilang mga yuta didto sa Distrito sa Jackson. Bisan tuod sila adunay legal nga katungod sa pagbaligya sa yuta sa Distrito sa Jackson, nga mao ang ilang personal nga kabtangan, gipahinungod na kini ngadto sa Ginoo, ug ang usa ka pinadayag nagdili kanila sa pagbaligya niini. Dili lang kay nakalapas ang tulo ka mga lalaki sa sagrado nga pakigsaad, nagpakita pa gayud sila og kakulang sa hugot nga pagtuo diha sa Zion.

Si Oliver miatubang sa halangdong konseho sa Missouri ug miinsister nga tungod kay siya ug ang uban nakabayad na sa yuta sa Distrito sa Jackson sa ilang kaugalingong kwarta, mahimo na silang makabaligya niini sumala sa ilang gusto. Sa tago, gikwestyon usab niya ang mga motibo sa pipila nga naa sa konseho. Nasayop siya sa pagsalig sa mga tawo sama ni Thomas Marsh ug sa uban kinsa ingon og nasina sa posisyon ug awtoridad. Nagsuspetsa si Oliver nga sila sa bisan unsang paagi misulsol ni Joseph batok niya, nga nakapasamot sa pagkaguba sa iyang nasamok nga panaghigalaay sa propeta.[3]

“Ang akong kalag gikapoy na sa maong pagtinguha sa gahum,” mitug-an siya sa iyang igsoon nga lalaki. “Mianhi ko aning nasura aron matagamtam ang kalinaw. Kon dili gani, molakaw ko kon asa nako maangkon.”

Tungod kay si Oliver anaa sa Unang Kapangulohan, gawas na siya sa hurisdiksyon sa halangdon nga konseho ug mipabilin sa iyang calling. Sila si David, John, ug William, hinoon, gitangtang sa ilang mga posisyon.[4]

Paglabay sa upat ka adlaw, nakigkita si Oliver sa tulo ka kalalakin-an ug pipila sa uban kinsa gustong mobiya sa simbahan. Daghan nila misimpatiya ni Warren Parrish ug sa iyang bag-o nga simbahan sa Kirtland. Sama ni Warren, determinado silang mosupak sa propeta.[5]

Sa kada adlaw, samtang ang mga Santos naghulat ni Joseph nga mobalik ngadto sa Far West, ang kasilag ni Oliver sa mga lider sa simbahan nagkadako. Nagduda siya nga ilang masabtan kon nganong nag-iningon siya niana. “Uban sa mga walay rason ug ignorante,” mibiay-biay siya, “wala kami magpaabut nga abibahan o uyonan.”[6]

Aduna gihapon siyay hugot nga pagtuo diha sa Basahon ni Mormon ug sa pagpahiuli sa ebanghelyo, ug dili siya makalimot o makalimud sa sagrado nga mga kasinatian nga iyang gisaluhan uban sa propeta. Nagkainigsoonay sila ug ang labing suod nga higala, isigka sulugoon ni Jesukristo.

Apan karon kadtong mga adlaw lisud nang mahinumduman.[7]

Human nakabalik si Jennetta Richards sa iyang panimalay sa Walkerfold, England, ang iyang mga ginikanan, sila si John ug Ellin Richards, nakakat-on nga may tinguha kabahin ni Heber Kimball ug sa iyang bunyag. Mikuha og pluma (pen) ug papel, ang iyang amahan mihimo og mubo nga sulat ngadto sa misyonaryo, nagdapit kaniya sa pagsangyaw sa iyang kapilya.

“Gipaabut ka nga moari dinhi sa sunod nga Dominggo,” siya misulat. “Bisan og kita mga langyaw sa usag usa, apan nanghinaut ko nga dili kita mga langyaw sa atong bulahan nga Manunubos.”

Si Heber miabut pagkasunod Sabado, ug ang reverend mainitong miabi-abi kaniya. “Nakasabut ko nga ikaw ang ministro nga bag-ohay lang nga gikan sa Amerika,” miingon siya. “Panalanginan ka sa Dios.” Gipadayon niya si Heber sa iyang panimalay ug midalit kaniya og makaon.

Ang pamilya mibisita ni Heber hangtud sa lawom nang gabii.[8] Samtang nagtan-aw si Jennetta sa kalalakin-an nga nagkaila-ila, ang ilang kalainan klaro. Ang iyang amahan setenta-y-dos na ang panuigon ug nakasangyaw na gikan sa pulpito sa Walkerfold sa kapin sa kwarenta ka tuig. Siya usa ka gamay nga tawo nga nagsul-ob og brown nga wig ug mobasa og mga Griyego ug Latin.[9] Si Heber, sa laing bahin, taas ug dakong tawo ug opaw. Wala pa siya mag-kwarenta ug adunay gamayng edukasyon o katilingbanong kahanas.

Apan dali ra silang nagkasuod. Pagkasunod buntag, ang duha ka mga tawo nagdungan sa pagpanglakaw ngadto sa kapilya sa Walkerfold. Nasayud nga ang Amerikano nga misyonaryo magsangyaw, daghang mga tawo ang miabut sa miting kay sa naandan, ug ang gamayng kapilya misugwak sa kapuno. Human nga gisugdan sa reverend ang miting pinaagi sa pagpanganta ug pag-ampo, gidapit niya si Heber sa pagsangyaw.

Si Heber mibarug sa atubangan ug namulong sa kongregasyon sa pinulongan sa komon nga tawo. Naghisgot siya mahitungod sa kaimportante sa hugot nga pagtuo kang Jesukristo ug sinsero nga paghinulsol. Miingon siya nga ang usa ka tawo kinahanglan nga magpabunyag pinaagi sa pagpaunlod ug modawat sa gasa sa Espiritu Santo pinaagi sa usa ka tawo nga adunay tukma nga awtoridad gikan sa Dios.

Sama sa mga kinabig sa Canada usa ka tuig na ang milabay, ang mga tawo sa Walkerfold daling mitubag sa mensahe, nga haum sa ilang pagsabut sa Biblia. Nianang hapona, dugang pang mga katawhan ang nangabut sa kapilya aron sa pagpaminaw pag-usab sa pagsangyaw ni Heber. Dihang nahuman na siya, ang kongregasyon naghilak ug ang amahan ni Jennetta midapit kaniya sa pagsangyaw sa sunod nga adlaw.

Wala madugay si Jennetta wala na mag-inusara nga tumutoo didto sa Walkerfold. Human sa wali ni Heber sa Lunes, ang katawhan diha sa kongregasyon mihangyo kaniya sa pagsangyaw pag-usab inig ka Miyerkules. Sa pagtapus sa semana, mibunyag siya og unom ka mga miyembro sa kongregasyon—ug ang katawhan sa Walkerfold nangamuyo nga makadungog pa og dugang.[10]

Niadtong Marso 14, 1838, si Joseph, Emma, ug ang ilang tulo ka mga anak miabut sa Far West human sa dul-an sa duha ka bulan diha sa dalan. Naghinam-hinam sa pag-abi-abi sa propeta ngadto sa Zion, ang mga Santos mitagbo sa pamilya inubanan sa malipayong pagdawat. Ang ilang mahigalaon nga mga pulong ug mabination nga paghangop maoy usa ka malipayong kalainan gikan sa kasungian ug kayugot nga gibiyaan ni Joseph didto sa Kirtland. Ang mga Santos nga mipalibut kaniya adunay diwa sa panaghiusa, ug ang gugma mipatigbabaw taliwala kanila.[11]

Gusto ni Joseph nga magsugod og bag-o didto sa Missouri. Ang mga Santos gikan sa Kirtland ug sa mga branch sa simbahan sa silangang Estados Unidos ug sa Canada sa dili madugay moabut na. Aron mapahimutang sila, ang simbahan nagkinahanglan nga magtukod og mga stake sa Zion diin malinawon silang magkapundok ug maangkon ang kahigayunan sa pag-uswag.

Si Oliver nakapaniid na og dapit alang sa bag-ong mga dapit nga kapundokan, ug ang iyang report malauman. Apan nasayud si Joseph nga kinahanglan niyang sulbaron ang nagkadako nga kasungian didto sa Far West sa dili pa ang mga Santos makasugod sa bisan unsa nga bag-ong pagpamuyo. Gikaguol niya nga makita ang iyang mga higala sama ni Oliver nga nawala sa simbahan, apan dili siya makatugot nga may panagbingkil nga molambo didto sa Missouri sama sa nahitabo sa Kirtland.

Gipasidunggan ni Joseph ang pagpangulo ni Thomas Marsh ug sa halangdong konseho alang sa ikatandi nga kalinaw sa Far West. Sukad sa pagtangtang ni William Phelps ug ni John Whitmer gikan sa katungdanan, ang halangdon nga konseho mi-excommunicate sa duha ka mga tawo, ug si Joseph mitugot sa ilang desisyon. Karon mituo siya nga panahon na aron sulbaron ang apostasiya ni Oliver.[12]

Pagka Abril 12, si Edward Partridge mipatawag og usa ka panagtigum sa konseho sa bishop aron ribyuhon ang kahimtang ni Oliver sa simbahan. Ang iyang pagsupak naila na kaayo. Mihunong siya sa pagtambong sa iyang mga miting sa simbahan, mibaliwala sa tambag sa ubang mga lider sa simbahan, ug misulat og panginsulto ngadto ni Thomas ug sa halangdong konseho. Gisumbong usab siya sa pagpamaligya sa iyang mga kayutaan didto sa Distrito sa Jackson kontraryo sa pagpadayag, bakakon nga mipasangil ni Joseph sa pagpanapaw, ug mibiya sa kawsa sa Dios.[13]

Si Oliver mipili nga dili motambong sa pagdungog, apan mipadala siya og sulat para ni Bishop Partridge aron basahon ang iyang depensa. Sa sulat, wala molimud si Oliver sa pagbaligya sa iyang yuta sa Distrito sa Jackson o sa pagsupak sa mga lider sa simbahan. Hinoon, miinsister pa siya sa makausa nga siya adunay legal nga katungod sa pagbaligya sa mga yuta, walay bali ang bisan unsang pagpadayag, pakigsaad, o mga sugo. Miluwat usab siya gikan sa iyang pagkamiyembro sa simbahan.[14]

Sa tibuok adlaw, ang konseho miribyu sa ebidensya ug nakadungog og pipila ka mga pagpamatuod sa mga Santos sa mga gipangbuhat ni Oliver. Mibarug si Joseph, namulong sa iyang kanhi nga pagsalig diha ni Oliver, ug mipasabut sa iyang relasyon ni Fanny Alger agi og tubag sa mga pasangil ni Oliver.[15]

Human makadungog sa dugang nga mga pagpamatuod, ang konseho mihisgut sa kaso ni Oliver. Sama kaniya, ilang gibahandi ang mga baruganan sa kabubut-on ug kagawasan. Apan dul-an sa usa ka dekada, ang Ginoo nag-awhag usab sa mga Santos nga magkahiusa, ihikling ang indibidwal nga mga tinguha aron sa pagpahinungod kon unsay anaa kanila sa pagtukod sa gingharian sa Dios.

Si Oliver mibiya gikan niining mga baruganan ug misalig sa iyang kaugalingong paghukom, mitratar sa simbahan, sa mga lider niini, ug sa mga sugo sa Ginoo uban sa pagtamay. Human og ribyu sa mga pasangil sa makausa pa ka higayon, si Bishop Partridge ug ang iyang konseho mihimo og sakit nga desisyon sa pagtangtang ni Oliver gikan sa simbahan.[16]

Sa River Ribble Valley sa England, ang panahon sa tingpamulak mitapos sa kabugnaw sa tingtugnaw.[17] Nagbiyahe latas sa lunhaw nga balilihan duol sa lungsod sa Walkerfold, si Willard Richards mikutlo og gamay nga puting bulak gikan sa daplin sa dalan.[18] Naglibut siya sa mga branch sa simbahan diha sa dapit ug nagplano nga maminaw ngadto ni Heber Kimball ug ni Orson Hyde nga nagsangyaw nianang hapona sa usa ka miting nga lima ka milya ang gilay-on.

Sukad sa pag-abut sa England walo ka bulan na ang milabay, si Willard ug iyang mga kaubanan mibunyag og kapin sa liboan ka mga tawo sa lungsod ug mga balangay sa tibuok walog. Kadaghanan sa bag-ong mga Santos mga batan-on, mga mamumuo nga nadani sa mensahe sa paglaum ug kalinaw nga makaplagan sa ebanghelyo ni Jesukristo. Ang yano nga mga pamatasan ni Heber nakapahimo nilang kampante ug daling nakakuha sa ilang pagsalig.[19]

Mas edukado pa kay ni Heber ug nabansay sa helba nga medisina, si Willard kulang sa kayano nga manulti sa iyang isig ka misyonaryo, kinsa usahay kinahanglan nga mopahinumdum ni Willard sa paghimo sa iyang mensahe nga yano ug mo-pokus sa unang mga baruganan sa ebanghelyo. Apan si Willard naka-establisar og usa ka lig-on nga branch sa simbahan sa habagatan sa Preston, duol sa dakbayan sa Manchester, bisan pa man sa oposisyon. Kadaghanan sa mga tawo nga iyang nabunyagan nagtrabaho og taas nga oras sa pabrika diin bati ang hangin ug gamay ra ang ilang sweldo. Sa dihang nakadungog sila sa gipahiuli nga ebanghelyo, nabati nila ang Espiritu ug nakaplagan ang kalipay diha sa saad nga ang adlaw sa pag-anhi sa Ginoo duol na.[20]

Pag-abut sa panimalay sa usa ka miyembro sa simbahan, si Willard misulod sa kusina ug gibutang ang puti nga bulak sa wala pa misulod sa kwarto ang duha ka batan-ong mga babaye. Usa nila, iyang nadiskubrihan, mao si Jennetta Richards.

Nakadungog na siya mahitungod ni Jennetta. Bisan tuod og sila adunay managsamang apelyido, dili sila paryente. Human siya nagpamiyembro sa simbahan, si Heber misulat ni Willard mahitungod kaniya. “Akong nabunyagan ang imong asawa karon,” siya miingon.

Si Willard traynta y tres anyos, mas magulang pa kaayo sa kadaghanan sa dili minyo nga mga kalalakin-an sa simbahan. Wala siya makahibalo og unsa—kon si Heber—aduna bay gisulti ngadto ni Jennetta mahitungod niya.

Tungod kay ang batan-ong mga babaye padulong sa samang miting nga adtoan niya, si Willard midungan og lakaw nila, nga nakahatag nila og dakong panahon nga magkaistoryahanay.

“Nindot ang ngalan nga Richards,” matud ni Willard samtang naglakaw sila. “Dili ko gusto nga ilisdan kini.” Dayon prangka siya nga midugang, “Ikaw Jennetta, gusto ba nimo?”

“Dili, dili ko,” tubag niya. “Ug sa akong hunahuna dili gyud ko.”[21]

Human niana adunay dugang pa nga nakita ni Willard kang Jennetta. Ang duha didto sa Preston pipila ka semana ang milabay sa dihang si Heber ug Orson mipahibalo nga mamalik na sila sa Estados Unidos.

Samtang nangandam sila sa pagbiya, ang mga apostoles mipahigayon og tibuok adlaw nga komperensya sa usa ka dako nga building diin ang mga Santos sa Preston kanunayng mag-abut.[22] Sa tunga-tunga sa pagsangyaw ug pagpanganta sa mga himno, ang mga misyonaryo mikumpirmar sa kwarenta ka mga tawo, mipanalangin og sobra sa gatusan ka mga bata, ug mi-orden og pipila ka mga lalaki sa priesthood.

Sa wala pa manamilit sa mga Santos, si Heber ug Orson mi-set apart ni Joseph Fielding isip bag-ong presidente sa misyon ug mitawag ni Willard ug sa usa ka batan-ong klerk sa pabrika nga ginganlan og William Clayton nga mahimo niyang mga magtatambag. Dayon nakiglamano sila sa bag-ong kapangulohan isip usa ka timaan sa panaghiusa tali sa mga Santos sa England ug sa Amerika.[23]

Nianang tingpamulak, usa ka pagpadayag miabut ngadto sa propeta sa Far West. “Tindog ug pakita,” ang Ginoo misulti sa mga Santos, “aron ang inyong kahayag mao ang usa ka sukaranan alang sa tanan nga mga nasud,” Iyang giproklamar ang ngalan sa simbahan nga Ang Simbahan ni Jesukirsto sa mga Santos sa Ulahing mga Adlaw ug gipamatud-an nga ang Far West usa ka balaan ug gipahinungod nga yuta.

“Kini mao ang akong kabubut-on nga ang dakbayan sa Far West kinahanglan tukuron sa madali pinaagi sa pagpundok sa akong mga santos,” Siya miingon, “ug usab ang lain nga mga dapit kinahanglan itudlo nga mga istaka diha sa mga rehiyon sa palibut.” Nagsugo Siya sa mga Santos sa pagtukod og templo sa Far West, gipili ang Hulyo 4, 1838, isip ang adlaw sa pagpahimutang sa pundasyon.[24]

Sa wala madugay human niadto, si Joseph ug ang pipila ka mga lalaki mibiyahe ngadto sa Distrito sa Daviess, amihanan lang sa Distrito sa Caldwell, aron bisitahon ang nanimuyo nga mga miyembro sa simbahan sa usa ka dapit nga gitawag og Spring Hill. Naglaum si Joseph nga ang dapit tukma nga mahimong pundukanan alang sa mga Santos nga moabut sa Missouri.[25]

Bisan og ang Distrito sa Caldwell piho nga gimugna alang sa mga Santos sa Ulahing mga Adlaw, ang gobyerno mi-survey na sa kadaghanan sa yuta niini, nga nakapamahal kaayo niini para mapalit sa mga mas kabos nga mga Santos. Hinoon, sa Distrito sa Daviess, dagko pa kaayo ang mga luna nga wala pay nagpuyo ang wala pa ma-survey. Ang mga miyembro sa Simbahan makapamuyo didto nga libre, ug sa higayon nga ang gobyerno mo-survey na sa dapit, mahimong natrabaho na nila ang mga luna ug makakwarta na nga igong ikapalit niini.[26]

Adunay pipila ka mga risgo ang pagbalhin sa mga Santos sa sikbit nga mga distrito, bisan pa niana. Sa pagtuo nga ang mga Santos misaad nga mamuyo lang sa Distrito sa Caldwell, pipila sa mga kalalakin-an sa Distrito sa Daviess ang mipasidaan sa mga Santos nga mopalayo sa dapit, apan tungod kay walay mga balaod nga nagdili sa mga Santos sa pagpamuyo didto, sa wala madugay nahunong ang mga pagprotesta.[27]

Samtang nagbiyahe siya padulong sa amihanan, nahingangha si Joseph sa katahum sa nasud nga nagpalibut kaniya. Gikan sa iyang nakita, ang Distrito sa Daviess nagtanyag og walay utlanan nga kagawasan ug nakahatag sa tanang gikinahanglan sa mga Santos sa pagtukod og bag-ong mga kapuy-an.

Bisan kon ang dakong patag nga kasagbutan [prairie] aduna ray pipila ka mga kahoy, daw aduna kini daghang ihalas nga mga mananap. Nakakita si Joseph og mga ihalas nga mga pabo, mga himungaan, deer, ug elk. Ang mga estero ug mga sapa nakapahimo sa yuta nga abunda ug tambok[fertile]. Ang Grand River, ang labing dako diha sa distrito, adunay kalapdon ug kaladmon igo nga maagian og steamboat, nga makapahimo sa pagbiyahe ug komersyo nga mas sayon alang sa nagkapundok nga mga Santos.

Sa pagpadayon, si Joseph ug ang iyang mga kauban nangabayo subay sa daplin sa suba sulod sa napulo ka milya hangtud miabut sila sa Spring Hill. Ang gamay nga pinuy-anan nahimutang sa tiilan sa usa ka pangpang nga nag-umbaw sa halapad kaayong berdi nga walog. Si Lyman Wight, ang lider sa pundok, adunay gamayng panginabuhian nga nagpadagan og usa ka ferry tabok sa Grand River.[28]

Gisaka sa kalalakin-an ang pangpang ug gitukod ang kampo, dayon nanganaog og balik ngadto sa ferry. Miingon si Joseph nga gusto niyang angkunon ang dapit alang sa mga Santos ug magtukod og usa ka siyudad duol sa suba. Ang Ginoo mipadayag ngadto kaniya nga mao kini ang walog sa Adam-ondi-Ahman, diin si Adan, ang unang tawo, mipanalangin sa iyang mga anak sa wala pa siya mamatay.[29] Dinhi niining walog, si Joseph mipasabut, nga si Adan moabut aron mobisita sa iyang mga katawhan kon ang Manluluwas mobalik na sa yuta, sumala sa gipanagna ni propeta Daniel.[30]

Ang pagpamuyo mao lang ang gilauman ni Joseph. Niadtong Hunyo 28, 1838, didto sa kakahuyan duol sa panimalay ni Lyman, giorganisar niya ang bag-ong stake sa Zion sa sagradong yuta—ug miawhag sa mga Santos sa pagpundok.[31]

Mubo nga mga Sulat

1. ◀ Oliver Cowdery to Joseph Smith, Jan. 21, 1838, sa JSP, D5:502–5; Oliver Cowdery to Warren Cowdery ug Lyman Cowdery, Feb. 4, 1838, sa Cowdery, Letterbook, 83; Joseph Smith History, 1838–56, volume B-1, 780.

2. ◀ Oliver Cowdery ngadto ni Joseph Smith, Jan. 21, 1838, sa JSP, D5:502–5; Minute Book 2, Ene. 20, 1838.

3. ◀ Minute Book 2, Jan. 20 ug 26, 1838; Oliver Cowdery ngadto ni Warren Cowdery ug Lyman Cowdery, Feb. 4, 1838, sa Cowdery, Letterbook, 83–86; Phineas H. Young to Brigham Young ug Willard Richards, Dec. 14, 1842, Brigham Young Office Files, Church History Library; tan-awa usab sa Doktrina ug mga Pakigsaad 42:30–36 (Revelation, Peb. 9, 1831, sa josephsmithpapers.org); Doktrina ug mga Pakigsaad 58:34–36 (Revelation, Ago. 1, 1831, sa josephsmithpapers.org); ug Doktrina ug mga Pakigsaad 105:28–29 (Revelation, Hunyo 22, 1834, sa josephsmithpapers.org).

4. ◀ Minute Book 2, Ene. 26 ug Feb. 5–9, 10, 1838; Oliver Cowdery ngadto ni Warren Cowdery ug Lyman Cowdery, Peb. 4, 1838; Oliver Cowdery ngadto ni Warren Cowdery ug Lyman Cowdery, Peb. 24, 1838, sa Cowdery, Letterbook, 85, 87–90. Mga Hilisgutan: High Council; Church Discipline

5. ◀ Oliver Cowdery ngadto ni Warren Cowdery ug Lyman Cowdery, Feb. 4, 1838, sa Cowdery, Letterbook, 85–87.

6. ◀ Oliver Cowdery ngadto ni Warren Cowdery ug Lyman Cowdery, Feb. 24, 1838, sa Cowdery, Letterbook, 88.

7. ◀ Oliver Cowdery ngadto ni Warren Cowdery, Jan. 21, 1838; Oliver Cowdery to Warren Cowdery ug Lyman Cowdery, Feb. 4, 1838; Oliver Cowdery to Warren Cowdery ug Lyman Cowdery, Feb. 24, 1838, sa Cowdery, Letterbook, 80–96; Tan-awa usab sa Bushman, “Oliver’s Joseph,” 1–13. Hilisgutan: Oliver Cowdery

8. ◀ Thompson, Journal of Heber C. Kimball, 65; Whitney, Life of Heber C. Kimball, 154.

9. ◀ Tan-awa sa Pickup, Pagpili ug Pagpalambo sa England, 61–63.

10. ◀ Whitney, Life of Heber C. Kimball, 154–57.

11. ◀ Joseph Smith, Journal, Mar.–Sept. 1838, 16, sa JSP, J1:237; Joseph Smith ngadto sa Kapanguluhan sa Kirtland, Ohio, Mar. 29, 1838, in JSP, D6:57–59.

12. ◀ Joseph Smith ngadto sa Kapangulohan sa Kirtland, Ohio, Mar. 29, 1838, sa JSP, D6:57–59.

13. ◀ Minutes, Abr. 12, 1838, sa JSP, D6:83–94; Synopsis of Oliver Cowdery Trial, Apr. 12, 1838, sa JSP, J1:251–55.

14. ◀ Minutes, Apr. 12, 1838, sa JSP, D6:87–89; Synopsis of Oliver Cowdery Trial, Apr. 12, 1838, sa JSP, J1:254.

15. ◀ Minutes, Apr. 12, 1838, sa JSP, D6:91.

16. ◀ Minutes, Apr. 12, 1838, in JSP, D6:89–94; Synopsis of Oliver Cowdery Trial, Apr. 12, 1838, sa JSP, J1:254–55. Mga Hilisgutan: Church Discipline; Oliver Cowdery

17. ◀ Thompson, Journal of Heber C. Kimball, 76; Kimball, On the Potter’s Wheel, 23.

18. ◀ Whitney, Life of Heber C. Kimball, 157; Richards, Journal, Mar. 22, 1838.

19. ◀ Allen ug ang uban pa, Men with a Mission, 17–19, 46–47. Mga Hilisgutan: Early Missionaries; England

20. ◀ Allen ug ang uban, Men with a Mission, 9, 17, 19, 46–47; Whitney, Life of Heber C. Kimball, 174, 191.

21. ◀ Richards, Journal, Mar. 22, 1838; Thompson, Journal of Heber C. Kimball, 21; Kimball, “Journal and Record,” 64; Allen ug ang uban, Men with a Mission, 61–62; Whitney, Life of Heber C. Kimball, 157.

22. ◀ Kimball, Journal of Heber C. Kimball, 32.

23. ◀ Fielding, Journal, 59–63; Allen and others, Men with a Mission, 52–53.

24. ◀ Doktrina ug mga Pakigsaad 115 (Revelation, Apr. 26, 1838, sa josephsmithpapers.org). Mga Hilisgutan: Name of the Church; Far West

25. ◀ Joseph Smith, Journal, May 18–June 1, 1838, sa JSP, J1:270–71.

26. ◀ Walker, “Mormon Land Rights in Caldwell and Daviess Counties,” 28–30.

27. ◀ LeSueur, “Missouri’s Failed Compromise,” 134–35.

28. ◀ Joseph Smith, Journal, May 18–June 1, 1838, sa JSP, J1:270–71; “Part 1: 15 February–28 June 1838,” sa JSP, D6:163.

29. ◀ Joseph Smith, Journal, May 18–June 1, 1838, sa JSP, J1:271; Doktrina ug mga Pakigsaad 107:53 (Revelation, circa Apr. 1835, sa josephsmithpapers.org); Olmstead, “Far West and Adam-ondi-Ahman,” 237–38; Doktrina ug mga Pakigsaad 27:11 (Revelation, circa Aug. 1835, sa josephsmithpapers.org); Historical Introduction to Revelation, circa Aug. 1835, sa JSP, D4:408–9.

30. ◀ Joseph Smith, Journal, May 18–June 1, 1838, sa JSP, J1:271; Joseph Smith History, 1838–56, volume B-1, 798. Hilisgutan: Adam-ondi-Ahman

31. ◀ Minutes, June 28, 1838, sa JSP, D6:162–67.

Kapitulo 27

Kita Moproklamar sa Atong Kaugalingon nga Gawasnon

Sa tunga-tungang bahin sa Hunyo 1838, si Wilford Woodruff nagbarug diha sa bakanan sa iyang mga ginikanan, sa makausa pa determinado sa pagpaambit sa gipahiuli nga ebanghelyo ni Jesukristo ngadto kanila. Pagkahuman nga gisugdan ang usa ka branch didto sa Fox Islands, mibalik siya sa kaulohan aron mobisita ni Phebe, kinsa sa dili madugay manganak na sa ilang unang anak. Migahin dayon siya og panahon nga magsangyaw didto sa Boston, New York, ug sa uban nga mga siyudad subay sa kabaybayonan. Ang balay sa iyang mga ginikanan mao ang katapusan niyang giadto sa wala pa siya mibalik sa amihanan.[1]

Wala nay laing gusto si Wilford kay sa makita ang iyang pamilya nga mohangop sa kamatuoran. Ang iyang amahan, si Aphek, migahin sa tibuok kinabuhi sa pagpangita sa kamatuoran nga nakawang lang. Ang iyang igsoong babaye nga si Eunice nangandoy usab alang sa dugang kahayag sa iyang kinabuhi.[2] Apan sa dihang nakig-istorya si Wilford nila bahin sa simbahan sobra sa pipila na ka mga adlaw, iyang nabatyagan nga adunay nakapugong nila sa pagdawat niining mga pagtulun-an.

“Mao kini ang mga adlaw sa dakong kulba-hinam,” miingon si Wilford.[3] Ang iyang panahon sa panimalay hapit na mapupos. Kon magdugay pa siya kauban sa iyang mga ginikanan, dili na niya maabtan ang bata nga matawo.

Nag-ampo og maayo si Wilford alang sa iyang pamilya, apan mas mikunhod pa gani ang ilang gusto nga modawat sa bunyag. “Ang yawa mihugpa sa tibuok panimalay uban sa dako nga kasuko ug mga tintasyon,” misulat siya sa iyang journal.[4]

Pagka-Hulyo 1, misangyaw siya sa makausa pa ngadto sa iyang pamilya, nagpahayag sa mga pulong ni Kristo nga matinguhaon kaayo kutob sa iyang mahimo. Sa katapusan ang iyang mga pulong nakaimpluwensya sa ilang mga kasingkasing, ug ang ilang mga kabalaka nawala na. Nabati nila ang Espiritu sa Dios ug nasayud nga si Wilford namulong sa kamatuoran. Andam na sila sa pagpadayon.

Sa walay langay gidala ni Wilford ang iyang pamilya ngadto sa usa ka sapa nga duol sa ilang balay. Diha sa tampi sa tubig, miawit sila og himno ug si Wilford militok sa pag-ampo. Miubog dayon siya sa tubig ug mibunyag sa iyang amahan, sa iyang ina-ina, ug sa iyang igsoong babaye, lakip sa iyang iyaan, usa ka ig-agaw, ug usa ka higala sa pamilya.

Sa dihang iyang gihaw-as ang katapusang tawo gikan sa tubig, si Wilford mikawas sa sapa, ug nagmalipayon. “Ayaw kini og hikalimti,” iyang giingnan ang iyang kaugalingon. “Isipa kini nga mga kalooy sa imong Dios.”

Nagtulo pa ang ilang mga buhok ug mga sinina, ang pamilya namalik sa balay. Gipandong ni Wilford ang iyang mga kamot sa ilang mga ulo, sa tinagsa-tagsa, ug gikumpirmar sila nga mga miyembro sa simbahan.[5]

Paglabay sa duha ka adlaw, nanamilit siya sa iyang mga ginikanan ug nagdali sa pagbalik sa Maine, nanghinaut nga makaabot pa siya aron sa pagsugat sa iyang unang anak dinhi sa kalibutan.[6]

Nianang tingpamulak ug ting-init, ang mga Santos nagpundok sa Missouri sa dinagko nga pundok. Si John Page, usa ka misyonaryo kinsa nakasinati og dakong kalampusan sa Canada, milawig padulong sa Zion nga nangulo sa usa ka dako nga pundok sa mga kinabig gikan sa dapit sa Toronto.[7] Sa Kirtland, ang Korum sa Seventy naghago sa pag-andam sa kabus nga mga pamilya aron magdungan sa pagbiyahe ngadto sa Missouri. Pinaagi sa pagpaambit sa mga kapanguhaan ug pagtabang sa usag usa sa pagpadayon, naglaum sila nga makaabut nga luwas sa gisaad nga yuta.[8]

Ang mga Santos didto sa Far West mipahigayon og usa ka parada niadtong Hulyo 4 aron saulogon ang adlaw sa pagkaindependente sa nasud ug sa pagpahimutang sa bato sa pamag-ang sa bag-ong templo. Gipangulohan ang parada ni Joseph Smith Sr. ug sa usa ka gamay nga yunit sa militar. Sa luyo nila anaa ang Unang Kapangulohan ug ang ubang mga lider sa simbahan, lakip ang arkitekto sa templo. Usa ka yunit sa kabalyero mapagarbuhong nagpaluyo.[9]

Samtang siya mimartsa kauban sa mga Santos, nakita ni Sidney Rigdon ang ilang panaghiusa. Sa miaging pipila ka semana, bisan pa niana, ang simbahan midisiplina og mas daghang mga masinupakon. Wala madugay human sa pagdungog sa kaso ni Oliver Cowdery, ang halangdon nga konseho mi-excommunicate kang David Whitmer ug ni Lyman Johnson.[10] Wala magdugay human niana, ang konseho sa bishop mibadlong kang William McLellin tungod sa pagkawala sa pagsalig sa Unang Kapangulohan ug sa pagkalambigit sa mahigalon nga mga tinguha.[11]

Mibiya na si William sa simbahan ug mibalhin palayo sa Far West, apan sila si Oliver, David, ug uban pang masinupakon nagpabilin sa maong dapit. Niadtong Hunyo, gipanghimaraut ni Sidney kining mga tawhana diha sa publiko. Gipalanog ang pinulongan gikan sa Wali sa Bukid, iya silang gitandi ngadto sa asin nga nawad-an sa iyang lami, wala nay hinungdan apan angay lamang kining isalibay aron tunob-tunoban sa tiil. Pagkahuman niana, si Joseph mipahayag sa iyang pagsuporta alang sa pagbadlong, bisan tuod siya miawhag sa mga Santos sa pagsunod sa balaod samtang sila misagubang sa mga pagsupak.[12]

Ang wali ni Sidney nakahatag og kaisug sa pipila sa mga Santos nga naghiusa sa usa ka semana na ang milabay sa pagpanalipod sa simbahan batok sa mga masinupakon.[13] Kini nga mga kalalakin-an gitawag sa pipila ka mga ngalan, apan sila mas labing naila isip mga Danite, gisunod sa tribu ni Dan sa Daang Tugon. Si Joseph wala nag-organisar sa grupo, apan malagmit iyang gitugutan ang pipila sa ilang mga binuhatan.[14]

Sa ilang kadasig sa pagpanalipod sa simbahan, ang mga Danite nanumpa sa pagpanalipod sa mga katungod sa mga Santos batok sa unsay ilang nakita nga mga hulga gikan sa sulod ug gawas sa simbahan. Kadaghanan nila nakakita kon sa unsang paagi ang pagsupak nakaguba sa komunidad sa Kirtland, mibutang ni Joseph ug sa uban nga narisgo sa pagpang-atake sa mga manggugubot nga panon, ug nakapamiligro sa mga sumbanan sa Zion. Manag-uban silang nanaad sa pagpanalipod sa komunidad sa Far West batok sa bisan unsa nga susama nga hulga.

Sa panahon nga gipanghimaraut ni Sidney diha sa publiko ang mga masinupakon, mipasidaan ang mga Danite nilang Oliver, David, ug sa uban sa pagbiya sa Distrito sa Caldwell o mag-atubang sa grabing sangputanan. Sulod sa pipila ka adlaw, ang mga kalalakin-an permanenting mibiya sa dapit.[15]

Sa dihang miabut ang parada sa Fourth of July miabut sa town square, ang mga Santos mipataas sa bandila sa Amerika ngadto sa tumoy sa taas nga pole ug nag-alirong sa gikalutan nga luna sa templo. Gikan sa ngilit sa pundasyon, nagtan-aw sila sa mga trabahante nga hinayng mipahimutang sa mga bato sa pamag-ang. Misaka dayon si Sidney sa duol nga entablado aron mamulong sa kongregasyon.[16]

Misunod sa Amerikanhong tradisyon sa paghatag og nagdilaab, emosyonal nga mga pakigpulong sa Independence Day, si Sidney kusganong namulong ngadto sa mga Santos kabahin sa kagawasan, ang pagpanggukod nga ilang giantus, ug ang importante nga tahas sa mga templo sa ilang espirituhanon nga edukasyon. Sa katapusan sa iyang pakigpulong, mipasidaan siya sa mga kaaway sa mga simbahan nga dili hilabtan ang mga Santos.

“Ang among katungod kinahanglan dili na gayud yatakan sa mga pagsilot,” miingon siya. “Ang mga tawo o pundok sa mga tawo kinsa mosulay niini mohimo niini bugti sa ilang mga kinabuhi.”

Ang mga Santos dili mao ang mga mamumuno, iyang gipasaligan ang mga naminaw niya, apan sila manalipod sa ilang mga katungod. “Kana nga manggugubot nga panon nga moanhi nato aron sa pagsamok kanato,” misinggit siya og kusog, “mahimo kini taliwala kanato ug kanila nga usa ka gubat sa pagpuo, tungod kay ato silang sundan hangtud nga ang katapusang tinulo sa ilang dugo moagas, o kon dili sila gayud ang mopatay kanato.”

Dili na gayud mahitabo nga ang mga Santos mobiya sa ilang mga panimalay o mga pananom. Dili na gayud mahitabo nga maaghop nilang antuson ang ilang mga pagpanglutos. “Kita karon dayong adlawa moproklamar sa atong kaugalingon nga gawasnon,” pamahayag ni Sidney, “uban sa katuyoan ug usa ka determinasyon nga dili gayud mahimo nga lumpagon! Dili, dili na gayud!!”[17]

“Hosanna!” ang mga Santos miabiba. “Hosanna!”[18]

Samtang ang mga Santos nagkapundok sa Far West, usa ka misyonaryo nga ginganlan og Elijah Able nagsangyaw didto sa silangang bahin sa Canada, gatusan ka mga milya ang gilay-on. Usa ka gabii aduna siyay makahasol nga damgo. Nakita niya si Eunice Franklin, usa ka babaye nga iyang nabunyagan didto sa New York, gihasol sa pagduha-duha mahitungod sa Basahon ni Mormon ug ni Joseph Smith. Ang iyang katahap mihikaw kaniya sa pagkatulog. Dili siya makakaon. Gibati niya nga nalingla.[19]

Si Elijah mibiya padulong sa New York diha-diha dayon. Iyang nahimamat si Eunice ug ang iyang bana, si Charles, niana nga tingpamulak samtang nagsangyaw sa ilang lungsod.[20] Ang wali nga gisangyaw ni Elijah ngadto kanila mahait ug dili patas. Isip usa ka itom nga lalaki nga natawo sa kakabus, gamay ra ang iyang oportunidad sa pag-eskwela.

Apan sama sa ubang mga misyonaryo, na-orden siya sa Melchizedek Priesthood, miapil sa mga ordinansa sa templo sa Kirtland, ug nakadawat sa gahum sa endowment.[21] Unsay iyang kulang sa edukasyon iya kining gipun-an diha sa hugot nga pagtuo ug sa gahum sa Espiritu.

Ang iyang sermon nakapadasig ni Eunice, apan si Charles mibarug pagkahuman ug misulay sa pakiglalis kaniya. Si Elijah miduol ni Charles, mibutang sa iyang kamot sa iyang abaga, ug miingon, “Ugma moanhi ko ug makigkita nimo ug makig-istorya og dyutay.”

Pagkasunod adlaw gibisita ni Elijah ang panimalay sa mga Franklin ug mitudlo kanila mahitungod ni Joseph Smith, apan dili gihapon kumbinsido si Charles.

“Nagkinahanglan ka ba og timailhan aron makatuo ka?” Nangutana si Elijah.

“Oo,” miingon si Charles.

“Maangkon nimo ang imong gipangayo,” misulti si Elijah niya, “apan makapasakit kini sa imong kasingkasing.”

Sa dihang mibalik na si Elijah wala dangti og dugay, nahibaloan niya nga si Charles nag-antus og daghang kagul-anan sa wala pa siya nag-ampo alang sa kapasayloan. Nianang higayona, siya ug si Eunice andam na sa pagpasakop sa simbahan, ug gibunyagan sila ni Elijah.[22]

Si Eunice nakasiguro na sa iyang hugot nga pagtuo nianang higayuna. Unsa may nahitabo ngadto niya sukad niana?

Usa ka Dominggo sa buntag niana, si Eunice nakugang sa pagkakita ni Elijah nga nagbarug sa iyang bakanan. Nangandam siya sa mga butang nga igsusulti kon makita niya siya pag-usab. Gusto niyang sultihan siya nga ang Basahon ni Mormon usa ka buhat nga tumo-tumo ug si Joseph Smith usa ka mini nga propeta. Apan dihang nakita niya si Elijah diha sa iyang bakanan, iya siyang gipadayon.

“Sister,” matud ni Elijah human sa pipila ka mga panag-istorya, “kamo wala pa gitintal sama sa Manluluwas human nga Siya nabunyagan. Sa usa ka paagi Siya gitintal ug kamo sa laing paagi.” Iyang gisultihan sila si Eunice ug Charles nga siya magsangyaw nianang hapona sa duol nga schoolhouse. Siya mihangyo nila sa pagsulti sa ilang mga silingan, dayon nanamilit.

Dili ganahan moadto si Eunice sa miting, apan nianang pagkahapon miadto siya sa iyang bana ug miingon, “moadto ko ug paminawon kon unsay iyang isulti.”

Sa dihang milingkod siya sa schoolhouse, sa makausa pa si Eunice natandog sa mga pulong ni Elijah. Nagsangyaw siya sa usa ka bersikulo gikan sa Bag-ong Tugon. “Hinigugma,” kini mabasa, “ayaw kamo paghikurat sa magasilaob nga kalisdanan nga magaabut sa pagsulay kaninyo.”[23] Ang tingog ug ang mensahe ni Elijah sa gipahiuli nga ebanghelyo nakatugot nga mabati ni Eunice ang Espiritu. Ang kasiguroan nga nabati niya kaniadto sa makausa pa mibalik dayon. Nasayud siya nga si Joseph Smith usa ka propeta sa Dios ug ang Basahon ni Mormon tinuod.

Misaad si Elijah kang Eunice nga mobalik siya sulod sa duha ka semana. Apan human siya mibiya, nakakita si Eunice og mga pahibalo nga kunohay nangangkon nga si Elijah nakapatay og usa ka babaye ug lima ka mga bata. Ang mga pahiblo nagtanyag og ganti alang sa pagsikop kaniya.

“Karon unsa man ang imong hunahuna sa imong Mormon nga elder?” nangutana ang pipila sa iyang mga silingan. Nanumpa sila nga masikop si Elijah sa dili pa siya makahigayon og sangyaw diha sa ilang lungsod.

Wala motuo si Eunice nga si Elijah nakapatay ni bisan kinsa. “Moanhi siya ug motuman sa iyang tahas,” matud niya, “ug ang Dios mopanalipod kaniya.”[24]

Nagsuspetsa siya nga ang mga kontra sa simbahan ang nagmugna sa istorya. Sagad kaayo nga ang mga puti nga tawo magpalakaw og mga bakak bahin sa mga itom nga tawo, bisan gani sa mga lugar kon diin dili legal ang pagpangulipon. Mga higpit nga balaod ug mga kustombre nagdili sa pakig-interaksyon tali sa mga itom ug mga puti, ug usahay ang mga tawo makakita og bangis nga mga paagi sa pagpatuman niini.[25]

Sama sa gisaad, si Elijah mibalik human sa duha ka semana aron sa pagsangyaw og laing wali. Ang schoolhouse napuno. Ang tanan, ingon og, gustong motan-aw niya nga masikop—o sa mas grabe pa.

Milingkod si Elijah. Human sa pipila ka mga gutlo, mibarug siya ug miingon, “Akong mga higala, ako giakusahan sa pagpatay og usa ka babaye ug lima ka bata, ug adunay dakong ganti ang gitanyag sa akong pagkatawo. Karon ania na ako”

Mitan-aw si Eunice sa palibut. Walay bisan usa nga milihok.

“Kon adunay tawo nga gustong mobuhat kanako sa bisan unsang butang, karon higayon na ninyo,” mipadayon si Elijah. “Apan human ko magsugod sa akong mga pag-alagad, ayaw gayud og pangahas sa pagdapat kanako.”

Mihunong si Elijah, nga naghulat og tubag. Ang kongregasyon nagtan-aw niya nga walay imik nga nahingangha. Lain pang mga gutlo ang milabay, dayon mikanta siya og usa ka himno, militok sa pag-ampo, ug mihatag og usa ka gamhanang wali.

Sa wala pa siya mibiya sa lungsod, nakig-istorya siya nilang Eunice ug Charles. “Ibaligya ang inyong balay ug palayo adto sa kasadpan,” mitambag siya kanila. Ang pagpangdaot batok sa mga Santos nagkadako sa dapit, ug adunay usa ka branch sa simbahan sa kwarenta ka milya ang gilay-on. Ang Ginoo dili gusto nga ang Iyang mga katawhan mag-inusarang magpakabuhi sa ilang relihiyon.

Mituo si Eunice ug Charles sa iyang tambag ug sa wala madugay mitipon ngadto sa branch.[26]

Balik sa Missouri, si Joseph matinguhaon mahitungod sa kaugmaon sa simbahan. Anaa na kaniya ang pakigpulong ni Sidney sa Fourth of July nga naimprinta isip usa ka pamphlet. Gusto niya nga makahibalo ang tanan sa Missouri nga ang mga Santos dili na mahadlok sa mga manggugubot nga panon ug sa mga masupilon.[27]

Apan ang daan nga mga problema naghasol kaniya. Kadaghanan sa mga utang sa simbahan wala pa gihapon mabayri, ug daghang mga Santos nga napasagdan nga nagkalisud tungod sa nagpadayon nga pagpanglutos, ang nasudnong ekonomikanhon nga mga problema, ang pinansyal nga paghugno sa Kirtland, ug ang kamahal sa pagbalhin ngadto sa Missouri. Dugang pa, ang Ginoo nagdili sa Unang Kapangulohan sa pagpangutang og dugang nga kwarta.[28] Ang simbahan nagkinahanglan og pundo apan walay masaligan nga sistema sa pagsingil niini.[29]

Bag-ohay lang, ang mga bishop sa simbahan, sila si Edward Partridge ug Newel Whitney, mitanyag sa ikapulo isip usa ka paagi sa pagsunod sa balaod sa pagpahinungod. Nakahibalo si Joseph nga ang mga Santos kinahanglan mopahinungod sa ilang mga kabtangan, apan wala siya makasiguro kon pila niini ang gikinahanglan sa Ginoo isip ikapulo.[30]

Nabalaka usab si Joseph mahitungod sa Korum sa Napulog Duha. Duha ka adlaw ang milabay, usa ka sulat gikan ni Heber Kimball ug Orson Hyde miabut sa Far West, nag-report nga ang duha ka mga apostoles luwas nga miabut sa Kirtland human sa ilang misyon sa England. Si Heber nahiusa na uban sa mga Vilate ug sa ilang mga anak, ug nangandam na sila karon sa pagbalhin sa Missouri.[31] Unom ka laing mga apostoles—si Thomas Marsh, si David Patten, si Brigham Young, si Parley ug Orson Pratt, ug si William Smith—naa sa Missouri o sa misyon, lig-on pa gihapon diha sa ilang hugot nga pagtuo. Apan ang nahibilin nga upat ka mga apostoles mibiya sa simbahan, nabakante ang pwesto diha sa korum.[32]

Pagka-Hulyo 8, si Joseph ug ang ubang mga lider sa simbahan nag-ampo mahitungod niining mga problemaha ug nakadawat og daghan kaayong pagpadayag. Ang Ginoo mitudlo og usa ka Santos nga ginganlan og Oliver Granger nga maoy representante sa Unang Kapangulohan sa pagbayad sa mga utang sa simbahan. Ang mga kabtangan nga gibiyaan sa mga Santos sa Kirtland kinahanglan ibaligya ug ipakang sa utang.[33]

Ang Ginoo dayon mitubag sa pangutana ni Joseph mahitungod sa ikapulo. “Ako nagkinahanglan sa ilang tanan nga kapin nga kabtangan nga ihatag ngadto sa mga kamot sa obispo sa akong simbahan diha sa Zion,” Siya mipahayag, “Alang sa katukuran sa akong balay, ug alang sa pagpahiluna sa katukuran sa Zion.” Human sa paghalad kon unsay ilang magahin, ang Ginoo mipadayon, ang mga Santos kinahanglan mobayad sa ikapulo sa ilang tubo sa kada tuig.

“Kon ang akong mga katawhan dili mosunod niini nga balaod, sa paghupot niini nga balaan,” ang Ginoo mipahayag, “kini dili mahimo nga usa ka yuta sa Zion nganha kaninyo.”[34]

Kabahin sa Napulog Duha, ang Ginoo mimando ni Thomas Marsh sa pagpabilin sa Far West aron makatabang sa simbahan sa pagmantala ug mitawag sa ubang mga apostoles sa pagsangyaw. “Kon sila mohimo niini sa tanan nga pagpaubos sa kasingkasing, sa kaaghup ug pagkamapainubsanon, ug mainantuson,” ang Ginoo misaad, “Ako mosangkap sa ilang mga banay; ug usa ka masangputon nga pultahan ang pagaablihan alang kanila, gikan karon.”

Ang Ginoo gusto nga ang Napulog Duha molangyaw sa mosunod nga tuig. Siya misugo sa korum sa pagpundok sa luna sa templo sa Far West niadtong Abril 26, 1839, sa wala pa moabut og usa ka tuig, ug gikan didto moadto na usab og laing misyon sa England.[35]

Sa katapusan, ang Ginoo mihingalan sa upat ka mga kalalakin-an nga mopuli sa mga nabakante diha sa korum. Duha sa bag-ong mga apostoles, si John Taylor ug John Page, anaa sa Canada. Ang usa, si Willard Richards, nagserbisyo sa kapangulohan sa misyon sa England. Ang ikaupat, si Wilford Woodruff, didto sa Maine, mga adlaw nalang ang kulang nga mahimo nang usa ka amahan.[36]

Nanganak si Febe Woodruff og babaye, si Sarah Emma, pagka-Hulyo 14. Nalipay kaayo si Wilford nga ang bata himsog ug ang iyang asawa milampos sa pagpanganak.[37] Sa dihang naulian na si Phebe, mihunong na si Wilford sa pagtrabaho alang kang Sarah, balo nga igsoong babaye ni Phebe. “Akong gigahin ang adlaw sa pagkurte sa balili,” gisulat sa iyang journal. “Talagsa ra hinoon nako kining gihimo, bation ko og kakapoy sa gabii.”[38]

Pipila ka adlaw ang milabay, usa ka mensahe gikan ni Joseph Ball, usa ka misyonaryo nga nagtrabaho sa Fox Islands, mireport nga ang mga masupilon sa Kirtland mipadala og sulat ngadto sa mga kinabig ni Wilford didto, naningkamot sa pagdaut sa ilang mga hugot nga pagtuo. Kadaghanan sa mga Santos sa Fox Islands mibaliwala sa mga sulat, apan adunay pipila nga mibiya sa simbahan—lakip sa pipila nga gustong madala ni Wilford ngadto sa Missouri sa kaulahian nianang tuiga.[39]

Duha ka semana human sa pagkatawo ni Sarah Emma, nagdali si Wilford sa pag-adto sa Fox Islands sa paglig-on sa mga Santos ug sa pagtabang nila nga maandam sa ilang pagbiyahe ngadto sa Zion. “O Dios ko, buligi ang akong dalan,” nag-ampo si Wilford sa iyang pagbiya sa kiliran ni Phebe. “Panalangini ang akong asawa ug ang gamayng bata nga Imong gihatag kanamo samtang wala ako.”[40]

Sa dihang miabut na siya sa mga isla kapin lang og dyutay sa usa ka semana, usa ka sulat ang naghulat kaniya gikan ni Thomas Marsh didto sa Missouri. “Ang Ginoo nagsugo nga ang Napulog Duha magpundok dinhi niining dapita sa labing dali nga panahon,” mabasa kini. “Nan hibaloi, Brother Woodruff, pinaagi niini ikaw gitudlo nga mopuli sa dapit sa usa sa Napulog Duha ka mga Apostoles.” Ang Ginoo naglaum ni Wilford sa pag-adto sa Far West sa labing dali nga panahon aron maandam alang sa usa ka misyon ngadto sa England.

Si Wilford wala kaayo mahirukat sa balita. Pipila ka semana sa wala pa, nakadawat na siya og impresyon nga matawag siya isip usa ka apostol, apan wala siyay gisultihan. Nianang gabhiuna, nagmata gihapon siya, liboan ka mga hunahuna ang misantop ngadto kaniya.[41]

Mubo nga mga Sulat

1. ◀ Woodruff, Journal, Abr. 26–Hunyo 12, 1838.

2. ◀ Woodruff, Journal, Hunyo 12 ug Hulyo 1, 1838.

3. ◀ Woodruff, Journal, Hunyo 30, 1838.

4. ◀ Woodruff, Journal, Hulyo 1, 1838.

5. ◀ Woodruff, Journal, Hulyo 1, 1838.

6. ◀ Woodruff, Journal, Hulyo 3, 1838.

7. ◀ “History of John E. Page,” LDS Millennial Star, Peb. 18, 1865, 27:103.

8. ◀ Kirtland Camp, Journal, Mar. 6, 10, ug 13, 1838; Baugh, “Kirtland Camp, 1838,” 58–61. Mga Hilisgutan: Gathering of Israel; Quorum of the Seventy

9. ◀ “Celebration of the 4th of July,” Elders’ Journal, Ago. 1838, 60.

10. ◀ Synopsis of David Whitmer and Lyman Johnson Trials, Apr. 13, 1838, sa JSP, J1:256–57.

11. ◀ Joseph Smith, Journal, May 11, 1838, sa JSP, J1:268; “History of William E. Mc. Lellin, “2–3, diha sa Buhatan sa Historian, mga Kasaysayan sa Napulog Duha, Church History Library.

12. ◀ Corrill, Brief History, 30, sa JSP, H2:165–66; Reed Peck ngadto sa “Dear Friends,” Sept. 18, 1839, 20–25, Henry E. Huntington Library, San Marino, CA; JSP, H2:97, pahinumdom 295; tan-awa usab sa Matthew 5:13. Hilisgutan: Dissent in the Church [Mga Pagsupak diha sa Simbahan]

13. ◀ Corrill, Brief History, 30, sa JSP, H2:165–66; Reed Peck sa “Dear Friends,” Sept. 18, 1839, 22–23, Henry E. Huntington Library, San Marino, CA; JSP, H2:97, pahinumdom 295.

14. ◀ JSP, D6:170, pahinumdom 6; “Peace and Violence among 19th-Century Latter-day Saints,” Mga Hilisgutan sa Ebanghelyo, topics.lds.org. Hilisgutan: Danites

15. ◀ Corrill, Brief History, 30–31, sa JSP, H2:166–67; Sampson Avard and Others to Oliver Cowdery and Others, circa June 17, 1838; Constitution of the Society of the Daughter of Zion, circa Early July 1838, Mormon War Papers, Missouri State Archives, Jefferson City; Joseph Smith, Journal, July 27, 1838; Editorial Note, sa JSP, J1:274–75, 293; “Part 2: 8 Hulyo–29 Oktubre 1838,” sa JSP, D6:169–70.

16. ◀ “Celebration of the 4th of July,” Elders’ Journal, Ago. 1838, 60; Joseph Smith, Journal, July 4, 1838, sa JSP, J1:275–76.

17. ◀ Oration Delivered by Mr. S. Rigdon on the 4th of July, 1838, 3–12. Hilisgutan: Sidney Rigdon

18. ◀ “Celebration of the 4th of July,” Elders’ Journal, Ago. 1838, 60; Pratt, Autobiography, 190; Ebenezer Robinson, “Items of Personal History of the Editor,” Return, Okt. 1889, 149.

19. ◀ Eunice Ross Kinney to Wingfield Watson, Sept. 1891, 2–3, typescript, Wingfield Watson, Correspondence, Church History Library.

20. ◀ 1840 U.S. Census, Van Buren, Wayne Co., MI, 255[B]; 1850 U.S. Census, Burlington, Racine Co., WI, 152[B]; 1870 U.S. Census, Suamico, Brown Co., WI, 422[A]. Full biographical research for Eunice Ross Franklin (Kinney) ug Charles O. Franklin in possession of editors. Hilisgutan: Nakahimo sa Elijah

21. ◀ Elder’s Certificate for Elijah Able, Mar. 31, 1836, sa Kirtland Elders’ Certificates, 61; Nuttall, Diary, Mayo 31, 1879, 29; Reeve, Religion of a Different Color, 196–97.

22. ◀ Eunice Ross Kinney to Wingfield Watson, Sept. 1891, 1–2, typescript, Wingfield Watson, Correspondence, Church History Library.

23. ◀ Eunice Ross Kinney to Wingfield Watson, Sept. 1891, 2–3, typescript, Wingfield Watson, Correspondence, Church History Library; 1 Pedro 4:12.

24. ◀ Eunice Ross Kinney to Wingfield Watson, Sept. 1891, 3, typescript, Wingfield Watson, Correspondence, Church History Library.

25. ◀ Tan-awa sa Kerber, “Abolitionists and Amalgamators,” 28–30. Hilisgutan: Slavery and Abolition

26. ◀ Eunice Ross Kinney sa Wingfield Watson, Sept. 1891, 3–4, typescript, Wingfield Watson, Correspondence, Church History Library.

27. ◀ Selections from Elders’ Journal, Aug. 1838, sa JSP, D6:216–17; Joseph Smith, Journal, Aug. 1–3, 1838, sa JSP, J1:296; Oration Delivered by Mr. S. Rigdon on the 4th of July, 1838 (Far West, MO: Journal Office, 1838).

28. ◀ Doctrine and Covenants 115:13 (Revelation, Apr. 26, 1838, sa josephsmithpapers.org).

29. ◀ Historical Introduction to Revelation, July 8, 1838–C, sa JSP, D6:184–87.

30. ◀ Minute Book 2, Dec. 6–7, 1837; Harper, “Tithing of My People.”

31. ◀ Joseph Smith, Journal, July 6, 1838, sa JSP, J1:278–80; Kimball, “History,” 84.

32. ◀ Tan-awa sa “Organizational Charts,” sa JSP, D6:672–74.

33. ◀ Doktrina ug Mga Pakigsaad 117:5–6, 12–15 (Revelation, July 8, 1838–E, sa josephsmithpapers.org). Hilisgutan: Revelations of Joseph Smith [Mga Pinadayag ni Joseph Smith]

34. ◀ Doctrine and Covenants 119 (Revelation, July 8, 1838–C, sa josephsmithpapers.org); Joseph Smith, Journal, July 8, 1838, sa JSP, J1:288. Mga Hilisgutan: Tithing; Consecration and Stewardship

35. ◀ Doctrine and Covenants 118 (Revelation, July 8, 1838–A, at josephsmithpapers.org); tan-awa usab sa Tait and Orton, “Take Special Care of Your Family,” 242–49.

36. ◀ Doctrine and Covenants 118:6 (Revelation, July 8, 1838–A, at josephsmithpapers.org); Minutes, Elders’ Journal, Ago. 1838, 61; Joseph Smith History, 1838–56, volume B-1, 803. Hilisgutan: Quorum of the Twelve

37. ◀ Woodruff, Journal, Hulyo 14, 1838.

38. ◀ Woodruff, Journal, Hulyo 16, 1838.

39. ◀ Woodruff, Journal, Hulyo 20, 1838.

40. ◀ Woodruff, Journal, Hulyo 30, 1838.

41. ◀ Woodruff, Journal, Ago. 9, 1838; Woodruff, Leaves from My Journal, 51.

Kapitulo 28

Igo na ang Gidugayon sa Pagsulay

Agosto 6, 1838, Adlaw sa Piniliay sa Missouri. Nianang buntaga, si John Butler miadto sa lungsod sa Gallatin, ang pwesto sa panggobyerno sa Distrito sa Daviess, aron sa pagbotar.[1]

Si John nahimong Santos sa Ulahing mga Adlaw sulod na sa pipila ka tuig. Siya ug ang iyang asawa, si Caroline, mibalhin ngadto sa usa ka gamayng pinuy-anan duol sa Adam-ondi-Ahman nianang ting-init. Usa siya ka kanhi kapitan sa lokal nga militia ug usa ka Danite.[2]

Natukod sa milabayng tuig, ang Gallatin labaw lang og gamay sa pundok sa mga balay ug saloon. Pag-abut ni John sa plaza sa lungsod, iyang naabtan nga napuno kini sa mga kalalakin-an gikan sa tibuok distrito. Gipahimutang ang usa ka presinto sa pagbotar diha sa usa ka gamayng balay diha daplin sa plaza.[3] Samtang naglinya ang mga tawo sa pagbotar, ang mga nangampanya mitipon sa mga tawo sa gawas.[4]

Miapil si John sa usa ka gamayng grupo sa mga Santos nga nanagbarug nga nabuwag sa dakong grupo. Ang mga kinaiya sa Distrito sa Davies wala gayud mipabor sa mga Santos. Human maestablisar ni Joseph ang usa ka stake sa Adam-ondi-Ahman, milambo ang pinuy-anan ug sobra sa duha ka gatus ka mga balay ang natukod. Ang mga Santos karon makaimpluwensya sa distrito sa pagbotar, ug kana nakapasuko sa daghang mga nanimuyo. Aron malikayan ang problema, si John ug ang iyang mga higala nagplano nga magdungan sa pagbotar ug mamauli dayon.[5]

Sa pagduol ni John sa dapit nga botaranan, si William Peniston, usa ka kandidato alang sa representante sa estado, mikatkat ibabaw sa baril sa whiskey aron mamulong. Si William naningkamot nga maangkon ang mga boto sa mga Santos sayo niana nga tuig, apan sa dihang nahibaloan niya nga ang kadaghanan nila mipabor sa laing kandidato, giatake niya sila sa pagsaway.

“Ang mga lider sa Mormon mga pundok sa mga kawatan og kabayo, mga bakakon, ug mga mangingilad,” gisinggitan ni William kadtong mga kalalakin-an nga nagpundok sa duol. Si John wala mahimutang. Dili lisud alang kang William sa pag-awhag sa daghang tawo batok kaniya ug sa iyang mga higala. Kadaghanan sa mga lalaki nasuko na daan nila, ug daghan nang nag-inom og whiskey sukad gisugdan ang piniliay.

Si William mipasidaan sa mga botante nga ang mga Santos mangawat sa ilang mga kabtangan ug ilang palabwan ang mga boto.[6] Wala sila nahisakop sa distrito, miingon siya, ug walay katungod sa pag-apil sa mga piniliay. “Nangulo ko sa manggugubot nga panon sa pagpalayas ninyo sa Distrito sa Clay,” nanghambog siya, miatubang ngadto ni John ug sa ubang mga Santos, “ug dili mopugong sa paggukod kaninyo karon”.[7]

Dugang pang mga whiskey ang gipanghatag sa mga katawhan. Nadungog ni John ang pipila ka mga tawo nga mibalikas sa mga Santos. Misugod siya sa pagpalayo. Kapin sa unom ka pye ang iyang gitas-on ug baskog ang pamayhon, apan miadto siya sa Gallatin aron mobotar, dili makig-away.[8]

Sa kalit lang, usa ka tawo diha sa pundok ang misulay sa pagsumbag sa usa sa mga Santos sa Ulahing mga Adlaw. Laing Santos milayat aron modepensa niya, apan ang pundok sa katawhan mitukmod og balik kaniya. Ang ikatulo nga Santos mikuha og piraso sa kahoy gikan sa nagtumpi nga kahoy ug gihampak diha sa ulo sa mihasmag. Ang tawo natumba duol sa tiilan ni John. Ang kalalakin-an sa isig ka habig mikuha ug mga bunal ug milanit sa mga punyal (knives) ug mga latigo.[9]

Nalabwan ang gidaghanon sa mga Santos upat batok sa usa, apan si John determinado sa pagpanalipod sa iyang isig ka Santos ug sa ilang mga lider. Nakasigpat og pundok sa mga pasomanos (rail) sa kural, mikuha siya og baga nga piraso sa oak ug midagan ngadto sa away. “O, kamong mga Danite,” misinggit siya, “ania ang usa ka trabaho alang kanato!”

Iyang gibunal-bunalan ang mga kalalakin-an nga miatake sa mga Santos, gibana-bana ang kada hapos nga igo lang malup-og ang iyang mga kontra, nga dili mamatay. Ang iyang mga higala misukol usab, naggamit og mga hinagiban nga gikan sa mga kahoy ug bato. Ilang gipatumba ang si bisan kinsa nga mohasmag kanila, gitapos ang pakig-away human sa duha ka minutos.[10]

Naghangos sa pagginhawa, mitan-aw si John sa tibuok town square. Ang mga samaran nga kalalakin-an naghigda nga wala na maglihok diha sa yuta. Ang uban nakaikyas. Si William Peniston miambak sa barel sa whiskey ug milayas ngadto sa usa ka duol nga bungtod.

Usa ka tawo gikan sa pundok sa katawhan miduol ni John ug miingon nga ang mga Santos makabotar na karon. “Ibutang ang inyong mga kahoy,” miingon siya. “Wala nay kapuslanan kini.”[11]

Gigunitan ni John og maayo ang pasomanos sa koral. Gusto siyang mobotar, apan nakahibalo siya nga matanggong siya kon mosulod siya sa gamay nga balay ug mosulay sa pagbotar nga walay hinagiban. Hinoon, mibalik siya ug misugod sa pagpalayo.

“Kinahanglan himoon ka namo nga binilanggo,” may laing tawo nga misinggit. Miingon siya nga ang pipila sa mga kalalakin-an nga nabunalan ni John tingali namatay.

“Ako usa ka tawo nga masulundon sa balaod,” miingon si John, “apan dili ko gusto nga pagahusayon sa usa ka manggugubot nga panon.” Misakay siya sa iyang kabayo ug mibiya sa lungsod.[12]

Pagkasunod adlaw, si John miadto sa Far West ug misulti ni Joseph mahitungod sa away. Ang mga report sa mga namatay sa Gallatin dali kaayong mikatap sa amihanang Missouri, ug ang mga manggugubot nga panon nangandam sa pag-atake sa mga Santos. Nahadlok nga si John ang mahimong puntariya sa pagpanimalos, gipangutana siya ni Joseph kon iya na bang gibalhin ang iyang pamilya gawas sa Distrito sa Daviess.

“Wala,” Miingon si John.

“Lakaw dayon ug ibalhin sila,” miingon si Joseph niya, “ug ayaw na pagkatulog og usa pa ka gabii didto.”

“Apan dili ko gustong magtinalawan,” tubag ni John.

“Lakaw ug buhata sama sa akong gisulti nimo,” miingon si Joseph.[13]

Mibiya dayon si John aron mopauli, ug sa wala madugay si Joseph mibiyahe kuyog ang usa ka grupo sa armadong mga boluntaryo sa pagpanalipod sa mga Santos didto sa Distrito sa Daviess. Sa ilang pag-abut sa Adam-ondi-Ahman, ilang nahibaloan nga walay usa sa isig ka habig sa panag-away sa Gallatin ang namatay. Nahuwasan, si Joseph ug ang iyang kaubanan miistar og usa ka gabii uban ni Lyman Wight.

Pagkasunod buntag, si Lyman ug ang armadong pundok sa mga Santos mipadulong sa panimalay ni Adam Black, ang lokal nga huwes sa kalinaw. Sumala pa sa mga hugon-hugon nga si Adam ang nagpundok sa mga manggugubot nga panon sa paggukod sa mga Santos. Gusto ni Lyman nga mopirma siya og usa ka pamahayag nga mogarantiya og patas nga pagtratar sa mga Santos sa Distrito sa Daviess, apan mibalibad si Adam.

Sa kaulahian nianang adlawa, si Joseph ug ang kapin sa usa ka gatos ka mga Santos namalik ngadto sa payag ni Adam. Si Sampson Avard, usa ka lider sa mga Danite sa Far West, midala sa iyang tulo ka mga tawo ngadto sa balay ug misulay sa pagpwersa sa huwes sa kalinaw sa pagpirma sa pamahayag. Si Adam mibalibad na usab, mibungat sa pagpakigkita kang Joseph. Nianang higayuna ang propeta miapil sa negosasyon ug nakighusay sa nahitabo sa malinawon nga paagi, miuyon nga tugutan ang huwes sa pagsulat ug mopirma sa iyang kaugalingon nga pamahayag.[14]

Apan ang kalinaw wala molungtad og dugay. Wala madugay human sa miting, si Adam mimando nga ipadakop si Joseph ug si Lyman tungod sa pagpalibut sa iyang payag sa armadong pwersa ug nakapahulga kaniya. Si Joseph nakalikay sa pagdakop pinaagi sa paghangyo nga mahusay didto sa iyang gipuy-an nga distrito sa Caldwell imbes nga sa Daviess, diin daghan kaayong mga lungsuranon ang nangasuko sa mga Santos.[15]

Ang mga tawo sa tibuok amihanang Missouri, sa laing bahin, mipatawag og mga miting aron hisgutan ang mga report nga naggikan sa Gallatin ug ang nagkadaghan nga mga Santos nga nanimuyo taliwala kanila. Ang ginagmayng mga manggugubot nga panon mibulit-bulit sa mga panimalay ug mga kamalig sa mga miyembro sa simbahan didto sa Distrito sa Daviess ug gipuntariya ang mga kasikbit nga pinuy-anan sa mga Santos.[16]

Aron mapakalma ang mga tensyon, si Joseph mibalik sa Daviess sa sayong bahin sa Septyembre aron tubagon ang mga pasangil batok niya. Atol sa pagdungog sa kaso, giangkon ni Adam nga si Joseph wala mipugos niya sa pagpirma sa pamahayag. Bisan pa niana, ang maghuhukom mimando sa propeta sa pagbalik sulod sa duha ka bulan alang sa husay.[17]

Ang mga Santos adunay pipila ka mga kaalyado didto sa gobyerno sa Missouri, ug sa wala madugay ang militia sa estado nagpundok na sa pagbuhi sa ilang mga grupo sa vigilante. Apan ang mga tawo sa sulod ug palibut sa Distrito sa Daviess nakahukom gihapon sa pagpalayas sa mga Santos gikan sa ilang mga utlanan.

“Ang mga tiglutos sa mga Santos,” si Joseph misulat sa usa ka higala, “dili makatulog diha sa Missouri.”[18]

Sa katapusan nga adlaw sa Agosto, si Phebe ug Wilford Woodruff nagbiyahe nga namaybay sa puting balas nga kabaybayonan dili layo gikan sa balay sa iyang mga ginikanan didto sa Maine. Hunas kadto. Ang mga balud nalukot gikan sa Altlantic Ocean ug mihampas sa lapyahan. Sa unahan, dili layo gikan sa kapunaw-punawan [horizon], hilum rang nangagi ang mga barko, ang ilang bug-at nga layag gihuyop sa hinuyuhoy sa hangin. Usa ka panon sa kalanggaman nagtuyok-tuyok sa paglupad diha sa kahanginan ug manugdon sa tubig.

Mipahunong sa iyang kabayo, si Phebe mikanaog ug namunit og mga kinhason nga nagkatag diha sa balas. Gusto niya kining dad-on isip handumanan sa dihang siya ug si Wilford mibalhin sa kasadpan ngadto sa Zion. Si Phebe nagpuyo duol sa dagat sulod sa hapit tibuok niyang kinabuhi, ug ang mga kinhason kabahin sa yuta diha sa panimalay.[19]

Sukad sa iyang pagkatawag ngadto sa Korum sa Napulog Duha, si Wilford matinguhaon na nga makaabut sa Missouri. Ang iyang bag-ohay lang nga pagbisita sa Fox Islands milungtad lang og igong gidugayon aron sa pag-aghat sa gamayng grupo sa mga Santos sa pag-uban kaniya ug ni Phebe ngadto sa Zion. Mibalik siya sa mainland nga nasagmuyo. Ang pipila sa mga miyembro sa branch miuyon nga mokuyog nila. Ang uban—lakip nilang Justus ug Betsy Eames, ang naunang nabunyagan sa mga isla—nagpaulahi.

“Makita ra man unya nila ang ilang kabuang kon ulahi na ang tanan,” miingon si Wilford.[20]

Apan si Phebe dili usab ingon niana ka matinguhaon sa pag-adto. Ganahan siyang makapuyo na usab kauban sa iyang mga ginikanan. Ang ilang panimalay komportable, hayahay, ug pamilyar. Kon mipabilin pa siya sa Maine, dili gayud unta siya mahilayo sa iyang pamilya ug mga higala.[21] Ang Missouri, sa laing bahin, mil kinyentos ka milya ang gilay-on. Kon mobiya siya, lagmit dili na niya igkita pag-usab ang iyang pamilya. Andam na kaha siya sa paghimo niana nga sakripisyo?

Si Phebe mitug-an sa iyang mga pagbati ngadto ni Wilford. Gisabut niya ang kabalaka ni Phebe bahin sa pagbiya sa pamilya, apan wala niya gipanulti ang kahingawa ni Phebe ngadto sa panimalay. Nakahibalo siya, sama ni Phebe, nga ang Zion mao ang dapit sa kasiguroan ug proteksyon.

“Ako moadto sa yuta sa Zion o sa bisan asa nga ang Dios mopadala kanako,” misulat siya sa iyang journal, “kon gikinahanglan nga biyaan ko ang daghang mga amahan, mga inahan, mga kaigsoonan nga makababag tali sa Maine ug Missouri—ug mokaon lang og pinabukal nga helba diha sa dalan.”[22]

Hangtud sa Septyembre, si Phebe ug Wilford naghulat sa branch sa Fox Islands nga moabut sa mainland ug magsugod sa ilang pagbiyahe ngadto sa kasadpan. Apan samtang nanglabay ang mga adlaw ug walay mipatim-aw nga mga miyembro sa branch, si Wilford nawad-an sa pailub. Atrasado na kaayo nianang tuiga. Kon magkadugay ang kalangay sa ilang biyahe, mas dako ang kahigayunan nga makasugat sila og dautan nga panahon diha sa agianan.

Ang uban pa nga mga kahimtang nakapahimo ni Phebe nga mas nagduha-duha sa pagbiya. Ang Ilang anak nga babaye, si Sarah Emma, giubo og maayo, ug naghunahuna si Phebe kon maayo ba kaha nga dad-on siya sa ingon ka taas nga biyahe diha sa tugnaw nga panahon.[23] Unya ang gipalabian nga report bahin sa karambola sa adlaw sa piniliay didto sa Daviess County napatik sa lokal nga pamantalaan. Ang balita nakapahadlok sa tanan.

“Dili maayo ang moadto didto,” gisultian si Phebe ug Wilford sa mga silingan. “Mamatay mo.”[24]

Pipila ka adlaw ang milabay, mga singkwenta ka mga Santos sa Fox Islands ang miabut, andam sa pagbiyahe ngadto sa Zion. Nakahibalo si Phebe nga panahon na kadto para mobiya, nga si Wilford kinahanglan nang moapil sa Napulog Duha didto sa Missouri. Apan gibati niya ang kusog nga pagbira sa panimalay ug sa pamilya. Ang dalan paingon sa Missouri mahimong lisud, ug ang panglawas ni Sarah Emma luyahon lang gihapon. Ug walay kasiguroan nga luwas sila gikan sa mga manggugubot nga panon sa higayon nga moabut sila sa bag-o nilang panimalay.

Bisan pa niana, mituo gihapon, si Phebe sa pagpundok. Nakabiya na siya sa panimalay aron mosunod sa Ginoo sa una, ug andam siya sa pagbuhat niini pag-usab. Sa dihang nanamilit siya sa iyang mga ginikanan, mibati siya og sama ni Ruth sa Daang Tugon, mibiya sa panimalay ug pamilya alang sa iyang hugot nga pagtuo.

Sa ingon ka lisud nga pagbiya, iyang gibutang ang iyang pagsalig sa Dios ug misakay sa karwahe.[25]

Sa katapusan sa Septyembre, ang baynte-uno anyos nga si Charles Hales miabut kuyog sa usa ka pundok sa mga Santos nga taga-Canada didto sa De Witt, Missouri. Usa sa liboan ang mitubag sa tawag sa pagpundok sa Zion, siya mibiya sa Toronto uban sa iyang mga ginikanan ug mga igsoon sayo nianang tuiga. Ang De Witt setenta ka milya sa amihanang silangan sa Far West ug mihatag sa mga nagsunod nga mga karwahe og dapit nga kapahulayan ug gihulipan ang mga kagamitan sa wala pa mipadayon ngadto sa Distrito sa Caldwell.[26]

Apan sa dihang miabut si Charles, ang lungsod naubos sa pagpang-atake. Mga upat ka gatus ka mga Santos ang namuyo sa De Witt, ug ang mga kasilinganan ug ang palibut sa mga pinuy-anan mipugos nila sa paggawas sa dapit, miinsister nga sila mobiya sa Oktubre 1 o kon dili kay palayason. Si George Hinkle, ang lider sa mga Santos sa De Witt, mibalibad sa pagbiya. Miingon siya nga ang mga Santos magpabilin ug makig-away alang sa ilang katungod sa pagpuyo didto.[27]

Dugang pa sa kalisud sa De Witt mao ang mga hungihong nga ang mga Danite nangandam na sa pakiggubat batok sa mga taga Missouri. Daghang mga lungsuranon ang misugod sa paglihok batok sa mga Santos ug karon nanagkampo na sa mga utlanan sa De Witt, andam sa pag-atake sa lungsod sa bisan unsang higayon. Ang mga Santos mipadala og hangyo ngadto sa gobernador sa Missouri nga si Lilburn Boggs alang sa panalipod.[28]

Kadaghanan sa mga Santos sa Canada mipadayon ngadto sa Far West, matinguhaon sa paglikay sa kagubot, apan si George mihangyo ni Charles nga magpabilin ug modepensa sa De Witt batok sa manggugubot nga panon. Isip usa ka mag-uuma ug musikero, mas naandan ni Charles ang magdaro o mag-trombone kay sa mamusil. Apan gikinahanglan ni George ang mga kalalakin-an nga motukod og mga kuta sa palibut sa De Witt ug mangandam alang sa pakig-away.[29]

Pagka Oktubre 2, ang adlaw pagkahuman sa tagal sa mga Santos nga mobiya sa mga pinuy-anan, ang manggugubot nga panon misugod sa pagpamusil kanila. Sa sinugdanan, wala mobalos og pamusil ang mga Santos. Apan human sa duha ka mga adlaw, si Charles ug ang mga duha ka dosenang mga Santos mipwesto subay sa ilang mga kuta ug mibalos sa pagpamusil, nakaangol og usa ka tawo.

Ang manggugubot nga panon misulong sa mga kuta, miabug ni Charles ug sa uban nga nanagan aron mopasalipod sa mga balayng troso diha sa duol.[30] Gibabagan sa mga manggugubot nga panon ang mga karsada padulong sa De Witt, nga mipahunong sa pagsulod sa mga pagkaon ug ubang mga kagamitan sa mga Santos.

Duha ka gabii ang milabay, niadtong Oktubre 6, si Joseph ug Hyrum Smith mihilom og sulod ngadto sa lungsod kauban ni Lyman Wight ug usa ka gamayng armadong kalalakin-an. Ilang nasuta nga ang mga Santos hapit wala nay pagkaon ug uban pang mga panginahanglan. Gawas lang kon matapos na dayon ang gubat, ang kagutom ug pagkasakit mopaluya sa mga Santos sa dili pa mohimo og laing pagpamusil ang mga manggugubot nga panon.[31]

Si Lyman andam nang manalipod sa De Witt hangtud sa katapusan, apan human nakita ni Joseph kon unsa na ka lisud ang kahimtang, gusto niyang makigsabut og usa ka malinawon nga solusyon.[32] Nakasiguro siya nga kon may bisan usa nga taga-Missouri ang mapatay sa gubat, ang manggugubot nga panon molugsong sa lungsod ug mopuo sa mga Santos.

Si Joseph mipadala og usa ka hangyo sa tabang gikan ni Gobernador Boggs, nagpasugo og usa ka mahigalaon nga taga Missouri sa pagdala sa hangyo. Ang mensahero mibalik human sa upat ka adlaw nagdala og mga balita nga ang gobernador dili manalipod sa mga Santos batok sa mga pag-atake. Miinsister si Boggs nga ang panagbangi tali ra nila ug sa mga manggugubot nga panon.

“Kinahanglan nilang pakigbisugan kini,” miingon siya.[33]

Ang mga kaaway nagpundok diha duol sa hapit kada distrito, ug ang mga Santos walay nadawat nga kasaligan nga tabang gikan sa militia sa estado, nasayud si Joseph nga gikinahanglan niyang tapuson ang gubat. Gikasilagan niya ang pagtahan ngadto sa mga manggugubot nga panon, apan ang mga Santos sa De Witt naluya na og maayo ug nalabwan na ang gidaghanon. Ang pagpadayon sa pagpanalipod sa mga pinuy-anan mahimong usa ka makuyaw nga kasaypanan. Maduha-duhaon, midesisyon siya nga panahon na sa pagbiya sa De Witt ug mosibug ngadto sa Far West.

Pagkabuntag sa Oktubre 11, gikarga sa mga Santos ang gamay nga kabtangan nga ilang madala sa karwahe ug mibiyahe tabok sa dakong patag nga kasagbutan.[34] Gusto ni Charles nga mouban kanila, apan lain nga taga Canada nga Santos, kinsa wala pa maandam sa pagbiya, mihangyo niya nga magpabilin ug motabang kaniya. Misugot si Charles, nagdahum nga siya ug ang iyang higala dali rang makaapas sa uban nga mga Santos.

Apan human nga nakabiya na gayud sila sa lungsod, ang iyang higala mibalik sa agi sa dihang ang iyang kabayo nalup-og. Dili na gustong mopabilin sa bangis nga teritoryo, si Charles mibiyahe nga nag-inusara ug nagbaktas sa dili pamilyar nga dakong patag nga kasagbutan. Mipadulong siya sa amihanang-kasadpan, sa direksyon sa Distrito sa Caldwell, nga walay klaro nga ideya kon asa siya padulong.[35]

Pagka Oktubre 15, pipila ka adlaw human ang mga Santos sa De Witt nangabut sa Far West, gipatawag dayon ni Joseph ang matag kalalakin-an sa lungsod. Gatusan ka mga Santos ang misibug padulong sa Far West, miikyas sa mga kalihokan sa manggugubot nga panon sa tibuok amihanang Missouri. Kadaghanan nila karon nagpuyo sa mga karwahe o mga tolda nga nagkatag sa tibuok lungsod. Ang panahon mitugnaw na, ug ang mga Santos gipangbikugan ug nauyamot.[36]

Nakita ni Joseph nga ang sitwasyon nagkagrabe nga dili na mapugngan. Nakakuha siya og mga report nga ang ilang mga kaaway nanagpundok gikan sa tanang direksyon. Sa dihang ang manggugubot nga panon miatake kanila sa Jackson ug sa mga distrito sa Clay, ang mga Santos naningkamot sa pagdala niini sa kaaghop, misibug gikan sa mga panagbingkil ug misalig sa mga magbabalaod ug sa mga huwes sa pagpahiuli sa ilang mga katungod. Apan miabut ba kini ngadto kanila? Gikapoy na siya sa pagpang-abuso, ug gusto niyang mohimo og mas maisugon nga pagbarug batok sa ilang mga kaaway. Ang mga Santos nahutdan na sa mga kapilian.

“Igo na ang gidugayon sa atong pagsulay,” si Joseph misinggit ngadto sa mga tawo diha sa naglibut kaniya. “Kinsa man ang dakong buang nga magtawag og, ‘Ang balaod! Ang balaod!’ kon kini kanunayng gipahamtang batok kanato ug wala gayud mipabor kanato?”

Sulod sa katuigan nga gipangsakmit ang kayutaan, ug mga krimen nga walay silot batok sa mga Santos maoy hinungdan sa pagkunhod sa iyang pagsalig sa mga politiko ug mga magbabalaod, ug sa kadili andam sa gobernador nga motabang sa mga Santos nakapadugang lang niana nga talan-awon. “Kita ang modumala sa atong mga kalihokan ug sa atong kaugalingon,” miingon si Joseph. “Miapela na kita sa gobernador, ug wala siyay mahimo alang kanato. Ang mga militia sa distrito ato nang gisulayan, ug sila walay nahimo.”

Nagtuo siya nga ang estado mismo wala ray kalainan kay sa manggugubot nga panon. “Mitahan kita sa mga manggugubot nga panon sa De Witt,” miingon siya, “ug karon nag-andam na sila sa paghasmag sa Daviess.” Dili siya makatugot nga duna pay bisan unsang butang nga makuha gikan sa mga Santos.[37]

Ilang panalipdan ang ilang mga kaugalingon, namahayag ang propeta, o mamatay diha sa paningkamot.[38]

Mubo nga mga Sulat

1. ◀ Butler, “Short History,” 17–18; Hartley, My Best for the Kingdom, 39; Durham, “Election Day Battle at Gallatin,” 39–40.

2. ◀ Butler, “Short History,” 17; Hartley, My Best for the Kingdom, 48–50.

3. ◀ Butler, “Short History,” 15–16; Hartley, My Best for the Kingdom, 39; Durham, “Election Day Battle at Gallatin,” 39–40.

4. ◀ Butler, “Short Account of an Affray,” [1]; Rigdon, Appeal to the American People, 17–18.

5. ◀ Britton, Early Days on Grand River, 6–7; Butler, “Short History,” 18; Corrill, Brief History, 28, in JSP, H2:162–63.

6. ◀ Historian’s Office, Journal History of the Church, Aug. 6, 1838; Butler, “Short History,” 18; Butler, “Short Account of an Affray,” [1].

7. ◀ John D. Lee ug Levi Steward, Statement, circa 1845, sa Joseph Smith History Documents, 1839–60, Church History Library; Butler, “Short Account of an Affray,” [1]; tan-awa usab sa Greene, Facts Relative to the Expulsion, 18.

8. ◀ Butler, “Short History,” 18; Butler, “Short Account of an Affray,” [1]; Hartley, My Best for the Kingdom, 11.

9. ◀ Butler, “Short History,” 18; Butler, “Short Account of an Affray,” [1].

10. ◀ Butler, “Short Account of an Affray,” [1]–[4].

11. ◀ Butler, “Short History,” 19.

12. ◀ Butler, “Short Account of an Affray,” [4]; Butler, “Short History,” 18. Ang orihinal nga tinubdan adunay “Dayon miingon sila nga kinahanglan gayud nga makuha ako nila nga bilanggo” ug “ako miingon kanila nga ako usa ka tawo nga masulundon sa balaod, apan dili ko gusto nga pagahusayon sa usa ka manggugubot nga panon.” Hilisgutan: Mormon-Missouri War of 1838

13. ◀ Butler, “Short History,” 20.

14. ◀ Affidavit, Sept. 5, 1838, sa JSP, D6:223–25; Joseph Smith, Journal, Aug. 7–9 and 10, 1838, sa JSP, J1:298–301; tan-awa usab sa JSP, J1:300, sulat 225. Hilisgutan: Danites

15. ◀ Joseph Smith, Journal, Aug. 11, 13, and 16–18, 1838, sa JSP, J1:302–4; JSP, J1:303, sulat 234; 304, mga sulat 237–38; tan-awa usab sa “Public Meeting,” Missouri Republican, Sept. 8, 1838, [1], “for the country” edition.

16. ◀ Historical Introduction to Discourse, Ago. 12, 1838, sa JSP, D6:213; “The Mormons in Carroll County,” Missouri Republican, Ago. 18, 1838, [2]; “Public Meeting,” Missouri Republican, Sept. 3, 1838, [2]; Corrill, Brief History, 35, sa JSP, H2:173–74; JSP, D6:534, sulat 326. Hilisgutan: Vigilantism

17. ◀ Recognizance, Sept. 7, 1838, sa JSP, D6:226–28; “The Mormon Difficulties,” Niles’ National Register, Oct. 13, 1838, 103; Joseph Smith, Journal, Sept. 2, 4, and 7, 1838, sa JSP, J1:312–13, 314, 316–17.

18. ◀ Joseph Smith to Stephen Post, Sept. 17, 1838, sa JSP, D6:244.

19. ◀ Woodruff, Journal, Ago. 31, 1838.

20. ◀ Woodruff, Journal, Ago. 11, 1838.

21. ◀ “On Leaving Home,” sa Phebe Carter Woodruff, Autograph Book, Church History Library.

22. ◀ Woodruff, Journal, Sept. 11 ug 25, 1838. Ang pulong “kanako” gidugang alang sa katin-awan.

23. ◀ Woodruff, Journal, Sept. 11 ug 15; Sept. 25–Okt. 1, 1838.

24. ◀ Woodruff, Journal, Sept. 24–25, 1838.

25. ◀ Woodruff, Journal, Sept. 11, 22–25, 1838; Okt. 3–4, 1838; tan-awa usab sa Ruth 1:15–16.

26. ◀ Joseph Smith History, 1838–56, volume B-1, 830; Rockwood, Journal, Okt. 1838–Ene. 1839, Okt. 29, 1838; “De Witt, Missouri,” Geographical Entry, Joseph Smith Papers website, josephsmithpapers.org.

27. ◀ History of Carroll County, Missouri, 249–50; Murdock, Journal, 95; “Part 3: 4 November 1838–16 April 1839,” sa JSP, D6:365.

28. ◀ History of Carroll County, Missouri, 250–52; Joseph Dickson to Lilburn W. Boggs, Sept. 6, 1838; David Atchison to Lilburn W. Boggs, Sept. 17, 1838, Mormon War Papers, Missouri State Archives, Jefferson City; Joseph Smith History, 1838–56, volume B-1, 827–28; Citizens of De Witt, MO, to Lilburn W. Boggs, Sept. 22, 1838, kopya sa, Mormon War Papers, Missouri State Archives.

29. ◀ “Biographies of the Seventies of the Second Quorum,” 208–9, sa Seventies Quorum Records, Church History Library; Horace G. Whitney, “Nauvoo Brass Band,” Contributor, Mar. 1880, 134; Baugh, Call to Arms, 67.

30. ◀ “Biographies of the Seventies of the Second Quorum,” 208–10, sa Seventies Quorum Records, Church History Library; Joseph Smith History, 1838–56, volume B-1, 828, 831; Baugh, Call to Arms, 67; History of Carroll County, Missouri, 251–52; Murdock, Journal, 100–102.

31. ◀ Joseph Smith History, 1838–56, volume B-1, 833–35; History of Carroll County, Missouri, 253; Sidney Rigdon, Testimony, July 1, 1843, [3], Nauvoo, IL, Records, Church History Library.

32. ◀ Switzler, Switzler’s Illustrated History of Missouri, [246].

33. ◀ Joseph Smith, Bill of Damages, Hunyo 4, 1839, sa JSP, D6:496–97; Joseph Smith History, 1838–56, volume B-1, 834–35; see also Switzler, Switzler’s Illustrated History of Missouri, [246]; History of Carroll County, Missouri, 255.

34. ◀ Joseph Smith History, 1838–56, volume B-1, 833–36; Joseph Smith, Bill of Damages, Hunyo 4, 1839, sa JSP, D6:497–98.

35. ◀ “Biographies of the Seventies of the Second Quorum,” 209, sa Seventies Quorum Records, Church History Library.

36. ◀ Joseph Smith History, 1838–56, volume B-1, 836–37; Rockwood, Journal, Okt. 1838–Ene. 1839, Okt. 14, 15, ug Nob. 11, 1838.

37. ◀ Reed Peck ngadto sa “Dear Friends,” Sept. 18, 1839, 78–80, Henry E. Huntington Library, San Marino, CA. Hilisgutan: American Legal and Political Institutions

38. ◀ Corrill, Brief History, 36, sa JSP, H2:176. Hilisgutan: Mormon-Missouri War of 1838

Kapitulo 29

Dios ug Kalingkawasan

Human sa pagkapukan sa De Witt, ang mga kalalakin-an nga misulong sa lungsod mipaingon sa amihanan sa Adam-ondi-Ahman. Diha sa kasikbit nga mga distrito, ang uban nga mga manggugubot nga panon misugod sa pagpundok aron sa pag-atake sa Far West ug sa mga pinuy-anan diha sa Shoal Creek, nanumpa sa pagpwersa sa mga Santos sa pagpahawa gikan sa Distrito sa Daviess ngadto sa Caldwell, ug gikan sa Caldwell ngadto sa impyerno.[1] Si Heneral Alexander Doniphan, ang opisyal sa militia sa estado kinsa mihatag og legal nga tabang sa simbahan sa una, kusganong midasig sa militia sa Distrito sa Caldwell, ang opisyal nga unit sa mga militia sa estado nga kadaghanan naglangkob sa mga Santos sa Ulahing mga Adlaw, aron sa pagpanalipod sa ilang komunidad batok sa mga pwersa sa kaaway.

Sa pagkahibalo nga namiligro ang mga Santos sa Distrito sa Daviess, si Joseph ug Sidney mimando sa militia sa Distrito sa Caldwell ug sa ubang armadong kalalakin-an sa Adam-ondi-Ahman. Misakay sa mga kabayo, sila si Joseph ug Hyrum mipaingon sa amihanan uban sa grupo.[2]

Pagka Oktubre 16, 1838, samtang ang mga tropa nagtukod og kampo gawas sa Adam-ondi-Ahman, usa ka baga nga snow ang mitabon sa distrito. Ubos sa suba, si Agnes Smith mipahimutang alang nianang gabhiuna. Si Agnes naminyo ngadto sa kamanghurang igsoon ni Joseph nga, si Don Carlos, kinsa anaa sa layo. Gawas sa iyang duha ka gagmayng anak nga mga babaye, nag-inusara lang siya diha sa balay.

Usa ka higayon niana sa wala pay tungang gabii, usa ka grupo sa kalalakin-an ang milungkab sa iyang balay ug gialirungan siya. Sa kalisang, si Agnes mipundok sa iyang mga anak samtang ang mga manggugubot nga panon mipwersa nila sa pagpagawas ngadto sa snow nga gitiunan sa pusil.

Walay mga kupo o habol aron mainitan sila, si Agnes ug ang mga batang babaye naggakos samtang ang mga tawo misunog sa balay. Ang kalayo dali kaayong mikatap, mikayab ang naglagitom nga aso sa mangitngit nga kagabhion. Ang tanang gipanag-iya ni Agnes sa wala madugay gilamoy na sa kalayo.

Nasayud si Agnes nga kinahanglan na siyang molayas. Ang pinakaluwas nga dapit nga adtoan mao ang Adam-ondi-Ahman, tulo lang ka milya ang gilay-on, apan ngitngit pa kadto, ang snow hangtud sa buol-buol(ankle) ang kabag-on, ug ang iyang mga anak nga babaye bata pa kaayo para makalakaw og layo sa ilang kaugalingon. Ang biyahe mokabat og pila ka oras, apan unsa may iyang kapilian? Dili siya mahimong mopabilin sa panimalay.

Gitambid ang mga anak nga babaye sa isig ka bat-ang, gitaak ni Agnes ang kasadpan samtang ang mga manggugubot nga panon miabog og dugang pang mga Santos ngadto sa snow ug misunog sa ilang mga balay. Ang iyang mga tiil nabasa ug namanhud sa katugnaw, ug misakit ang iyang mga bukton ug likod sa kahawoy sa pagkugos sa iyang mga anak.

Sa wala madugay miabut siya sa bugnaw kaayong sapa nga mga milya ang gilay-on sa isig ka direksyon. Lawom ang tubig, apan dili kaayo lawom aron matabok. Ang pagkabasa makuyaw sa panahon nga ingon niini katugnaw, apan ang tabang pipila pa ka milya ang gilay-on. Ang pagtabok sa sapa mao lang ang iyang bugtong kapilian kon gusto niyang maluwas ang iyang mga anak.

Gikugos pataas ang mga batang babaye, si Agnes miubog sa sapa hangtud ang sulog naglibut na niya ug anaa na siya sa tagahawak nga gilawmon sa tubig.[3]

Usa ka buntag niana sa Oktubre 17, si Agnes ug ang iyang anak nga mga babaye nagsusapinday na pasulod sa Adam-ondi-Ahman, sa tumang katugnaw ug kakapoy. Ang ubang mga biktima sa pagpang-atake miabut usab sa samang kasakit. Kadaghanan nila mga kababayen-an ug mga bata nga walay laing gisul-ob kon dili ang ilang mga pajama. Miingon sila nga gipang-abog sila sa mga manggugubot nga panon sa ilang mga kayutaan, gisunog ang ilang mga panimalay, ug mipakatag sa ilang mga kabakahan, mga kabayo, ug mga karnero.[4]

Ang talan-awon sa mga bakwit nakalisang ni Joseph. Sa iyang pakigpulong sa Fourth of July, miingon si Sidney nga ang mga Santos dili mohimo og opensiba. Apan kon ang ilang mga kaaway mapasagdan nga dili masusi, unsay nahitabo sa mga Santos sa De Witt lagmit mahitabo sa Adam-ondi-Ahman.

Sa panghinaut nga maluya ang mga manggugubot nga panon ug mapadali ang pagtapos sa kasungian, ang mga Santos midesisyon sa pagmartsa paduol sa mga pinuy-anan nga misuporta ug misangkap sa ilang mga kaaway. Gibahin ang ilang mga katawhan sa upat ka mga unit, ang mga lider sa simbahan ug sa militia mimando og mga pag-raid sa Gallatin ug sa duha pa ka laing mga pinuy-anan. Ang ikaupat nga unit magpatrolya sa palibut sa dapit nga maglakaw ra.[5]

Pagkasunod buntag, Oktubre 18, mitabon ang baga nga gabon. Si David Patten misakay pagawas sa Adam-ondi-Ahman uban sa gatusan ka armadong kalalakin-an, paingon sa Gallatin.[6] Sa ilang pag-abut sa lungsod, nasuta sa mga kalalakin-an nga wala na kini mga tawo gawas lang sa pipila ka mga langayan nga nahibilin kinsa mikagiw samtang nagsingabut ang mga kalalakin-an.

Sa higayon nga mahawan na ang mga kadalanan, ang kalalakin-an milungkab sa dakong tindahan ug mikuha og mga pagkaon ug mga gamit nga gikinahanglan sa mga bakwit nga mga Santos didto sa Adam-ondi-Ahman. Migawas gikan sa tindahan ang pipila ka mga kalalakin-an nga dunay dalang dagko nga mga crate ug mga baril, nga ilang gikarga sa mga karomata nga ilang gidala. Sa dihang nahawan na ang mga tokador, ang mga lalaki miadto sa laing mga shop ug mga pinuy-anan, gikuha ang mga quilt, mga bedding, mga kupo, ug mga sinina.

Ang pag-raid milungtad og pipila ka oras. Sa higayon nga naempake na ang tanan nga ilang madala, ang mga kalalakin-an misunog sa tindahan ug sa ubang mga building ug misakay pagawas sa lungsod.[7]

Gikan sa tumoy sa bungtod nga nag-umbaw sa Adam-ondi-Ahman, makita sa mga Santos ang layo nga hut-ong sa aso nga mikayab sa langit ibabaw sa Gallatin.[8] Si Thomas Marsh, kinsa miabut sa pinuy-anan uban sa militia, nahadlok sa maong timailhan sa kagubot, nakasiguro nga ang mga pag-raid maoy hinungdan nga ang estado sa gobyerno makigbatok sa simbahan ug makaingon nga ang inosenting mga tawo mag-antus. Nagtuo si Thomas nga gipadako ni Joseph ug Sidney ang hulga sa pag-atake sa mga manggugubot nga panon diha sa ilang mahait nga pakigpulong ug mga wali. Gani sa dihang ang mga nabun-og nga mga bakwit midagsa sa pinuy-anan, wala siya motuo nga ang mga pagpang-atake sa ilang mga panimalay mga sulagma lang nga mga panghitabo.

Si Thomas panagsa nalang mouyon ni Joseph. Sa miaging tuig, sa dihang miadto siya sa Kirtland sa pag-andam sa mga apostoles alang sa misyon sa England, si Thomas nasagmuyo sa pagkahibalo nga gisugdan na ang misyon nga wala siya. Ang Ginoo mitambag kaniya sa pagpaubos ug dili makigbatok sa propeta. Apan mipadayon siya sa pagkwestyon sa kalampusan sa British mission, ug siya nagduda nga milambo kini nga wala ang iyang pagpangulo.

Sa kaulahian, human nakabalhin sa Missouri, ang iyang asawa, si Elizabeth, adunay gikalalis nga laing babaye bahin sa kasabutan nga ilang gihimo sa pagbinayloay og gatas alang sa paghimo og keso. Human ang bishop ug ang high council midungog sa kaso ug mihukom batok ni Elizabeth, si Thomas miapila sa kaso ngadto kang Joseph ug sa Unang Kapangulohan. Sila usab midesisyon batok kaniya.[9]

Ang hitabo nakapatandog sa garbo ni Thomas, ug nanglimbasug sa pagtago sa iyang kasuko. Nagmasuk-anon siya, ug gusto niya nga ang tanan masuko. Kaduha na si Joseph nangutana kon mopahilayo ba siya. “Kon imo akong makita nga mobiya sa simbahan,” tubag pa ni Thomas, “makita nimo ang usa ka maayong tawo nga mibiya.”[10]

Dili pa lang kadto dugay nga ang iyang nakita ang sayop na lang sa propeta. Iyang gibasol si Joseph sa krisis sa Missouri ug nangita og sayop sa iyang tubag ngadto sa kasamok. Nasayud usab siya sa uban kinsa mao gihapon ang gibati, lakip na sa kaubang apostol nga si Orson Hyde, kansang hugot nga pagtuo mihuyang pag-usab human sa pag-uli gikan sa England.[11]

Wala madugay human nga ang pundok sa mga nang-raid mibalik sa Adam-ondi-Ahman, miabut ang mga report nga ang manggugubot nga panon nagsingabut na sa Far West. Sa kabalaka, ang mga pwersa sa mga Santos nagdali sa pagbalik sa Distrito sa Caldwell aron sa pagpanalipod sa lungsod ug sa ilang mga pamilya.[12]

Si Thomas miuban kanila sa pagpamalik, apan dili sa pagpanalipod sa lungsod. Kondili, nag-empake siya sa iyang kabtangan ug mibiya sa Far West atol sa kagabhion. Nagtuo siya nga padulong nang pahamtangan si Joseph sa balaang silot ug ang mga Santos kinsa misunod kaniya. Kon ang mga manggugubot nga panon o ang gobyerno mopatag sa Far West, naghunahuna siya, tungod kay pagbuot kini sa Dios nga mahitabo.[13]

Nagbiyahe padulong sa habagatan, gusto ni Thomas nga magpalayo gikan sa Missouri. Apan sa wala pa siya mobiya sa estado, aduna siyay dokumento nga kinahanglan nga isulat.[14]

Samtang ang pag-raid ug pakig-away miulbo sa tibuok Missouri, si Charles Hales nasaag. Human mobiya sa De Witt, naglibut siya sa dakong patag nga kasagbutan [prairie] nga dili sigurado kon ang iyang giagian nga dalan paingon ba sa Far West. Milabay ang pipila ka semana sukad sa katapusang higayon nga nakita niya ang iyang pamilya. Wala siya kahibalo kon nakaabut ba sila sa Far West, o kon luwas ba sila gikan sa mga manggugubot nga panon.

Ang pinakamaayo niyang mahimo mao lang ang pagpadayon, maglikay sa mga direktang komprontasyon, ug nanghinaut nga makahinagbo siya og usa ka tawo nga makatudlo niya sa husto nga direksyon.

Usa ka gabii nakita niya ang usa ka tawo nga nananggi og mais sa gitikad nga umahan. Morag ang tawo nag-inusara lang ug dili armado. Kon siya dili mabination o dili mahigalaon sa mga Santos, ang labing ngil-ad nga iyang mabuhat mao ang pag-abug ni Charles sa iyang kabtangan. Apan kon siya magmahigalaon, mahimong motanyag siya og dapit nga katulgan ug makaon.

Miduol sa mag-uuma, si Charles mihangyo kon mahimo ba siyang makapasilong niya nianang gabhiona. Wala motubag ang mag-uuma apan nangutana hinoon kon usa ba siya ka Mormon.

Nakahibalo nga bugti kini sa usa ka kan-anan ug mainiton nga dapit nga katulgan, misanong si Charles. Ang mag-uuma misulti dayon nga wala siyay ikadalit kaniya ug misulti niya nga layo pa kaayo siya sa Far West.

“Usa ko ka hingpit nga estranghero sa distrito,” si Charles misulti sa mag-uuma. Miingon siya nga nasaag siya ug dili na makapadayon sa paglakaw. Napaslot na ang iyang mga tiil og nagsakit. Misalop na ang adlaw, ug magabhian na usab siya diha sa mabugnaw nga dakong patag nga kasagbutan [prairie].

Makita nga ang mag-uuma nalooy diha niya. Siya misulti kang Charles nga pipila ka mga tawo miistar sa iyang balay atol sa panahon nga gisulong ang De Witt. Mga sakop sila sa mga manggugubot nga panon ug gipapanumpa siya nga dili gayud mopapuyo og usa ka Mormon uban kaniya.

Apan misulti dayon siya ni Charles kon asa siya makakita og duol nga kapasilungan ug mihatag niya og direksyon ngadto sa Far West. Dili man kadto dako, apan mao lang kadto ang iyang ikadalit.

Gipasalamatan ni Charles ang tawo ug milakaw na usab sa pagtiklop sa kahayag.[15]

Sa gabii sa Oktubre 24, si Drusilla Hendricks mahadlukon nga milili sa bintana diha sa iyang balay sa Distrito sa Caldwell. Sa duol sa Far West, ang mga Santos nag-alerto. Ilang gihimo nga pag-raid sa Distrito sa Daviess maoy nakaingon nga ang daghan sa ilang mga kaalyado sa militia sa Missouri mibali batok kanila ug mibasol kanila sa tibuok kasamok.[16] Karon, pipila ka mga milya sa habagatang bahin sa balay ni Drusilla, ang manggugubot nga panon misugod na og mga pagpangsunog, ang dakong patag nga kasagbutan [prairie] nangitom tungod sa aso.[17]

Sa nagkaduol nga kawalay kasigurohan, si Drusilla ug ang iyang bana, si James, nangandam sa pagbiya sa ilang balay ug molayas paingon sa Far West. Nasayud nga ang pagkaon magnihit sa umaabut nga mga semana, ilang gipupo ug gihiwa-hiwa ang mga repolyo sa ilang tanaman ug gihanigan kini og asin aron mahimong sauerkraut.

Mitrabaho sila hangtud sa gabii. Mga alas diyes, sila si Drusilla ug James miadto ngadto sa nataran sa pagpangita og bato nga idat-og sa mga repolyo ug magpabilin kining mahumol sa kinutaw nga asin (brine). Naglakaw sa luyo ni James, makita ni Drusilla ang iyang taas nga porma nga maklaro tungod sa kahayag sa buwan. Nahingangha siya kon unsa siya kataas—ug nahadlok sa dihang misantop sa iyang hunahuna nga lagmit dili na gayud niya siya makita pag-usab nga magbarug nga taas kaayo.

Pagkataud-taud, pagkahuman sa trabaho ug si Drusilla ug si James nangatulog na, ang ilang silingan, si Charles Rich nanuktok sa pultahan. Ang manggugubot nga panon miatake sa mga pinuy-anan sa habagatang bahin, siya mibalita. Mga pamilya sa mga Santos gipwersa sa pagpahawa sa ilang mga panimalay, ug duha o tulo ka mga tawo gibunalan ug gidala nga binilanggo. Siya ug si David Patten nag-organisar na karon og usa ka pundok nga tigluwas aron sa pagdala nila og balik.

Mibangon si Drusilla ug mihaling og kalayo samtang gikuha ni James ang iyang kabayo. Gikuha dayon niya ang pistola ni James ug gibutang kini sa bulsa sa iyang kupo. Sa dihang nakabalik na siya, iyang gikuha ang iyang espada ug gihinay kini pagbutang sa iyang hawak. Nagsul-ob sa iyang kupo, si James nanamilit ug misakay sa iyang kabayo. Mitunol na usab si Drusilla og laing pusil ngadto niya.

“Pagbantay nga dili ka mapusilan sa luyo,” miingon siya.[18]

Wala magdugay pag-abut gayud ni Charles Hales sa Far West, gihangyo siya sa pag-apil sa pundok sa pagluwas [rescue party]. Bisan og gikapoy siya ug nanakit ang tiil, mihulam si Charles og kabayo ug pusil ug migikan kauban sa lain pang kwarenta ka tawo.[19]

Gibiyahe nila ang kasadpan, gipundok ang mga kalalakin-an gikan sa hilit nga mga pinuy-anan hangtod ang gidaghanon sa ilang pwersa anaa na sa setenta-y-singko. Ang mga binilanggo gitanggong diha sa kampo subay sa Crooked River, dose ka milya gikan sa Far West. Kauban sa mga kalalakin-an nga uban ni Charles mao si Parley Pratt ang apostol kinsa mibunyag niya didto sa Canada.

Ang gabii ngitngit ug hilom. Ang bugtong nga kasaba nga ilang madungog mao lang ang mga dahunog sa mga tunob sa kabayo ug ang panagilkil sa mga sakuban sa ilang mga hinagiban. Sa unahan, makita nila ang kasanag sa kalayo sa dakong patag nga kasagbutan. Sa matag karon ug unya makita ang mga bulalakaw [meteor] nga mosiga sa langit.[20]

Miabut ang mga kalalakin-an sa Crooked River sa wala pay kaadlawon. Samtang nagkaduol na sila sa kampo sa kaaway, nanganaog sila og miporma og mga pundok. “Salig sa Ginoo alang sa kadaugan,” miingon si David Patten dihang nagkapundok na sila. Iya silang gimandoan sa pagsunod kaniya sa pagtabok sa sapa.[21]

Si Charles ug ang ubang mga kalalakin-an hilom nga mimartsa sa ubos nga bungtod hangtud ila nang makita ang mga campfire sa daplin sa sapa. Nagpwesto tumoy sa bungtod, nadungog nila ang kusog nga tingog sa usa ka bantay: “Kinsa kanang anaa diha?”

“Mga higala,” miingon si David.

“Armado ba kamo?” nangutana ang bantay.

“Oo.”

“Nan ibutang ang inyong mga armas.”

“Anhia ug kuhaa.”[22]

“Ibutang na!”

Sa kalibug nga misunod, gitirahan sa bantay ang mga Santos, ug usa ka batan-ong lalaki nga nagbarug duol ni Charles natikoko sa dihang ang bala miigo sa iyang pus-on. Ang bantay miatras dayon, nagkabuang sa pagkanaog sa bungtod.[23]

“Sukol alang sa kalingkawasan,” singgit ni David. “Sulong, mga kauban!”

Si Charles ug ang mga kalalakin-an midagan pakanaog sa bungtod ug naglinya-linya sa daplin sa dalan ug luyo sa mga naglinya nga kahoy ug diha sa mga tanom nga hazel. Sa ubos nila, ang mga tawo sa kampo nanggawas gikan sa ilang mga tolda ug misalipod sa tampi sa sapa. Sa wala pa makapabuto ang grupo nga tigluwas sa kampo, nadunggan nila ang singgit sa kapitan sa kaaway, “Mga bata-bata, tirahi sila!”[24]

Ang mga bala sa kaaway nanghadyong sa ibabaw sa ulo ni Charles, apan si James Hendricks, nga nagposisyon sa daplin sa dalan, naigo sa liog ug nahagba sa yuta.[25]

“Tira!” Singgit ni David Patten, ug ang kabuntagon gisugdan sa pagpabuto sa mga pusil.

Samtang ang mga kalalakin-an sa isig ka habig nagkargada sa ilang mga armas, dihay kahilom sa panggubatan. Si Charles Rich misinggit, “Dios ug Kalingkawasan!” ug ang mga Santos misabat kaniya og balik hangtud nga si David Patten mimando sa laing pagsulong.

Ang mga Santos midasdas sa ubos sa bungtod samtang ang mga taga-Missouri mipabuto na usab sa wala pa misibug tabok sa sapa. Samtang misulong siya, si David nakakita og usa ka saag nga tawo ug iya kining gisundan. Ang tawo miliso ug, nasigpatan ang puti nga kupo ni David, mitiro nga duol kaayo sa apostol. Ang bolitas milapos sa iyang tiyan ug siya natumba.[26]

Kay nagkatag-katag na ang mga taga-Missouri, ang kagubot natapos. Usa ka sakop sa kampo ug ang usa sa mga Santos patay nang nagbuy-od diha sa umahan. Si David Patten ug ang usa ka laing Santos himatyon na.[27] Si James Hendricks aduna pay panimuot, apan wala siyay mabati gikan sa iyang liog paubos.[28]

Si Charles Hales ug kadaghanan sa mga tawo sa pundok wala maunsa o nahiagom lang og ginagmayng bun-og ug samad. Ilang gisiksik ang kampo sa kaaway ug nakita ang mga dinakpan nga mga Santos. Gidala dayon nila si James ug David sa bungtod ngadto sa usa ka karomata kauban sa mga nasamdan.

Pagsidlak sa adlaw, ang mga Santos namalik sa ilang mga kabayo, ug nanakay padulong sa amihanan sa Far West.[29]

Gipalabihan nga mga report sa kagubot sa Crooked River miabut didto sa lamesa sa gobernador sa Missouri nga si Lilburn Boggs pagkahuman sa away. Ang pipila sa mga balita nangangkon nga ang mga Santos mimasaker sa singkwenta ka mga Taga-Missouri diha sa away. Ang uban miingon nga ang gidaghanon sa nangamatay dul-an sa saysenta. Sa kadaghang hungihong nga mikatap mahitungod sa gubat, si Boggs walay paagi nga makahibalo kon unsay aktwal nga nahitabo.

Sa mga higayon sa kagubot sa mga utlanan, daling giorganisar nga mga militia ang kanunayng makita ug moasta nga malapason sa balaod nga mga vigilante. Nianang buntaga, ang gisulong sa mga Santos dili manggugubot nga panon, sigun sa ilang gituohan, apan usa ka pundok sa militia sa estado sa Missouri. Ug kana giisip nga usa ka rebelyon batok sa estado.[30]

Usa ka dugay nang residente sa Independence, si Boggs misuporta sa pagpalayas sa mga Santos gikan sa Distrito sa Jackson ug walay tinguha sa pagpanalipod sa ilang mga katungod. Apan nagpabilin siya nga walay pakabana sa panag-away, bisan og ang isig ka habig nagpakilooy sa iyang tabang.[31] Samtang mikatap na ang mga report sa kasuko sa mga Mormon, ang mga lungsuranon sa tibuok estado misulat niya, nag-awhag nga molihok batok sa mga Santos.

Lakip sa mga sulat ug mga pamahayag nga miabut sa lamesa sa gobernador mao ang usa ka affidavit gikan sa usa ka apostol sa simbahan nga si Thomas Marsh, nangangkon nga tumong ni Joseph ang pagpanghawod sa estado, sa nasud, ug sa katapusan sa kalibutan.

“Kini mao ang gituohan sa kada tinuod nga Mormon nga ang mga propesiya ni Smith maoy molabaw sa balaod sa yuta,” mipasidaan si Thomas.[32] Gisukip sa affidavit mao ang pamahayag gikan ni Orson Hyde nga mipamatuod niini.[33]

Ang mga dokumento nakahatag sa tanang gikinahanglan ni Boggs aron sa pagpasaka og kaso batok sa mga Santos. Wala madugay human sa komprontasyon sa Crooked River, mimando siya sa pipila ka hut-ong sa mga militia sa Missouri sa pagsupil sa mga pwersa sa Mormon ug ang mga Santos ipaubos sa pagtahan. Mihatag usab siya og executive nga mando ngadto sa heneral nga nagdumala sa Unang Hut-ong sa mga tropa sa Missouri.

“Impormasyon sa labing law-ay nga pamatasan,” ang gobernador misulat niadtong Oktubre 27, 1838, “nagbutang sa mga Mormon sa kinaiya sa usa ka bukas ug armadong pagsupak sa balaod ug nakiggubat sa mga tawo niining estado. Ang inyong mando mao ang pagpadali sa inyong mga operasyon sa labing paspas kutob sa mahimo. Ang mga Mormon kinahanglan isipon nga mga kaaway ug kinahanglan gayud patyon o palayason sa estado.”[34]

Mubo nga mga Sulat

1. ◀ Memorial to the U.S. Senate and House of Representatives, circa Oct. 30, 1839–Ene. 27, 1840, sa JSP, 7:159–60.

2. ◀ Rigdon, Appeal to the American People, 41–42; Document Containing the Correspondence, 99, 124–26; Baugh, Call to Arms, 84–85.

3. ◀ Memorial to the U.S. Senate and House of Representatives, circa Oct. 30, 1839–Ene. 27, 1840, 22, sa JSP, D7:162; Rigdon, Appeal to the American People, 43; Hyrum Smith, Testimony, Hulyo 1, 1843, Nauvoo, IL, Records, Church History Library; Rigdon, Appeal to the American People, 43; tan-awa usab sa Baugh, Call to Arms, 85, 95, pahibalo 30.

4. ◀ Rigdon, Appeal to the American People, 43.

5. ◀ Rigdon, Appeal to the American People, 41–42; Document Containing the Correspondence, 99, 124–26; Baugh, Call to Arms, 84–86.

6. ◀ Historical Introduction to Agreement with Jacob Stollings, Abr. 12, 1839, sa JSP, D6:417; Sampson Avard, Testimony, Nob. 12, 1838, 7, Mormon War Papers, Missouri State Archives, Jefferson City; Corrill, Brief History, 37, in JSP, H2:177; Huntington, Diary and Reminiscences, 22–23.

7. ◀ Corrill, Brief History, 37, sa JSP, H2:177; Reed Peck to “Dear Friends,” Sept. 18, 1839, 85, Henry E. Huntington Library, San Marino, CA; Philip Covington, Statement, Sept. 2, 1838, Mormon War Papers, Missouri State Archives, Jefferson City; Huntington, Diary and Reminiscences, 22; J. H. McGee, Porter Yale, and Patrick Lynch, Testimonies, sa Document Containing the Correspondence, 141–43, 145. Hilisgutan: Mormon-Missouri War of 1838

8. ◀ Baugh, Call to Arms, 87; tan-awa usab sa Huntington, Diary and Reminiscences, 22.

9. ◀ George A. Smith, sa Journal of Discourses, Abr. 6, 1856, 3:283–84.

10. ◀ “History of Brigham Young,” LDS Millennial Star, Hunyo 25, 1864, 26:406.

11. ◀ Tan-awa sa Thomas B. Marsh and Orson Hyde to Lewis Marsh and Ann Marsh Abbott, Okt. 25–30, 1838, sa Joseph Smith Letterbook 2, 18–19; “Part 3: 4 Nobyembre 1838–16 Abril 1839,” sa JSP, D6:268; Thomas B. Marsh, sa Journal of Discourses, Sept. 6, 1857, 5:206–7.

12. ◀ Corrill, Brief History, 38, sa JSP, H2:178; Baugh, Call to Arms, 99–102.

13. ◀ Thomas B. Marsh and Orson Hyde to Lewis Marsh and Ann Marsh Abbott, Okt. 25–30, 1838, sa Joseph Smith Letterbook 2, 18–19.

14. ◀ Tan-awa sa Thomas B. Marsh and Orson Hyde, Affidavit, Okt. 24, 1838, kopya sa, Mormon War Papers, Missouri State Archives, Jefferson City; ug Darowski, “The Faith and Fall of Thomas Marsh,” 54–60. Hilisgutan: Thomas B. Marsh

15. ◀ Hales, Windows, 34–35.

16. ◀ Lilburn W. Boggs to John B. Clark, Okt. 27, 1838, kopya sa, Mormon War Papers, Missouri State Archives, Jefferson City.

17. ◀ Hendricks, Reminiscences, 19.

18. ◀ Hendricks, Reminiscences, 19.

19. ◀ Hales, Windows, 35, 38; Pratt, History of the Late Persecution, 33; Thomas B. Marsh and Orson Hyde, Affidavits, Okt. 24, 1838, kopya sa, Mormon War Papers, Missouri State Archives, Jefferson City; “History of Brigham Young,” LDS Millennial Star, Hulyo 9, 1864, 26:440.

20. ◀ Pratt, Autobiography, 194–95; “History of Brigham Young,” LDS Millennial Star, Hulyo 9, 1864, 26:440.

21. ◀ “History of Brigham Young,” LDS Millennial Star, Hulyo 9, 1864, 26:440; Corrill, Brief History, 39, sa JSP, H2:180; Holbrook, Reminiscences, 48.

22. ◀ Reed Peck ngadto sa “Dear Friends,” Sept. 18, 1839, 96–97, Henry E. Huntington Library, San Marino, CA; John Lockhart, Testimony, sa Senate Document 189, 35–36.

23. ◀ Reed Peck ngadto sa “Dear Friends,” Sept. 18, 1839, 96–97, Henry E. Huntington Library, San Marino, CA; Baugh, Call to Arms, 47–48.

24. ◀ “The Mormons,” Missouri Argus, Nob. 8, 1838, [2]; “History of Brigham Young,” LDS Millennial Star, Hulyo 9, 1838, 26:441.

25. ◀ Holbrook, Reminiscences, 48; “History of Brigham Young,” LDS Millennial Star, Hulyo 9, 1864, 26:441.

26. ◀ “History of Brigham Young,” LDS Millennial Star, Hulyo 9, 1864, 26:440–41; Reed Peck to “Dear Friends,” Sept. 18, 1839, 98, Henry E. Huntington Library, San Marino, CA; Corrill, Brief History, 39, sa JSP, H2:180; Pratt, History of the Late Persecution, 35.

27. ◀ Pratt, History of the Late Persecution, 35–36; “History of Brigham Young,” LDS Millennial Star, Hulyo 9, 1864, 26:441; tan-awa usab sa JSP, H2:246, notes 163–64.

28. ◀ Hendricks, Reminiscences, 20.

29. ◀ “History of Brigham Young,” LDS Millennial Star, Hulyo 9, 1884, 26:441; tan-awa usab sa Samuel Bogart to David R. Atchison, Okt. 23, 1838, Mormon War Papers, Missouri State Archives, Jefferson City. Hilisgutan: Mormon-Missouri War of 1838

30. ◀ Samuel Bogart to David R. Atchison, Okt. 23, 1838, Mormon War Papers, Missouri State Archives, Jefferson City; Pratt, History of the Late Persecution, 37. Hilisgutan: Vigilantism

31. ◀ Sashel Woods and Joseph Dickson to “Sir,” Okt. 24, 1838, Mormon War Papers, Missouri State Archives, Jefferson City.

32. ◀ Thomas B. Marsh, Affidavit, Okt. 24, 1838, Mormon War Papers, Missouri State Archives, Jefferson City.

33. ◀ Orson Hyde, Affidavit, Okt. 24, 1838, Mormon War Papers, Missouri State Archives, Jefferson City.

34. ◀ Lilburn W. Boggs to John B. Clark, Okt. 27, 1838, kopya sa, Mormon War Papers, Missouri State Archives, Jefferson City. Hilisgutan: Extermination Order

Kapitulo 30

Makigbatok sama sa mga Anghel

Ang hapon sa Oktubre 30, 1838, bugnaw ug nindot didto sa Hawn’s Mill, usa ka gamayng pinuy-anan [settlement] sa Lalawigan sa Caldwell. Nagdula ang mga bata ubos sa blue nga kawanangan diha sa daplin sa Sapa sa Shoal. Ang kababayen-an nanglaba sa mga sinina diha sa suba ug nangandam og pagkaon. Ang pipila ka kalalakin-an anaa sa mga umahan, nag-ani og mga lagutmon alang sa tingtugnaw, samtang ang uban nagtrabaho sa mga galingan diha sa daplin sa suba.[1]

Si Amanda Smith naglingkod sa usa ka tolda samtang ang iyang mga anak nga babaye, nga sila si Alvira ug Ortencia, nagdula diha sa duol. Ang iyang bana, nga si Warren, didto sa pandayan uban sa ilang tulo ka anak nga lalaki, nga sila si Willard, Sardius, ug Alma.[2]

Ang mga Smith igo rang miagi sa Hawn’s Mill. Apil sila sa pundok sa pobre nga mga Santos nga mibiya sa Kirtland sa sayong bahin niana nga ting-init. Sunod-sunod nga problema ang nakalangay sa biyahe sa pamilya, nga nakapugos kanila nga mobulag gikan sa uban. Kadaghanan sa pundok nakaabut na sa Far West, ug matinguhaon sila si Amanda ug Warren nga magpadayon.[3]

Samtang nagpahulay si Amanda diha sa tolda, nakakita siya nga dunay kasikas diha sa gawas ug wala siya makalihok. Usa ka grupo sa armadong kalalakin-an, nga gipintalan ang ilang mga nawong, nanglugsong ngadto sa pinuy-anan.[4]

Sama sa ubang mga Santos diha sa dapit, nabalaka si Amanda mahitungod sa mga pagpangataki sa manggugubot nga panon. Sa wala pa mohunong sa Hawn’s Mill, ang iyang gamay nga grupo gipahunong sa mga lalaki nga mironda sa ilang mga karwahe, mikumpiska sa ilang mga armas, ug migwardiya kanila sulod sa tulo ka adlaw sa wala pa sila gibuhian.[5]

Sa dihang ang iyang pundok miabut sa Hawn’s Mill, ang lokal nga mga lider mipasalig kanila nga ang pinuy-anan luwas. Si David Evans, ang lider sa mga Santos didto, nakigsabut sa ilang mga silingan, kinsa miingon nga gusto silang magpuyo nga malinawon uban sa mga Santos. Apan isip pagmatngon, gibutangan niya og mga gwardiya palibut sa pinuy-anan.

Karon ang kakuyaw anaa sa mga Santos nga diha sa Hawn’s Mill. Daling mikuha sa iyang gagmayng mga anak nga babaye, midagan si Amanda ngadto sa kakahoyan agi sa kilid sa lim-aw alang sa galingan. Nakadungog siya sa buto-buto sa pusil sa iyang likod, ug sunod-sunod nga mga bala ang mihadyong agi sa duol niya ug ang uban nagdinaganay ngadto sa kakahoyan.[6]

Duol sa pandayan, miwara-wara si David sa iyang kalo ug misinggit nga ihunong na ang pagpabuto. Gibaliwala siya sa manggugubot nga panon ug nagpadayon sa pagsulong, nga namusil na usab sa nangikyas nga mga Santos.[7]

Nagkupot sa iyang mga anak nga babaye, midagan palugsong si Amanda ngadto sa usa ka lugot [ravine] samtang dugang nga mga bala ang mihadyong agi niya. Sa dihang miabut siya sa ubos, siya ug ang mga batang babaye nagdali sa pagtabok sa usa ka tabla nga nagsumpay sa lim-aw ug misugod sa pagtungas sa bungtod sa laing bahin.

Si Mary Stedwell, usa ka babaye nga nagdagan sunod niya, miisa sa iyang mga kamot ngadto sa manggugubot nga panon ug mihangyo alang sa kalinaw. Mipabuto na usab ang manggugubot nga panon, ug usa ka bala ang milapus sa iyang kamot.

Gisinggitan ni Amanda si Mary nga mopasalipud sa natumba nga kahoy. Siya ug ang iyang mga anak nga babaye midagan pasulod pa ngadto sa kakahoyan ug mitago sa gagmayng kahoy sa laing bahin sa bungtod.

Wala na makita sa manggugubot nga panon, gibira paduol ni Amanda ang iyang mga anak ug naminaw samtang mialingawngaw ang buto-buto sa tibuok pinuy-anan.[8]

Sa dihang nagsugod ang pagpamusil, ang sais anyos nga anak nga lalaki ni Amanda, nga si Alma, ug ang iyang magulang nga igsoong lalaki nga si Sardius misunod sa ilang amahan ngadto sa pandayan, diin gitago sa mga Santos ang pipila ka armas nga ilang gipanag-iya. Sa sulod, dinosena nga kalalakin-an ang desperadong misulay sa pagpakigbatok sa mga nanulong, gamit ang pandayan isip kuta [fort]. Kadtong dunay mga pusil mipabuto sa manggugubot nga panon agi sa lungag sa mga bongbong nga kahoy.

Kay nalisang, sila si Alma ug Sardius mikamang ubos sa trabahuanan sa pandayan [blacksmith bellows] uban sa laing batan-on nga lalaki. Ang manggugubot nga panon sa gawas mialirong sa pandayan ug mipaduol sa mga Santos. Ang pipila ka lalaki midali og gawas sa pultahan, nga nagsinggit alang sa kalinaw, apan ang padayon nga pagpabuto sa manggugubot nga panon mipatay kanila.[9]

Nagpabilin si Alma nga nagtago sa ilawom sa trabahuanan samtang nagkakusog ug nagkagrabe ang buto-buto. Ang manggugubot nga panon mipaduol sa pandayan, midul-it sa ilang mga pusil agi sa lungag sa bongbong, ug mipusil sa mga lalaki nga duol ra kaayo. Tagsa-tagsa, nangahagsa ang mga Santos sa yuta nga dunay mga lungag sa bala diha sa ilang mga dughan, mga bukton, ug mga tuhod.[10] Gikan sa ubos sa trabahuanan, madungog ni Alma ang pag-agulo sa mga lalaki tungod sa kasakit.

Wala madugay giataki sa manggugubot nga panon ang entrada, nagpabuto sa mas daghan pang mga lalaki samtang misulay sila sa pag-ikyas. Tulo ka bala ang nakaigo sa batang lalaki nga nagtago tupad ni Alma, ug ang iyang lawas nawad-an na og kinabuhi. Usa ka lalaki ang nakakita ni Alma ug mipusil kaniya, nga nakahimo og dakong samad sa iyang bat-ang.[11] Laing lalaki ang nakabantay ni Sardius ug miguyod kaniya sa gawas. Iyang gidul-it ang sumbohan sa iyang pusil diha sa ulo sa diyes anyos ug mikadlit sa gatilyo, nga mipatay kaniya diha-diha dayon.[12]

Usa sa manggugubot nga panon ang milubag sa iyang ulo. “Makauulaw kaayo nga mopatay niadtong gagmayang mga bata,” miingon siya.

“Ang mga lusa mahimong kuto,” mitubag ang lain.[13]

Wala mahibalo bahin sa sugo sa pagpatay nga gihatag sa gobernador, ang mga Santos sa Far West naglaum gihapon nga mopadala si Boggs og tabang sa dili pa mosulong ang manggugubot nga panon sa ilang lungsod. Sa dihang nakakita sila sa nagpadulong nga kasundalohan nga mga dos siyentos singkwenta ka tawo diha sa layo niadtong Oktubre 30, hingpit nga kalipay ang milukop kanila. Sa katapusan, naghunahuna sila, gipadala sa gobernador ang militia sa estado aron sa pagpanalipod kanila.[14]

Ang nagmando sa pwersa mao si Heneral Alexander Doniphan, kinsa mitabang sa mga Santos sa nangagi. Si Heneral Doniphan mipalinya na sa iyang kasundalohan nga tugbang sa mga pwersa sa mga Santos nga gipahimutang sa gawas lang gayud sa Far West, ug ang mga Santos miisa og puti nga bandila alang sa kalinaw. Ang heneral naghulat gihapon sa sinulat nga mando gikan sa gobernador, apan siya ug ang iyang kasundalohan wala moadto aron panalipdan ang Far West. Miadto sila aron makontrolar ang mga Santos.[15]

Bisan kon nahibalo pa siya nga ang mga pwersa sa mga Santos mas daghan pa sa kasundalohan sa Missouri, si George Hinkle, ang Santos sa Ulahing mga Adlaw nga nagdumala sa gamayng pundok sa kasundalohan sa Lalawigan sa Caldwell, wala na mahimutang ug mimando sa iyang kasundalohan nga moatras. Samtang nangatras ang kalalakin-an, miadto si Joseph sa ilang nahimutangan, naglibug sa mando ni George.

“Moatras?” mituaw siya. “Asa man sa ngalan sa Dios kita moadto?” Gisultihan niya ang kalalakin-an nga mobalik sa pwesto ug maglinya pag-usab.[16]

Mga mensahero gikan sa militia sa Missouri ang miduol dayon sa mga Santos uban sa mando nga masiguro ang luwas nga paggawas ni Adam Lightner ug sa iyang pamilya gikan sa lungsod. Si Adam dili miyembro sa simbahan, apan naminyo siya sa baynte anyos nga si Mary Rollins, ang batan-ong babaye nga miluwas sa mga pahina sa Basahon sa Kasugoan gikan sa manggugubot nga panon mga katuigan kaniadto didto sa Independence.

Sila si Adam ug Mary gipagawas gikan sa Far West kauban sa igsoong babaye ni Adam nga si Lydia ug ang iyang bana, nga si John Cleminson. Sa dihang ilang nahibaloan kon unsay tuyo sa mga sundalo, milingi si Mary ngadto ni Lydia ug nangutana kaniya kon unsay iyang nahunahunaan nga kinahanglan nilang buhaton.

“Buhaton namo kon unsay imong isulti,” miingon si Lydia.

Nangutana si Mary sa mga mensahero kon ang mga babaye ug mga bata didto sa Far West mahimo bang mobiya sa dili pa ang pag-ataki.

“Dili,” mitubag sila.

“Tugutan ba ninyo ang pamilya sa akong inahan nga makagawas?” Nangutana si Mary.

“Ang mando sa gobernador mao nga walay lain gawas sa inyong duha ka pamilya ang makagawas,” gisultihan siya.[17]

“Kon mao kana, dili ko mogawas,” miingon si Mary. “Kon asa sila mamatay, adto ko mamatay, kay usa ko ka tinuod nga Mormon, ug dili nako ikaulaw ang pag-angkon niini.”

“Hunahunaa ang imong bana ug anak,” miingon ang mga mensahero.

“Mahimo siyang molakaw ug mahimo niyang dad-on ang bata uban niya, kon gusto niya,” miingon si Mary, “apan mag-antus ko uban sa kadaghanan.”[18]

Sa pagbiya sa mga mensahero, giadto sila ni Joseph ug miingon, “Sultihi kanang kasundalohan sa pag-atras sulod sa lima ka minuto o hatagan namo sila og impyerno!”[19]

Ang kalalakin-an sa militia mibalik ngadto sa ilang linya, ug sa wala madugay ang kasundalohan sa Missouri miatras ngadto sa ilang gikampuhan.[20] Sa ulahing bahin nianang adlawa, mil otso siyentos pa ka kasundalohan ang miabut ubos sa pagmando ni Heneral Samuel Lucas, kinsa nahimong lider sa pagpapahawa sa mga Santos gikan sa Lalawigan sa Jackson lima ka tuig na ang milabay.[21]

Wala mosobra sa tulo ka gatus ka armadong mga Santos ang anaa didto sa Far West, apan determinado sila nga panalipdan ang ilang mga pamilya ug mga panimalay. Gipundok sa propeta ang mga pwersa sa mga Santos ngadto sa tunga-tunga sa lungsod ug gisultihan sila nga mangandam sa pakiggubat.[22]

“Pakigbatok sama sa mga anghel,” miingon si Joseph. Mituo siya nga kon moataki ang militia sa Missouri, padad-an sa Ginoo ang mga Santos og duha ka anghel alang sa matag tawo nga kulang nila.[23]

Apan ang propeta dili gusto nga sila ang mouna. Nianang gabhiona, gipatung-patong sa mga Santos ang bisan unsang butang kutob sa ilang mahimo, nga nakahimo og barikada nga milungtad og usa ka milya ug tunga diha sa mga utlanan sa silangan, habagatan, ug sa kasadpan. Samtang ang kalalakin-an miugsok og mga koral nga ikababag sa tunga-tunga sa mga balay nga ginama sa kahoy ug sa mga karwahe, ang kababayen-an mipundok sa mga suplay agig pagpangandam sa usa ka pag-ataki.

Pabiling nagbantay ang mga gwardiya sa tibuok gabii.[24]

Sa Hawn’s Mill, ang onse anyos nga si Willard Smith—ang kinamagulangang anak nga lalaki ni Amanda—migawas gikan sa dakong kahoy duol sa lim-aw alang sa galingan ug mikamang ngadto sa pandayan. Sa dihang nagsugod na ang pag-ataki, misulay siya nga magpabilin uban sa iyang amahan ug mga igsoong lalaki, apan wala siya makasulod sa pandayan ug mitago hinoon sa luyo sa gipundok nga mga kahoy. Samtang ang manggugubot nga panon nagkatag ug nadiskubrihan ang iyang nahimutangan, nagbalhin-balhin siya gikan sa usa ka balay ngadto sa laing balay, milikay sa mga bala samtang nagdagan siya, hangtud nga mibiya ang manggugubot nga panon sa pinuy-anan.

Didto sa pandayan, nakita ni Willard ang wala nay kinabuhi nga lawas sa iyang amahan nga nagbuy-od sa may pultahan. Nakita niya ang lawas sa iyang igsoon nga si Sardius, kansang ulo hilabihan pagkasamad sa makalilisang nga paagi tungod sa pinusilan. Uban pang mga lawas—nga sobra sa usa ka dosena—nagpatung-patong diha sa salug sulod sa pandayan. Nangita si Willard diha kanila ug nakit-an ang iyang igsoon nga si Alma. Nagbuy-od ang bata ug wala na maglihok diha sa yuta, apan nagginhawa pa gihapon siya. Ang iyang karsones napuno sa dugo diin siya gipusil.[25]

Gisapwang ni Willard si Alma diha sa iyang mga bukton ug gidala siya sa gawas. Iyang nakita ang ilang inahan nga nagpaingon kanila gikan sa kakahoyan. “Ilang gipatay ang akong pinalanggang Alma!” Mihilak si Amanda sa dihang nakita niya sila.

“Wala, Mama,” miingon si Willard, “apan si Papa ug si Sardius patay na.”

Gidala niya ang iyang igsoon ngadto sa ilang kampo ug mainampingong mipahigda niya. Giransak sa manggugubot nga panon ang tolda, migisi sa mga higdaanan ug gikatag ang mga uhot. Gihapsay ni Amanda ang uhot kutob sa iyang mahimo ug mitabon niini og panapton aron dunay kahigdaan ni Alma. Gigunting dayon niya ang iyang karsones aron makita ang kadaut.[26]

Ang samad presko pa ug ngilngig kaayo. Ang dapidapi hingpit na nga nawala. Wala gayuy ideya si Amanda kon unsaon pagtabang kaniya.

Tingali mapadala niya si Willard aron makapangayo og tabang, apan asa man siya moadto? Pinaagi sa nipis nga panapton sa iyang tolda, madungog ni Amanda ang mga pag-agulo sa mga samdan ug sa nagbangutan nga mga Santos nga nawad-an og mga bana ug mga amahan, mga anak nga lalaki ug mga igsoong lalaki. Bisan kinsa nga makahimo sa pagtabang kaniya nag-atiman na og usa ka tawo o nagbangutan. Nasayud siya nga kinahanglan siya nga mosalig sa Dios.[27]

Sa dihang naulian na si Alma, gipangutana siya ni Amanda kon nagtuo ba siya nga makahimo ang Ginoo kaniya og bag-ong bat-ang. Miingon si Alma nga nagtuo siya kon nagtuo usab ang iyang mama.

Gipundok ni Amanda ang iyang tulo ka laing anak libut kang Alma. “O, akong Langitnong Amahan,” nag-ampo siya, “Imong nakita ang akong makalolooy nga batang samaran ug nasayud sa akong kawalay kasinatian. O, Langitnong Amahan, tudloi ako kon unsay buhaton.”[28]

Nahuman niya ang iyang pag-ampo ug nakadungog og tingog nga mimando sa iyang mga lihok. Ang gihaling sa pamilya anaa pa gihapon sa gawas, ug dali niyang gisagol ang mga abu niini sa tubig aron makahimo og lihiya [lye]. Gihumol niya ang usa ka limpyo nga panapton diha sa solusyon ug hinay nga mihugas sa samad ni Alma, mibalik-balik sa pamaagi hangtud nga nalimpyo na ang samad.

Gisugo dayon niya si Willard nga manguha og mga gamut gikan sa kahoy nga olmo [elm tree]. Sa dihang nakabalik na siya, gigaling ni Amanda ang mga gamut ug gilukot kini ngadto sa usa ka hampol. Iyang gibutang ang hampol sa samad ni Alma ug giputos kini og panapton.

“Karon higda lang nga ingon niana, ug ayaw paglihok,” giingnan niya ang iyang anak, “ug ang Ginoo mohimo kanimo og laing bat-ang.”[29]

Sa dihang iyang nahibaloan nga nakatulog na ang iyang anak ug nga ang ubang mga anak luwas na diha sa tolda, migawas si Amanda ug mihilak.[30]

Pagkasunod buntag, Oktubre 31, si George Hinkle ug ang ubang mga lider sa militia sa mga Santos nakighimamat ni Heneral Doniphan ubos sa usa ka puti nga bandila alang sa kalinaw. Wala pa gihapon makadawat si Doniphan sa mando sa gobernador, apan nasayud siya nga ilang gitugutan ang pagpatay sa mga Santos. Bisan unsang panag-istoryahanay bahin sa kalinaw, iyang gipasabut, kinahanglang maghulat hangtud makita niya ang mando. Gisultihan usab niya si George nga si Heneral Lucas, ang karaang kaaway sa mga Santos, mao na karon ang nagmando sa mga pwersa sa militia.[31]

Mibalik ngadto sa Far West, mireport si George kon unsay iyang nahibaloan ngadto ni Joseph. Niining panahona, ang mga mensahero gikan sa Hawn’s Mill miabut dala ang balita bahin sa masaker. Dise siyete ka tawo ang napatay ug sobra sa usa ka dosena ang samdan.[32]

Ang duha ka report nakapaguol kaayo ni Joseph. Ang panagbangi sa mga taga-Missouri migrabe lapas pa sa mga pagpangronda ug ginagmayng panag-away. Kon ang mga manggugubot nga panon ug mga militia moguba sa barikada sa mga Santos, ang mga tawo sa Far West mahimong mag-antus sa samang kapalaran sama niadtong didto sa Hawn’s Mill.[33]

“Pangamuyo sama sa usa ka iro alang sa kalinaw,” giawhag ni Joseph si George. Miingon ang propeta nga mas maayo pang mamatay siya o mabilanggo sulod sa baynte ka tuig kay sa mamasaker ang mga Santos.[34]

Sa ulahing bahin nianang adlawa, ang mando sa gobernador miabut, ug si George ug ang ubang mga lider sa militia nakigsabut nga makighimamat ni Heneral Lucas sa usa ka bungtod duol sa Far West. Miabut ang heneral pagkahapon ug gibasa og kusog ang sugo sa pagpatay. Nakuratan ang mga Santos. Ang Far West, sa ilang nahibaloan, gilibutan og hapit sa tres mil ka kalalakin-an sa militia sa Missouri, kadaghanan kanila gusto na kaayong makig-away. Ang bugtong buhaton ni Lucas mao lamang ang paghatag sa mando ug ang iyang kasundalohan moguba sa siyudad.

Apan ang heneral miingon nga siya ug ang iyang kasundalohan andam nga mopakita og kalooy kon ang mga Santos motugyan sa ilang mga lider, mosurender sa ilang mga armas, ug mosugot nga ibaligya ang ilang yuta ug mobiya sa estado hangtud sa hangtud. Gihatagan niya si George og usa ka oras nga mouyon sa mga kondisyon. Kondili, walay makapugong sa iyang kasundalohan sa pagpuo sa mga Santos.[35]

Mibalik si George ngadto sa Far West nianang gabhiona, dili sigurado kon mouyon ba si Joseph sa mga kondisyon. Isip tigmando sa militia sa Lalawigan sa Caldwell, si George dunay awtoridad nga makigsabut sa kaaway. Apan gusto ni Joseph nga mokonsulta siya sa Unang Kapangulohan sa dili pa mouyon sa bisan unsang mga isugyot gikan sa kasundalohan sa estado.

Kay nagkagamay na lang ang panahon ug ang militia sa Missouri andam na nga moataki sa lungsod, gisultihan ni George si Joseph nga si Heneral Lucas gustong makigsulti kaniya ug sa ubang mga lider sa simbahan mahitungod sa pagtapos sa panagbingkil. Andam nga mopahimutang sa mga Santos nga luwas sa kakuyaw, miuyon si Joseph nga makig-istorya ubos sa bandila alang sa kalinaw. Bisan dili siya sakop sa militia, gusto ni Joseph nga buhaton ang kutob sa iyang mahimo aron maresolbar ang panagbangi.[36]

Mibiya siya ug si George sa Far West sa wala madugay sa wala pa mosalop ang adlaw kauban nila ni Sidney Rigdon, Parley Pratt, Lyman Wight, ug George Robinson. Sa tunga-tunga paingon sa kampo sa Missouri, ilang nakita si Heneral Lucas nga misugat kanila uban sa pipila ka sundalo ug usa ka kanyon. Naghunahuna si Joseph nga miabut sila aron kuyugan sila sa luwas nga paagi ngadto sa kampo sa Missouri.

Gipahunong sa heneral ang iyang kabayo diha sa atubangan sa kalalakin-an ug mimando sa iyang kasundalohan nga libutan sila. Miduol si George Hinkle ngadto sa heneral ug miingon, “Kini ang mga binilanggo nga giuyunan nakong itugyan nimo.”

Gihulbot ni Heneral Lucas ang iyang espada. “Gentlemen,” miingon siya, “ako kamong mga binilanggo.” Ang kasundalohan sa Missouri nanagsinggit og tagming nga siyagit sa gubat ug gilibutan ang mga dinakpan.[37]

Nakuratan si Joseph. Unsa may gibuhat ni George? Ang kalibug sa propeta nahimong kalagut, ug miingon nga makigsulti kang Lucas, apan ang heneral mibaliwala kaniya ug mibiya.

Gimartsa sa kasundalohan si Joseph ug ang ubang kalalakin-an ngadto sa kampo sa Missouri. Usa ka pundok sa mga sundalo ang misugat nila pinaagi sa mapintas nga mga pagpanghulga ug mga insulto. Sa pag-agi ni Joseph ug sa iyang mga higala sa mga sundalo, ang kalalakin-an madaugong misinggit ug miluwa sa ilang mga nawong ug sa ilang mga sinina.

Gipagwardiyahan og maayo ni Heneral Lucas si Joseph ug ang iyang mga higala ug gipugos sila nga matulog diha sa bugnaw nga yuta. Ang ilang mga adlaw isip gawasnong kalalakin-an natapos na. Mga binilanggo na sila karon panahon sa gubat [prisoners of war].[38]

Mubo nga mga Sulat

1. ◀ Tan-awa sa Baugh, “Joseph Young’s Affidavit of the Massacre at Haun’s Mill,” 192; Greene, Facts Relative to the Expulsion, 22.

2. ◀ Tullidge, Women of Mormondom, 121; Smith, Notebook, 9–10; Baugh, “Rare Account of the Haun’s Mill Massacre,” 166; Baugh, Call to Arms, 118. Ang istorya sa Tullidge, Women of Mormondom, nagkutlo og first-person nga pamahayag pinaagi ni Amanda Barnes Smith.

3. ◀ Smith, Notebook, 9–10; “Amanda Smith,” Woman’s Exponent, Abr. 1, 1881, 9:165; “History, of the Persecution,” Times and Seasons, Ago. 1840, 1:145, sa JSP, H2:260; Kirtland Camp, Journal, Oct. 24, 1838.

4. ◀ Smith, Notebook, 10; Tullidge, Women of Mormondom, 121; Amanda Smith, Affidavit, Mayo 7, 1839, sa Johnson, Mormon Redress Petitions, 538; Isaac Leany, Statement, Abr. 20, 1839, photocopy, United States Congress, Material Relating to Mormon Expulsion from Missouri, 1839–43, Church History Library; Baugh, “Rare Account of the Haun’s Mill Massacre,” 166. Hilisgutan: Hawn’s Mill Massacre [Masaker sa Hawn’s Mill]

5. ◀ Smith, Notebook, 9; “History, of the Persecution,” Times and Seasons, Ago. 1840, 1:145, sa JSP, H2:260; Baugh, Call to Arms, 116–17.

6. ◀ “History, of the Persecution,” Times and Seasons, Ago. 1840, 1:145, sa JSP, H2:261; Tullidge, Women of Mormondom, 121–22; Smith, Notebook, 10; “Amanda Smith,” Woman’s Exponent, Abr. 1 ug 15, 1881, 9:165, 173; Amanda Smith, Affidavit, Mayo 7, 1839, sa Johnson, Mormon Redress Petitions, 538.

7. ◀ Lewis, Autobiography, 12; Smith, Notebook, 10–11; “History, of the Persecution,” Times and Seasons, Ago. 1840, 1:146, sa JSP, H2:261.

8. ◀ Smith, Notebook, 11; Tullidge, Women of Mormondom, 121–22, 126; “Amanda Smith,” Woman’s Exponent, Abr. 15 ug Mayo 1, 1881, 9:173, 181; Ellis Eamut, Statement, circa 1839, Joseph Smith History Documents, 1839–60, Church History Library; Baugh, Call to Arms, 120; Dunn, Amanda’s Journal, 3.

9. ◀ Lewis, Autobiography, 12–14; Ellis Eamut, Statement, circa 1839, Joseph Smith History Documents, 1839–60, Church History Library; Baugh, “Rare Account of the Haun’s Mill Massacre,” 166; Smith, Notebook, 12.

10. ◀ “History, of the Persecution,” Times and Seasons, Ago. 1840, 1:146, sa JSP, H2:262; History of Caldwell and Livingston Counties, 147; Greene, Facts Relative to the Expulsion, 22; Baugh, Call to Arms, 120–23.

11. ◀ Document Containing the Correspondence, 82; Smith, Notebook, 13; Tullidge, Women of Mormondom, 123.

12. ◀ Smith, Notebook, 12; “History, of the Persecution,” Times and Seasons, Ago. 1840, 1:147, sa JSP, H2:263; Tullidge, Women of Mormondom, 127.

13. ◀ Tullidge, Women of Mormondom, 127.

14. ◀ Hyrum Smith, Testimony, Hulyo 1, 1843, 8, Nauvoo, IL, Records, Church History Library; Samuel D. Lucas to Lilburn W. Boggs, Nob. 2, 1838, Mormon War Papers, Missouri State Archives, Jefferson City. Hilisgutan: Mormon-Missouri War of 1838 [Gubat sa mga Mormon ug sa Missouri niadtong 1838]

15. ◀ Thorp, Early Days in the West, 88; Hyrum Smith, Testimony, July 1, 1843, 8–9, Nauvoo, IL, Records, Church History Library; Baugh, Call to Arms, 137–38; Corrill, Brief History, 40, sa JSP, H2:183.

16. ◀ Durham, Gospel Kingdom, 354; Joseph Smith, Journal, Dis. 30, 1842, sa JSP, J2:199–200.

17. ◀ “Mary Elizabeth Rollins Lightner,” Utah Genealogical and Historical Magazine, Hulyo 1926, 199. Ang orihinal nga tinubdan usa ka istorya mismo sa tawo gikan ni Mary Lightner ug adunay “among duha ka pamilya” imbis nga “inyong duha ka pamilya.”

18. ◀ “Mary Elizabeth Rollins Lightner,” Utah Genealogical and Historical Magazine, Hulyo 1926, 199. Ang orihinal nga tinubdan mao ang “Miingon dayon ko nga mahimo siyang molakaw, ug mahimo niyang dad-on ang bata uban niya, kon gusto niya, apan mag-antus ko uban sa kadaghanan.”

19. ◀ Joseph Smith, Journal, Dis. 30, 1842, sa JSP, J2:200.

20. ◀ Samuel D. Lucas ngadto ni Lilburn W. Boggs, Nob. 2, 1838, Mormon War Papers, Missouri State Archives, Jefferson City.

21. ◀ “Lucas, Samuel D.,” Biographical Entry, Joseph Smith Papers website, josephsmithpapers.org.

22. ◀ Ebenezer Robinson, “Items of Personal History of the Editor,” Return, Ene1890, 2:206; Samuel D. Lucas ngadto ni Lilburn W. Boggs, Nob. 2, 1838, Mormon War Papers, Missouri State Archives, Jefferson City.

23. ◀ James C. Owens, Testimony, Nob. 1838, [47], sa State of Missouri, “Evidence”; Ebenezer Robinson, “Items of Personal History of the Editor,” Return, Ene. 1890, 2:206; Burr Rigs, Testimony, sa Document Containing the Correspondence, 135.

24. ◀ Corrill, Brief History, 40, sa JSP, H2:183; George Hinkle, Testimony, sa Document Containing the Correspondence, 127; Pratt, History of the Late Persecution, 39.

25. ◀ Baugh, “Rare Account of the Haun’s Mill Massacre,” 166–67; Baugh, Call to Arms, 123.

26. ◀ Baugh, “Rare Account of the Haun’s Mill Massacre,” 167; Tullidge, Women of Mormondom, 123.

27. ◀ Smith, Notebook, 13; Tullidge, Women of Mormondom, 123–24; Dunn, Amanda’s Journal, 3–5.

28. ◀ Baugh, “Rare Account of the Haun’s Mill Massacre,” 167; Tullidge, Women of Mormondom, 123.

29. ◀ Tullidge, Women of Mormondom, 124; Baugh, “Rare Account of the Haun’s Mill Massacre,” 167; Dunn, Amanda’s Journal, 4. Hilisgutan: Healing [Pag-ayo]

30. ◀ Tullidge, Women of Mormondom, 124–25. Hilisgutan: Amanda Barnes Smith

31. ◀ Corrill, Brief History, 40–42, sa JSP, H2:183–85; Baugh, Call to Arms, 139–40.

32. ◀ Foote, Autobiography and Journal, Okt. 30, 1838; Albert Perry Rockwood, Journal, Nob. 2, 1838; Hyrum Smith, Testimony, Hulyo 1, 1843, 11, Nauvoo, IL, Records, Church History Library.

33. ◀ Hyrum Smith, Testimony, Hulyo 1, 1843, 9–10, Nauvoo, IL, Records, Church History Library; Pratt, Autobiography, 219–24.

34. ◀ Corrill, Brief History, 41, sa JSP, H2:183.

35. ◀ Corrill, Brief History, 41–42, sa JSP, H2:183–86; Samuel D. Lucas ngadto ni Lilburn W. Boggs, Nob. 2, 1838, Mormon War Papers, Missouri State Archives, Jefferson City; Baugh, Call to Arms, 140–41. Hilisgutan: Extermination Order [Sugo sa Pagpatay]

36. ◀ “Extract, from the Private Journal of Joseph Smith Jr.,” Times and Seasons, Nob. 1, 1839, 1:5, sa JSP, H1:477–79; Reed Peck ngadto sa “Dear Friends,” Sept. 18, 1839, Henry E. Huntington Library, San Marino, CA; Baugh, Call to Arms, 141.

37. ◀ Hyrum Smith, Testimony, Hulyo 1, 1843, 12–13, Nauvoo, IL, Records, Church History Library.

38. ◀ Hyrum Smith, Testimony, Hulyo 1, 1843, 12–13, Nauvoo, IL, Records, Church History Library; Pratt, History of the Late Persecution, 40; JSP, H2:251, note 181; Corrill, Brief History, 42, sa JSP, H2:186; “Extract, from the Private Journal of Joseph Smith Jr.,” Times and Seasons, Nob. 1, 1840, 1:5, sa JSP, H1:477–79.

Kapitulo 31

Sa Unsang Paagi Kini Matapos?

Nahadlok si Lydia Knight nga dunay dili maayong nahitabo sa dihang nakadungog siya og grabe nga pagsinggit gikan sa kampo sa Missouri. Nahibalo siya nga miadto ang propeta aron makigsabut alang sa kalinaw. Apan ang kasaba nga iyang nadungog morag pundok sa mga lobo kon paminawon, gutom aron mokaon sa biktimahon niini.

Gikulbaan nga mitan-aw sa gawas sa bintana, nakita ni Lydia ang iyang bana nga nagdagan paingon sa balay. “Pag-ampo og sama sa wala pa gayud nimo mahimo sukad,” giingnan siya ni Newel. Gidakop sa militia ang propeta.

Nahugno si Lydia. Sa miaging gabii, duha ka beterano sa pakig-away didto sa Crooked River ang nanuktok sa iyang pultahan, nga nangita og dapit nga kataguan. Ang militia sa Missouri nanumpa nga silutan ang mga Santos nga miapil sa pakig-away, busa ang pagtago sa mga lalaki mobutang sa iyang pamilya sa risgo. Apan dili siya makabalibad kanila ug gipatago sila diha sa iyang panimalay.

Karon naghunahuna siya kon ang mga lalaki luwas pa ba kaha. Mawala na usab si Newel nianang gabhiona tungod sa katungdanan sa paggwardiya. Kon ang militia mosulod sa siyudad samtang anaa siya sa layo ug makit-an ang mga lalaki nga nagtago diha sa iyang panimalay, mahimong ila silang patyon. Ug unsa man ang ilang buhaton ngadto niya ug sa mga bata?

Sa iyang pagbiya nianang gabhiona, gipasidan-an siya ni Newel nga magmabinantayon. “Ayaw og gawas,” miingon siya. “Naglibut ang mga dautan.”

Sa dihang milakaw na si Newel, nagsugod si Lydia sa pag-ampo. Sa dihang siya ug si Newel miadto sa kasadpan human sa pagpahinungod sa templo, naghimo sila og balay ug karon duna nay duha ka anak. Maayo na unta kadto nga kinabuhi sa wala pa nagsugod ang mga pag-ataki sa manggugubot nga panon. Dili siya gusto nga maguba ang tanan.

Madungog pa gihapon niya ang singgit sa mga taga-Missouri bisan sa layo. Ang kasaba nakapakurog sa iyang kaunuran, apan ang pag-ampo nakapakalma niya. Nasayud siya nga ang Dios nagmando sa kalangitan. Bisan unsa pa ang nahitabo dili makausab niana.[1]

Pagkasunod buntag, Nobyembre 1, 1838, midalikyat og pauli si Newel sa balay. Gimanduan ni George Hinkle ang mga pwersa sa mga Santos nga magpundok sa sentro sa lungsod. Ang militia sa Missouri naglinya gawas sa ilang kampo ug anaa sa posisyon nga magmartsa paingon sa Far West.

“Sa unsang paagi kini matapos?” Nangutana si Lydia. “Nagsakit ang akong dughan tungod sa labihan nga kahadlok, apan ang Espiritu nagsulti nako nga mamaayo ra ang tanan.”

“Gitugutan kini sa Dios,” miingon si Newel, nga mikuha sa iyang pusil. “Adto na ko, ug panalipdan kamo sa Dios.”[2]

Samtang nagpundok ang mga pwersa sa mga Santos diha sa sentro, si Heneral Lucas mipamartsa sa iyang kasundalohan ngadto sa kasagbutan sa habagatang-silangan sa Far West ug mimando nila nga mangandam sa pagbatok sa bisan unsang pagsukol gikan sa mga Santos. Pagka-alas diyes nianang buntaga, gipangulohan ni George ang iyang kasundalohan gikan sa sentro ug mipahimutang nila duol sa mga sundalo sa Missouri. Miadto dayon siya kang Heneral Lucas, mihulbot sa espada ug mga pistola gikan sa iyang bakus, ug mitunol niini ngadto sa heneral.[3]

Ang mga taga-Missouri midala og usa ka lamesa nga kasulatan ug mipahimutang niini sa atubangan sa ilang mga sundalo. Mibalik si George ngadto sa iyang mga tawo ug mimando sa mga Santos nga moduol sa lamesa, matag usa, ug mosurender sa ilang mga armas ngadto sa duha ka klerk sa militia sa Missouri.[4]

Gilibutan ug kulang kaayo sa gidaghanon, si Newel ug ang mga Santos walay mahimo gawas sa pagtuman. Sa dihang miabut na ang iyang turno sa pagsurender sa iyang pusil, mipaingon si Newel ngadto sa lamesa ug mitutok kang Heneral Lucas. “Sir, ang akong pusil akong kaugalingong pribado nga kabtangan,” miingon siya. “Walay tawo nga dunay katungod sa pagkuha niini gikan nako.”

“Itugyan ang imong armas,” miingon ang heneral, “o ipapusil ka nako.”

Nasuko, gitugyan ni Newel ang iyang pusil ug mibalik sa iyang linya.[5]

Human madis-armahi ang matag Santos, wala nay makapanalipod sa siyudad. Gipamartsa ni Heneral Lucas ang mga pwersa sa mga Santos balik ngadto sa Far West ug gihimo sila nga mga binilanggo diha sa sentro sa siyudad.

Gimanduan dayon niya ang iyang kasundalohan nga sakupon ang siyudad.[6]

Wala dayon maglangan ang militia sa Missouri sa pagsulod sa mga balay ug mga tolda, gipanglungkab ang mga kaban ug mga barel, ug nangita og mga armas ug bililhong mga butang. Gipanguha nila ang mga hapin sa higdaanan, mga sinina, pagkaon, ug kwarta. Ang uban nagdaub gikan sa mga kahoy sa balay, mga koral nga gibabag, ug mga kamalig. Ang uban gipamusil ang mga baka, mga karnero, ug mga baboy ug gipasagdan kini nga mamatay diha sa kadalanan.[7]

Sa balay sa mga Knight, nangandam si Lydia sa iyang kaugalingon samtang tulo ka mga lalaki sa militia ang miduol sa pultahan. “Duna bay mga lalaki dinhi sa inyong balay?” nangutana ang usa nila.

“Ang among kalalakin-an inyo nang gipanggwardiyahan,” miingon si Lydia, nga mibabag sa agianan sa iyang panimalay. Kon iya silang pasudlon, makit-an nila ang mga lalaki nga iyang gipatago.

“Duna bay bisan unsang armas dinhi sa inyong balay?” nangutana siya.

“Gidala sa akong bana ang iyang pusil,” miingon si Lydia. Sa iyang likod, nagsugod na sa paghilak ang mga bata, nahadlok nga makakita sa estranghero. Mipakita sa iyang kaisug, milingi si Lydia ngadto sa lalaki. “Lakaw na!” misinggit siya. “Nakita ba nimo nga gikuyawan nag maayo ang gagmay nakong mga anak?”

“Nan,” miingon ang lalaki, “wala ba gyuy mga lalaki o mga armas sa inyong balay?”

“Sultihan ka nako og balik,” miingon si Lydia, “ang akong bana usa na ka binilanggo didto sa sentro, ug gidala niya ang iyang pusil.”

Nagyawyaw ang lalaki ug misutoy og lakaw kauban sa lain pa.

Mibalik og sulod si Lydia sa iyang balay. Nagkurog siya, apan ang mga lalaki sa militia nanglakaw na ug ang tanan diha sa iyang balay luwas na.[8]

Didto sa sentro sa lungsod, ubos sa grabe nga paggwardiya uban sa kasundalohan sa mga Santos, nakadungog si Heber Kimball og pamilyar nga tingog nga mitawag sa iyang ngalan. Mihangad, nakita niya si William McLellin, ang kanhi apostol, nga nagpadulong kaniya. Nagsul-ob si William og kalo ug sinina nga gidekorasyunan og grabe ka pula nga patches.[9]

“Igsoong Heber,” miingon si William, “unsa may hunahuna nimo bahin ni Joseph Smith ang napukan nga propeta karon?” Dunay kuyog si William nga pundok sa mga sundalo. Nagbalhin-balhin sila gikan sa usa ka balay ngadto sa laing balay, nanguha og bisan unsa sa lungsod kutob sa ilang gusto.

“Tan-awa ang imong kaugalingon,” nagpadayon si William. “Pobre, ang imong pamilya gihikawan ug gikawatan, ug ang imong kaigsoonan mao usab ang sitwasyon. Natagbaw ka ba kang Joseph?”[10]

Dili malilong ni Heber nga ang mga butang morag hanap na alang sa mga Santos. Si Joseph usa na ka dinakpan, ug ang mga Santos gidis-armahan ug ubos sa pag-ataki.

Apan nasayud si Heber nga dili niya masalikway si Joseph ug ang mga Santos, sa samang paagi sa gibuhat nila ni William, Thomas Marsh, ug Orson Hyde. Nagpabilin si Heber nga matinud-anon ngadto kang Joseph agi sa matag pagsulay nga dungan nilang giatubang, ug determinado siya nga magpabiling matinud-anon bisan kon nagpasabut kana nga mawad-an sa tanan niyang gipanag-iya.[11]

“Hain na man ka?” Nangutana si Heber, mibalik sa pangutana ngadto ni William. “Unsa may imong gibuhat?” Ang pagpamatuod ni Heber bahin sa gipahiuli nga ebanghelyo ni Jesukristo ug ang iyang pagbalibad nga mobiya sa mga Santos maayong mitubag sa pangutana ni William.

“Mas natagbaw ko kaniya og gatusan ka pilo kay sa unsa pa ko kaniadto,” nagpadayon si Heber. “Sultihan ko ikaw nga ang Mormonismo tinuod, ug si Joseph usa ka propeta sa buhi nga Dios.”[12]

Samtang gipangawatan sa militia ang lungsod, walay gibuhat si Heneral Lucas aron mahunong ang iyang kasundalohan sa pagpanghadlok sa mga Santos ug sa pagkuha sa ilang kabtangan. Sa tibuok pinuy-anan [settlement], gipanggukod sa mga lalaki sa militia sa Missouri ang mga Santos gikan sa ilang mga panimalay, mipasipala kanila samtang nangikyas sila ngadto sa kadalanan. Ang kasundalohan milatus ug mibun-og niadtong misukol kanila.[13] Ang ubang mga sundalo miataki ug milugos sa kababayen-an nga ilang nakit-an nga nagtago sa mga balay.[14] Nagtuo si Heneral Lucas nga sad-an ang mga Santos og rebelyon, ug gusto niya nga magbayad sila sa ilang mga aksyon ug gamiton ang iyang kasundalohan aron sa pagsilot kanila.[15]

Sa tibuok adlaw, ang mga opisyal ni Lucas mipundok og dugang pa nga mga lider sa simbahan. Pinaagi sa tabang ni George Hinkle, ang kasundalohan mipugos og sulod sa panimalay nila ni Mary ug Hyrum Smith. Nasakit si Hyrum, apan ang kasundalohan miguyod niya paggawas nga gitiunan og bayoneta ug gitipon siya kang Joseph ug sa ubang mga binilanggo.[16]

Nianang gabhiona, samtang nangandam si Heneral Lucas sa paghusay sa mga binilanggo sa usa ka korte sa militar, usa ka opisyal sa militia nga ginganlan og Moses Wilson ang mikuha og lahi kang Lyman Wight, nga naglaum nga makumbinser siya nga motestigo batok kang Joseph atol sa husay.

“Wala mi plano nga pasakitan ka o patyon ka,” giingnan ni Moses si Lyman. “Kon mosulti ka ug motestigo batok niya, dili ka namo patyon ug hatagan ka og bisan unsang posisyon nga gusto nimo.”

“Dili kaaway si Joseph Smith sa katawhan,” emosyonal nga miingon si Lyman. “Kon wala pa ko maminaw sa iyang tambag, bayolente unta kong nakigbatok ninyo sa wala pa ning panahona.”

“Dili ka masabtan nga klase sa tawo,” miingon si Moses. “Dunay court-martial nga ipahigayon karong gabii, ug motambong ka ba?”

“Dili, gawas kon pugson.”[17]

Gipabalik ni Moses si Lyman uban sa laing mga binilanggo, ug sa wala madugay gitigum ni Heneral Lucas sa korte. Pipila ka opisyal sa militia ang miapil, lakip na ni George Hinkle. Si Heneral Doniphan, ang bugtong abogado nga mitambong, misupak sa husay, mirason nga ang militia walay awtoridad nga hukman ang mga sibilyan sama ni Joseph.

Wala manumbaling kaniya, gipadayon ni Heneral Lucas ang husay ug gidali-dali ang hearing nga walay bisan usa sa mga binilanggo ang mitambong. Gusto ni George nga mopakita si Lucas og kalooy ngadto sa mga binilanggo, apan ang heneral misentensya hinoon kanila nga ipapusil tungod sa pagbudhi [treason]. Ang kadaghanan sa mga opisyal nga mitambong mipaluyo sa desisyon.[18]

Human sa husay, gisultihan ni Moses si Lyman bahin sa desisyon. “Gidesisyunan na ang imong kapalaran,” miingon siya.

Mitan-aw kaniya si Lyman nga wala makauyon. “Pusila ug dawata ang sangputanan,” miingon siya.[19]

Sa ulahing bahin nianang gabhiona, gimanduan ni Heneral Lucas si Heneral Doniphan sa pagmartsa kang Joseph ug sa ubang mga binilanggo ngadto sa sentro sa lungsod inig alas nuebe pagkasunod buntag ug patyon sila atubangan sa mga Santos. Nasuko pag-ayo si Doniphan.[20]

“Ipanghimaraut ko kon maapil ko sa bisan unsa nga pasidungog bahin niini, o sa kawalay dungog bahin niini,” gisultihan niya ang mga binilanggo sa pribadong paagi. Miingon siya nga nagplano siya nga paatrason ang iyang kasundalohan sa dili pa mosubang ang adlaw.[21]

Mipadala dayon siya og mensahe ngadto ni Heneral Lucas. “Usa kini ka pagpatay nga walay pulos. Dili ko motuman sa imong mando,” namahayag siya. “Kon patyon nimo kadtong mga tawhana, papanubagon ka nako sa atubangan sa hukmanan sa yuta, busa Dios ko tabangi ko!”[22]

Sama sa gisaad, ang mga pwersa ni Heneral Doniphan wala na pagkasunod buntag. Imbis nga patyon si Joseph ug ang ubang mga binilanggo, gimanduan ni Heneral Lucas ang iyang mga tawo sa pagkuyog kanila ngadto sa iyang punoang buhatan sa Lalawigan sa Jackson.[23]

Gilibutan sa armadong mga gwardiya, gikuyugan si Joseph agi sa naguba nga kadalanan sa Far West aron magkuha og mga gamit gikan sa iyang panimalay. Naghilak si Emma ug ang mga anak sa pag-abut niya, apan nahuwasan sila nga buhi pa gihapon siya. Nangamuyo si Joseph sa iyang mga gwardiya nga maistorya niya sa pribadong paagi ang iyang pamilya, apan mibalibad sila.

Mikupot og maayo si Emma ug ang mga bata ngadto niya, nga dili gustong malagyo. Gihulbot sa mga gwardiya ang ilang mga espada ug gipugos sila nga mopalayo. Ang singko anyos nga si Joseph mikupot og maayo sa iyang amahan. “Nganong dili man ka makauban namo?” nagbakho siya.[24]

Usa ka gwardiya ang mition sa iyang espada ngadto sa bata. “Pahawa diha, badlungon, o duslakon ka nako ron!”[25]

Balik ngadto sa gawas, gimartsa sa kasundalohan ang mga binilanggo agi sa pundok sa mga Santos ug gimanduan sila nga mosakay sulod sa usa ka giatupan nga karwahe. Gilibutan dayon sa militia ang karwahe, naghimo og usa ka ali sa armadong kalalakin-an tali sa mga Santos ug sa ilang mga lider.[26]

Samtang naghulat si Joseph nga modagan ang karwahe, nakadungog siya og pamilyar nga tingog ibabaw sa kasaba sa pundok sa katawhan. “Ako ang inahan sa propeta,” miingon si Lucy Smith. “Wala bay tarung nga tawo dinhi nga makatabang nako agi niining pundok sa katawhan!”

Ang baga nga tabon nga trapal nakapugong sa mga binilanggo nga makita ang gawas, apan sa atubangan sa karwahe, gipagawas ni Hyrum ang iyang kamot ubos sa tabon ug mikab-ot sa kamot sa iyang inahan. Ang mga gwardiya daling mimando nga paatrason siya, mihulga nga pusilon siya. Gibati ni Hyrum nga nabuhian niya ang kamot sa iyang inahan, ug morag hapit na molarga ang karwahe.

Niana gayung higayuna, si Joseph, kinsa didto sa likod sa karwahe, nakadungog og tingog sa pikas bahin sa trapal. “Mister Smith, ang imong inahan ug igsoong babaye ania dinhi.”

Gipagawas ni Joseph ang iyang kamot sa ilawom sa tabon ug nakahikap sa kamot sa iyang inahan. “Joseph,” nadunggan niya nga miingon siya, “Dili ko kaagwanta nga mobiya hangtud madungog nako ang imong tingog.”

“Panalanginan ka sa Dios, Mama,” miingon si Joseph, sa wala pa daling milarga ang karwahe ug midagan.[27]

Pipila ka gabii human niana, ang mga binilanggo naghigda sa salog sa usa ka balay nga hinimo sa kahoy didto sa Richmond, Missouri. Human sila madala ngadto sa Lalawigan sa Jackson, gi-display sila ni Heneral Lucas nga sama sa mga hayop sa wala pa siya momando nga ipadala sila ngadto sa Richmond alang sa usa ka legal nga bista [hearing].

Karon ang matag lalaki misulay nga matulog nga dunay tangkol [shackle] libut sa iyang buol-buol [ankle] ug usa ka bug-at nga kadena nga mihigot niya ngadto sa ubang mga binilanggo. Ang salog gahi ug bugnaw, ug ang kalalakin-an walay kalayo nga magpainit nila.[28]

Naghigda nga nagmata, naglain ang pamati ni Parley Pratt samtang ang ilang mga gwardiya nagsaysay og binastos nga mga istorya mahitungod sa paglugos ug pagpatay sa mga Santos. Gusto niyang mobarug ug mobadlong sa mga lalaki—aron mosulti og butang nga makapahunong nila sa pag-istoryahanay—apan nagpabilin siya nga hilum.

Sa kalit lang, nakadungog siya og mga kadena nga naglagatak sa iyang tupad samtang mibarug si Joseph. “Hilum, kamong mga banyaga sa impyerno!” misinggit ang propeta. “Sa ngalan ni Jesukristo, ako mobadlong kaninyo ug momando kaninyo sa paghilum! Dili ko mopuyo og dugang pa nga minuto ug maminaw niana nga pinulongan!”

“Ang nahadlok nga mga gwardiya mikupot sa ilang mga armas ug mihangad. Gibalusan sila og tutok ni Joseph, nga nagpakita og kahalangdon. “Hunong sa ingon nga sinultihan,” mimando siya, “o kamo o ako mamatay karon dayon!”

Nahilum ang lawak, ug ang mga gwardiya mipaubos sa ilang mga armas. Ang uban kanila nagpadaplin. Ang uban miduko sa kahadlok diha sa tiilan ni Joseph. Nagbarug ra gihapon ang propeta, nga makita nga kalma ug ligdong. Ang mga gwardiya nangayo kaniya og pasaylo ug nagpabilin nga hilum hangtud miabut ang mopuli kanila.[29]

Niadtong Nobyembre 12, 1838, si Joseph ug sobra sa saysenta ka laing mga Santos gidala ngadto sa hukmanan sa Richmond aron matino kon duna bay igong ebidensya nga husayon sila sa mga pasangil sa pagbudhi, pagpatay, pagsunog, pagpanulis, pagpanglungkab, ug pagpangawat. Ang huwes, nga si Austin King, ang modesisyon kon ang mga binilanggo pagahusayon ba.[30]

Ang bista milungtad og sobra sa duha ka semana. Ang nag-unang testigo [star witness] batok kang Joseph mao si Sampson Avard, kinsa nahimong lider sa Danite.[31] Atol sa pagsakop sa Far West, misulay si Sampson sa pag-ikyas ngadto sa Missouri, apan nadakpan siya sa militia ug mihulga nga pasakaan siya og kaso kon mobalibad siya sa pagtestigo batok sa mga binilanggo.[32]

Gusto nga moluwas sa iyang kaugalingon, nangangkon si Sampson nga tanan niyang gibuhat isip usa ka Danite gihimo ubos sa mga mando gikan ni Joseph. Mitestigo siya nga mituo si Joseph nga kabubut-on kadto sa Dios nga makig-away ang mga Santos alang sa ilang mga katungod batok sa mga gobyerno sa Missouri ug sa nasud.

Miingon usab si Sampson nga mituo si Joseph nga ang simbahan sama sa bato nga gihisgutan ni Daniel sa DaangTugon, nga mopuno sa yuta ug mosakop sa mga gingharian niini.[33]

Naalarma, si Judge King mikwestiyon kang Joseph mahitungod sa panagna ni Daniel, ug mipamatuod si Joseph nga mituo siya niini.

“Isulat kana,” gisultihan sa huwes ang iyang klerk. “Usa kini ka lig-ong ebidensya alang sa pagbudhi.”

Ang abogado ni Joseph misupak. “Judge,” miingon siya, “mas maayo kon imong hukman og pagbudhi ang Biblia.”[34]

Ang prosekusyon mitawag og sobra sa kwarenta ka saksi batok sa mga binilanggo, lakip na sa pipila ka kanhi mga lider sa simbahan. Nahadlok nga sila mismo pasakaan og kaso, sila si John Corrill, William Phelps, John Whitmer, ug uban pa mihimo og pakigsabut uban sa estado sa Missouri nga motestigo batok kang Joseph agig bugti sa ilang kaugalingong kagawasan. Ubos sa panumpa, ilang gihulagway ang mga krimen nga ilang nasaksihan panahon sa panagbangi, ug silang tanan mibasol kang Joseph.

Ang depensa sa mga Santos, sa samang higayon, naglangkob sa pipila ka saksi nga gamay ra ang nahimo aron mausab ang opinyon sa huwes. Ang ubang mga saksi makatestigo unta alang kang Joseph, apan gipangharas sila o gipanghadlok aron dili moadto sa hukmanan.[35]

Sa dihang nahuman na ang bista, lima ka Santos, lakip na ni Parley Pratt, ang gibilanggo didto sa Richmond aron hulaton ang paghusay sa mga pasangil sa pagpatay nga may kalabutan sa away didto sa Crooked River.

Kadtong nagpabilin—sila si Joseph ug Hyrum Smith, Sidney Rigdon, Lyman Wight, Caleb Baldwin, ug Alexander McRae—gibalhin ngadto sa usa ka bilanggoan sa usa ka lungsod nga gitawag og Liberty aron hulaton ang paghusay sa mga pasangil sa pagbudhi. Kon makonbikto, pagapatyon sila.[36]

Usa ka panday sa puthaw [blacksmith] ang mitangkol og dungan sa unom ka tawo ug gidala sila ngadto sa usa ka dakong karwahe. Ang mga binilanggo misakay ug milingkod sa sapnot nga kahoy, ang ilang ulo igo rang milapas sa ibabaw sa taas nga bongbong sa karwahe.

Ang biyahe milungtad og tibuok adlaw. Sa dihang miabut sila sa Liberty, ang karwahe miagi sa sentro sa lungsod, milabay sa balay-hukmanan, dayon paingon sa amihanang bahin ngadto sa usa ka gamay, hinimo sa bato nga bilanggoan. Ang pultahan abli, naghulat sa kalalakin-an sa bugnaw nga adlaw sa Disyembre.

Tagsa-tagsa, ang mga binilanggo nanaug sa karwahe ug misaka paingon sa entrada sa bilanggoan. Usa ka pundok sa kuryuso nga mga tawo ang miduol palibut kanila, nga naglaum nga makit-an ang mga binilanggo.[37]

Si Joseph mao ang katapusang tawo nga nanaug sa karwahe. Sa pag-abut niya sa pultahan, mitan-aw siya sa pundok sa katawhan ug miisa sa iyang kalo diha sa matinahurong pagtimbaya. Mitalikod dayon siya ug misulod sa ngitngit nga bilanggoan.[38]

Mubo nga mga Sulat

1. ◀ Gates, Lydia Knight’s History, 43–46.

2. ◀ Gates, Lydia Knight’s History, 47.

3. ◀ Samuel D. Lucas ngadto ni Lilburn W. Boggs, Nob. 2, 1838, Mormon War Papers, Missouri State Archives, Jefferson City; Ebenezer Robinson, “Items of Personal History of the Editor,” Return, Peb. 1890, 210.

4. ◀ Gentry ug Compton, Fire and Sword, 358–60.

5. ◀ Gates, Lydia Knight’s History, 47.

6. ◀ Samuel D. Lucas ngadto ni Lilburn W. Boggs, Nob. 2, 1838, Mormon War Papers, Missouri State Archives, Jefferson City.

7. ◀ Samuel D. Lucas ngadto ni Lilburn W. Boggs, Nob. 2, 1838, Mormon War Papers, Missouri State Archives, Jefferson City; Hyrum Smith, Testimony, Hulyo 1, 1843, 11, Nauvoo, IL, Records, Church History Library; Brigham Young, Testimony, Hulyo 1, 1843, [2], Nauvoo, IL, Records, Church History Library; Kimball, “History,” 94.

8. ◀ Gates, Lydia Knight’s History, 48–49.

9. ◀ Ebenezer Page, “For Zion’s Reveille,” Zion’s Reveille, Abr. 15, 1847, 55.

10. ◀ Kimball, “History,” [88].

11. ◀ Tan-awa sa Whitney, Life of Heber C. Kimball, 83.

12. ◀ Kimball, “History,” [88].

13. ◀ Gates, Lydia Knight’s History, 48; Hyrum Smith, Testimony, Hulyo 1, 1843, 13, Nauvoo, IL, Records, Church History Library.

14. ◀ Joseph Smith and Others to the Church and Edward Partridge, Mar. 20, 1839, 3, sa JSP, D6:362; Hyrum Smith, Testimony, Hulyo 1, 1843, 13, 24; Brigham Young, Testimony, Hulyo 1, 1843, [2], Nauvoo, IL, Records, Church History Library; “Part 3: 4 November 1838–16 April 1839,” sa JSP, D6:271–72. Hilisgutan: Mormon-Missouri War of 1838 [Gubat sa mga Mormon ug sa Missouri niadtong 1838]

15. ◀ Tan-awa sa “Mormonism,” United States’ Telegraph, Ago. 21, 1833, [2]; Hyrum Smith, Testimony, Hulyo 1, 1843, 13, Nauvoo, IL, Records, Church History Library; ug Samuel D. Lucas ngadto ni Lilburn W. Boggs, Nob. 2, 1838, Mormon War Papers, Missouri State Archives, Jefferson City.

16. ◀ Lyman Wight, Testimony, Hulyo 1, 1843, 20–21, 23, Nauvoo, IL, Records, Church History Library; Hyrum Smith, Testimony, Hulyo 1, 1843, 13, Nauvoo, IL, Records, Church History Library.

17. ◀ Lyman Wight, Testimony, Hulyo 1, 1843, 24, Nauvoo, IL, Records, Church History Library; “History of Lyman Wight,” LDS Millennial Star, Hulyo 22, 1865, 29:457.

18. ◀ Lyman Wight, Journal, sa History of the Reorganized Church, 2:260; “Part 3: 4 November 1838–16 April 1839,” sa JSP, D6:271; Hyrum Smith, Testimony, Hulyo 1, 1843, 13–14, Nauvoo, IL, Records, Church History Library; Eliza R. Snow to Isaac Streator, Peb. 22, 1839, photocopy, Church History Library; Alanson Ripley, Letter to the Editor, Times and Seasons, Ene. 1840, 1:37; tan-awa usab sa Baugh, Call to Arms, 150–51.

19. ◀ Lyman Wight, Testimony, Hulyo 1, 1843, 24, Nauvoo, IL, Records, Church History Library.

20. ◀ History of Caldwell and Livingston Counties, 137; Lyman Wight, Testimony, Hulyo 1, 1843, 24, Nauvoo, IL, Records, Church History Library; “History, of the Persecution,” Times and Seasons, Hulyo 1840, 1:130–31, sa JSP, H2:258.

21. ◀ Hyrum Smith, Testimony, Hulyo 1, 1843, 14, Nauvoo, IL, Records, Church History Library; History of Caldwell and Livingston Counties, 137; Rigdon, Appeal to the American People, 51.

22. ◀ History of Caldwell and Livingston Counties, 137; tan-awa usab sa Joseph Smith, Journal, Dis. 30, 1842, sa JSP, J2:198; ug Rigdon, “Lecture,” 59–60.

23. ◀ Joseph Smith, Journal, Dis. 30, 1842, sa JSP, J2:198.

24. ◀ Hyrum Smith, Testimony, Hulyo 1, 1843, 14–15, Nauvoo, IL, Records, Church History Library; Joseph Smith and Others to Edward Partridge and the Church, circa Mar. 22, 1839, sa JSP, D6:395; Doktrina ug mga Pakigsaad 122:6; Joseph Smith, Bill of Damages, Hunyo 4, 1839, [6], sa JSP, D6:502.

25. ◀ Joseph Smith, Journal, Dis. 30, 1842, sa JSP, J2:198; Joseph Smith, Bill of Damages, Hunyo 4, 1839, [6], sa JSP, D6:502; tan-awa usab sa Lyman Wight, Testimony, Hulyo 1, 1843, 26, Nauvoo, IL, Records, Church History Library.

26. ◀ Hyrum Smith, Testimony, Hulyo 1, 1843, 15, Nauvoo, IL, Records, Church History Library; Lucy Mack Smith, History, 1844–45, book 16, [3].

27. ◀ Lucy Mack Smith, History, 1844–45, book 16, [3]–[4]; Lucy Mack Smith, History, 1845, 280–81. Hilisgutan: Lucy Mack Smith

28. ◀ Hyrum Smith, Testimony, Hulyo 1, 1843, 15–16, 18, Nauvoo, IL, Records, Church History Library; Parley P. Pratt ngadto ni Willard Richards, Nob. 7, 1853, Deseret News, Nob. 12, 1853, [3].

29. ◀ Parley P. Pratt ngadto ni Willard Richards, Nob. 7, 1853, Deseret News, Nob. 12, 1853, [3]; Pratt, Autobiography, 228–30.

30. ◀ Hyrum Smith, Testimony, Hulyo 1, 1843, 18, Nauvoo, IL, Records, Church History Library; tan-awa usab sa “King, Austin Augustus,” Biographical Entry, Joseph Smith Papers website, josephsmithpapers.org. Hilisgutan: American Legal and Political Institutions [Legal ug Politikal nga mga Institusyon sa Amerika]

31. ◀ Transcript of Proceedings, Richmond, MO, Nob. 1838, State of Missouri v. Joseph Smith and Others for Treason and Other Crimes, sa State of Missouri, “Evidence”; “Part 3: 4 November 1838–16 April 1839,” sa JSP, D6:272–73; Madsen, “Joseph Smith and the Missouri Court of Inquiry,” 93–136; JSP, H2:167, note 140.

32. ◀ Document Containing the Correspondence, 90; Gentry ug Compton, Fire and Sword, 240, 408–9; Rigdon, Appeal to the American People, 66.

33. ◀ Sampson Avard, Testimony, Nob. 1838, [2]–[23], State of Missouri v. Joseph Smith and Others for Treason and Other Crimes, sa State of Missouri, “Evidence”; Document Containing the Correspondence, 97, 99.

34. ◀ Pratt, Autobiography, 230; Parley P. Pratt, Testimony, Hulyo 1, 1843, 8, Nauvoo, IL, Records, Church History Library.

35. ◀ Hyrum Smith, Testimony, Hulyo 1, 1843, 18–19, Nauvoo, IL, Records, Church History Library; LeSueur, “High Treason and Murder,” 7–13; Court Documents for State of Missouri v. Joseph Smith and Others for Treason and Other Crimes, sa State of Missouri, “Evidence”; Document Containing the Correspondence, 97–151.

36. ◀ Pratt, History of the Late Persecution, 55; tan-awa usab sa Document Containing the Correspondence, 150; ug State of Missouri, “Evidence,” [124]–[25].

37. ◀ Hyrum Smith, Testimony, Hulyo 1, 1843, 21, Nauvoo, IL, Records, Church History Library; Joseph Smith to Emma Smith, Dis. 1, 1838, sa JSP, D6:293–94; Littlefield, Reminiscences of Latter-day Saints, 79–80; “Jail, Liberty, Missouri,” Geographical Entry, Joseph Smith Papers website, josephsmithpapers.org.

38. ◀ Littlefield, Reminiscences of Latter-day Saints, 80. Hilisgutan: Liberty Jail [Bilanggoan sa Liberty]

Kapitulo 32

Bisan Tibuok Impyerno Maningkamot

Sa tunga-tunga sa Nobyembre 1838, ang mga Santos sa Far West nag-antus sa kagutom ug kalisud. Ang militia sa Missouri miguba sa mga panimalay ug mihurot sa kadaghanan sa mga suplay sa pagkaon sa siyudad. Ang nahabilin nga mga lagutmon sa mga umahan nikaging.[1]

Si Heneral John Clark, kinsa mipuli ni Heneral Lucas isip pangulo sa mga pwersa sa Missouri didto sa Far West, wala nay simpatiya sa mga Santos kay sa iyang gipulihan.[2] Giakusahan niya sila nga mao ang nagpasiugda ug wala motuman sa balaod. “Kamo ra ang nagdala niining kalisdanan sa inyong kaugalingon,” iya silang gisultihan, “pinaagi sa pagrebelde ug sa dili pagpaubos sa lagda.”

Kay ang tingtugnaw hapit na man moabut kanila, miuyon si Heneral Clark nga tugutang magpabilin ang mga Santos sa Far West hangtud sa tingpamulak. Apan gitambagan niya sila nga mobiya human niana. “Ayaw na gayud kamo pag-organisar sa inyong kaugalingon uban sa mga bishop ug mga presidente,” mipasidaan siya, “aron malikayan ang kasina sa mga tawo ug mapaubos ang inyong kaugalingon sa samang mga katalagman nga miabut kaninyo karon.”[3]

Ang kahimtang didto sa Hawn’s Mill mas grabe pa. Sa adlaw human sa masaker, gimanduan sa manggugubot nga panon ang mga Santos nga mobiya sa estado o pagapatyon. Si Amanda Smith ug ang ubang mga naluwas gustong mobiya, apan gikawat sa manggugubot nga panon ang mga kabayo, sinina, pagkaon, ug ubang mga suplay nga ilang gikinahanglan sa paghimo sa taas nga biyahe. Daghan sa mga samdan, sama sa anak nga lalaki ni Amanda nga si Alma, wala pa sa kondisyon nga mobalhin.[4]

Ang kababayen-an sa pinuy-anan [settlement] mipahigayon og mga miting sa pag-ampo, nangayo sa Ginoo nga ayuhon ang ilang mga samdan. Sa dihang nahibaloan sa mga sakop sa manggugubot nga panon ang mahitungod niining mga miting, gihulga nila nga puohon ang pinuy-anan kon magpadayon pa ang kababayen-an. Human niana, hilum nga nag-ampo ang kababayen-an, nga desperadong misulay nga dili makakuha og pagtagad sa ilang kaugalingon samtang nangandam sila nga mobiya.

Wala madugay, gibalhin ni Amanda ang iyang pamilya gikan sa ilang tolda ngadto sa usa ka kabin.[5] Samtang nagpadayon siya sa pagbangutan alang sa iyang bana ug anak nga lalaki nga gipatay, duna pa siyay upat ka gagmayng anak nga iyang atimanunon. Nabalaka siya mahitungod sa pagpabilin og dugay kaayo didto sa Hawn’s Mill samtang nagpaayo pa ang iyang anak nga lalaki. Apan bisan kon siya ug ang iyang mga anak makabiya, asa man sila moadto?

Usa kadto ka pangutana nga gipangutana sa mga Santos sa tibuok amihanang Missouri. Nahadlok sila nga ang militia mopatuman sa sugo sa gobernador bahin sa pagpatay kon dili sila mobiya sa tingpamulak. Apan kon walay mga lider nga mogiya kanila, wala silay ideya kon unsaon paghimo sa pagbiyahe pagawas sa Missouri—o kon asa magpundok sa higayon nga makagawas na sila.[6]

Samtang nangandam ang mga Santos sa pagbiya sa Far West, si Phebe Woodruff naghigda sa usa ka balay-abangan sa daplin sa dalan didto sa kasadpang bahin sa Ohio, nga nag-antus sa hilabihan nga kasakit sa ulo ug hilanat. Siya ug si Wilford nagbiyahe pakasadpan sulod sa duha ka bulan uban sa mga Santos sa Fox Islands, nga hinay nga miagi sa snow ug ulan aron makaabut sa Zion. Miataki ang sakit sa daghang bata, lakip na sa iyang anak nga babaye, nga si Sarah Emma.[7] Duha ka pamilya ang wala na miapil sa pundok, kay nakumbinser nga dili sila makaabut sa Zion nianang tingtugnaw.[8]

Sa wala pa mohunong sa balay-abangan, nag-antus na si Phebe sa matag higayon nga ang karwahe makaagi og libaungon nga dalan.[9] Human nga hapit na siya mohunong sa pagginhawa usa niana ka adlaw, gipahunong ni Wilford ang pundok aron maulian siya.

Sigurado si Phebe nga himatyon na siya. Gipanalanginan siya ni Wilford ug gisulayan ang tanan aron mawala ang iyang pag-antus, apan ang hilanat mas migrabe. Sa katapusan gitawag niya si Wilford ngadto sa iyang kiliran, mipamatuod bahin sa ebanghelyo ni Jesukristo, ug miawhag niya nga magbaton og hugot nga pagtuo sa panahon sa iyang mga pagsulay. Pagkasunod adlaw, ang iyang ginhawa mihunong na gayud, ug iyang gibati nga ang iyang espiritu mibiya na niya.[10]

Nagtan-aw siya samtang gitutokan ni Wilford ang iyang wala nay kinabuhi nga lawas. Nakita niya ang duha ka anghel nga misulod sa kwarto. Usa kanila ang misulti kaniya nga duna siyay pagpili nga himoon. Mahimo siyang mokuyog kanila aron mopahulay didto sa kalibutan sa mga espiritu o mobalik sa kinabuhi ug mag-antus sa mga pagsulay nga nagpaabut.

Nasayud si Phebe nga kon magpabilin siya, ang kinabuhi dili sayon. Ganahan ba siyang mobalik sa iyang kinabuhi nga puno sa kabalaka ug ugma nga walay kasiguroan? Nakita niya ang mga panagway nila ni Wilford ug Sarah Emma, ug ang iyang tubag daling miabut.

“Oo,” miingon siya, “Buhaton nako!”

Sa paghimo ni Phebe sa iyang desisyon, ang pagtuo ni Wilford nabag-o. Iyang gidihugan si Phebe og gipahinungod nga lana, mibutang sa iyang mga kamot diha sa iyang ulo, ug mibadlong sa gahum sa kamatayon. Sa dihang nahuman na siya, ang ginhawa ni Phebe mibalik. Gibuka niya ang iyang mga mata ug gitan-aw ang duha ka anghel nga mibiya sa kwarto.[11]

Balik ngadto sa Missouri, sila si Joseph, Hyrum, ug ubang mga binilanggo didto sa bilanggoan sa Liberty nagpunsisok, nga naningkamot nga mainitan. Ang gamay, umugon nga bartolina kasagaran anaa ubos sa yuta, gilibutan og mga bongbong nga bato ug kahoy nga upat ka pye ang gibag-on. Ang duha ka gagmayng mga bintana duol sa kisame nagtugot og kahayag apan gamay ra ang gikatabang aron mawagtang ang bahong angso nga bartolina. Mga nagtipun-og nga uhot diha sa salog nga bato nagsilbing mga higdaanan sa mga binilanggo, ug kon ang kalalakin-an desperado nang mokaon sa ngilngig nga mga pagkaon nga gihatag kanila, ang pagkaon usahay makapasuka nila.[12]

Gibisitahan ni Emma si Joseph sa sayong bahin sa Disyembre, nga mipahibalo sa balita mahitungod sa mga Santos didto sa Far West.[13] Samtang naminaw si Joseph sa mga istorya bahin sa ilang pag-antus, ang iyang kasuko niadtong mibudhi kaniya misamut. Midiktar siya og usa ka sulat ngadto sa mga Santos, mipanghimaraut sa pagtraydor niining kalalakin-an ug miawhag sa mga Santos nga magpadayon.

“Mabuhi pa gihapon ang Zion, bisan kon mora kini og patay,” iya silang gipasaligan. “Ang Dios mismo sa kalinaw magauban kaninyo ug maghimo og paagi aron makalingkawas kamo gikan sa kaaway sa inyong mga kalag.”[14]

Niadtong Pebrero 1839, ang asawa ni Hyrum, nga si Mary, ug ang iyang igsoon nga si Mercy mibisita sa mga binilanggo uban sa bag-ong natawo nga anak ni Hyrum, nga si Joseph F. Smith. Wala na makita ni Mary si Hyrum sukad sa wala pa siya manganak pagka-Nobyembre. Ang pagpanganak ug ang grabe kaayo nga katugnaw hapit mopugong kaniya aron makabiyahe ngadto sa Liberty. Apan gihangyo siya ni Hyrum nga moadto, ug wala siya mahibalo kon duna pa ba siyay laing kahigayunan nga makakita niya.[15]

Sulod sa bilanggoan, ang tigdumala sa bilanggoan miabli sa pultahan ug nanaug ang mga babaye ngadto sa bartolina aron magpabilin nianang gabhiona uban sa mga binilanggo. Gisira dayon niya ang pultahan ibabaw nila ug misiguro niini pinaagi sa dako nga kandado.[16]

Walay nakatulog og maayo nianang gabhiona. Ang makita sila si Joseph, Hyrum, ug ang ubang mga binilanggo—luya ug hugaw diha sa ilang naghuot nga nahimutangan—nakapakurat sa mga babaye.[17] Gikugos ni Hyrum ang iyang masuso nga anak ug hilum nga nakig-istorya ni Mary. Siya ug ang ubang mga binilanggo nabalaka. Ang tigdumala sa bilanggoan ug ang mga gwardiya kanunayng alerto, kay sigurado nga sila si Joseph ug Hyrum nagplano nga moeskapo.

Pagkasunod buntag, sila si Mary ug Mercy nanamilit sa mga binilanggo ug misaka pagawas sa bartolina. Samtang gipagawas sila sa mga gwardiya, ang mga bisagra sa pultahan miigot samtang gisira kini.[18]

Nianang tingtugnaw sa Far West, sila si Brigham Young ug Heber Kimball nakadawat og sulat gikan ni Joseph. “Ang pagdumala sa mga kalihokan sa simbahan gisangun na diha kaninyo, nga mao, ang Napulog Duha,” siya namahayag. Iya silang gisugo sa pagtudlo sa kinatigulangan sa orihinal nga mga apostoles nga mopuli kang Thomas Marsh isip presidente sa korum.[19] Si David Patten mao ang kinatigulangan, apan namatay siya human mapusili didto sa Crooked River, nagpasabut nga si Brigham, nga karon traynta y siyete anyos na, mao ang mangulo sa mga Santos pagawas sa Missouri.

Nagpatabang na si Brigham sa high council sa Missouri aron magpabiling hapsay ang simbahan ug mohimo og mga desisyon tungod kay wala man si Joseph.[20] Apan mas daghan pa ang kinahanglang buhaton.

Gihatagan ni Heneral Clark ang mga Santos hangtud sa tingpamulak aron mobiya sa estado, apan ang armado nga manggugubot nga panon nga karon magbahis-bahis sa siyudad, misaad nga patyon si bisan kinsa nga anaa pa gihapon didto sa katapusan sa Pebrero. Nangahadlok, daghang mga Santos nga dunay kwarta ang mipahawa dayon kutob sa mahimo, mibiya sa mga kabus nga moatiman sa ilang kaugalingon.[21]

Niadtong Enero 29, giawhag ni Brigham ang mga Santos didto sa Far West nga mopakigsaad nga motabang sa usag usa sa pagbakwit gikan sa estado. “Dili gayud kita mobiya sa mga kabus,” iya silang gisultihan, “hangtud nga luwas na sila gikan sa sugo sa pagpatay.”

Aron masiguro nga ang matag Santos naatiman, siya ug ang ubang mga lider sa Far West mitudlo og usa ka komitiba sa pito ka tawo nga modumala sa pagpabakwit.[22] Ang komitiba nangolekta og mga donasyon ug mga suplay alang sa mga kabus ug mihimo og mainampingong pagtimbang-timbang sa mga panginahanglan sa mga Santos. Pipila ka kalalakin-an ang mipili og mga agianan tabok sa estado, nga kasagaran nagpabilin sa naestablisar nga kadalanan ug naglikay sa mga dapit nga dili maayo og tinagdan sa mga Santos. Ang gipili nga mga ruta tanan nag-abut sa Suba sa Mississippi, ang silangang utlanan sa estado, nga 160 ka milya ang gilay-on.

Ang pagbiya pagawas sa Missouri, sa ilang pagtino, magsugod dayon.[23]

Sa sayong bahin sa Pebrero, mibiya si Emma sa Far West uban sa iyang upat ka anak—otso anyos nga si Julia, sais anyos nga si Joseph III, dos anyos nga si Frederick, ug pito ka bulan nga si Alexander.[24] Hapit tanan nga gipanag-iya niya ug ni Joseph gikawat o gibiyaan didto sa Far West, mao nga mibiyahe siya uban sa mga higala nga misuplay og karwahe ug mga kabayo alang sa pagbiyahe. Gidala usab niya ang importante nga mga papeles ni Joseph.[25]

Mibiyahe ang pamilya tabok sa mikaging nga yuta sa Missouri sulod sa sobra sa usa ka semana. Sa pagpadulong, usa sa ilang mga kabayo ang namatay. Sa dihang miabut sila sa Mississippi, ilang nabantayan nga ang grabe ka bugnaw nga tingtugnaw nakahimo og tibuok nga ice tabok sa lapad nga suba. Walay mga barko nga nagdagan, apan igo lang gayud ang gibag-on sa ice nga makatabok ang grupo nga maglakaw.

Nagkugos nila ni Frederick ug Alexander, mitabok si Emma diha sa ice. Ang gamayng bata nga si Joseph mikupot sa usa ka bahin sa iyang sayal samtang nagkupot si Julia diha sa laing bahin. Silang tulo mainampingong mitabok sa dangug nga agianan hangtud nga nakaabut ra gayud sa layo nga daplin sa suba.[26]

Luwas na sa gawas sa Missouri, nabantayan ni Emma ang mga tawo sa duol nga lungsod sa Quincy, Illinois, nga mas mabination kay sa iyang gilauman. Mitabang sila sa mga Santos sa pagtabok sa dunay ice nga suba, midonar og pagkaon ug sinina, ug misuplay og kapasilungan ug katrabahuan alang niadtong labing nanginahanglan.[27]

“Buhi pa gihapon ko ug andam gihapon nga mag-antus pa og dugang, kon kini ang kabubut-on sa Dios nga akong himoon, alang sa imong kaayohan,” misulat siya sa iyang bana sa wala madugay human sa ilang pag-abut. Maayo ra man usab ang mga bata, gawas nga si Frederick nasakit.

“Walay usa gawas sa Dios ang nasayud sa mga pamalandong sa akong hunahuna ug sa mga pagbati sa akong kasingkasing,” namahayag siya, “sa dihang gibiyaan nako ang atong balay ug panimalay ug hapit tanan nga atong gipanag-iya, gawas sa atong gagmayng mga anak, ug mibiyahe pagawas sa estado sa Missouri, nga mibiya nimo nga natanggong nianang mingaw nga bilanggoan.”

Sa gihapon, misalig siya sa balaanong kaangayan ug naglaum alang sa mas maayong mga adlaw. “Kon ang Dios dili morekord sa atong mga pag-antus ug manimalus niadtong nakasala kanato,” miingon siya, “Nan nasayop ko.”[28]

Samtang miikyas ang mga Santos sa Missouri, ang samad ni Alma Smith nakapugong gihapon sa iyang pamilya nga makabiya sa Hawn’s Mill. Giatiman ni Amanda ang iyang anak, nga nagpadayon sa pagsalig nga ang Ginoo moayo sa iyang bat-ang.

““‘Sa imong hunahuna makahimo kaha ang Ginoo, Mama?” Gipangutana siya ni Alma usa ka adlaw niana.

“Oo, akong anak,” miingon siya. “Iyang gipakita kanako kanang tanan pinaagi sa panan-awon.”[29]

Sa wala madugay, ang manggugubot nga panon duol sa pinuy-anan mas nagkapintas ug mitakda og tagal alang sa pagbiya sa mga Santos. Sa dihang miabut kanang adlawa, wala pa gihapon maayo ang samad sa bat-ang ni Alma, ug mibalibad si Amanda nga mobiya. Nahadlok, ug nangandoy nga mag-ampo og kusog, mitago siya sa pundok sa mga uhot sa mais ug nangayo sa Ginoo og kalig-on ug panabang. Sa dihang nahuman na siya sa iyang pag-ampo, usa ka tingog ang nag-istorya niya, nga nagsubli og pamilyar nga linya gikan sa usa ka himno:

Ang kalag nga diha kang Jesus misalig,

Dili ko buot, nga sa kaaway mokabig;

Kanang kalag, bisan tibuok impyerno maningkamot sa pag-uyog,

Ako dili, dili gayud, mobiya![30]

Ang mga pulong nakapalig-on kang Amanda, ug mibati siya nga morag walay makapasakit kaniya.[31] Wala madugay human niana, samtang nagsag-ub siya og tubig gikan sa sapa, nakadungog siya sa iyang mga anak nga misinggit diha sa balay. Nalisang, midali siya pagdagan ngadto sa pultahan—ug nakita si Alma nga nagdagan-dagan libut sa kwarto.

“Maayo na ko, Ma, maayo na ko!” mihilak siya. Usa ka flexible cartilage ang naporma agig hulip sa iyang bat-ang, nga nagtugot kaniya nga makalakaw.

Kay makabiyahe na man si Alma, gipundok ni Amanda ang iyang pamilya, miadto sa panimalay sa taga-Missouri kinsa mikawat sa iyang kabayo, ug miingon nga kuhaon niya ang hayop. Iyang giingnan si Amanda nga makuha niya kini og balik kon mobayad siya og lima ka dolyar aron mabayran siya sa iyang pagpakaon niini.

Mibaliwala kaniya, miadto si Amanda sa nataran, mikuha sa iyang kabayo, ug mipadulong sa Illinois uban sa iyang mga anak.[32]

Kay daghan nang mga Santos ang mibiya sa Far West kada adlaw, nabalaka si Drusilla Hendricks nga siya ug ang iyang pamilya mabiyaan. Si Isaac Leany, usa ka kaubang Santos nga napusilan og kaupat ka higayon didto sa Hawn’s Mill, mipasalig kaniya nga dili sila pasagdan. Apan wala masayud si Drusilla kon unsaon pagbiyahe sa iyang bana.

Naparalisar pa gihapon si James tungod sa samad sa iyang liog didto sa Crooked River. Sa dihang nahuman na ang away, nakit-an siya ni Drusilla nga nagbuy-od kauban sa samdan nga mga kalalakin-an diha sa panimalay sa usa ka silingan. Bisan kon napuno sa kaguol, gipakalma niya ang iyang kaugalingon, gidala pauli sa panimalay si James, ug misulay og pipila ka pamaagi nga mahibalik ang pagbati sa iyang mga bukton. Morag walay nakatabang.

Sa mga semana human sa pagsurender sa Far West, iyang gibaligya ang ilang yuta ug nagtrabaho aron makakwarta alang sa pagbalhin ngadto sa silangan, nakakwarta og igo nga ikapalit og pipila ka suplay ug gamayng karwahe, apan dili pundok sa mga hayop nga makabira niini.

Kay walay paagi nga mobira sa iyang karwahe, nasayud si Drusilla nga matanggong sila sa Missouri. Nalihok na ni James ang iyang mga abaga ug mga paa human makadawat og panalangin sa priesthood, apan dili siya makalakaw og layo kaayo. Aron luwas siyang makagawas sa estado, nagkinahanglan siya og pundok sa mga hayop.

Kay ang tagal sa pagbakwit nagkaduol na, mas nahadlok si Drusilla. Nakadawat na siya og sugod sa mga hulga gikan sa manggugubot nga panon, nga nagpasidaan niya nga moabut sila aron patyon ang iyang bana.

Usa ka gabii, samtang nagpasuso sa bata si Drusilla diha sa higdaanan tupad ni James, nakadungog siya og iro nga nagpaghut sa gawas. “Mama!” mihilak si William, ang iyang kinamagulangang anak. “Nagpadulong na ang manggugubot nga panon!” Pagkataud-taud nakadungog sila og pagdukdok sa pultahan.

Nangutana si Drusilla kon si kinsa ang anaa didto. Usa ka tingog sa gawas ang miingon nga wala siyay labut ug mihulga nga gub-on ang pultahan kon dili niya kini ablihan. Giingnan ni Drusilla ang usa sa iyang mga anak nga ablihan ang pultahan, ug wala madugay napuno ang kwarto og armadong kalalakin-an nga nagsul-ob og dili tinuod nga mga bungot aron matago ang ilang mga nawong.

“Barug,” gimanduan nila si Drusilla.

Kay nahadlok nga patyon sa kalalakin-an si James kon mobiya siya sa iyang kiliran, wala molihok si Drusilla. Usa ka lalaki ang mibira og kandila gikan sa duol nga lamesa ug nagsugod sa pagpangita diha sa balay. Miingon ang manggugubot nga panon nga nangita sila og usa ka Danite diha sa dapit.

Nangita sila diha sa ilawom sa higdaanan ug sa likod sa balay. Dayon gibira nila ang habol ni James ug misulay sa pagpangutana niya, apan luya kaayo siya aron sa pagsulti og daghan. Sa dili kaayo hayag nga suga, makita siya nga luya ug luspad.

Nangayo og tubig ang manggugubot nga panon, ug gisultihan sila ni Drusilla kon asa sila makakita niini. Samtang nanginom ang kalalakin-an, ilang gibalahan ang ilang mga pusil. “Andam na ang tanan,” usa kanila miingon.

Gitan-aw ni Drusilla ang kalalakin-an nga mibutang sa ilang mga tudlo sa mga gatilyo sa ilang mga pusil. Mibarug sila, ug nangandam na si Drusilla sa iyang kaugalingon alang sa buto-buto. Nagpabilin ang kalalakin-an sulod sa usa ka minuto, dayon migawas sila ug nanglakaw.

Wala madugay human niana, usa ka doktor ang naluoy kang James ug mitambag kang Drusilla kon unsaon pagtabang kaniya. Sa hinay-hinay nakabaton si James og kusog. Ang ilang higala nga si Isaac nakakita usab og yugohan sa mga baka alang sa pamilya.

Kadto ra ang ilang gikinahanglan aron makabiya sa Missouri hangtud sa hangtud.[33]

Sa dihang miabut sila si Wilford ug Phebe Woodruff didto sa Illinois uban sa Fox Islands branch, nahibaloan nila ang pagpapahawa sa mga Santos gikan sa Missouri. Sa tunga-tunga sa Marso, samtang mas daghang miyembro sa simbahan ang mipuyo sa Quincy, ang mga Woodruff mibiya paingon sa alegre nga lungsod sa may suba aron mahiusa pag-usab uban sa mga Santos ug mahimamat ang mga lider sa simbahan.[34]

Si Edward Partridge, kinsa nag-antus sulod sa mga semana didto sa bilanggoan sa Missouri sa wala pa pagawasa, mitabang sa pagpangulo sa simbahan sa Quincy bisan pa man sa iyang huyang nga panglawas. Si Heber ug ang ubang senior nga mga lider, sa samang higayon, nagdumala gihapon sa pagpabakwit gikan sa Missouri.[35]

Nakit-an nila ni Wilford ug Phebe si Emma ug ang iyang mga anak nga nagpuyo sa panimalay nila ni Sarah ug John Cleveland, usa ka lokal nga huwes. Nakita usab nila nga ang mga ginikanan sa propeta ug mga igsoon nagpuyo na karon diha ug sa palibut sa Quincy, sama nila ni Brigham ug Mary Ann Young ug nila ni John ug Leonora Taylor.[36]

Pagkasunod adlaw, gipahibalo ni Brigham nga ang komitiba sa pagpabakwit didto sa Far West nagkinahanglan og kwarta ug mga pundok sa mga hayop aron sa pagtabang sa singkwenta ka kabus nga mga pamilya nga makabiya sa Missouri. Bisan kon ang mga Santos mismo sa Quincy mga kabus, gihangyo niya sila sa pagpadangat sa kamot sa gugmang putli niadtong kinsa mas naglisud pa. Agig tubag, midonar ang mga Santos og singkwenta ka dolyar ug pipila ka pundok sa mga hayop.[37]

Miadto si Wilford sa daplin sa Suba sa Mississippi pagkasunod adlaw aron bisitahan ang usa ka kampo sa bag-ong nangabut nga mga miyembro sa simbahan. Ang adlaw bugnaw ug giulan, ug ang mga refugee nagpunsisok diha sa lapok, gikapoy ug gigutom.[38] Bisan kon mabination ang mga tawo sa Quincy kaniadto pa, nasayud si Wilford nga sa dili madugay magkinahanglan ang mga Santos og usa ka dapit nga ila nang kaugalingon.

Swerte lang, si Bishop Partridge ug ang uban nakig-istorya sa usa ka tawo nga ginganlan og Isaac Galland, kinsa gustong mobaligya kanila og humok ug tubigon nga dapit diha sa likuanan sa suba sa amihanang bahin sa Quincy. Dili kadto mao ang yuta sa gatas ug dugos nga ilang gipanglantawan alang sa Zion, apan andam na kadto ug makahatag og bag-ong dapit nga kapundukan alang sa mga Santos.[39]

Mubo nga mga Sulat

1. ◀ Joseph Smith History, 1838–56, volume C-1, 856–57; Greene, Facts Relative to the Expulsion, 13–14; “History, of the Persecution,” Times and Seasons, Sept. 1840, 1:161–62, sa JSP, H2:272–73.

2. ◀ John B. Clark ngadto ni Lilburn W. Boggs, Nob. 10, 1838, Mormon War Papers, Missouri State Archives, Jefferson City; tan-awa usab sa Esplin, “Emergence of Brigham Young,” 348.

3. ◀ “Speech of General Clarke,” Nob. 6, 1838, sa Joseph Smith Letterbook 2, [i]–1; Greene, Facts Relative to the Expulsion, 26–27; tan-awa usab sa John B. Clark, Report ngadto ni Lilburn W. Boggs, Jefferson City, MO, Nob. 29, 1838, Mormon War Papers, Missouri State Archives, Jefferson City. Ang nag-unang mga kopya sa diskurso ni John B. Clark mao ang “Ayaw na gayud pag-organisar sa inyong kaugalingon uban sa mga bishop, mga presidente, ubp.”

4. ◀ Smith, Notebook, 14–15; “Amanda Smith,” Woman’s Exponent, Mayo 15, 1881, 9:189.

5. ◀ Tullidge, Women of Mormondom, 129; “Amanda Smith,” Woman’s Exponent, Mayo 15, 1881, 9:189.

6. ◀ Tan-awa sa Hartley, “Saints’ Forced Exodus from Missouri,” 347–90.

7. ◀ Woodruff, Journal, Okt. 1, 27, ug 31, 1838; Historical Department, Journal History of the Church, Okt. 9, 1838.

8. ◀ Woodruff, Journal, Nob. 3, 7, 9, ug 16, 1838.

9. ◀ Woodruff, Journal, Nob. 23–30, 1838; Historical Department, Journal History of the Church, Okt. 9, 1838.

10. ◀ Woodruff, Journal, Dis. 1–2, 1838; Historical Department, Journal History of the Church, Okt. 9, 1838.

11. ◀ Historical Department, Journal History of the Church, Okt. 9, 1838. Hilisgutan: Healing [Pag-ayo]

12. ◀ “Clay County, Missouri,” Historical Record, Dis. 1888, 7:670; “Liberty Jail,” history.lds.org; Joseph Smith to Isaac Galland, Mar. 22, 1839, sa JSP, D6:380; Joseph Smith to Emma Smith, Abr. 4, 1839, sa JSP, D6:403; Hyrum Smith, Testimony, Hulyo 1, 1843, 21–22; Lyman Wight, Testimony, Hulyo 1, 1843, 30–31, Nauvoo, IL, Records, Church History Library; Bray, “Within the Walls of Liberty Jail,” 258–59. Hilisgutan: Liberty Jail [Bilanggoan sa Liberty]

13. ◀ History of the Reorganized Church, 2:309.

14. ◀ Joseph Smith to the Church in Caldwell County, MO, Dis. 16, 1838, sa JSP, D6:294–310.

15. ◀ Hyrum Smith Family Bible; History of the Reorganized Church, 2:315; Thompson, Autobiographical Sketch, 3–4.

16. ◀ History of the Reorganized Church, 2:315; Thompson, Autobiographical Sketch, 2, 4.

17. ◀ “Recollections of the Prophet Joseph Smith,” Juvenile Instructor, Hulyo 1, 1892, 27:398.

18. ◀ Thompson, Autobiographical Sketch, 4; “Recollections of the Prophet Joseph Smith,” Juvenile Instructor, Hulyo 1, 1892, 27:398.

19. ◀ Joseph Smith and Others to Heber C. Kimball and Brigham Young, Ene. 16, 1839, sa JSP, D6:310–16. Hilisgutan: Quorum of the Twelve [Korum sa Napulog Duha]

20. ◀ Minute Book 2, Dis. 13, 1838.

21. ◀ Albert P. Rockwood to “Dear Beloved Father,” Ene. 1839, sa Jessee ug Whittaker, “Albert Perry Rockwood Journal,” 34; Joseph Smith and Others to Heber C. Kimball and Brigham Young, Ene. 16, 1839, sa JSP, D6:310–16.

22. ◀ Far West Committee, Minutes, Ene. 29 ug Peb. 2, 1839; Joseph Smith History, 1838–56, volume C-1, 881–83.

23. ◀ Huntington, Diary and Reminiscences, 45; Joseph Smith History, 1838–56, volume C-1, 884; Hartley, “Saints’ Forced Exodus from Missouri,” 347–90.

24. ◀ Sa usa ka Marso 22, 1839, nga sulat ngadto ni Isaac Galland, nagpasabut si Joseph Smith ngadto sa “lima ka anak.” Ang ikalima nga anak mao si Johanna Carter, usa ka ilo nga mga kinse anyos na niadtong 1839. Dunay pipila ka ebidensya nga si Johanna nag-istar uban sa mga Smith didto sa Far West ug kuyog gihapon siya ni Emma Smith didto sa Quincy; gihisgutan na usab ni Joseph si Johanna apil sa iyang mga anak sa usa ka Abril 4, 1839, nga sulat ngadto ni Emma. (Joseph Smith to Isaac Galland, Mar. 22, 1839, sa JSP, D6:382; Joseph Smith to Emma Smith, Abr. 4, 1839, sa JSP, D6:404; tan-awa usab sa JSP, D6:382, note 674; 404, note 817.)

25. ◀ Joseph Smith History, 1838–56, volume C-1, 884; Mary Audentia Smith Anderson, “Memoirs of President Joseph Smith,” Saints’ Herald, Nob. 6, 1934, 1416; Cooper, “Spiritual Reminiscences.—No. 2,” 18. Hilisgutan: Emma Hale Smith

26. ◀ Joseph Smith History, 1838–56, volume C-1, 885; Mary Audentia Smith Anderson, “Memoirs of President Joseph Smith,” Saints’ Herald, Nob. 6, 1934, 1416; tan-awa usab sa Cooper, “Spiritual Reminiscences.—No. 2,” 18.

27. ◀ Leonard, Nauvoo, 33; Hartley, “Winter Exodus from Missouri,” 18; Bennett, “Study of the Mormons in Quincy,” 103–18.

28. ◀ Emma Smith to Joseph Smith, Mar. 7, 1839, sa JSP, D6:339–40.

29. ◀ Tullidge, Women of Mormondom, 128–29.

30. ◀ Collection of Sacred Hymns, 112; tan-awa usab sa “Unsa Kalig-on ang Tukuranan,” Mga Himno ug mga Awit sa mga Bata, nu. 6. Ang istorya ni Amanda Barnes Smith diha sa Tullidge’s Women of Mormondom dunay bag-ong kausaban sa mga pulong sa teksto sa himno: “Kanang kalag nga diha kang Jesus misalig, Ako dili, dili gayud buot nga sa kaaway mokabig.”

31. ◀ Tullidge, Women of Mormondom, 129–30.

32. ◀ Smith, Notebook, 25; Tullidge, Women of Mormondom, 128, 131–32; “Amanda Smith,” Woman’s Exponent, Mayo 15, 1881, 9:189; Baugh, “Rare Account of the Haun’s Mill Massacre,” 168; Baugh, “I’ll Never Forsake,” 338. Hilisgutan: Amanda Barnes Smith

33. ◀ Hendricks, Reminiscences, 20–22.

34. ◀ Woodruff, Journal, Mar. 13–16, 1839; tan-awa usab sa Woodruff, Journal, Sept. 12 and 25, 1838; Okt. 1, 1838. Hilisgutan: Quincy, Illinois, Settlement [Quincy, Illinois, Pinuy-anan]

35. ◀ Hartley, “Saints’ Forced Exodus from Missouri,” 347–90; Edward Partridge to Joseph Smith and Others, Mar. 5, 1839, sa JSP, D6:326–31.

36. ◀ Edward Partridge to Joseph Smith and Others, Mar. 5, 1839, sa JSP, D6:329; Woodruff, Journal, Mar. 16, 1839.

37. ◀ Woodruff, Journal, Mar. 17–18, 1839; Joseph Smith History, 1838–56, volume C-1, 898–99.

38. ◀ Woodruff, Journal, Mar. 18, 1839.

39. ◀ Joseph Smith History, 1838–56, volume C-1, 884, 888, 891–92, 894. Hilisgutan: Gathering of Israel [Pagpundok sa Israel]

Kapitulo 33

O Dios, Hain Ba Ikaw?

Hinay nga milabay ang mga adlaw alang sa mga binilanggo sa bilanggoan sa Liberty. Atol sa ilang unang mga bulan sa bilanggoan, kasagaran makadawat sila og mga pagbisita gikan sa pamilya ug mga higala nga nagdala og mabinationg mga pulong, sinina, ug pagkaon. Apan sa katapusan sa tingtugnaw, ang gidaghanon sa mga sulat ug mahigalaong mga bisita ngadto sa bilanggoan grabe nga mius-os samtang ang mga Santos miikyas ngadto sa Illinois, nga mibiya sa mga binilanggo nga mibati og dugang pag-inusara.[1]

Niadtong Enero 1839 misulay sila sa pag-apelar sa ilang kaso ngadto sa huwes sa lalawigan, apan si Sidney Rigdon lamang, kinsa grabe nga nasakit, ang gibuhian pinaagi sa pagpiyansa. Ang nahabilin—sila si Joseph, Hyrum, Lyman Wight, Alexander McRae, ug Caleb Baldwin—mibalik sa ilang bartolina aron hulaton ang husay sa tingpamulak.[2]

Ang kinabuhi sa bilanggoan nakaapekto kaayo ni Joseph. Ang mga manghagit [heckler] moli-li sa gialihan og puthaw nga mga bintana aron magbinuang og tutok o mosinggit og binastos ngadto niya. Siya ug ang ubang mga binilanggo kasagaran adunay gamay ra gayud kaayong pan nga hinimo sa mais nga kaunon. Ang uhot nga ilang gigamit aron kahigdaan sukad sa Disyembre pa nahanig na ug dili na makahatag og kakomportable. Kon magdagkot sila og kalayo aron mainitan ang ilang kaugalingon, mapuno ang bartolina og aso ug makapalisud nila sa pagginhawa.[3]

Kay ang ilang petsa nga mopakita ngadto sa korte nagsingabut na man, ang kada usa nasayud nga dako gayud og kahigayunan nga makonbikto pinaagi sa may pagpihig nga hukmanan ug pagapatyon sila. Sobra sa kausa nga misulay sila nga moikyas, apan masakpan sila sa mga gwardiya sa matag higayon.[4]

Sukad nadawat ang iyang balaanong tawag, mipadayon si Joseph bisan nakasinati og pagsupak, naningkamot sa pagtuman sa Ginoo ug sa pagpundok sa mga Santos. Apan, bisan kon milambo pa ang simbahan sulod sa katuigan, morag nag-ung-ong na kini karon sa pagkahugno.

Gipapahawa sa manggugubot nga panon ang mga Santos pagawas sa Zion sa Jackson County. Ang panagsumpaki tali sa mga miyembro sa simbahan sa Kirtland mibahin niini ug mibutang sa templo diha sa mga kamot sa mga giutangan. Ug karon, human sa makalilisang nga gubat batok sa ilang mga silingan, ang mga Santos nagkatibulaag diha sa silangang bahin sa daplin sa Suba sa Mississippi, nawad-an og kadasig ug walay panimalay.

Kon gipasagdan lang unta sila sa katawhan sa Missouri, naghunahuna si Joseph, wala untay lain kon dili kalinaw ug kahilum diha sa estado. Ang mga Santos maayong mga tawo nga nahigugma sa Dios. Dili sila angayang guyuron gikan sa ilang mga panimalay, bun-ugon, ug pasagdan nga mamatay.[5]

Ang kawalay kaangayan nakapasuko ni Joseph. Sa Daang Tugon, ang Ginoo kasagaran miluwas sa Iyang katawhan gikan sa kakuyaw, mibuntog sa ilang mga kaaway pinaagi sa kalig-on sa Iyang bukton. Apan karon, sa dihang ang mga Santos gihulga nga patyon, wala Siya manginlabut.

Ngano man?

Nganong ang usa ka mahigugmaong Langitnong Amahan motugot man sa daghan kaayong inosente nga kalalakin-an, kababayen-an, ug kabataan nga mag-antus samtang kadtong mipapahawa kanila gikan sa ilang mga panimalay, nangawat sa ilang mga yuta, ug nakahimo og dili mahulagway nga kabangis batok nila nahimong gawasnon ug wala masiluti? Nganong gitugutan man niya ang Iyang matinud-anong mga sulugoon nga magpuyo sa daw impyerno nga bilanggoan, nga layo sa ilang mga minahal sa kinabuhi? Unsa may katuyoan sa pag-abandonar sa mga Santos sa panahon mismo nga mas nagkinahanglan sila Kaniya?

“O Dios, hain ba ikaw?” Si Joseph mituaw. “Hangtud kanus-a ikaw mogamit sa imong kamot?”[6]

Samtang si Joseph nakigbisog uban sa Dios, ang mga apostoles sa Quincy dunay importante—ug lagmit makahulga sa kinabuhi—nga desisyon nga pagahimoon. Sa miaging tuig, gisugo sila sa Ginoo nga magpundok didto sa luna sa templo sa Far West inig Abril 26, 1839, diin kinahanglan silang magpadayon sa pagpahimutang sa pundasyon sa templo ug dayon mobiya alang sa laing misyon ngadto sa England. Kay ang gitakda nga petsa kapin na man lang sa usa ka bulan, miinsister si Brigham Young nga ang mga apostoles mobalik ngadto sa Far West ug tumanon gayud kon unsay gisugo sa Ginoo.

Ang pipila ka lider sa simbahan didto sa Quincy nagtuo nga dili na kinahanglang tumanon sa mga apostoles ang pinadayag ug naghunahuna nga binuang ang mobalik sa usa ka dapit diin ang manggugubot nga panon nanumpa nga patyon ang mga Santos. Sigurado, nangatarungan sila, nga ang Ginoo wala magpaabut nga ilang irisgo ang ilang kinabuhi nga mobiyahe og gatusan ka milya ngadto sa teritoryo sa kaaway ug pabalik nga gikinahanglan man kaayo sila didto sa Illinois.[7]

Gawas pa, ang ilang korum nagkagubot. Sila si Thomas Marsh ug Orson Hyde nag-apostasiya, si Parley Pratt nabilanggo, ug sila si Heber Kimball ug John Page anaa pa gihapon sa Missouri. Ang labing bag-ong natawag nga mga apostoles, sila si Wilford Woodruff, Willard Richards, ug ang ig-agaw ni Joseph nga si George A. Smith, wala pa gani maordinahi, ug si Willard nagsangyaw sa ebanghelyo didto sa England.[8]

Apan si Brigham mibati nga anaa sa ilang gahum nga maghimamat sa Far West sigun sa gisugo sa Ginoo, ug kinahanglan nilang sulayan ang pagtuman niini.

Gusto niya nga ang mga apostoles diha sa Quincy magkahiusa sa ilang desisyon. Sa paghimo sa biyahe, kinahanglan nilang biyaan ang ilang mga pamilya sa usa ka panahon nga ang umaabut sa simbahan dili sigurado. Kon ang mga apostoles madakpan o mapatay, ang ilang mga asawa ug mga anak kinahanglang moatubang sa mga pagsulay nga mag-inusara.

Kay nasayud kon unsa kadto kaimportante, sila si Orson Pratt, John Taylor, Wilford Woodruff, ug George A. Smith miuyon nga mobuhat bisan unsay gikinahanglan aron matuman ang sugo sa Ginoo.

“Namulong na ang Ginoong Dios,” miingon si Brigham human nila mahimo ang ilang desisyon. “Ato kining katungdanan ang pagtuman ug itugyan ang unsay mahitabo diha sa Iyang mga kamot.”[9]

Balik ngadto sa bilanggoan sa Liberty, ang kabalaka alang sa mga Santos ug ang kadautan nga gibuhat ngadto kanila maoy miokupar sa hunahuna ni Joseph. Sa gabii sa Marso 19, nakadawat siya og mga sulat gikan ni Emma, sa iyang igsoon nga si Don Carlos, ug ni Bishop Partridge.[10] Ang mga sulat nakapadasig og gamay kaniya ug sa ubang mga binilanggo, apan dili siya makalimot nga natanggong siya sa usa ka hugaw nga bartolina samtang ang mga Santos nagkatibulaag ug nagkinahanglan og tabang.

Sa adlaw human miabut ang mga sulat, si Joseph nagsugod paghimo og duha ka sulat ngadto sa mga Santos, mipaambit sa iyang hunahuna sa paagi nga wala pa gayud niya mahimo pinaagi sa pagsulat. Nagdiktar ngadto sa usa ka kaubang binilanggo, nga nagsilbing tigsulat, misulay ang propeta sa pagsuporta sa mga Santos diha sa ilang kasagmuyo.

“Kada matang sa pagkadautan ug kapintas nga gibuhat ngari kanato,” mipasalig siya kanila, “mobugkos na hinoon sa atong mga kasingkasing ug mosilyo niini diha sa gugma.”[11]

Apan dili niya mabaliwala ang mga bulan sa pagpanggukod nga mibutang kanila sa ilang desperadong kahimtang. Mireklamo siya batok kang Gobernador Boggs, sa militia, ug niadtong midagmal sa mga Santos. “Himoa nga mapukaw ang imong kasuko batok sa among mga kaaway,” mituaw siya ngadto sa Ginoo diha sa pag-ampo, “ug, sa kaligutgut sa imong kasingkasing, uban sa imong espada ipanimalos kami sa mga kadautan nga gibuhat ngari kanamo!”[12]

Hinoon, nasayud si Joseph, nga ang ilang mga kaaway dili lamang mao ang sad-an. Ang ubang mga Santos, lakip na ang ubang mga lider sa simbahan, misulay sa pagtabon sa ilang mga sala, mitagbaw sa ilang garbo ug ambisyon, ug migamit og pwersa aron mapugos ang uban nga motuman kanila. Ilang giabusaran ang ilang gahum ug posisyon taliwala sa mga Santos.

“Kita nakakat-on pinaagi sa makapasubo nga kasinatian,” miingon si Joseph ubos sa inspirasyon, “nga kini mao ang kinaiyahan ug pamaagi sa hapit tanan nga mga tawo, sa diha nga sila makakuha og gamay nga pagtugot, ingon sa ilang gituohan, sila dayon mosugod sa paghimo og dili matarung nga kamandoan.”[13]

Ang matarung nga mga Santos kinahanglang molihok base sa mas taas nga mga baruganan. “Walay gahum o impluwensya nga makahimo o angay gayud nga magpadayon pinaagi sa hiyas sa pagkapari,” namahayag ang Ginoo, “gawas lamang sa pagdani, sa pagka-mainantuson, sa kalumo ug kaaghup, ug sa tiunay nga paghigugma.” Kadtong misulay sa pagbuhat nga sukwahi niini nawad-an sa Espiritu ug sa awtoridad nga makapanalangin sa kinabuhi sa uban pinaagi sa priesthood.[14]

Sa gihapon, nangaliyupo si Joseph alang sa inosente nga mga Santos. “O Ginoo,” nangamuyo siya, “hangtud kanus-a sila mag-antus niini nga mga kadautan ug dili makatarunganon nga mga pagdaug-daug, sa dili pa malukmay ang imong kasingkasing ngadto kanila?”[15]

“Akong anak, kalinaw nganha sa imong kalag,” mitubag ang Ginoo. “Ang imong kalisdanan ug ang imong mga kasakitan sulod lamang sa mubo nga higayon; ug unya, kon ikaw molahutay pag-ayo, ang Dios mobayaw kanimo sa kahitas-an; ikaw magmadaugon ibabaw sa imong tanan nga mga kaaway.”[16]

Ang Ginoo mipasalig kang Joseph nga wala siya makalimti. “Kon ang mga apapangig gayud sa impyerno mobuka ug moabli sa ba-ba og dako diha kanimo,” gisultihan sa Ginoo si Joseph, “ikaw masayud, akong anak, nga kining tanan nga mga butang makahatag kanimo og kasinatian, ug alang sa imong kaayohan.”

Gipahinumduman sa Manluluws si Joseph nga ang mga Santos dili mag-antus nga labaw pa sa unsay Iyang nasinati. Siya nahigugma kanila ug makahimo sa pagtapos sa ilang kasakit, apan gipili hinoon Niya nga mag-antus og kalisdanan uban kanila, midala sa ilang kaguol ug kasubo isip kabahin sa Iyang maulaong sakripisyo. Ang maong pag-antus mipuno Kaniya og kalooy, mihatag Kaniya og gahum sa pagtabang ug paglunsay sa tanan niadtong modangup kaniya diha sa ilang mga pagsulay. Giawhag Niya si Joseph nga magpadayon ug misaad nga dili gayud mosalikway kaniya.

“Ang imong mga adlaw nahibaloan, ug ang imong mga tuig dili makulangan,” ang Ginoo mipasalig kaniya. “Busa, ayaw kahadlok unsa ang mahimo sa tawo, kay ang Dios mouban kanimo hangtud sa kahangturan.”[17]

Samtang namulong ang Ginoo og kalinaw ngadto kang Joseph diha sa bilanggoan, si Heber Kimball ug ang ubang mga Santos didto sa Missouri walay puas nga miawhag sa korte suprema sa estado aron buhian ang propeta. Ang mga huwes morag malooy sa mga pangamuyo ni Heber, ug ang uban mikwestiyon pa gani sa legalidad sa pagkabilanggo ni Joseph, apan sa katapusan mibalibad sila nga aksyunan ang kaso.[18]

Nasagmuyo, mibalik si Heber ngadto sa Liberty aron moreport ngado ni Joseph. Dili siya pasudlon sa mga gwardiya ngadto sa bartolina, mao nga nagbarug siya sa gawas sa bintana sa bilanggoan ug nanawag sa iyang mga higala. Gisulayan niya ang kutob sa iyang mahimo, miingon siya, apan kini walay nahimo.

“Pagmadasigon lang,” mitawag og balik si Joseph, “ug ipalayo ang tanang mga Santos sa labing dali kutob sa mahimo.”[19]

Si Heber miadto sa Far West pipila ka adlaw human niana, walay kompiyansa sa kakuyaw nga mipahipi gihapon diha sa dapit. Gawas sa gagmayng pundok sa mga lider ug pipila ka pamilya, ang siyudad nahawan na. Ang kaugalingong pamilya ni Heber mibiya duha ka bulan na ang milabay, ug wala na siyay balita gikan kanila sukad niana. Samtang naghunahuna siya mahitungod kanila ug sa mga binilanggo ug niadtong nag-antus ug namatay sa mga kamot sa manggugubot nga panon, nahugno siya ug naguol. Sama ni Joseph, nangandoy siya nga ang pag-antus matapos na.

Samtang naghunahuna si Heber mahitungod sa ilang miserable nga sitwasyon, ug sa iyang kapakyas nga mahatagan og kagawasan si Joseph, ang gugma ug pasalamat sa Ginoo milukop kaniya. Gibalanse ang usa ka piraso nga papel diha sa iyang tuhod, iyang girekord ang mga impresyon nga miabut ngadto kaniya.

“Hinumdumi nga Ako kanunay nga magauban kanimo, bisan sa katapusan,” nadunggan niya nga miingon ang Ginoo. “Ang akong Espiritu maanaa sa imong kasingkasing nga magtudlo kanimo sa malinawon nga mga butang sa gingharian.”

Gisultihan siya sa Ginoo nga dili mabalaka mahitungod sa iyang pamilya. “Pakan-on nako sila ug sul-oban sila ug makabaton sila og mga higala,” misaad Siya. “Maanaa kanila ang kalinaw sa kahangturan, kon ikaw magmatinud-anon ug magpadayon ug mosangyaw sa akong ebanghelyo ngadto sa mga nasud sa yuta.”[20]

Sa dihang nahuman na sa pagsulat si Heber, ang iyang kasingkasing ug hunahuna nakalma.

Human nakigsulti kaniya ang Ginoo diha sa ngitngit, miserable nga bartolina, wala na mahadlok si Joseph nga ang Dios misalikway kaniya ug sa simbahan. Sa mga sulat ngadto ni Edward Partridge ug sa mga Santos, maisugon siyang mipamatuod bahin sa buhat sa ulahing mga adlaw. “Ang impyerno mahimong mobu-bu sa iyang kapungot sama sa nagkayo nga lapok sa Bukid sa Vesuvius,” siya namahayag, “gani ang ‘Mormonismo’ mobarug.” Sigurado siya niini.

“Ang kamatuoran mao ang Mormonismo,” mituaw siya. “Dios ang nagpasiugda niini. Siya mao ang atong panagang. Pinaagi Kaniya kita makadawat sa atong pagkahimugso. Pinaagi sa Iyang tingog kita gitawag sa usa ka dispensasyon sa Iyang ebanghelyo diha sa sinugdanan sa kahingpitan sa mga panahon.”[21]

Giawhag niya ang mga Santos nga maghugpong og opisyal nga rekord sa kadautan nga gibuhat ngadto kanila nga ilang giantus didto sa Missouri aron ila kining madala ngadto sa presidente sa Estados Unidos ug sa ubang mga opisyales sa gobyerno aron maribyu. Nagtuo siya nga katungdanan sa mga Santos nga magtinguha og legal nga danyos alang sa unsay mga nawala kanila.

“Kita magmalipayon sa pagbuhat sa tanan nga mga butang nga ubos sa atong gahum,” mitambag siya, “ug unya kita magmalinawon, uban ang labing dako nga kasiguroan, nga makasaksi sa kaluwasan sa Dios, ug sa iyang mga bukton nga ipadayag.”[22]

Pipila ka adlaw human mapadala ni Joseph ang iyang mga sulat, siya ug ang iyang kaubang mga binilanggo mibiya sa bilanggoan aron mopakita atubangan sa hukmanan didto sa Gallatin. Sa wala pa sila mobiya, mihimo si Joseph og sulat ngadto ni Emma. “Gusto nakong makita si dodong Frederick, Joseph, Julia, ug Alexander,” misulat siya. “Sultihi sila nga ang ilang Papa nahigugma nila sa usa ka hingpit nga gugma, ug nga iyang gibuhat ang tanan aron makabuhi gikan sa manggugubot nga panon aron makaadto nila.”[23]

Sa dihang miabut ang mga binilanggo didto sa Gallatin, ang ubang mga abogado diha sa kwarto nanag-inom, samtang usa ka pundok sa kalalakin-an ang nanagbarug sa gawas, nga nangli-li agi sa mga bintana. Ang naglingkod nga huwes maoy nagsilbing abogado nga mipasaka og kaso sa mga Santos sa ilang bista pagka-Nobyembre.[24]

Nakumbinser nga dili sila makakuha og patas nga bista didto sa Lalawigan sa Daviess, mihangyo si Joseph ug ang ubang mga binilanggo alang sa pag-usab sa lokasyon. Gitugutan ang ilang hangyo, ug ang mga binilanggo nagsugod sa pagbiyahe paingon sa usa ka hukmanan sa laing lalawigan nga dunay usa ka sheriff ug upat ka bag-ong mga gwardiya.[25]

Ang mga gwardiya maloloy-on sa mga binilanggo ug mabinationg mitratar kanila samtang nagbiyahe sila ngadto sa bag-ong lokasyon.[26] Didto sa Gallatin, nakuha ni Joseph ang ilang pagtahud pinaagi sa pagpilde sa kinakusgan nila sa usa ka mahigalaong sangka sa wrestling.[27] Ang opinyon sa publiko mahitungod sa mga Santos nausab. Ang ubang mga taga-Missouri nagkaanam na nga dili komportable sa sugo sa gobernador bahin sa pagpatay ug nanghinaut nga mahuman na ang tanan ug mahanaw na ang mga binilanggo.[28]

Sa adlaw nga mibiya sila sa Lalawigan sa Daviess, mihunong ang kalalakin-an sa usa ka hununganan, ug ang mga binilanggo mipalit og whiskey alang sa ilang mga gwardiya. Wala madugay nianang gabhiona, giduol sa sheriff ang mga binilanggo. “Moinum ko og alkohol ug matulog,” iya silang giingnan, “ug mahimo ninyong buhaton ang bisan unsay gusto ninyo.”

Sa pagkahubog na sa sheriff ug sa tulo ka gwardiya, si Joseph ug ang iyang mga higala misakay sa duha ka kabayo pinaagi sa tabang sa nahabiling gwardiya ug mipaingon sa silangan nianang gabhiona.[29]

Duha ka adlaw human niana, samtang miikyas si Joseph ug ang ubang mga binilanggo ngadto sa luwas nga dapit, lima sa mga apostoles ang mibiya sa laing direksyon, nga mitabok sa Mississippi padulong sa Far West. Sila si Brigham Young, Wilford Woodruff, ug Orson Pratt nagsakay sa usa ka karwahe, samtang sila si John Taylor ug George A. Smith misakay kauban si Alpheus Cutler, kinsa mao ang tigdumala sa trabaho sa templo, didto sa lain.

Paspas silang mibiyahe tabok sa kasagbutan, matinguhaong moabut sa Far West sa gitakda nga adlaw. Sa pagpadulong, nag-abut sila ni apostol John Page, kinsa nagpaingon sa silangan kauban ang iyang pamilya pagawas sa Missouri, ug miagni niya nga mokuyog nila.[30]

Human sa pito ka adlaw diha sa dalan, ang mga apostoles misulod sa Far West sa gabii nga dunay hayag sa bulan pagka-Abril 25. Gitubuan na og sagbut ang gibiyaan nga kadalanan, ug hilum na ang tanan. Si Heber Kimball, kinsa mibalik sa Far West human makahibalo bahin sa pag-ikyas ni Joseph, migawas sa iyang gitaguan ug miabi-abi kanila ngadto sa lungsod.

Gipalabay sa kalalakin-an ang pipila ka oras nga magkauban. Dayon, sa dihang misanag ang adlaw sa tibuok silangang bahin, hilum silang miadto sa sentro sa lungsod ug nanglakaw uban sa pipila ka Santos nga nagpabilin sa siyudad paingon sa luna sa templo. Didto nanganta sila og usa ka himno ug giligid ni Alpheus ang usa ka dakong bato ngadto sa habagatang-silangan nga bahin sa luna sa templo, nga nagtuman sa sugo sa Ginoo nga sugdan pag-usab ang pagpahimutang sa pundasyon sa templo.[31]

Milingkod si Wilford sa bato samtang ang mga apostoles nagporma og sirkulo palibut niya. Ilang gipatong ang ilang mga kamot sa iyang ulo, ug giordinahan siya ni Brigham ngadto sa pagka-apostol. Sa dihang nahuman na siya, mipuli si George sa dapit ni Wilford diha sa bato ug giordinahan usab.

Nahibalo nga ilang nabuhat ang tanan kutob sa ilang mahimo, ang mga apostoles miduko sa ilang ulo ug nagpuli-puli sa pag-ampo sa kahayag sa kabuntagon. Sa dihang nahuman na sila, ilang gikanta ang “Adam-ondi-Ahman,” usa ka himno nga nagpaabut sa Ikaduhang Pag-anhi ni Jesukristo ug sa adlaw sa dihang ang kalinaw sa Zion molukop sa tibuok kasagbutan nga dapit sa Missouri nga grabe nga naapektuhan sa gubat ug mopuno sa kalibutan.

Dayon giligid pagbalik ni Alpheus ang bato kon asa niya kini nakit-i, nga nagbilin sa pundasyon diha sa mga kamot sa Ginoo hangtud sa adlaw nga moandam Siya og paagi nga makabalik ang mga Santos ngadto sa Zion.[32]

Pagkasunod adlaw, mibiyahe ang mga apostoles og traynta y dos ka milya aron makagukod sa katapusang mga pamilya nga nanglimbasug nga makabiya sa Missouri. Gipaabut nila nga mobiya paingon sa Great Britain sa dili madugay. Apan gusto una nilang mahiusa pagbalik sa ilang mga minahal sa kinabuhi didto sa Illinois ug ipahimutang sila sa bag-ong dapit nga kapundukan, bisan asa pa kini.[33]

Niining panahona, usa ka barko ang miabut sa Quincy ug pipila ka luoy og sininaan nga mga pasahero ang nanaug. Usa kanila—luspad, daut nga lalaki—ang nagsul-ob og bukad nga kalo ug blue nga jacket nga dunay gipabarug nga kwelyo nga mitago sa wala barbasi niyang nawong. Ang iyang gisi nga karsones gipasok ngadto sa guba na nga botas.[34]

Si Dimick Huntington, usa ka kanhi sheriff sa mga Santos didto sa Far West, nagtan-aw sa nagkagidlay nga estranghero nga misaka sa daplin. Dunay butang nga pamilyar sa nawong sa lalaki ug sa paagi sa iyang pagdala sa iyang kaugalingon ang nakakuha sa pagtagad ni Dimick. Apan dili siya makaingon kon nganong pamilyar tan-awon ang lalaki hangtud matan-aw niya og klaro.

“Ikaw ba kana, Brother Joseph?” mituaw siya.

Giisa ni Joseph ang iyang mga kamot aron mapahilum ang iyang higala. “Ayaw og saba!” mapasidan-on siyang miingon. “Asa ang akong pamilya?”[35]

Sukad sa ilang pag-eskapo, si Joseph ug ang ubang mga binilanggo kanunay nga nagbantay ug nagtago-tago, nga miagi sa likod nga mga agianan sa Missouri ngadto sa Suba sa Mississippi ug sa kagawasan nga naghulat kanila sa laing bahin, nga dili na maabut sa mga awtoridad sa Missouri.[36]

Nakuratan gihapon nga makita ang propeta, gipasabut ni Dimick nga si Emma ug ang mga bata nagpuyo og upat ka milya sa gawas sa lungsod.

“Dad-a ko sa akong pamilya sa dali nga paagi kutob sa imong mahimo,” miingon si Joseph.

Mibiyahe sila si Dimick ug Joseph ngadto sa panimalay sa mga Cleveland, nga miagi sa likod nga mga agianan agi sa lungsod aron makalikay nga makit-an. Sa dihang miabut sila, nanaug si Joseph ug mipaingon sa balay.

Mitungha si Emma sa pultahan ug nakaila dayon kaniya. Dali siyang midagan paingon ni Joseph ug migakos kaniya diha sa tunga-tunga sa ganghaan.[37]

Mubo nga mga Sulat

1. ◀ Tan-awa sa Jessee, “Walls, Grates and Screeking Iron Doors,” 26; ug Baugh, “Joseph Smith in Northern Missouri,” 329.

2. ◀ Hyrum Smith, Diary, Okt. 29, 1838–Feb. 5, 1839; Report, Saints’ Herald, Ago. 2, 1884, 490; “Part 3: 4 November 1838–16 April 1839,” sa JSP, D6:276; Joseph Smith to Isaac Galland, Mar. 22, 1839, sa JSP, D6:379; Sidney Rigdon, Testimony, Hulyo 1, 1843, [22]–[23], Nauvoo, IL, Records, Church History Library.

3. ◀ Hyrum Smith, Diary, Mar. 18 ug 31, 1839; Abr. 3, 1839; Hyrum Smith, Testimony, Hulyo 1, 1843, 22, Nauvoo, IL, Records, Church History Library; Joseph Smith to Isaac Galland, Mar. 22, 1839, sa JSP, D6:380; tan-awa usab sa Jessee, “Walls, Grates and Screeking Iron Doors,” 28.

4. ◀ Hyrum Smith to Mary Fielding Smith, Mar. 16, 1839, Mary Fielding Smith Collection, Church History Library; Jessee, “Walls, Grates, and Screeking Iron Doors,” 30–31.

5. ◀ Tan-awa sa Joseph Smith and Others to the Church and Edward Partridge, Mar. 20, 1839, sa JSP, D6:361–62.

6. ◀ Joseph Smith and Others to the Church and Edward Partridge, Mar. 20, 1839, sa JSP, D6:362; Doktrina ug mga Pakigsaad 121:1–2; tan-awa usab sa Salmo 44:23–24; 77:6–9.

7. ◀ Woodruff, Journal, Abr. 17, 1839; Doktrina ug mga Pakigsaad 118:5 (Revelation, July 8, 1838–A, sa josephsmithpapers.org); Historian’s Office, Brigham Young History Drafts, 21.

8. ◀ Tan-awa sa Historical Introduction to Letter to Heber C. Kimball and Brigham Young, Jan. 16, 1839, sa JSP, D6:311–12.

9. ◀ Historian’s Office, Brigham Young History Drafts, 21. Ang orihinal nga tinubdan anaa sa past tense: “Ang Ginoo nakapamulong na … ato kadtong katungdanan ang pagtuman, ug itugyan ang unsay mahitabo diha sa iyang mga kamot.”

10. ◀ Edward Partridge to Joseph Smith and Others, Mar. 5, 1839, sa JSP, D6:326–31; Don Carlos Smith and William Smith to Joseph Smith, Mar. 6, 1839, sa JSP, D6:331–34; Emma Smith to Joseph Smith, Mar. 7, 1839, sa JSP, D6:338–40; Historical Introduction to Letter from Edward Partridge, Mar. 5, 1839, sa JSP, D6:328.

11. ◀ Joseph Smith and Others to the Church and Edward Partridge, Mar. 20, 1839, sa JSP, D6:356–72; Jessee and Welch, “Joseph Smith’s Letter from Liberty Jail,” 125–45; Bray, “Within the Walls of Liberty Jail,” 256–63.

12. ◀ Joseph Smith and Others to the Church and Edward Partridge, Mar. 20, 1839, sa JSP, D6:363; Doktrina ug mga Pakigsaad 121:5.

13. ◀ Joseph Smith and Others to Edward Partridge and the Church, circa Mar. 22, 1839, sa JSP, D6:393–94; Doktrina ug mga Pakigsaad 121:34–39.

14. ◀ Joseph Smith and Others to Edward Partridge and the Church, circa Mar. 22, 1839, sa JSP, D6:394; Doktrina ug mga Pakigsaad 121:41–46.

15. ◀ Joseph Smith and Others to the Church and Edward Partridge, Mar. 20, 1839, sa JSP, D6:362; Doktrina ug mga Pakigsaad 121:1–3.

16. ◀ Joseph Smith and Others to the Church and Edward Partridge, Mar. 20, 1839, sa JSP, D6:366; Doktrina ug mga Pakigsaad 121:7–8.

17. ◀ Joseph Smith and Others to Edward Partridge and the Church, circa Mar. 22, 1839, sa JSP, D6:395; Doktrina ug mga Pakigsaad 122:7–9; tan-awa usab sa Alma 7:12. Hilisgutan: Liberty Jail [Bilanggoan sa Liberty]

18. ◀ Far West Committee, Minutes, Mar. 17–18, 1839; Kimball, “History,” 99; Theodore Turley, Memoranda, circa Feb. 1845, Joseph Smith History Documents, 1839–60, Church History Library.

19. ◀ Kimball, “History,” 99; Theodore Turley, Memoranda, circa Feb. 1845, Joseph Smith History Documents, 1839–60, Church History Library.

20. ◀ Kimball, “History,” 99–100.

21. ◀ Joseph Smith and Others to the Church and Edward Partridge, Mar. 20, 1839, sa JSP, D6:371.

22. ◀ Joseph Smith and Others to Edward Partridge and the Church, circa Mar. 22, 1839, sa JSP, D6:398; Doktrina ug mga Pakigsaad 123:1–6, 13, 16–17.

23. ◀ Joseph Smith to Emma Smith, Apr. 4, 1839, sa JSP, D6:404–5.

24. ◀ Hyrum Smith, Diary, Abr. 7–8, 1839; Hyrum Smith, Testimony, Hulyo 1, 1843, 23–25, Nauvoo, IL, Records, Church History Library.

25. ◀ Bill of Damages, June 4, 1839, sa JSP, D6:504; Joseph Smith History, 1838–56, volume C-1, 921; Hyrum Smith, Testimony, Hulyo 1, 1843, 25–26, Nauvoo, IL, Records, Church History Library.

26. ◀ Hyrum Smith, Diary, Abr. 14, 1839.

27. ◀ Burnett, Old California Pioneer, 40–41; tan-awa usab sa Baugh, “Gallatin Hearing and the Escape of Joseph Smith,” 62–63.

28. ◀ Bushman, Rough Stone Rolling, 382; Leonard, Nauvoo, 38–39.

29. ◀ Hyrum Smith, Testimony, Hulyo 1, 1843, 26, Nauvoo, IL, Records, Church History Library; Hyrum Smith, Diary, Abr. [16], 1839; Joseph Smith History, 1838–56, volume C-1, 921–22; tan-awa usab sa Historical Introduction to Promissory Note to John Brassfield, Abr. 16, 1839, sa JSP, D6:422–26.

30. ◀ Historian’s Office, Brigham Young History Drafts, 21–22; Woodruff, Journal, Abr. 18, 1839.

31. ◀ John Taylor to “Dear Sir,” sa LDS Millennial Star, Mayo 1841, 2:13; Woodruff, Journal, Abr. 26, 1839; Kimball, “History,” 102.

32. ◀ Woodruff, Journal, Abr. 26, 1839; Historian’s Office, General Church Minutes, Apr. 26, 1839; Collection of Sacred Hymns, 29–30; tan-awa usab sa “Adam-ondi-Ahman,” Hymns, nu. 49. Hilisgutan: Zion/New Jerusalem [Zion/Bag-ong Jerusalem]

33. ◀ Woodruff, Journal, Abr. 27, 1839.

34. ◀ Dimick B. Huntington, Statement, circa 1854–56, Joseph Smith History Documents, 1839–60, Church History Library; Joseph Smith, Journal, Abr. 22–23, 1839, sa JSP, J1:336.

35. ◀ Dimick B. Huntington, Statement, circa 1854–56, Joseph Smith History Documents, 1839–60, Church History Library.

36. ◀ Joseph Smith History, 1838–56, volume C-1, 922.

37. ◀ Dimick B. Huntington, Statement, circa 1854–56, Joseph Smith History Documents, 1839–60, Church History Library; Joseph Smith, Journal, Abr. 22–23, 1839, sa JSP, J1:336; Joseph Smith History, 1838–56, volume C-1, 924.

Part 4

Ang Kahingpitan sa Panahon

Abril 1839–Pebrero 1846

Himoa kini nga balay nga matukod ngadto sa akong ngalan, aron Ako mopadayag sa akong mga ordinansa diha niini ngadto sa akong mga katawhan; Kay Ako mopahiangay sa pagpadayag ngadto sa mga butang sa akong simbahan nga gitago gikan sa wala pa ang katukuran sa kalibutan, mga butang nga mahitungod ngadto sa kapaigoan sa kahingpitan sa panahon.

Doktrina ug mga Pakigsaad 124:40–41

Kapitulo 34

Magtukod og Siyudad

Sa ulahing bahin niadtong Abril 1839, pipila ka adlaw human ikauban og balik ang mga Santos, mibiyahe si Joseph paingon sa amihanan aron susihon ang yuta nga gustong paliton sa mga lider sa Simbahan ug sa palibut sa Commerce, lungsod nga otsenta ka kilometro gikan sa Quincy. Sa unang higayon sa labaw sa unom ka bulan, ang propeta nagbiyahe nga walay gwardya o kahadlok nga dunay mopasipala kaniya. Sa katapusan gikauban na niya ang mga higala, sa usa ka estado diin ang mga tawo miabi-abi sa mga Santos ug ingon og mitahud sa ilang mga pagtuo.

Samtang didto sa prisohan, misulat si Joseph sa usa ka tawo nga namaligya og yuta sa Commerce, nagpadayag og interes sa pag-establisar sa simbahan didto. “Kon walay usa nga interesado nga mopalit,” gisultihan siya ni Joseph, “kami ang mopalit niini gikan nimo.”[1]

Human sa pagkapukan sa Far West, bisan pa niana, daghang mga Santos ang mikwestyon sa hunahuna nga magpundok sa usa ka dapit. Naghunahuna si Edward Partridge kon ang labing maayong paagi sa paglikay og kagubot ug pagtabang sa kabus mao ang pagpundok sa gamay nga mga komunidad nga magkatag sa tibuok nasud.[2] Apan nasayud si Joseph nga ang Ginoo wala mousab sa Iyang sugo nga magpundok ang mga Santos.

Pag-abut sa Commerce, nakita niya ang lapukon nga lugar nga paingon sa bungtod nga puno sa kakahoyan nga nadung-aw sa lapad nga Suba sa Mississippi. Pipila ka mga balay ang natukod sa maong dapit. Tabok sa suba sa Teritoryo sa Iowa, duol sa lungsod nga gitawag og Montrose, nagbarug ang gibiyaan nga kampo sa army sa daghang yuta nga mahimong paliton.

Nagtuo si Joseph nga ang mga Santos makatukod sa naglambo nga mga stake sa Zion niini nga dapit. Ang yuta dili mao ang labing maayo nga sukad iyang nakita, apan ang Suba sa Mississippi paingon ngadto sa dagat, nga mao ang nakapahimo sa Commerce nga usa ka nindot nga dapit alang sa pagpundok sa mga Santos gikan sa layo ug sa pagtukod og mga negosyo. Wala usab kaayoy daghang mga tawo ang nagpuyo.

Bisan pa niana, ang pagpundok sa mga Santos didto mahimong risgo. Kon molambo ang simbahan, nga maoy gilauman ni Joseph, ang ilang mga silingan basin og mahadlok, ug mobatok kanila, sama sa mga tawo sa Missouri.

Nag-ampo si Joseph. “Ginoo, unsa man ang Imong ipabuhat kanako?”

“Pagtukod og usa ka siyudad,” tubag sa Ginoo, “ug paanhia ang akong mga Santos niini nga dapit.”[3]

Niana nga tingpamulak, sila si Wilford ug Phebe Woodruff mibalhin ngadto sa kampo sa Montrose. Ang ilang mga silingan mao sila si Brigham ug Mary Ann Young ug Orson ug Sarah Pratt. Human mapahimutang nila ang ilang mga pamilya, ang tulo ka mga apostoles nagplano nga magmisyon sa Britain uban sa korum.[4]

Liboan ka mga Santos sa wala madugay mibalhin ngadto sa bag-ong pundukanang dapit, nagtukod sa ilang mga tolda o nagpuyo sa mga karwahe samtang nagtukod sila sa ilang mga panimalay, nangita og pagkaon ug mga sinina, ug naghawan sa uma daplin sa suba.[5]

Samtang nagkadaghan ang nanimuyo, ang Napulog Duha kanunay nga nakigkita ni Joseph, kinsa misangyaw uban sa dakong kadasig samtang siya miandam nila alang sa ilang misyon.[6] Mitudlo ang propeta nga ang Dios dili mopadayag og bisan unsa ngadto kaniya nga dili Niya ipahibalo usab ngadto sa Napulog Duha. “Bisan ang pinaka ubos ngaSantos makahibalo sa tanang mga butang kutob sa iyang mahibaloan,” pamahayag ni Joseph.[7]

Gitudloan niya sila sa unang mga baruganan sa ebanghelyo, ang Pagkabanhaw ug ang Paghukom, ug ang pagtukod sa Zion. Nahinumdom sa pagbudhi sa unang mga apostoles, giawhag usab niya sila nga magmatinud-anon. “Siguroha nga dili ninyo budhian ang langit,” miingon siya, “nga dili ninyo budhian si Jesukristo, nga dili ninyo budhian ang inyong kaigsoonan, ug nga dili ninyo budhian ang mga pagpadayag sa Dios.”[8]

Niining higayuna, si Orson Hyde mipadayag og tinguha sa pagbalik ngadto sa Korum sa Napulog Duha, naulaw nga iyang gisaway si Joseph didto sa Missouri ug mibiya sa mga Santos. Nahadlok nga si Orson mobudhi kanila pag-usab kon moabut ang sunod nga kalisud, si Sidney Rigdon nagduha-duha sa pagpahiuli kaniya sa pagka-apostol. Hinoon si Joseph, miabi-abi niya ug gipahiuli sa iyang dapit sa Napulog Duha.[9] Niadtong Hulyo, si Parley Pratt nakaeskapo gikan sa prisohan sa Missouri ug nahiusa usab uban sa mga apostoles.[10]

Nianang higayuna ang panon sa mga lamok midaghan gikan sa kalapukan aron mamaak sa bag-ong mga nanimuyo, ug daghang mga Santos ang miabut nga dunay makamatay nga hilanat tungod sa malaria ug ilang gibati ang pagpangurog sa mga kabukugan. Kadaghanan sa Napulog Duha sa wala madugay nangasakit og maayo nga maglisud na sa pag-adto sa Britain.[11]

Buntag sa Lunes, Hulyo 22, si Wilford nakadungog sa tingog ni Joseph sa gawas sa iyang panimalay: “Brother Woodruff, sunod kanako.”

Migawas si Wilford ug nakita si Joseph nagbarug uban sa grupo sa mga lalaki. Tibuok buntag gisuroy nila ang tanang balay, tolda, gigunitan ang mga kamot sa masakiton ug miayo kanila. Human mapanalangini ang mga Santos sa Commerce, misakay sila og lantsa tabok sa suba aron ayuhon ang mga Santos sa Montrose.[12]

Milakaw si Wilford uban nila ngadto sa sentro sa lungsod ngadto sa panimalay sa iyang higala nga si Elijah Fordham. Nangitom ang palibut sa mga mata ni Elijah ug ang iyang panit milagom. Ang iyang asawa, si Anna, nagbakho samtang nag-andam sa iyang sinina para sa lubong.[13]

Miduol si Joseph ni Elijah ug gigunitan ang iyang kamot. “Brother Fordham,” nangutana siya, “wala ka bay pagtuo nga mamaayo?”

“Nahadlok ko nga ulahi na,” miingon siya.

“Wala ba ikaw magtuo nga si Jesus mao ang Kristo?”

“Mituo ako, Brother Joseph.”

“Elijah,” ang propeta mipahayag, nagmando ako kanimo, sa pangalan ni Jesus sa Nazaret, sa pagbangon ug mamaayo.”

Ang mga pulong ingon og miuyog sa balay. Mibangon si Elijah gikan sa iyang higdaanan, ang iyang nawong naulian na. Nagsinina, nangayo og pagkaon, ug misunod ni Joseph sa gawas aron motabang sa pagpangalagad sa uban.[14]

Nianang pagkagabii, si Phebe Woodruff natingala sa dihang mibisita siya nila ni Elijah ug Anna. Pipila lang ka oras sa sayo pa, si Anna nawad-an sa paglaum bahin sa iyang bana. Karon si Elijah miingon nga lagsik na siya nga motrabaho sa iyang tanaman. Wala magduha-duha si Phebe nga ang iyang pagkaayo buhat sa Dios.[15]

Ang mga paningkamot ni Joseph sa pagpanalangin ug pag-ayo sa masakiton wala mopahunong sa pagkatap sa sakit sa Commerce ug Montrose, ug ang pipila ka mga Santos nangamatay. Samtang daghan ang nangamatay, ang dise-otso-anyos nga si Zina Huntington nabalaka nga ang iyang inahan mataptan usab sa sakit.

Si Zina miatiman sa iyang inahan kada adlaw, nagsalig sa iyang amahan ug mga igsoong lalaki sa suporta, apan sa wala madugay ang tibuok pamilya nasakit. Si Joseph misusi nila matag karon ug unya, nagtan-aw unsay iyang mahimo sa pagtabang sa pamilya o paghimo sa inahan ni Zina nga makomportable.

Usa ka adlaw niana, ang inahan ni Zina mitawag kaniya. “Miabut na ang akong panahon nga mamatay,” luya siyang misulti. “Wala ako mahadlok.” Mipamatuod siya ngadto ni Zina sa Pagkabanhaw. “Mobangon ako nga magmadaugon sa higayon nga ang Manluluwas moabut uban sa makiangayon aron sa pagsugat sa mga Santos sa yuta.”

Sa dihang ang iyang inahan namatay, si Zina naguol pag-ayo. Nasayud sa pag-antus sa pamilya, nagpadayon si Joseph sa pag-atiman kanila.[16]

Atol sa usa sa mga pagbisita ni Joseph, nangutana si Zina kaniya, “Makaila ba ako sa akong inahan nga akong inahan kon moadto na ako sa pikas bahin?”

“Labaw pa niana,” miingon siya, “imong mahimamat ug makaila ang imong mahangturong Inahan, ang asawa sa imong Amahan sa Langit.”

“Aduna ba diay akoy Inahan sa Langit?” Nangutana si Zina.

“Sigurado nga ikaw aduna,” miingon si Joseph. “Unsaon sa usa ka Amahan pag-angkon sa Iyang titulo gawas kon adunay Inahan usab nga kauban nianang pagkaginikanan?”[17]

Sa sayong bahin sa Agosto, si Wilford mibiya padulong sa England uban ni John Taylor, ang una sa mga apostoles nga mobiya sa bag-ong misyon. Nianang higayuna, si Phebe manganakay na sa laing anak, ug ang asawa ni John, si Leonora, ug ang ilang tulo ka mga anak gipanghilantan.[18]

Sila si Parley ug Orson Pratt mao ang sunod nga mga apostoles nga mobiya, bisan og si Orson ug si Sarah nagbangutan pa alang sa ilang anak nga babaye, nga si Lydia, nga namatay onse ka adlaw ang nakalabay. Si Mary Ann Pratt, ang asawa ni Parley, miapil sa mga apostoles sa misyon ug siya mibiya uban kanila. Si George A. Smith, ang labing bata nga apostol, masakiton pa sa dihang nagsugod siya sa iyang misyon, milangan sa iyang kaminyoon sa iyang pangasaw-onon, nga si Bathsheba Bigler.[19]

Si Mary Ann Young nanamilit ni Brigham sa tunga-tungang bahin sa Septyembre. Nasakit siya pag-usab, apan determinado siya sa pagbuhat unsay gipaabut gikan kaniya. Si Mary Ann nasakit usab ug gamay ra ang kwarta sa pagsuporta sa ilang lima ka anak samtang wala si Brigham, apan gusto si Mary-ann nga iyang buhaton ang iyang katungdanan.

“Lakaw ug tumana ang imong misyon, ug ang Ginoo mopanalangin kanimo,” miingon siya. “Buhaton nako kutob sa akong mahimo alang sa akong kaugalingon ug sa mga bata.”[20]

Pipila ka adlaw sa pagbiya ni Brigham, nahibaloan ni Mary Ann nga igo ra siyang nakaabut sa balay ni Kimball, sa pikas bahin sa Mississippi, sa wala pa malup-og tungod sa kakapoy. Dali siyang mitabok sa suba aron atimanon siya hangtud nga milagsik na siya igo nga mopadayon.[21]

Sa balay ni Kimball, nakita ni Mary Ann nga nasakit si Vilate uban sa duha sa iyang mga anak nga lalaki, wala nay laing nabilin gawas sa kwatro anyos nga anak nila nga lalaki sa pag-alsa sa bug-at nga sudlanan sa tubig gikan sa atabay. Si Heber nasakit pag-ayo nga dili makatindog, apan mipasalig siya nga molakaw uban ni Brigham pagkasunod adlaw.

Giatiman ni Mary Ann si Brigham hangtud miabut ang karwahe pagkabuntag. Sa pagbarug ni Heber aron molakaw, nabalaka siya. Gigakos niya si Vilate, nga naghigda nga nagkurog sa hilanat, dayon nanamilit sa iyang mga anak ug naglisud nga misaka sa karwahe.

Kawang ang paningkamot ni Brigham nga tan-awon nga himsog sa dihang nanamilit siya ni Mary Ann ug sa iyang igsoon nga si Fanny, kinsa miawhag niya nga magpabilin hangtud nga mamaayo na siya.

“Wala sukad ako mobati nga himsog sa akong kinabuhi,” miingon siya.

“Namakak ka,” miingon si Fanny.

Naningkamot si Brigham sa pagsaka sa karwahe ug milingkod tupad ni Heber. Samtang nagdulhog ang karwahe sa bungtod, lain ang gibati ni Heber mahitungod sa pagbiya sa iyang pamilya nga masakiton kaayo. Miatubang siya sa drayber sa karwahe ug misulti kaniya sa paghunong. “Lisud kaayo kini,” miingon siya ngadto ni Brigham. “Manindog ta ug lingawon sila.”

Didto sa balay, ang kasaba sa gawas nakapabangon ni Vilate. Nagsusapinday paingon sa pultahan, miapil siya nila ni Mary Ann ug Fanny, kinsa nagtan-aw sa unahan. Mitan-aw usab si Vilate, ug migawas ang pahiyom sa iyang nawong.

Sila si Brigham ug Heber, nagbarug sa luyo sa karwahe ug nagsandiganay sa pagsuporta sa usag usa. “Yeeey! Yeeey!” singgit sa mga lalaki, miwara-wara sa ilang mga kalo. “Yeeey! alang sa Israel!”

“Babay!” singgit sa mga babaye. “Panalanginan kamo sa Dios!”[22]

Samtang ang mga apostoles paingon sa Britain, ang mga Santos sa Illinois ug Iowa naghimo og mga pamahayag nga nagdetalye sa ilang dili maayong pagtagad sa Missouri, sumala sa gisugo ni Joseph nga ilang buhaton samtang didto siya sa prisohan. Sa pagkatinglarag, ang mga lider sa Simbahan nakakolekta og gatusan niini nga mga istorya ug nangandam sa pormal nga petisyon. Ang total, ang mga Santos nangayo og labaw sa duha ka milyon dolyares nga bayad sa nawala nga mga balay, yuta, kahayupan, ug ubang kabtangan. Si Joseph nagplano nga personal nga mohatud niining mga gipangayo ngadto sa presidente sa Estados Unidos ug sa Kongreso.

Gikonsiderar ni Joseph si Presidente Martin Van Buren nga usa ka maalamon nga tawo sa gobyerno—usa ka tawo nga mosuporta sa mga katungod sa mga lumulupyo. Naglaum si Joseph nga ang presidente ug ang ubang mga magbabalaod sa Washington, DC, mobasa sa pag-antus sa mga Santos ug mouyon sa pagbayad sa yuta ug kabtangan nga nawala didto sa Missouri.[23]

Niadtong Nobyembre 29, 1839, human mobiyahe og dul-an og usa ka libo ka milya gikan sa iyang balay sa Illinois, miabut si Joseph sa atubangan nga pultahan sa mansyon sa presidente sa Washington. Tupad niya mao ang iyang higala ug legal nga tigtambag, nga si Elias Higbee, ug John Reynolds, usa ka kongresista gikan sa Illinois.[24]

Usa ka tigbantay ang misugat nila sa may pultahan ug misinyas sa pagpasulod. Ang mansyon bag-o lang nga giadornohan, ug si Joseph ug Elias nakadayeg sa kaanindot sa mga kwarto niini, nga itandi sa gubaon na kaayo nga mga pinuy-anan sa mga Santos sa Kasadpan.

Ang ilang giya midala nila sa taas ngadto sa kwarto diin si Presidente Van Buren nakig-istorya sa mga bisita. Samtang naghulat sila sa gawas, uban sa petisyon ug pipila ka sulat sa pagpaila nga gidala, si Joseph mihangyo ni Congressman Reynolds sa pagpaila kaniya sa yano isip usa ka “Santos sa Ulahing Adlaw.” Ang kongresista ingon og nasurprisa ug nahimuot sa hangyo, apan miuyon siya sa paghimo sa gusto ni Joseph. Bisan og dili gusto nga motabang sa mga Santos, si Kongresista Reynolds nasayud sa ilang gidaghanon nga makaimpluwensya sa politika sa Illinois.[25]

Wala magdahum si Joseph nga mahimamat ang presidente uban sa usa ka gamay nga delegasyon. Sa dihang mibiya siya sa Illinois niadtong Oktubre, ang iyang plano mao nga si Sidney Rigdon ang mangulo niini nga mga miting. Apan masakiton kaayo si Sidney nga mobiyahe ug wala na makapadayon.[26]

Sa katapusan naabli na ang pultahan sa kwarto sa presidente, ug ang tulo misulod sa kwarto. Sama ni Joseph, si Martin Van Buren anak sa usa ka mag-uuma sa New York, apan mas magulang siya, mubo ug tambok, pution ang pamanit ug ang baga nga puting buhok mitabon hapit sa iyang tibuok nawong.

Sumala sa gisaad, si Kongresista Reynolds mipaila ni Joseph isip usa ka Santos sa Ulahing Adlaw. Mipahiyom ang presidente sa dili kasagaran nga titulo ug milamano sa propeta.[27]

Human motimbaya sa presidente, gitunol ni Joseph ang mga sulat sa pasiuna ug naghulat. Gibasa kini ni Van Buren ug nagmug-ot. “Motabang ninyo?” misulti siya ingon og wala ganahi. “Unsaon nako pagtabang ninyo?”[28]

Wala masayud si Joseph unsay isulti.[29] Wala siya magdahum nga ang presidente mosalikway nila dayon. Siya ug si Elias miawhag sa presidente sa pagbasa man lang sa pag-antus sa mga Santos sa dili pa mohukom sa pagsalikway sa ilang mga hangyo.

“Wala koy mahimo kaninyo, mga ginoo,” miinsister ang presidente. “Kon ako pa ninyo, ako dili mobotar sa tibuok estado sa Missouri, ug kana nga estado mobatok nako sa sunod nga eleksyon.”[30]

Nahigawad, sila si Joseph ug Elias mibiya sa mansyon ug mihatag sa ilang petisyon ngadto sa Kongreso, nasayud nga daghang semana pa sa dili pa ang mga magbabalaod makaribyu ug makahisgot niini.[31]

Samtang naghulat sila, nakahukom si Joseph sa pagbisita sa silangang mga branch sa simbahan. Mosangyaw usab siya sa Washington ug sa naglibut nga mga lungsod ug mga siyudad.[32]

Sila si Wilford Woodruff ug John Taylor miabut sa Liverpool, England, niadtong Enero 11, 1840. Mao kadto ang unang biyahe ni Wilford ngadto sa England, apan si John nahibalik na sa pamilya ug sa mga higala. Human makuha ang ilang mga butang, miadto sila sa balay sa bayaw ni John nga si George Cannon. Si George ug ang iyang asawa, si Ann, nasurprisa sa pagkakita kanila ug midapit nila og panihapon.

Ang mga Cannon adunay lima ka anak. Ang ilang kinamagulangan, si George, usa ka intelehente nga trese anyos kinsa ganahan mobasa. Human sa panihapon, sila si Wilford ug John mihatag sa pamilya sa Basahon ni Mormon ug sa A Voice of Warning, usa ka pamplet nga mora og libro ang gitas-on nga gimantala ni Parley Pratt sa Siyudad sa New York City pipila ka tuig na ang milabay. Gitudloan ni John ang pamilya sa unang mga baruganan sa ebanghelyo ug midapit kanila sa pagbasa sa mga basahon.[33]

Miuyon ang mga Cannon nga ibilin ang mga butang sa mga misyonaryo samtang sila si Wilford ug John misakay og tren padulong sa Preston aron makigkita nila ni Joseph Fielding ug Willard Richards.[34] Sila si Joseph ug Willard naminyo og mga Santos nga taga-Britain sukad sila si Heber Kimball ug Orson Hyde mibiya sa misyon usa ka tuig na ang nakalabay. Sama sa gitagna ni Heber, si Willard naminyo ni Jennetta Richards.

Human sa miting sa Preston, si John mibalik ngadto sa Liverpool samtang si Wilford mibiyahe ngadto sa habagatang silangan sa industrial nga rehiyon sa Staffordshire, diin dali niya nga gitukod ang usa ka branch. Usa ka gabii, samtang nakigmiting sa mga Santos didto, gibati ni Wilford ang Espiritu nga midasig kaniya. “Mao kini ang katapusang miting nga imong himoon uban niini nga katawhan sulod sa daghang mga adlaw,” misulti ang Ginoo kaniya.

Ang mensahe nakapatingala ni Wilford. Ang buhat sa Staffordshire bag-o lang gisugdan, ug siya adunay daghang mga appointment sa pagsangyaw sa maong dapit. Apan pagkasunod adlaw nag-ampo siya alang sa dugang nga giya, ug ang Espiritu midasig niya sa pagpadayon pa sa habagatan, diin daghang mga tawo ang naghulat sa pulong sa Dios.

Mibiya siya pagkasunod adlaw uban ni William Benbow, usa sa mga Santos sa Staffordshire, ug mibiyahe sa habagatan ngadto sa uma ni John ug Jane Benbow, bayaw ni William.[35] Sila si John ug Jane nanag-iya og dako nga balay nga hinimo sa puti nga brick sa mauswagon nga uma nga usa ka gatus ug baynte uno ka ektarya. Sa dihang miabut si Wilford ug si William, nagmata sila uban sa mga Benbow hangtud sa alas dos sa buntag nga naghisgot mahitungod sa Pagpahiuli.

Ang magtiayon maayo og kahimtang sa kinabuhi, apan kulang sila sa espiritwal. Bag-o pa lang, mikuyog sila sa uban nga mibiya sa ilang simbahan aron mangita sa tinuod nga ebanghelyo ni Jesukristo. Mitawag sa ilang kaugalingon nga United Brethren, ang grupo nagtukod og mga chapel sa Gadfield Elm, pipila ka kilometro sa habagatan sa uma sa Benbow, ug sa ubang mga dapit. Mipili sila og mga tigasangyaw gikan sa ilang grupo ug nangayo sa Dios og dugang kahayag.[36]

Samtang si John ug Jane naminaw ni Wilford nianang gabhiona, mituo sila nga sa katapusan ilang nakaplagan ang kahingpitan sa ebanghelyo. Pagkasunod adlaw, si Wilford miwali diha sa panimalay sa mga Benbow ngadto sa dakong grupo sa mga silingan, ug siya sa wala madugay mibunyag ni John ug Jane sa duol nga sapa.

Sa misunod nga mga semana, si Wilford mibunyag og labaw sa usa ka gatus ug singkwenta ka mga miyembro sa United Brethren, lakip sa kwarentay-sais nga mga ministro. Sa daghang mga tawo nga mihangyo nga bunyagan, misulat siya ni Willard Richards sa pagtabang.[37]

“Gitawag ko nga mobunyag kaupat o kalima ka higayon sa usa ka adlaw!” mituaw siya. “Dili nako mahimo ang buhat nga mag-inusara!”[38]

Niadtong Pebrero 5, ang saysentay- siete anyos nga si Matthew Davis nakadungog nga si Joseph Smith, ang Mormon nga propeta, nagsangyaw nianang gabhiona sa Washington. Si Matthew usa ka tigsulat sa inila nga pamantalaan sa Siyudad sa New York. Nakahibalo nga ang iyang asawa nga si Mary, nakuryuso mahitungod sa mga Santos sa Ulahing mga Adlaw, naghinam-hinam siya nga maminaw sa propeta nga mamulong ug mo-report sa iyang mga pagtulun-an ngadto kaniya.

Sa wali, si Matthew nakadiskobre nga si Joseph yanong nagsinina sa sinina sa mag-uuma nga dakoon ang lawas, gwapo, ug ligdong ang pamarug. Ang iyang pagsangyaw nagpadayag nga siya walay pormal nga edukasyon, apan si Matthew makasulti nga siya determinado ug maalamon. Ang propeta sinsero, wala magtiaw-tiaw o pagkapanatiko sa iyang tingog.

“Akong isulti kanimo ang among mga pagtuo, kon duna pay panahon,” nagsugod si Joseph sa iyang wali. Siya nagpamatuod sa Dios ug sa Iyang mga hiyas. “Naghari Siya sa tanang butang sa langit ug sa yuta,” mipahayag siya. “Iyang gi-orden nang daan ang pagkapukan sa tawo, apan maloloy-on Siya sa tanan, Iyang gi-orden nang daan sa samang higayon ang plano sa katubsanan alang sa tanang tawo.”

“Nagtuo ako sa pagkabalaan ni Jesukristo,” mipadayon siya, “ug nga Siya nagpakamatay alang sa mga sala sa tanang mga tawo, nga kang Adan napukan.” Mipahayag Siya nga ang tanang tawo natawo nga putli ug walay hugaw ug nga ang tanang bata nga namatay sa sayong pangidaron makaadto sa langit, tungod kay wala sila masayud sa maayo gikan sa dautan ug dili makasala.

Naminaw si Matthew, nadasig sa iyang nadunggan. Gitudlo ni Joseph nga ang Dios mahangturon, nga walay sinugdanan o katapusan, sama sa kalag sa matag lalaki ug babaye. Gitiman-an ni Matthew nga ang propeta gamay ra og gisulti mahintungod sa mga ganti o mga silot sa sunod nga kinabuhi gawas nga siya nagtuo nga ang silot sa Dios adunay sinugdanan ug katapusan.

Human sa duha ka oras, gitapos sa propeta ang iyang wali uban sa iyang pagpamatuod sa Basahon ni Mormon. Mipahayag siya nga dili siya ang tagsulat sa basahon apan nga siya nakadawat niini gikan sa Dios, direkta gikan sa langit.

Naghunahuna sa wali, si Matthew nakaamgo nga wala siyay nadunggan nianang gabhiona nga makadaot sa katilingban. “Adunay daghan sa iyang mga lagda, kon kini sundon,” gisultihan ni Matthew ang iyang asawa pagkasunod adlaw pinaagi sa sulat, “nga makapausab sa dili maayong kinaiya ug sinultihan sa tawo ngadto sa tawo, ug nga makahimo niya nga mas masinabuton nga tawo.”

Walay intensyon si Matthew nga dawaton ang mga pagtulun-an sa propeta, apan giganahan siya sa iyang mensahe sa kalinaw. “Walay kapintas, walay kasuko, walay negatibo nga gisulti,” misulat siya. “Ang iyang relihiyon nagpakita nga relihiyon sa kaaghup, kamapaubsanon, ug kalma nga pag-awhag.”

“Nausab ang akong opinyon sa mga Mormons,” iyang gitapos.[39]

Samtang naghulat si Joseph sa Kongreso nga ribyuhon ang petisyon sa mga Santos, gimingaw na siya nga nahilayo sa iyang pamilya. “Minahal kong Emma, ang akong kasingkasing gimingaw pag-ayo kanimo ug sa mga bata,” misulat nianang pagkatingtugnaw. “Sultihi ang mga bata nga gimahal nako sila ug mouli kon makahimo na ko.”[40]

Sa dihang si Joseph nagpakasal ni Emma, nagtuo siya nga ang ilang panag-uban matapos sa kamatayon.[41] Apan ang Ginoo mipadayag sukad ngadto kaniya nga ang mga kaminyoon ug ang mga pamilya mahimong molungtad lapas sa lubnganan pinaagi sa gahum sa priesthood.[42] Bag-o pa lang, samtang nagbisita sa mga branch sa simbahan sa silangang mga estado uban ni Parley Pratt, gisultihan siya ni Joseph nga ang matarung nga mga Santos makaugmad og relasyon sa pamilya sa kahangturan, nagtugot nila sa paglambo ug pagbaton og pagbati. Bisan unsa pa ka layo ang distansya nga nakabulag sa matinud-anong mga pamilya dinhi sa yuta, makasalig sila sa saad nga sa umaabut magkahiusa sila sa kalibutan nga moabut.[43]

Samtang naghulat didto sa Washington, gikapoy na si Joseph sa pagpaminaw sa mga politiko nga mohimo og nindot nga mga pakigpulong nga puno sa halangdong pinulongan ug kawang nga mga saad. “Dako kaayo ang kalagmitan nga magpakita sa ilang kahanas sa pagpamulong sa walay hinungdan nga mga okasyon ug ritwal nga kinaiya, moyukbo ug maningkamot nga mapaboran sa gamhanang mga tawo, mousab sa kahulugan sa mga butang aron sa pagpakita sa ilang kaalisto,” giingnan niya ang iyang igsoon nga si Hyrum sa usa ka sulat. “Alang namo nga sila nagbuhat og binuang nga mga butang aron sa pagdani sa ubang mga tawo imbis atubangon ang seryoso ug importante nga mga butang.”[44]

Human sa dili malampuson nga pakigmiting ni John C. Calhoun, usa sa labing impluwensyal nga senador sa nasud, nakaamgo si Joseph nga nag-usik-usik ra siya sa iyang panahon didto sa Washington ug nakahukom nga mopauli. Ang tanan nagsulti og kagawasan ug hustisya, apan walay usa nga andam nga mopatubag sa mga tawo sa Missouri sa ilang pagtagad sa mga Santos.[45]

Pagbalik sa propeta ngadto sa Illinois, si Elias Higbee nagpadayon sa pagpangita og paagi nga mabayran ang mga Santos sa nangawala kanila. Niadtong Marso, ang Senado miribyu sa petisyon sa mga Santos ug mitugot sa mga delegado sa Missouri sa pagpanalipod sa ilang mga aksyon sa ilang estado. Human gikonsiderar ang kaso, ang mga magbabalaod walay nahimong hukom. Nakahibalo sila sa mga pag-antus sa mga Santos apan nagtuo nga ang Kongreso walay gahum nga manghilabut sa mga aksyon sa gobyerno sa estado. Ang Missouri lamang ang mobayad sa nangawala sa mga Santos.[46]

“Ang atong paningkamot nahuman na dinhi,” misulat si Elias ni Joseph sa kahigawad. “Nabuhat nako ang tanan nga akong mabuhat niining butanga.”[47]

Mubo nga mga Sulat

1. ◀ Joseph Smith History, 1838–56, volume C-1, 930; JSP, J1:336, note 14; Joseph Smith to Isaac Galland, Mar. 22, 1839, sa JSP, D6:388.

2. ◀ Far West Committee, Minutes, Peb. 1839; Leonard, Nauvoo, 55.

3. ◀ David W. Rogers, Statement, Peb. 1, 1839, Church History Library; Joseph Smith, Journal, Apr. 13, 1843, sa JSP, J2:354; tan-awa usab sa Plewe, Mapping Mormonism, 53–54. Hilisgutan: Nauvoo (Commerce), Illinois

4. ◀ Woodruff, Journal, Mayo 20, 1839; Woodruff, Leaves from My Journal, 61.

5. ◀ Tan-awa sa Rollins ug sa uban, “Transforming Swampland into Nauvoo,” 125–57; Flanders, Nauvoo, 38–44, 116.

6. ◀ Woodruff, Journal, June 27, 1839; Bushman, Rough Stone Rolling, 386–89; Esplin, “Emergence of Brigham Young,” 398–402.

7. ◀ Richards, “Pocket Companion,” 17.

8. ◀ Woodruff, Journal, Hulyo 2, 1839.

9. ◀ Joseph Smith, Journal, June 27, 1839, sa JSP, J1:343; Woodruff, Journal, Hunyo 25–27, 1839.

10. ◀ Woodruff, Journal, Hulyo 12, 1839; Givens and Grow, Parley P. Pratt, 158–65.

11. ◀ Woodruff, Journal, Hulyo 12 ug 19, 1839; Historian’s Office, Brigham Young History Drafts, 25; Historian’s Office, “History of Brigham Young,” 35; Woodruff, Leaves from My Journal, 62.

12. ◀ Woodruff, Leaves from My Journal, 62–63; Joseph Smith, Journal, July 22–23, 1839, sa JSP, J1:349; Historian’s Office, Brigham Young History Drafts, 25; Woodruff, Journal, Hulyo 22, 1839; Pratt, Autobiography, 324.

13. ◀ Woodruff, Journal, Hulyo 22, 1839; Pratt, Autobiography, 324–25.

14. ◀ Kimball, “History,” 110; Woodruff, Leaves from My Journal, 63; Historian’s Office, Brigham Young History Drafts, 25–26; Pratt, Autobiography, 325.

15. ◀ Woodruff, Autobiographical Sketch, 3. Hilisgutan: Healing [Pag-ayo]

16. ◀ Tullidge, Women of Mormondom, 213–14.

17. ◀ Gates, History of the Young Ladies’ Mutual Improvement Association, 16; tan-awa usab sa “Mother in Heaven,” Gospel Topics, topics.lds.org. Hilisgutan: Mother in Heaven [Inahan sa Langit]

18. ◀ Woodruff, Journal, Ago. 8, 1839; tan-awa usab sa Woodruff, Journal, Mayo 30, 1840; ug Alexander, Heaven and Earth, 85.

19. ◀ Pratt, Autobiography, 325; George A. Smith to Bathsheba Wilson Bigler, Ene. 14, 1841, George A. Smith, Collection, Church History Library; “History of George Albert Smith,” 15, sa Historian’s Office, Histories of the Twelve, Church History Library; Allen and others, Men with a Mission, 8, 277, 288–89.

20. ◀ Historian’s Office, Brigham Young History Drafts, 26; “Biography of Mary Ann Angell Young,” Juvenile Instructor, Ene. 15, 1891, 26:56–57; Kimball, “History,” 111.

21. ◀ Historian’s Office, Brigham Young History Drafts, 26–27; Historian’s Office, “History of Brigham Young,” 35; Kimball, “History,” 111.

22. ◀ Brigham Young, in Journal of Discourses, Hulyo 17, 1870, 13:211; Kimball, “History,” 111.

23. ◀ Johnson, Mormon Redress Petitions, xix, xxiii–xxv; McBride, “When Joseph Smith Met Martin Van Buren,” 150; Joseph Smith, Discourse, Apr. 7, 1840, sa JSP, D7:258–60. Topic: American Legal and Political Institutions [Legal ug Politikal nga mga Institusyon sa mga Amerikano]

24. ◀ Sidney Rigdon to Martin Van Buren, Nov. 9, 1839; Memorial to the United States Senate and House of Representatives, circa Oct. 30, 1839–Jan. 27, 1840; Joseph Smith, Discourse, Apr. 7, 1840, sa JSP, D7:57–59, 138–74, 258–60.

25. ◀ Reynolds, My Own Times, 574–75; Joseph Smith and Elias Higbee to Hyrum Smith and Nauvoo high council, Dec. 5, 1839, sa JSP, D7:69; Monkman, White House, 93–94; Seale, President’s House, 212–15.

26. ◀ Joseph Smith History, 1838–56, volume C-1, 972; Joseph Smith to Emma Smith, Nob. 9, 1839; Sidney Rigdon to Martin Van Buren, Nov. 9, 1839, sa JSP, D7:55–59; Reynolds, My Own Times, 575; tan-awa usab sa Sidney Rigdon to Joseph Smith and others, Apr. 10, 1839, sa JSP, D6:408–9; and Bushman, Rough Stone Rolling, 391–93.

27. ◀ Freidel, Presidents of the United States of America, 22–23; Joseph Smith and Elias Higbee to Hyrum Smith and Nauvoo high council, Dec. 5, 1839, sa JSP, D7:69–70; Reynolds, My Own Times, 575.

28. ◀ Joseph Smith, Discourse, Mar. 1, 1840, sa JSP, D7:202; itandi sa History of the Church, 4:80.

29. ◀ McBride, “When Joseph Smith Met Martin Van Buren,” 150–58; Joseph Smith and Elias Higbee to Hyrum Smith and Nauvoo high council, Dis. 5, 1839; Joseph Smith, Discourse, Apr. 7, 1840, sa JSP, D7:69–70, 260.

30. ◀ Joseph Smith, Discourse, Apr. 7, 1840, in JSP, D7:260; itandi sa History of the Church, 4:80; Joseph Smith and Elias Higbee to Hyrum Smith and Nauvoo high council, Dec. 5, 1839, sa JSP, D7:69.

31. ◀ Joseph Smith and Elias Higbee to Hyrum Smith and Nauvoo high council, Dec. 5, 1839; Joseph Smith and Elias Higbee to Seymour Brunson and Nauvoo high council, Dec. 7, 1839, sa JSP, D7:70, 78–81; Journal of the Senate of the United States of America, 138; Bushman, Rough Stone Rolling, 397.

32. ◀ Tan-awa sa Minutes and Discourse, Jan. 13, 1840, sa JSP, D7:111–15; ug Joseph Smith to Robert D. Foster, Dec. 30, 1839, sa JSP, D7:89–93.

33. ◀ Woodruff, Journal, Ene. 11–13, 1840; Woodruff, Leaves from My Journal, 75; Bitton, George Q. Cannon, 33–38; John Taylor to Leonora Taylor, Ene. 30, 1840, John Taylor, Collection, Church History Library.

34. ◀ Woodruff, Journal, Ene. 13–18, 1840.

35. ◀ Woodruff, Journal, Mar. 2–4, 1840; Woodruff, Leaves from My Journal, 77–78.

36. ◀ Woodruff, Journal, Mar. 4, 1840; Woodruff, Leaves from My Journal, 78–81.

37. ◀ Woodruff, Journal, Mar. 5–7, 1840; Woodruff, Leaves from My Journal, 79–81; Allen and others, Men with a Mission, 126.

38. ◀ Wilford Woodruff to Willard Richards, Mar. 31, 1840, Willard Richards, Journals and Papers, Church History Library; tan-awa usab sa Allen and others, Men with a Mission, 126–28. Mga Hilisgutan: England; Early Missionaries [Unang mga Misyonaryo]

39. ◀ Matthew L. Davis to Mrs. Matthew [Mary] L. Davis, Peb. 6, 1840, Church History Library; Bushman, Rough Stone Rolling, 394–95.

40. ◀ Joseph Smith to Emma Smith, Jan. 20–25, 1840, sa JSP, D7:136.

41. ◀ Joseph Smith to Emma Smith, Oct. 13, 1832, sa JSP, D2:313.

42. ◀ Hales, Joseph Smith’s Polygamy, 1:201–2.

43. ◀ Pratt, Autobiography, 329–30; tan-awa usab sa Givens and Grow, Parley P. Pratt, 173–74.

44. ◀ Joseph Smith and Elias Higbee to Hyrum Smith and Nauvoo high council, Dec. 5, 1839, sa JSP, D7:72.

45. ◀ John C. Calhoun to Joseph Smith, Dis. 2, 1843, Joseph Smith Collection, Church History Library; Joseph Smith History, 1838–56, volume C-1, 1016.

46. ◀ Historian’s Office, Joseph Smith History Draft Notes, Mar. 4, 1840; Report of the Senate Committee on the Judiciary, Mar. 4, 1840, in JSP, D7:539–43; McBride, “When Joseph Smith Met Martin Van Buren,” 154–58; Bushman, Rough Stone Rolling, 396–98.

47. ◀ Elias Higbee to Joseph Smith, Mar. 24, 1840, sa JSP, D7:232–34.

Kapitulo 35

Usa ka Matahum nga Dapit

Samtang ang epidemya sa malaria sa Commerce nagpadayon hangtud 1840, si Emily Partridge ug ang iyang igsoon nga si Harriet mibisita sa mga tolda, mga karwahe, ug sa wala mahuman nga mga panimalay sa mga masakiton. Karon disesaisanyos na, si Emily naanad na sa dili maayong kondisyon sa pagpuyo. Hapit usa ka dekada, ang iyang pamilya sunod-sunod nga giabug gikan sa usa sa labing kabus nga panimuyo, wala makatagamtam og permanente nga panimuyo nga ilang nasinati sa Ohio.

Ang mga igsoon miatiman sa mga masakiton hangtud nga sila usab gihilantan ug gitakigan. Nakahibalo nga ang kinabuhi sa ilang mga anak namiligro, sila si Edward ug Lydia Partridge mibalhin nila gikan sa usa ka tolda ngadto sa usa ka gamay nga giabangan nga kwarto sa usa ka biniyaan nga tindahan tupad sa sapa. Dayon si Edward nagtukod og balay alang sa iyang pamilya sa usa ka lote nga mga 1.6 ka kilometro ang gilay-on.

Apan ang mga pagsulay sa Missouri nakadaot usab sa panglawas sa bishop, ug wala siya sa kondisyon nga motrabaho. Sa wala madugay gihilantan usab siya, nga iyang gitambalan hangtud nga may igo na siyang kabaskog sa pagtrabaho sa balay og usa o duha ka semana. Sa dihang mibalik ang sakit, miinom siya og dugang tambal ug mibalik sa pagtrabaho.

Kasamtangan, ang huot, init nga kwarto sa tindahan wala makatabang ni Emily, Harriet, o sa ilang mga igsoon, kinsa nasakit usab. Ang hilanat ni Emily nagpabilin hangtud sa tingpamulak niadtong 1840, apan ang kang Harriet nagkagrabe. Namatay siya sa tunga-tunga sa Mayo sa edad nga diseotso.[1]

Ang kamatayon ni Harriet nakapaguol pag-ayo sa mga Partridge. Human sa haya, si Edward misulay sa pagbalhin sa pamilya ngadto sa wala mahuman nga kwadra sa baka sa ilang yuta, naglaum nga makahatag kini og mas maayo nga kapasilongan. Apan ang pagpaningkamot nakapaluya niya ug nakuyapan. Aron sa pagtabang sa pamilya, ang isig ka mga Santos nga sila si William ug Jane Law midala ni Emily ug sa iyang mga igsoon ngadto sa ilang panimalay ug miatiman nila aron mahimsog.

Nagluya pag-ayo si Edward sa daghang mga adlaw sa wala pa siya mamatay, mga usa ka semana ug tunga human sa kamatayon ni Harriet. Ang mga pagkawala nakapaguol pag-ayo ni Emily. Suod kaayo siya ni Harriet, ug nasayud siya nga ang iyang amahan misakripisyo sa tanan aron makahatag sa iyang pamilya ug sa simbahan—bisan sa nagbagulbol nga mga Santos, walay pagtuo nga mga miyembro nga mibiya sa simbahan, ug sa kaaway nga mga silingan nakapahigawad kaniya.[2]

Paglabay sa panahon, naulian na si Emily sa iyang panglawas ug kagul-anan, apan ang iyang kinabuhi lahi na karon. Aron sa pagtabang sa ilang pobre kaayo nga pamilya, siya ug ang iyang igsoong babaye nga disenuebeanyos, nga si Eliza, kinahanglan nga mangita og trabaho. Si Eliza makamao nga manahi, apan si Emily walay nakamahoan. Makahimo siya sa paghugas sa mga plato, manilhig ug manglangpaso sa salog, ug mobuhat sa ubang mga buluhaton sa balay, dayag lang, apan hapit tanan sa komunidad makahimo niini.[3]

Maayo gani, ang mga Santos wala makalimot unsay nahimo nga sakripisyo sa iyang amahan alang sa simbahan. “Walay tawo nga dunay pagsalig sa simbahan nga labaw pa kay kaniya,” mabasa sa obituary [mga pulong nga gipahinungod sa mitaliwan] alang ni Bishop Partridge sa Times and Seasons, ang pamantalaan sa mga Santos. “Ang iyang relihiyon mao ang tanan alang kaniya; tungod niini iyang gigahin ang iyang kinabuhi, ug tungod niini gihatag niya ang iyang kinabuhi.”[4]

Sa pagpasidungog kaniya ug sa pag-atiman sa iyang pamilya, ang mga Santos mihuman sa balay nga gisugdan sa bishop, naghatag sa iyang pamilya og dapit nga ilang matawag nga ilaha.[5]

Sa tingpamulak sa 1840, ang bag-ong siyudad sa Mississippi nagsugod sa paglambo. Naghimo og mga kanal ang mga Santos aron mahubsan sa tubig ang mga kalapukan daplin sa sapa ug mas maayong mapuy-an na ang dapit. Nagplano sila og mga dalan, mipahimutang sa mga pundasyon, nagmarko sa mga balay, nananom, ug nag-ugmad sa mga uma. Pagka-Hunyo, mga duha ka gatus ug singkwenta ka bag-ong mga balay mibarug isip ebidensya sa ilang kakugi.[6]

Wala matagbaw sa ngalan nga Commerce, giusab ni Joseph ang ngalan sa dapit nga Nauvoo sa pag-abut gayud dayon niya. “Ang ngalan sa atong siyudad,” gipasabut niya sa pamahayag sa Unang Kapangulohan, “gikan sa Hebreohanon ug nagpasabut nga matahum nga sitwasyon o dapit, nagdala usab sa ideya nga pahulay.”[7] Nanghinaut si Joseph nga ang Nauvoo magpadayon sa iyang ngalan ug mohatag sa mga Santos og panahon sa kahupayan gikan sa panagbangi sa milabayng mga tuig.

Apan nasayud siya nga ang kalinaw ug kapahulayan dili sayon nga moabut. Aron malikayan ang panagbingkil ug pagpanggukod nga ilang nasinati sa Ohio ug Missouri, ang mga Santos kinahanglan nga makapalambo og mas lig-on nga mga relasyon sa usag usa ug makahimo og malungtarong panaghigala sa ilang mga silingan.[8]

Niining higayuna, si Joseph nakadawat og sulat gikan ni William Phelps, kinsa mibalhin sa Ohio human mibiya sa simbahan ug mipamatuod batok ni Joseph sa usa ka korte sa Missouri. “Nasayud ako sa akong sitwasyon, nasayud kamo niini, ug ang Dios nasayud niini,” sulat ni William, “ug gusto ko nga maluwas kon ang akong mga higala motabang nako.”[9]

Nakaila ni William nga usa ka sinsero nga tawo bisan sa iyang mga kasaypanan, si Joseph mibalos sa pagsulat sa wala madugay. “Tinuod nga nag-antus kami sa hilabihan agig sangputanan sa imong batasan,” mipahayag siya. “Bisan pa man niana, ang kopa nainom na, ang kabubut-on sa atong Amahan nahimo na, ug kami buhi pa gihapon.” Malipayon nga kalimtan na lang ang mapait nga kagahapon sa Missouri, gipasaylo ni Joseph si William ug gipatrabaho siya pagbalik sa simbahan.

“Dali, minahal nga igsoon, kay ang gubat humana,” misulat ni Joseph, “kay managhigala sa sinugdanan mga higala pag-usab sa katapusan.”[10]

Gibati usab ni Joseph ang pagkadinalian sa paghatag sa mga Santos og dugang espirituhanong direksyon. Didto sa bilanggoan sa Liberty, ang Ginoo misulti kaniya nga maihap na ang iyang mga adlaw, ug misulti si Joseph sa mga higala nga wala na siya magtuo nga moabut pa og kwarenta anyos. Kinahanglan niyang motudlo pa sa mga Santos labaw sa unsay gipadayag sa Dios ngadto kaniya sa dili pa ulahi.[11]

Ang pagtukod sa usa ka siyudad ug pagdumala sa temporal nga panginahanglan sa simbahan, hinoon, nakahurot sa panahon ni Joseph. Kanunay siyang aktibo nga miapil sa buluhaton sa simbahan, ug nagsalig siya sa mga tawo sama ni Bishop Partridge sa pagtabang sa pagtuman sa mga responsibilidad. Karon nga wala na si Edward, si Joseph nagsugod sa pagsalig ni Bishop Newel Whitney ug sa dugang nga mga bishop nga gitawag sa Nauvoo. Apan nasayud siya nga kinahanglan pa siya og dugang nga tabang sa paggiya sa temporal nga bahin sa pagdumala sa simbahan aron siya makatutok sa iyang espirituhanong pangalagad.[12]

Sa wala madugay, si Joseph nakadawat og laing sulat, niining higayuna gikan sa usa ka langyaw nga tawo nga ginganlan og John Cook Bennett. Miingon si John nga gusto siyang mobalhin ngadto sa Nauvoo, moapil sa simbahan, ug motanyag sa iyang serbisyo ngadto sa mga Santos. Usa siya ka doktor ug taas og rango nga opisyal sa kasundalohan sa estado sa Illinois kinsa kanhi usa usab ka ministro ug usa ka propesor. “Nagtuo ko nga ako mas malipayon uban kaninyo,” miingon siya. “Sulati dayon ko.”[13]

Sa mga adlaw nga misunod, si Joseph nakadawat pa og duha pa ka sulat gikan ni John. “Makasalig ka kanako,” misaad si John. “Manghinaut ko nga ang panahon moabut nga ang imong katawhan mahimo nakong katawhan ug ang imong Dios akong Dios.” Gisultihan niya si Joseph nga ang iyang kahanas sa pagpamulong sa publiko ug walay kaluya nga kalagsik bililhon ngadto sa mga Santos.[14]

“Ang akong kahinam nga makig-uban kanimo nagkadako kada adlaw,” miinsister siya, “ug akong tapuson dayon ang akong propesyonal nga kalihokan ug moanha sa imong malipayon nga panimalay, kon kini maoy labing maayo sa imong pagtuo”[15]

Giribyu ni Joseph ang mga sulat, naawhag nga dunay tawo nga sama sa kasinatian ni John nga gusto nga mahiusa uban sa mga Santos. Ang usa ka tawo nga adunay abilidad sama kaniya makatabang gayud sa simbahan nga maestablisar sa Illinois.

“Kon posible nga makaanhi ka niining panahon aron mag-antus uban sa katawhan sa Dios,” misulat si Joseph ni John, “walay usa nga mas mahimuot pa o mohatag nimo og mas sinsero nga pag-abi-abi kay kanako.”[16]

Karon nga ang Nauvoo na-organisar na, ang hunahuna ni Joseph mibalhin ngadto sa pagpundok. Didto sa England, ang mga apostoles bag-o lang mipadala og kwarentayuno ka mga Santos tabok sa lawod, paingon sa Nauvoo. Nagpaabut si Joseph sa pag-abi-abi og dugang nga mga grupo sa umaabut nga mga bulan ug katuigan.

“Mao kini ang nag-unang dapit sa panagpundok,” gipahibalo niya sa usa ka wali nianang pagka-Hulyo. “Bisan kinsa ang gusto, paanhia siya ug moambit sa kakabus sa Nauvoo nga gawasnon!”

Nasayud siya ang pagpapahawa gikan sa Missouri ug ang napakyas nga petisyon sa gobyerno nakapahimo sa daghang mga tawo nga walay kasiguroan mahitungod sa umaabut sa Zion ug sa panagpundok. Gusto ni Joseph nga sila makasabut nga ang Zion mas labaw pa sa usa ka seksyon sa yuta sa Distrito sa Jackson. “Kon asa magpundok ang mga Santos kana mao ang Zion,” mipahayag siya.

Ang Ginoo misugo karon kanila sa pagtukod sa mga stake sa Nauvoo ug sa palibut nga dapit. Sa paglabay sa panahon, samtang dugang nga mga Santos ang magpundok sa Zion, ang simbahan moorganisar og dugang nga mga stake ug ang Ginoo mopanalangin sa yuta.

Sa wala pa humana ang iyang wali, si Joseph mipahibalo, “Akong gipasalig akong kaugalingon sa pagtukod og dakong templo sama sa gibuhat ni Solomon, kon ang simbahan mosuporta nako.” Iyang gipatuyhad ang iyang kamot ug mitudlo sa dapit sa tiptip sa bungtod diin ang mga Santos motukod sa sagrado nga estraktura. “Kon kabubut-on sa Dios nga ako mabuhi pa aron makakita nga makompleto ang templo,” masulub-on siya nga misulti, “Ako moingon, ‘O, Ginoo, igo na. Ginoo, tuguti ang imong sulugoon nga mobiya sa kalinaw.’”[17]

Paglabay sa pipila ka semana, samtang ang taas nga temperatura nagpadayon sa Nauvoo ug ang sakit misakmit og dugang mga kinabuhi, ang higala ni Joseph nga si Seymour Brunson namatay.[18] Sa haya, mihalad si Joseph og mga pulong sa kahupayan ngadto sa biyuda ni Seymour, nga si Harriet, ug sa liboan ka mga Santos diha sa kongregasyon. Samtang siya namulong, mitan-aw siya ni Jane Neyman, kansang tin-edyer nga anak nga si Cyrus namatay sa wala pa mabunyagi.

Nakahibalo nga si Jane nabalaka mahitungod sa kaayohan sa kalag sa iyang anak, si Joseph nakahukom sa pagpakigbahin unsa ang gitudlo sa Ginoo kaniya mahitungod sa kaluwasan niadtong, sama sa iyang kaugalingong igsoon nga si Alvin, kinsa namatay nga walay bunyag.[19]

Miabli sa Biblia, si Joseph mibasa sa mga pulong ni apostol Pablo ngadto sa mga taga-Corinto: “Kon dili pa, unsa man lamay ipasabut sa mga tawo sa ilang pagpabautismo alang sa mga patay, kon ang mga patay dili man ugaling banhawon? Ngano nga sila gibunyagan alang sa mga patay?”[20] Miingon siya nga ang mga pulong ni Pablo mao ang ebidensya nga ang buhi nga tawo mahimong mabunyagan nga puli alang sa namatay nga tawo, naghatag sa benepisyo sa bunyag ngadto niadtong kinsa namatay ang lawas apan kansang mga espiritu buhi.

Miingon si Joseph nga ang plano sa Dios sa kaluwasan gihimo aron sa pagluwas sa tanan nga andam mosunod sa balaod sa Dios, lakip sa dili maihap nga mga tawo nga nangamatay nga wala gayud makahibalo mahitungod ni Jesukristo o sa Iyang mga pagtulun-an.[21]

Sa wala madugay human sa wali, si Jane miadto sa suba uban sa usa ka elder sa simbahan ug gibunyagan alang ni Cyrus. Sa dihang si Joseph nakadungog mahitungod sa bunyag nianang pagkagabii, nangutana siya unsa nga mga pulong ang gigamit sa elder sa ordinansa. Sa dihang gisubli kini ngadto kaniya, si Joseph mikumpirma nga ang elder mipahigayon sa bunyag sa saktong paagi.[22]

Si John Bennett miabut sa Nauvoo niadtong Septyembre 1840, ug si Joseph madasigong nangayo sa iyang tambag sa pagdumala sa legal ug politikanhong mga problema sa Nauvoo ug sa simbahan. Si John kaedad ra sa propeta apan mas edukado. Mubo siya nga tawo nga giuban na ang itom nga buhok, itom ang mga mata, ug gamay, gwapo nga nawong. Gidawat dayon niya ang bunyag.[23]

Si Lucy Smith nabalaka pag-ayo sa iyang masakiton nga bana nga nakabantay og maayo sa inila nga bag-ong miabut. Sama ni Bishop Partridge, si Joseph Sr. Mibiya sa Missouri nga dili maayo ang panglawas, ug ang makapadaut nga klima sa ting-init sa Nauvoo nakapaluya niya og maayo. Naglaum si Lucy nga mamaayo ra siya, apan human nga misuka siya og dugo usa ka adlaw niana, nahadlok siya nga duol na ang iyang kamatayon.

Sa dihang si Joseph ug Hyrum nakahibalo sa nagkagrabe nga kondisyon sa ilang amahan, dali silang miadto sa iyang kiliran.[24]

Gipahibalo ni Lucy ang pamilya samtang si Joseph mibantay sa iyang amahan. Gisultihan niya ang iyang amahan mahitungod sa bunyag alang sa mga patay ug sa mga panalangin nga ikahatag niini sa tanang mga anak sa Dios. Nalipay pag-ayo, si Joseph Sr. Nagpakilooy kaniya sa pagpahigayon sa ordinansa alang ni Alvin.

Sa wala madugay si Lucy naglingkod na uban sa kadaghanan sa iyang mga anak libut sa higdaanan sa ilang amahan. Si Joseph Sr. buot nga mohatag sa matag usa kanila og panamilit nga panalangin samtang siya aduna pay kusog nga mosulti. Sa dihang turno na ni Joseph, si Joseph Sr. mipatong sa iyang mga kamot sa ulo sa iyang anak.

“Padayon sa pagkamatinud-anon ug ikaw panalanginan, ug ang imong pamilya panalanginan ug ang imong mga anak human nimo,” miingon siya. “Mabuhi ka aron humanon ang imong buhat.”

“O, Papa,” tubag ni Joseph, “mao ba?”

“Oo, mahimo nimo,” miingon ang patriyarka, “ug imong ipahimutang ang plano sa tanang buhat nga gikinahanglan sa Dios gikan kanimo.”

Sa dihang si Joseph Sr. nahuman sa pagpanalangin sa iyang mga anak, miatubang siya ni Lucy. “Mama,” miingon siya, “ikaw usa sa labing talagsaong mga babaye sa kalibutan.”

Miprotesta si Lucy, apan ang iyang bana mipadayon. “Kanunay kitang nangandoy nga kita mamatay sa samang higayon,” miingon siya, “apan kinahanglan nga dili ka magtinguha nga mamatay sama nako, kay ikaw kinahanglan nga magpabilin aron sa paghupay sa mga bata kon wala na ko.”

Human sa makadiyot nga paghunong, si Joseph Sr. mituaw, “nakita nako si Alvin.” Dayon gikyugpos niya ang mga kamot ug nagsugod sa pagginhawa og hinay, hangtud ang iyang gininhawa nagkamubo ug nagkamubo, ug siya hilom nga namatay.[25]

Paglabay sa pipila ka semana human sa kamatayon ni Joseph Sr., ang mga Santos nagpundok sa Nauvoo alang sa Oktubre 1840 nga kinatibuk-ang komperensya. Gitudloan sila ni Joseph og dugang mahitungod sa bunyag alang sa mga patay, nagpasabut nga ang mga espiritu sa mga patay naghulat sa ilang buhi nga mga kaliwat sa pagdawat sa makaluwas nga ordinansa alang kanila.[26]

Tali sa mga sesyon sa komperensya, ang mga Santos miadto sa Suba sa Mississippi, diin pipila ka mga elder nagbarug sa taga-hawak nga giladmon sa tubig, nagsinyas kanila nga magpabunyag alang sa ilang nangamatay nga mga apohan, mga amahan, mga inahan, mga igsoon, ug mga anak. Wala madugay, si Hyrum gibunyagan alang sa iyang igsoon nga si Alvin.[27]

Samtang si Vilate Kimball nagtan-aw sa mga elder diha sa suba, naghandom siya nga mabunyagan alang sa iyang inahan, kinsa namatay sobra na sa usa ka dekada ang miagi. Nangandoy siya nga si Heber mahibalik na gikan sa England aron mopahigayon sa ordinansa, apan tungod kay si Joseph miawhag sa mga Santos sa pagtubos sa mga patay sa labing sayo kon posible, nakahukom siya nga magpabunyag alang sa iyang inahan diha-diha dayon.[28]

Ang hunahuna ni Emma Smith diha usab sa pamilya. Ang iyang amahan, si Isaac Hale, namatay niadtong Enero 1839. Wala gayud siya makig-uli kaniya ug ni Joseph. Pipila ka tuig sa wala pa ang iyang kamatayon, siya mitugot gani sa mga kritiko sa simbahan nga momantala og sulat nga iyang gisulat nga nanghimaraut ni Joseph ug mitawag sa Basahon ni Mormon nga “usa ka binuang nga hinimohimo sa bakak ug pagkadautan.”[29]

Sa gihapon, gimahal ni Emma ang iyang amahan ug nagpabunyag alang kaniya diha sa suba.[30] Wala niya dawata ang gipahiuli nga ebanghelyo niini nga kinabuhi, apan naglaum siya nga dili kini ang paagi sa kahangturan.

Nianang panahon sa tinglarag, sila si Joseph ug John Bennett misulat og mga balaod alang sa Nauvoo. Ang dokumento gidisenyo sa paghatag sa mga Santos og dakong kagawasan kutob sa mahimo sa pagdumala sa ilang kaugalingon ug sa pagpanalipod batok sa mga matang sa inhustisya nga ilang giantus didto sa Missouri. Kon ang magbabalod sa estado moaprobar sa charter, ang mga lumulupyo sa Nauvoo makapasar sa ilang kaugalingong mga balaod, makadumala og lokal nga mga korte, makatukod og unibersidad, ug makaorganisar og kasundalohan.[31]

Ang mga plano ni Joseph alang sa simbahan nagpadayon usab sa pagtubo. Nagpaabut sa dugang ug dugang mga Santos nga magpundok, ang propeta nakatukod og daghang mga stake sa bag-ong mga panimuyo duol sa Nauvoo. Gitawag usab niya si Orson Hyde ug John Page nga magmisyon ngadto sa Palestina, diin ilang mapahinungod ang Jerusalem alang sa pagpundok sa mga anak ni Abraham. Aron makaadto didto, ang mga apostoles kinahanglang motabok sa Europe, maghatag kanila sa mga oportunidad sa pagsangyaw sa ebanghelyo sa daghan niining mga siyudad.[32]

“Makapaabut kita sa dili madugay nga makakita sa panagpundok niining dapita, mga tawo nga gikan sa tanang yuta gikan sa matag nasud,” si Joseph ug ang Unang Kapangulohan mipahayag, “ang mga tawo sa tanang mga pinulongan ug sa matag dila ug sa matag kolor, kinsa mouban kanato sa pagsimba sa Ginoo sa mga Panon sa Iyang balaan nga templo.”[33]

Sa sayong bahin sa Disyembre, si John Bennett malampusong miimpluwensya sa magbabalaod sa estado sa pag-aprobar sa Nauvoo charter, naghatag sa mga Santos og gahum sa pagpadayon sa ilang mga plano sa siyudad. Sa dihang si John mibalik ngadto sa Nauvoo nga malapuson, gidayeg siya ni Joseph sa matag oportunidad.[34]

Sobra og gamay sa usa ka bulan niadtong Enero 19, 1841, ang Ginoo mipanalangin sa mga Santos sa usa ka bag-ong pagpadayag. Iyang gihatagan sila og kasiguroan nga Siya miabi-abi nila ni Edward Partridge ug Joseph Smith Sr. ngadto sa Iyang pag-atiman, uban nila ni David Patten, kinsa napatay didto sa gubat sa Crooked River. Si Hyrum Smith gitawag sa pagpuli sa dapit sa iyang amahan isip patriyarka sa simbahan ug gitudlo usab sa pagserbisyo isip propeta, manalagna, ug tigpadayag uban ni Joseph, nagpuli sa dapit ni Oliver Cowdery nga sa makausa maoy naghupot niini diha sa simbahan.[35]

Dugang pa, ang Ginoo misugo ni John Bennett sa pagbarug tupad ni Joseph ug sa pagpadayon sa pagpakigsulti niadtong dili miyembro sa simbahan alang sa mga Santos, nagsaad kaniya og mga panalangin sa kondisyon sa matarung nga mga buhat. “Ang iyang ganti dili mapakyas kon siya modawat og tambag,” mipahayag ang Ginoo. “Nakita nako ang buhat nga iyang nahimo, nga akong gidawat kon siya magpadayon.”[36]

Ang Ginoo midawat usab sa mga paningkamot sa mga Santos kaniadto sa pagtukod sa Zion sa Distrito sa Jackson, apan misugo Siya karon kanila sa pagtukod sa Nauvoo, pag-establisar og dugang mga stake, ug magtukod og hotel nga tawgon og Nauvoo House, nga makahatag og dapit kapahulayan sa mga bisita ug makapamalandong sa pulong sa Dios ug sa himaya sa Zion.[37]

Ang labing importante, ang Ginoo misugo sa mga Santos sa pagtukod og bag-ong templo. “Himoa kini nga balay nga matukod ngadto sa akong ngalan,” mipahayag Siya, “aron Ako mopadayag sa akong mga ordinansa diha niini ngadto sa akong mga katawhan.”[38]

Ang bunyag alang sa mga patay mao ang usa niini nga mga ordinansa. Hangtud dinhi ang Ginoo mitugot sa mga Santos sa pagpahigayon sa mga bunyag diha sa Suba sa Mississippi, apan karon misugo Siya kanila sa paghunong sa ordinansa hangtud nga sila makapahinungod og espesyal nga bunyaganan diha sa templo. “Kini nga ordinansa,” mipahayag Siya, “pagahimoon diha sa akong balay.”[39]

Ang ubang mga ordinansa sa templo ug makadasig nga bag-ong mga kamatuoran moabut ra unya. “Kay Ako mopahiangay sa pagpadayag ngadto sa mga butang sa akong simbahan nga gitago gikan sa wala pa ang katukuran sa kalibutan, mga butang nga mahitungod ngadto sa kapaigoan sa kahingpitan sa panahon,” misaad ang Ginoo. “Ug Ako mopakita ngadto sa akong sulugoon nga si Joseph sa tanan nga mga butang kalabut niini nga balay, ug sa pagkapari niini.”[40]

Nagsaad sa pagganti sa ilang kakugi ug pagkamasulundon, ang Ginoo miawhag sa mga Santos sa paghago uban sa ilang tanang kusog sa pagtukod sa templo. “Pagtukod og usa ka balay ngadto sa akong ngalan, gani dinhi niini nga dapit, nga inyong mapamatud-an ang inyong kaugalingon ngari kanako nga kamo matinud-anon diha sa tanan nga mga butang,” Siya misugo, “aron Ako mopanalangin kaninyo, ug mokorona kaninyo sa dungog, walay kamatayon, ug kinabuhi nga dayon.”[41]

Samtang ang bag-ong tuig nagsingabut, ang umaabut mahayag alang sa mga Santos. Niadtong Pebrero 1, 1841, ilang gipili si John Bennett nga mayor sa Nauvoo, nga mao usab ang nakapahimo niya nga labawng maghuhukon sa korte sa siyudad. Nahimo usab siyang presidente sa bag-ong universidad, major general sa kasundalohan, ug luyo-luyong magtatambag sa Unang Kapangulohan.[42] Si Joseph ug ang ubang mga lider sa simbahan adunay pagsalig sa iyang abilidad sa paggiya sa siyudad ug paghimo niini nga bantugan.

Samtang ang awtoridad ug mga responsibilidad ni John midako, si Emma dili makalimod nga siya dako og natabang sa mga Santos. Apan wala siya moapil sa pagbati sa mga Santos alang kaniya. Nagtuo siya nga si John nagmapasigarbuhon sa iyang kaugalingon sa lungsod sama sa arogante nga heneral, ug dihang bisan wala siya maningkamot sa pagdani ni Joseph, ingon og siya naghunahuna lang sa iyang kaugalingon ug wala maghunahuna sa uban.

Sa iyang tanang mga talento ug mga pagkamapuslanon, adunay butang mahitungod kaniya ang nakapabalaka ni Emma.[43]

Mubo nga mga Sulat

1. ◀ “Autobiography of Emily D. P. Young,” Woman’s Exponent, Hulyo 15, 1885, 14:26; Lyman, Journal, 12; Obituary for Harriet Partridge, Times and Seasons, Hunyo 1, 1840, 1:128.

2. ◀ Obituary for Edward Partridge, Times and Seasons, Hunyo 1, 1840, 1:127–28; Lyman, Journal, 12.

3. ◀ “Autobiography of Emily D. P. Young,” Woman’s Exponent, Ago. 1, 1885, 14:37.

4. ◀ Obituary for Edward Partridge, Times and Seasons, Hunyo 1, 1840, 1:127–28. Hilisgutan: Church Periodicals [Mga Pamantalaan sa Simbahan]

5. ◀ “Autobiography of Emily D. P. Young,” Woman’s Exponent, Hulyo 15, 1885, 14:26; Lyman, Journal, 13.

6. ◀ “Nauvoo” ug “Immigration,” Times and Seasons, Hunyo 1840, 1:122–24; Joseph Smith History, 1838–56, volume C-1, 1060; Bushman, Rough Stone Rolling, 405; Leonard, Nauvoo, 60–61.

7. ◀ “Proclamation, to the Saints Scattered Abroad,” Times and Seasons, Ene. 15, 1841, 2:273–74; tan-awa usab sa Leonard, Nauvoo, 59. Hilisgutan: Nauvoo (Commerce), Illinois

8. ◀ Tan-awa sa Leonard, Nauvoo, 91.

9. ◀ William W. Phelps to Joseph Smith, June 29, 1840, sa JSP, D7:303–5.

10. ◀ Joseph Smith to William W. Phelps, July 22, 1840, sa JSP, D7:345–48.

11. ◀ Woodruff, Journal, Hulyo 28, 1844; tan-awa usab sa Joseph Smith to Presendia Huntington Buell, Mar. 15, 1839, sa JSP, D6:354–56; and Esplin, “Joseph Smith’s Mission and Timetable,” 280–319.

12. ◀ Hilisgutan: Bishop

13. ◀ John C. Bennett to Joseph Smith, July 25, 1840, sa JSP, D7:348–50; Bushman, Rough Stone Rolling, 411; “Bennett, John Cook,” Biographical Entry, Joseph Smith Papers website, josephsmithpapers.org.

14. ◀ John C. Bennett to Joseph Smith and Sidney Rigdon, July 27, 1840, sa JSP, D7:350–53; tan-awa usab sa John C. Bennett to Joseph Smith, July 30, 1840, sa JSP, D7:368–70.

15. ◀ John C. Bennett to Joseph Smith, July 30, 1840, sa JSP, D7:370. Ang pinakaunang kopya niii nga sulat nag-ingon “Ang akong kabalaka nga makig-uban nagkakusog kada adlaw.”

16. ◀ Joseph Smith to John C. Bennett, Aug. 8, 1840, sa JSP, D7:370–74.

17. ◀ Joseph Smith, Discourse, circa July 19, 1840, sa JSP, D7:340–45. Mga Hilisgutan: Gathering of Israel [Pagpundok sa Israel]; Zion/New Jerusalem [Zion/Bag-ong Jerusalem]; Nauvoo Temple

18. ◀ Lucy Mack Smith, History, 1844–45, book 17, [7]; book 18, [1]–[10]; Funeral Address, Times and Seasons, Sept. 1840, 1:170–73; Vilate Murray Kimball to Heber C. Kimball, Sept. 6, 1840, Heber C. Kimball, Letters, Church History Library; Obituary for Seymour Brunson, Times and Seasons, Sept. 1840, 1:176.

19. ◀ Jane Neyman, Statement, Nov. 29, 1854, Historian’s Office, Joseph Smith History Documents, Church History Library; Historical Department, Journal History of the Church, Ago. 15, 1840; Brunson, “Short Sketch of Seymour Brunson, Sr.,” 3–4; Doctrine and Covenants 137 (Visions, Jan. 21, 1836, at josephsmithpapers.org); tan-awa usab sa Tobler, “Saviors on Mount Zion,” 186, note 12.

20. ◀ 1 Mga Taga-Corinto 15:29.

21. ◀ Simon Baker, “15 Aug. 1840 Minutes of Recollection of Joseph Smith’s Sermon,” Joseph Smith Collection, Church History Library.

22. ◀ Jane Neyman, Statement, Nov. 29, 1854, Historian’s Office, Joseph Smith History Documents, Church History Library. Hilisgutan: Baptism for the Dead [Bunyag alang sa mga Patay]

23. ◀ Joseph Smith to John C. Bennett, Aug. 8, 1840, in JSP, D7:372–73; “Mormonism—Gen. Bennett, &c.,” Times and Seasons, Okt. 15, 1842, 3:955; “Bennett, John Cook,” Biographical Entry, Joseph Smith Papers website, josephsmithpapers.org; News Item, Times and Seasons, Dis. 1, 1840, 2:234.

24. ◀ Lucy Mack Smith, History, 1844–45, book 17, [7]; book 18, [3]–[4].

25. ◀ Lucy Mack Smith, History, 1844–45, book 18, [3]–[9]; Lucy Mack Smith, History, 1845, 296, 301; Smith, Biographical Sketches, 267. Hilisgutan: Joseph Smith Sr.

26. ◀ Vilate Kimball to Heber C. Kimball, Okt. 11, 1840, Vilate M. Kimball, Letters, Church History Library.

27. ◀ Conference Minutes, Times and Seasons, Okt. 1840, 1:185–87; Vilate Kimball to Heber C. Kimball, Okt. 11, 1840, Vilate M. Kimball, Letters, Church History Library; Nauvoo Temple, Baptisms for the Dead, book A, 149, microfilm 183,376, U.S. and Canada Record Collection, Family History Library; Black and Black, Annotated Record of Baptisms for the Dead, 6:3361; tan-awa usab sa Nauvoo Temple, Baptisms for the Dead, 1840–45, Church History Library.

28. ◀ Vilate Kimball to Heber C. Kimball, Okt. 11, 1840, Vilate M. Kimball, Letters, Church History Library.

29. ◀ Isaac Hale, Affidavit, Mar. 20, 1834, in “Mormonism,” Susquehanna Register and Northern Pennsylvanian, Mayo 1, 1834, [1].

30. ◀ Nauvoo Temple, Baptisms for the Dead, book A, 45.

31. ◀ Act to Incorporate the City of Nauvoo, Dec. 16, 1840, in JSP, D7:472–88; Conference Minutes, Times and Seasons, Okt. 1840, 1:186.

32. ◀ News Item, Times and Seasons, Ene. 15, 1841, 2:287. Hilisgutan: Early Missionaries [Unang mga Misyonaryo]

33. ◀ “Report from the Presidency,” Times and Seasons, Okt. 1840, 1:188.

34. ◀ Act to Incorporate the City of Nauvoo, Dec. 16, 1840, in JSP, D7:472–88; Joseph Smith and others, Proclamation, Jan. 15, 1841, sa JSP, D7:503–4; tan-awa usab sa Bushman, Rough Stone Rolling, 410–12.

35. ◀ Doktrina ug mga Pakigsaad 124:19, 91–96, 127 (Revelation, Jan. 19, 1841, sa josephsmithpapers.org). Hilisgutan: Hyrum Smith

36. ◀ Doktrina ug mga Pakigsaad 124:16–17 (Revelation, Jan. 19, 1841, sa josephsmithpapers.org).

37. ◀ Doktrina ug mga Pakigsaad 124:22–24, 49–54, 60–61 (Revelation, Jan. 19, 1841, sa josephsmithpapers.org).

38. ◀ Doktrina ug mga Pakigsaad 124:40 (Revelation, Jan. 19, 1841, sa josephsmithpapers.org); tan-awa usab sa Smith, “Organizing the Church in Nauvoo,” 264–71. Hilisgutan: Nauvoo Temple

39. ◀ Doktrina ug mga Pakigsaad 124:29–38 (Revelation, Jan. 19, 1841, sa josephsmithpapers.org). Hilisgutan: Baptism for the Dead [Bunyag alang sa mga Patay]

40. ◀ Doktrina ug mga Pakigsaad 124:41–42 (Revelation, Jan. 19, 1841, at josephsmithpapers.org); tan-awa usab sa Smith, “Organizing the Church in Nauvoo,” 264–71.

41. ◀ Doktrina ug mga Pakigsaad 124:55 (Revelation, Jan. 19, 1841, sa josephsmithpapers.org).

42. ◀ “Municipal Election,” Times and Seasons, Peb. 1, 1841, 2:309; “Inaugural Address,” Times and Seasons, Peb. 15, 1841, 2:316–18; “Trial of Elder Rigdon,” Times and Seasons, Sept. 15, 1844, 5:655; An Act to Incorporate the City of Nauvoo [Dec. 16, 1840], Laws of the State of Illinois, p. 55, section 16; “Bennett, John Cook,” Biographical Entry, Joseph Smith Papers website, josephsmithpapers.org.

43. ◀ “Memoirs of President Joseph Smith,” Saints’ Herald, Ene. 8, 1935, 49.

Kapitulo 36

Agniha Sila sa Pagpundok

Sa tingpamulak niadtong 1841, si Mary Ann Davis mitan-aw sa katapusang higayon sa nawong sa iyang bana sa wala isira ang tabon sa iyang lungon ug ang iyang mga higala midala sa iyang patayng lawas ngadto sa usa ka hilom nga lugar sa sementeryo sa nataran sa simbahan sa Tirley, England. Si John Davis batan-on pa ug lagsik, baynte singko anyos lang, sa dihang namatay siya. Samtang si Mary nagtan-aw sa mga lalaki nga miyayong sa iyang lungon palayo, kalit niyang gibati nga nag-inusara, nagtindog nga nasul-ob sa itom nga sinina sa pagbangutan sa usa ka dapit nga siya na lang ang bugtong Santos sa Ulahing mga Adlaw.

Namatay si John tungod sa iyang mga pagtuo. Siya ug si Mary nagkita sa usa ka miting sa mga Santos usa ka tuig sa sayo pa, dili pa dugay human si Wilford Woodruff mibunyag og gatusan sa United Brethren sa duol nga Herefordshire. Wala si John og si misimba uban sa United Brethren, apan ang gipahiuli nga ebanghelyo dali nga mikatap sa dapit, nakadani sa atensyon sa daghang mga tawo.[1]

Sila si Mary ug John miabli sa ilang panimalay ngadto sa mga misyonaryo naglaum nga makaestablisar og kongregasyon sa maong dapit. Ang British mission nagkadako ug nagkadako, ug human lang sa upat ka tuig, dihay labaw sa unom ka libo ka mga Santos sa England ug Scotland.[2] Bisan sa London, diin ang mga tigsangyaw diha sa dalan gikan sa daghang mga simbahan maisugong nakigkompetensya alang mga tawo, ang mga misyonaryo nakaestablisar og branch sa halos mga kwarenta ka mga Santos, gigiyahan sa usa ka batan-on nga elder nga Amerikano nga ginganlan og Lorenzo Snow.[3]

Ang oposisyon nagpabilin gihapon ka kusog sa tibuok nasud. Baratuhon nga mga pamplet nagkatag sa kadalanan sa daghang mga siyudad, namahayag sa matag matang sa relihiyosong mga ideya.[4] Ang uban mga giimprinta pag-usab nga anti-Mormon nga mga basahon gikan sa Estados Unidos ug mipasidaan sa mga magbabasa batok sa mga Santos sa Ulahing mga Adlaw.[5]

Naglaum nga makorihian ang bakak nga mga report, si Parley Pratt nagsugod sa pagsulat sa iyang kaugalingong mga pamplets ug nag-edit sa binulan nga pamantalaan, ang Latter-day Saints’ Millennial Star, nga nag-imprinta sa mga balita gikan sa mga Santos sa Nauvoo ug sa tibuok Britain. Si Brigham Young usab nagplano nga maghimo og himno ug ang Basahon ni Mormon nga maimprinta alang sa British nga mga Santos.[6]

Didto sa Tirley, sila si Mary ug John nag-atubang og pagsupak sa dihang ang mga misyonaryo nagsugod sa pagtudlo sa ilang panimalay. Ang bagis nga mga lalaki kasagaran mosamok-samok sa mga miting ug papahawaon ang mga misyonaryo. Migrabe ang sitwasyon hangtud usa ka adlaw niana, ang mga lalaki milamba ni John sa salog ug walay kalooy nga mipatid kaniya. Wala na siya maulii. Sa wala madugay natumba siya ug nagsugod og pagsuka og dugo. Ang mga misyonaryo misulay sa pagbisita sa magtiayon, apan ang masuk-anong mga silingan mibabag kanila. Naghigda na lang, si John nagkaluya hangtud nga namatay.

Human sa haya, si Mary nakahukom nga moapil sa panagpundok didto sa Nauvoo. Pipila ka mga apostoles, lakip ni Brigham Young ug Heber Kimball, bag-o lang mipahibalo nga sila mopauli nianang tingpamulak, uban nila ang daghang British nga mga Santos. Si Mary nagplano nga moadto sa Amihanang Amerika sa dili madugay uban sa gamay nga pundok sa mga Santos.

Tungod kay siya lamang ang bugtong sakop sa iyang pamilya sa simbahan, si Mary mibisita sa iyang mga ginikanan ug mga igsoon aron manamilit. Nagdahum siya nga ang iyang amahan moprotesta, apan yano kining nangutana kaniya kanus-a siya molarga ug unsa nga barko ang sakyan.

Sa adlaw nga si Mary mobiya padulong sa lungsod sa Bristol, gibati niya ang tumang kaguol. Milabay sa simbahan diin siya ug si John gikasal pipila ka buwan sa sayo pa, naghunahuna siya sa tanan nga nahitabo kaniya sukad.

Karon nga bayntekwatroanyos nga biyuda, nag-inusara siya nga moadto sa bag-ong yuta, determinado nga adunay samang kapalaran sa katawhan sa Dios.[7]

Balik sa Nauvoo, ang editor sa pamantalaan nga si Thomas Sharp milingkod tupad ni Joseph Smith sa entablado ug mitan-aw sa pundok sa pipila ka libo ka mga Santos. Abril 6, 1841 kadto, ang ika-onse nga anibersaryo sa simbahan ug ang unang adlaw sa kinatibuk-ang komperensya. Usa ka brass band nagpatukar taliwala sa panag-istoryahanay sa kongregasyon. Sa pipila ka gutlo, ang mga Santos magsaulog sa importante nga adlaw pinaagi sa pagpahimutang sa mga cornerstone sa usa ka bag-ong templo.

Si Thomas dili sakop sa ilang simbahan, apan ang mayor sa Nauvoo, si John Bennett, midapit kaniya sa paggahin sa adlaw uban sa mga Santos.[8] Dili lisud ang pagtag-an ngano. Isip usa ka editor sa pamantalaan, si Thomas makahimo o makaguba og reputasyon sa pipila lang ka pulong, ug siya gidala ngadto sa Nauvoo isip potensyal nga kauban.

Sama sa mga Santos, si Thomas bag-o sa rehiyon. Wala pay bayntetresanyos, miadto siya sa kasadpan sa miaging tuig aron motrabaho sa pagkaabogado ug mipuyo sa siyudad sa Warsaw, mga usa ka adlaw nga biyahe sa habagatan sa Nauvoo. Pipila ka bulan human sa iyang pag-abut, nahimo siyang editor sa bugtong dili Mormon nga pamantalaan sa lalawigan ug nakaangkon og reputasyon sa iyang madanihon nga sinulat.[9]

Wala siyay pagpakabana sa mga pagtulun-an sa mga Santos ug wala kaayo madani sa ilang debosyon sa ilang pagtuo.[10] Apan kinahanglang dawaton niya nga ang mga panghitabo karon talagsaon.

Ang adlaw gisugdan sa lanog kaayo nga gipabuto nga mga kanyon gisundan sa parada sa kasundalohan sa siyudad, nga gitawag og Nauvoo Legion, nga gilangkuban sa 650 ka mga lalaki. Sila si Joseph Smith ug John Bennett, nagsinina og maayong pagkautaw nga asul nga amerikana ug buwagaw nga dayan-dayan sa abaga sa mga opisyal sa militar, mimartsa sa Legion agi sa lungsod ug ngadto sa tip-tip sa bungtod sa bag-ong gikalot nga pundasyon sa templo. Tungod sa pagtahud, ang mga Santos mibutang ni Thomas duol sa ulohan sa prosesyon, dili layo gikan ni Joseph ug sa iyang mga sundalo nga bantay.[11]

Gisugdan ni Sidney Rigdon ang seremonya sa cornerstone pinaagi sa makadasig nga usa ka oras nga pakigpulong mahitungod sa bag-ong mga kalisdanan ug sa ilang mga paningkamot sa pagtukod og mga templo. Pagkahuman sa pakigpulong, mibarug si Joseph ug misugo sa mga trabahante sa pagpaubos sa dakong bato sa habagatang silangan nga bahin sa pundasyon.

“Kining unang cornerstone, sa pagrepresentar sa Unang Kapangulohan, karon napahimutang na agig pasidungog sa halangdong Dios,” mipahibalo siya, “aron ang mga Santos adunay dapit sa pagsimba sa Dios, ug ang Anak sa Tawo adunay dapit nga kapahulayan sa iyang ulo.”[12]

Human sa sagrado nga selebrasyon, si Joseph midapit ni Thomas ug sa ubang pinasidunggang mga dinapit ngadto sa iyang panimalay alang sa panihapon nga pabo. Gusto siya nga makahibalo sila nga welcome sila sa Nauvoo. Kon dili sila moapil sa iyang pagtuo, nanghinaut siya nga bisan dawaton lang nila ang iyang pagkamaabi-abihon.[13]

Nalipay si Joseph nga nakahibalo nga si Thomas miimprinta og maayo nga istorya sa seremonyas sa cornerstone sa iyang pamantalaan pagkasunod adlaw. Sa unang higayon sukad sa organisasyon sa simbahan, ingon og ang mga Santos nakaangkon og mga simpatiya sa ilang mga silingan, suporta sa gobyerno, ug mga higala sa importante nga mga dapit.[14]

Bisan og gidawat ni Joseph ang panahon sa panaghigalaay ug kalinaw sa Nauvoo, bisan pa niana, nasayud siya nga ang Ginoo nagpaabut kaniya nga mosunod sa Iyang tanang mga sugo, bisan kon ang pagbuhat sa ingon mosulay sa pagtuo sa mga Santos. Ug walay laing sugo nga mas dako nga pagsulay kay sa dinaghan nga kaminyoon.[15]

Nasabtan ni Joseph pinaagi sa pagpadayag nga ang kaminyoon ug pamilya mao ang sentro sa plano sa Dios. Ang Ginoo mipadala ni Elijah ang propeta ngadto sa templo sa Kirtland aron sa pagpahiuli sa mga yawe sa priesthood nga mobugkos sa mga henerasyon sama sa sumpay sa usa ka kadena. Ubos sa direksyon sa Ginoo, nagsugod si Joseph sa pagtudlo sa mga Santos nga ang mga bana ug mga asawa mahimong mabugkos alang karon ug sa kahangturan, mahimong mga manununod sa mga panalangin ni Abraham ug nagtuman sa mahangturong plano sa Dios alang sa Iyang mga anak.[16]

Si propeta Jacob sa Basahon ni Mormon mitudlo nga walay tawo “gawas sa usa ka asawa,” gawas kon ang Dios misugo niini.[17] Sama sa gipakita sa istorya ni Abraham ug Sarah, usahay ang Dios mosugo sa matinud-anong mga sumusunod sa pag-apil sa dinaghan nga kaminyoon isip paagi sa pagpaabut niini nga mga panalangin ngadto sa daghang mga indibidwal ug mopasanay og katawhan sa pakigsaad ngadto sa Ginoo. Bisan sa mga pagsulay nga gikahatag niini, ang kaminyoon ni Abraham ngadto sa iyang laing asawa nga si Hagar nakahimo og dakong nasud. Ang dinaghan nga kaminyoon sa laing paagi mosulay sa mga Santos kinsa naghimo niini, apan ang Ginoo misaad sa paghimaya kanila tungod sa ilang pagkamasulundon ug sakripisyo.[18]

Ang mga tuig human sa pagbiya ni Joseph gikan sa Kirtland usa ka malisud nga panahon, ug wala niya itudlo sa mga Santos ang dinaghan nga kaminyoon kaniadto. Apan ang sitwasyon lahi sa Nauvoo, diin ang mga Santos sa katapusan nakakaplag og kaluwasan ug kalig-on.

Si Joseph adunay pagsalig usab sa Batakang Balaod sa Estados Unidos, nga nanalipod sa gawasnong pagsunod sa relihiyon. Sayo nianang tuiga, ang Nauvoo City Council mikumpirmar niini nga katungod sa dihang mipasar kini og ordinansa nga ang tanang relihiyoso nga mga grupo gitugutan nga gawasnong mosimba sa Nauvoo. Ang balaod gipaabot ngadto sa mga Kristiyano ug dili mga Kristiyano. Bisan og walay usa nga nagsunod sa Islam, ang ordinansa piho nga nanalipod sa mga Muslim, kinsa usahay adunay daghang mga asawa.[19] Bisan og ang mga politiko mihigawad kaniya sa ulohan sa nasud, si Joseph mituo ug misalig sa natukod nga mga baruganan sa republika sa Amerika sa pagpanalipod sa iyang katungod sa pagsunod sumala sa kabubut-on sa Dios.[20]

Sa gihapon, nasayud siya nga ang paghimo sa dinaghan nga kaminyoon makapakugang sa mga tawo, ug siya nagpabilin nga nagduha-duha sa pagtudlo niini sa dayag. Samtang ang ubang relihiyoso ug mahandurawon nga mga komunidad sa kasagaran mosunod og laing matang sa kaminyoon, ang mga Santos nagsangyaw kanunay og tagsa ray asawa. Kadaghanan sa mga Santos—sama sa kadaghanan sa mga Amerikano—milambigit sa daghan og asawa sa mga katilingban nga ilang gikonsiderar nga dili kaayo sibilisado kay kanila.

Si Joseph mismo walay gibilin nga rekord sa iyang kaugalingong pagpasabut sa dinaghan nga kaminyoon o sa iyang pakigbisog sa pagsunod sa sugo. Si Emma usab walay gisulti mahitungod kon kanus-a siya nakahibalo sa praktis o unsay epekto niini sa iyang kaminyoon. Bisan pa niana, ang mga sinulat sa uban nga ilang mga suod, nakapaklaro nga kini usa ka tinubdan sa pag-antus nilang duha.

Apan gibati ni Joseph ang pagkadinalian sa pagtudlo niini ngadto sa mga Santos, bisan sa mga risgo ug sa iyang kaugalingong mga pagduha-duha. Kon iyang itudlo ang baruganan sa pribado ngadto sa matinud-anong mga lalaki ug babaye, makakuha siya og lig-ong suporta niini, pagpangandam sa panahon nga itudlo kini sa dayag. Sa pagdawat sa dinaghan nga kaminyoon, ang mga tawo kinahanglang mobuntog sa ilang mga pagduda, ikonsiderar pag-usab ang sosyal nga mga kustombre, ug magpakita og dakong pagtuo sa pagsunod sa Dios kon Siya mosugo og butang nga lahi kaayo sa ilang mga tradisyon.[21]

Sa tinglarag niadtong 1840, si Joseph nagsugod sa pagpakigsulti sa bayntesingkoanyos nga si Louisa Beaman mahitungod sa praktis. Ang pamilya ni Louisa usa sa unang mituo sa Basahon ni Mormon ug midawat sa gipahiuli nga ebanghelyo. Human mamatay ang iyang mga ginikanan, mibalhin siya uban sa iyang magulang nga igsoong babaye nga si Mary ug sa bana sa iyang igsoon, si Bates Noble, usa ka beterano sa Kampo sa Israel.[22]

Diha si Bates atol sa paghisgot ni Joseph ni Louisa mahitungod sa dinaghan nga kaminyoon.[23] “Sa pagpadayag niini nganha nimo, akong gisalig ang akong kinabuhi sa imong mga kamot,” gisultihan ni Joseph si Bates. “Sa takna sa dautan ayaw ako luibi ngadto sa akong mga kaaway.”[24]

Sa wala madugay, si Joseph mitanyag og kaminyoon ngadto ni Louisa. Wala siyay gibilin nga rekord kon unsay iyang reaksyon sa tanyag, o kanus-a o ngano nga iyang gidawat kini. Apan sa gabii niadtong Abril 5, 1841, ang adlaw sa wala pa ang kinatibuk-ang komperensya, nag-abut si Joseph ug Louisa ug si Bates alang sa seremonya. Gitugutan ni Joseph, gibugkos ni Bates silang duha, misubli sa mga pulong sa ordinansa samtang si Joseph namulong ngadto kaniya.[25]

Nianang pagkating-init, ang mga Santos nalipay nga si John Bennett gitudlo ngadto sa usa ka importante nga katungdanan sa sistema sa korte sa distrito. Apan ang uban sa distrito nasuko, nahadlok sa nagtubo nga politikanhong gahum sa mga Santos. Ilang nakita ang pagkatudlo ni John nga usa ka pagsulay sa karibal nga mga politiko nga makuha ang boto sa mga Santos.[26]

Si Thomas Sharp, kinsa sakop sa karibal nga pundok, dayag nga mikwestyon sa kwalipikasyon ni John alang sa katungdanan, sa iyang reputasyon, ug sa sinseridad sa iyang bag-ong bunyag. Sa usa ka editoryal sa pamantalaan, iyang giawhag ang mga lumulupyo sa pagsupak sa pagkatudlo.[27]

Gipalabihan usab ni Thomas ang mga report sa walay pagkatagbaw sa gatusan sa British nga mga Santos nga nagpundok sa dapit. “Giingon nga daghan ang determinado nga mobiya,” mi-report siya, “ug nga ang mga sulat gipadala ngadto sa England, nagpasidaan sa ilang mga higala, kinsa nagplano nga molalin, sa subo nga kahimtang sa Siyudad sa Simbahan.” Ang hinungdan niining diskontento, miingon siya, mao ang kakulang sa pagtuo sa misyon sa propeta.[28]

Gibati og tumang kasuko nga nagbasa sa editoryal, gidiktar ni Joseph ang usa ka sulat ug gipadala kini ngadto ni Thomas, nagkanselar sa iyang subscription:

Sir—Dili na nako ipadayon ang akong subscription—ang mga sulod niini gihimo aron sa pagdaot kanako, ug sa akong pagbayad sa subscription sa hugaw nga pamantalaan—kana nga papel sa mga bakak—kana mao ang dakong tinubdan sa kadautan—makauulaw ngadto ni bisan kinsa nga moral nga tawo.

Kanimo, uban sa tumang pagtamay,

Joseph Smith

P.S. Palihug imantala ang gisulat sa ibabaw sa imong dili angayan nga tahuron nga pamantalaan.[29]

Nasuko sa sulat, giimprinta kini ni Thomas sa sunod nga isyu uban sa mahait nga komentaryo mahitungod sa mapanagnaong tawag ni Joseph. Ang pipila ka tawo miakusar ni Thomas nga migamit sa iyang pamantalaan aron pag-ulog-ulog sa mga Santos.[30] Gusto siya karon nga ang iyang mga magbabasa masayud nga iyang nakita nga ang mga Santos nagtubo nga politikanhong hulga sa mga katungod sa ubang mga lumulupyo sa distrito.

Isip ebidensya, si Thomas miprinta pag-usab sa pamahayag ni Joseph nga bag-o lang gimantala nga nagtawag sa mga Santos bisan asa sa pagpundok ug pagtukod sa Nauvoo. “Kon ang iyang kabubut-on mao ang ilang balaod,” mipasidaan si Thomas sa iyang mga magbabasa, “unsay mahitabo—sa pagkatinuod, unsay dangatan—sa inyong gimahal nga mga katungod ug labing bililhon nga mga pribilehiyo?”[31]

Samtang nagkakritikal si Thomas, nabalaka si Joseph nga iyang maagni ang uban sa distrito batok sa mga Santos.[32] Uban ang mga cornerstone sa templo nga napahimutang ug ang mga imigrante nga gikan sa Britain nga nagsingabot puno nga nanakay sa barko, daghan kaayo ang namiligro. Kinahanglang dili mawala sa mga Santos ang Nauvoo sama sa Independence ug Far West nga nawala gikan kanila.

Ang mga barko nga nanglarga dagko ug gagmay naghuot sa nagkapuliki nga dunggoanan sa Pantalan sa Bristol sa habagatang kasadpang England.[33] Misakay sa barko nga modala niya ngadto sa Amihanang Amerika, nakita ni Mary Ann Davis ang iyang higdaanan nga limpyo ug walay mga pulgas. Siya ug ang ubang mga pasahero gitugutan lang og usa ka kaban tupad sa ilang higdaanan samtang ang uban nilang mga butang gibutang sa tipiganan sa barko.

Nagpabilin si Mary sa Bristol og usa ka semana samtang ang barko giandam. Aron mas pribado, siya ug ang ubang mga pasahero mibitay og mga kurtina taliwala sa ilang mga higdaanan, nagbahin-bahin sa dakong kwarto ngadto sa gagmay nga mga kwarto-kwarto. Nanuroy usab sila sa gagmay nga mga dalan, nanan-aw sa mga talan-awon ug sa kaalimyon sa siyudad.

Nagdahum si Mary nga ang iyang mga ginikanan moabut bisan unsang adlawa aron mopalarga niya. Nganong gusto man ang iyang amahan nga makahibalo sa ngalan sa iyang barko ug asa dapit mogikan?

Apan ang iyang mga ginikanan wala moabut. Hinoon, mga abogado—nga gisuhulan sa iyang amahan sa pagpugos niya nga dili mobiya—nagsugod sa pagbisita sa barko kada adlaw, nangita sa usa ka biyuda nga dunay itom nga mga mata ug itom nga sinina. Nahigawad, apan determinado nga moadto sa Zion, gihipos ni Mary ang iyang mga sinina sa pagbangutan ug nagsugod sa pagsinina sama sa ubang mga batan-ong babaye nga sakay sa barko.

Ang barko sa wala madugay milarga padulong sa Canada. Sa dihang midunggo kini paglabay sa duha ka bulan, si Mary ug ang iyang grupo mibiyahe padulong sa habagatan sakay sa steamship, tren, ug canal boat hangtud miabut sila sa dunggoanan duol sa Kirtland. Madasigon nga ikauban ang mga Santos, si Mary ug ang iyang mga higala miadto sa lungsod, diin ilang nakita si William Phelps nga naggiya sa usa ka gamay nga branch sa simbahan.[34]

Ang Kirtland makita nga mao gihapon kini kaniadto. Sa mga Dominggo, si William nagmiting sa templo, sa kasagaran siya ra ang maglingkod sa pulpito. Gikan sa iyang gilingkuran sa kongregasyon, si Mary naghunahuna nga ang templo morag og wala nay tagad.

Paglabay sa pipila ka semana, laing grupo sa British nga mga Santos ang miabut sa Kirtland. Usa ka miyembro sa grupo, si Peter Maughan, nagplano nga mopadayon, mosakay og steamship tabok sa Dakong mga Suba padulong sa Chicago ug dayon mobiyahe padulong sa Nauvoo. Gusto nga mahuman na ang ilang biyahe, si Mary ug ang ubang pipila ka mga Santos miapil kaniya ug sa iyang unom ka gagmayng mga anak.[35]

Sa pagpadulong sa Nauvoo, si Mary ug si Peter nagkasuod. Si Peter usa ka biyudo kinsa nagtrabaho sa mina sa tingga sa amihanang kasadpang England. Ang iyang asawa, nga si Ruth, namatay sa pagpanganak sa wala pa ang pamilya magplano nga molalin. Si Peter mikonsiderar nga magpabilin sa England, apan si Brigham Young mikombinser niya nga moadto sa Nauvoo.[36]

Sa dihang si Mary miabut sa Nauvoo, iyang gisiksik ang siyudad nangita og mga higala gikan sa England. Naglakaw-lakaw sa kadalanan, nakakita siya og tawo nga nagsangyaw ibabaw sa usa ka baril ug mihunong aron maminaw. Ang tigsangyaw usa ka malipayon nga tawo, ug ang iyang pagkayano ug pagkamatinuoron nakapadani sa gamay nga pundok. Matag karon ug unya mosandig ug mobutang sa iyang mga kamot sa mga abaga sa usa ka taas nga tawo sa iyang atubangan, ingon og nagsandig siya sa usa ka lingkuranan.

Diha-diha si Mary nakaila nga siya mao si Joseph Smith. Human sa lima ka bulan nga pagbiyahe, siya sa katapusan nagbarug taliwala sa mga Santos sa presensya sa propeta sa Dios.[37]

Sa kasamtangan, sa pikas bahin sa kalibutan, si Orson Hyde natandog samtang siya nagtan-aw sa unang higayon sa Jerusalem. Ang karaang siyudad anaa sa ibabaw sa bungtod sa mga walog ug gilibutan sa baga nga mga paril. Samtang nagpadulong siya sa kasadpan nga ganghaan sa siyudad, gikapoy sa iyang mga biyahe, si Orson mipasiplat sa mga paril ug sa mga tore nga nagbarug sa likod niini.[38]

Nagdahum si Orson nga mosulod sa Jerusalem uban ni John Page, apan si John mipauli sa wala pa moabut sa Estados Unidos. Mipadayon nga nag-inusara, si Orson mibiyahe agi sa England ug sa tibuok Europe, miagi sa pipila sa dagkong mga siyudad sa kontinente. Dayon mipaingon siya sa habagatang silangan ngadto sa Constantinople ug misakay og steamship ngadto sa kabayabayunan sa Jaffa, diin siya nakigsabut nga mobiyahe ngadto sa Jerusalem uban sa grupo sa mga English nga mga lalaki ug sa ilang armado nga mga sulugoon.

Sa mosunod nga pipila ka adlaw, si Orson misuroy sa abugon, libaungon nga mga dalan sa Jerusalem ug nahimamat ang relihiyoso ug sibil nga mga lider sa siyudad. Mga napulo ka libo ka mga tawo, kadaghanan Arabic ang sinultihan, nagpuyo sa Jerusalem. Dili maayo ang kondisyon sa siyudad, dunay mga bahin nga nangabungkag human sa daghang mga tuig sa panagbangi ug walay pagtagad.

Bisan pa, sa pagbisita ni Orson sa mga dapit nga iyang nabasa sa Biblia, nakadayeg siya sa siyudad ug sa sagrado nga kasaysayan niini. Sa dihang iyang nakita ang mga tawo nga naghimo sa inadlaw-adlaw nga mga buluhaton nga gihulagway sa mga sambingay sa Manluluwas, iyang gihanduraw ang iyang kaugalingon nga mibalik ngadto sa panahon ni Jesus. Sa Getsemani, miputol siya og sanga gikan sa kahoy nga oliba ug namalandong sa Pag-ula.[39]

Niadtong Oktubre 24, 1841, si Orson mimata sa wala pa ang kaadlawon ug milakaw paingon sa bakilid duol sa gilaktan ni Jesus sa gabii sa wala pa ang Iyang paglansang. Mikatkat sa Bukid sa Olibo, si Orson milingi sa walog sa Jerusalem ug nakita ang talagsaong Dome of the Rock, nga nagtuybo duol sa dapit diin nagbarug ang templo sa panahon sa Manluluwas.[40]

Nakahibalo nga ang Ginoo misaad nga ang pipila sa kaliwatan ni Abraham magpundok ngadto sa Jerusalem sa dili pa ang Ikaduhang Pag-anhi, ang apostol milingkod ug misulat og pag-ampo, mihangyo sa Dios sa paggiya sa nagkatibulaag nga mga salin ngadto sa ilang gisaad nga yuta.[41]

“Dasiga sila nga magpundok niini nga yuta sumala sa imong pulong,” nag-ampo si Orson. “Paanhia sila sama sa mga panganud ug sama sa mga salampati sa ilang mga bintana.”

Sa dihang nahuman na siya sa iyang pag-ampo, si Orson mipatong-patong og mga bato sa dapit ug milakaw pag-usab tabok sa walog aron mopatong-patong og dugang mga bato sa Bukid sa Zion isip usa ka yanong monumento sa pagkakompleto sa iyang misyon. Dayon gisugdan niya ang taas nga biyahe pauli.[42]

Mubo nga mga Sulat

1. ◀ Maughan, Autobiography, [29]–[34].

2. ◀ Maughan, Autobiography, [29]–[34]; Allen and others, Men with a Mission, 302, note 37; Winters, Reminiscences, 10; tan-awa usab sa Minutes, Apr. 6, 1841, in LDS Millennial Star, Abr. 1841, 1:302.

3. ◀ Allen and others, Men with a Mission, 225–26.

4. ◀ Allen and Thorp, “Mission of the Twelve to England,” 503, 510–14; Givens and Grow, Parley P. Pratt, 182–83.

5. ◀ Tan-awa, pananglitan, Richard Livesey, Exposure of Mormonism (Preston: J. Livesey, 1838); tan-awa usab sa “Mission to England,” LDS Millennial Star, Abr. 1841, 1:295; Givens and Grow, Parley P. Pratt, 183, 186; and Foster, Penny Tracts and Polemics.

6. ◀ “From England,” Times and Seasons, Hunyo 1840, 1:119–22. Hilisgutan: Church Periodicals [Mga Pamantalaan sa Simbahan]

7. ◀ Maughan, Autobiography, [30]–[31], [35]–[38]; tan-awa usab sa “Proclamation to the Saints Scattered Abroad,” LDS Millennial Star, Mar. 1841, 1:270–71; ug “Epistle of the Twelve,” LDS Millennial Star, Abr. 1841, 1:310–11.

8. ◀ “Celebration of the Anniversary” and “Communication,” Times and Seasons, Abr. 15, 1841, 2:375–77, 380–83; Report, Warsaw Signal, Hunyo 9, 1841, [2].

9. ◀ Biographical Review of Hancock County, Illinois, 109; tan-awa usab sa Hamilton, “Thomas Sharp’s Turning Point,” 19.

10. ◀ Tan-awa ang Report, Western World, Ene. 20, 1841, [2].

11. ◀ “Celebration of the Anniversary” ug “Communication,” Times and Seasons, Abr. 15, 1841, 2:375–77, 380–83; “The Mormons,” Western World, Abr. 7, 1841, [3]; Report, Warsaw Signal, Hunyo 9, 1841, [2]; “Life of Norton Jacob,” 6; tan-awa usab sa Leonard, Nauvoo, 233–34.

12. ◀ “Celebration of the Anniversary” ug “Communication,” Times and Seasons, Abr. 15, 1841, 2:375–77, 380–83. Hilisgutan: Nauvoo Temple

13. ◀ Report, Warsaw Signal, Hunyo 9, 1841, [2]; Joseph Smith, Journal, Jan. 29, 1843, sa JSP, J2:253.

14. ◀ “The Mormons,” Western World, Abr. 7, 1841, [3]; Joseph Smith, Letter to the Editors, Times and Seasons, Mayo 15, 1841, 2:414.

15. ◀ Tan-awa sa Whitney, Why We Practice Plural Marriage, 23–24; Esplin, “Joseph Smith’s Mission and Timetable,” 298–99, 303–4; ug “Plural Marriage in Kirtland and Nauvoo,” Gospel Topics, topics.lds.org.

16. ◀ Pratt, Autobiography, 329; Doktrina ug mga Pakigsaad 132:19 (Revelation, July 12, 1843, at josephsmithpapers.org). Hilisgutan: Sealing [Pagbugkos]

17. ◀ Jacob 2:27, 30.

18. ◀ Doktrina ug mga Pakigsaad 132:29–37, 63 (Revelation, July 12, 1843, sa josephsmithpapers.org); Genesis 16:3–12; 17. Topic: Joseph Smith and Plural Marriage

19. ◀ Nauvoo City Council Minute Book, Mar. 1, 1841, 13. Ang ordinansa naghisgot sa mga “Mahommedans,” komon sa ika-dise nuebe nga termino alang sa mga Muslim.

20. ◀ Tan-awa, pananglitan, Doktrina ug mga Pakigsaad 98:3–6 (Revelation, Aug. 6, 1833, sa josephsmithpapers.org); and Doktrina ug mga Pakigsaad 134 (Declaration on Government and Law, circa Ago. 1835, sa josephsmithpapers.org).

21. ◀ “Plural Marriage in Kirtland and Nauvoo,” Gospel Topics, topics.lds.org.

22. ◀ Temple Lot Transcript, part 3, 395, questions 40–41; Joseph Bates Noble, Affidavit, June 6, 1869, sa Affidavits about Celestial Marriage, 1:38; “Plural Marriage,” Historical Record, Mayo 1887, 221.

23. ◀ Temple Lot Transcript, part 3, 395, questions 40–41.

24. ◀ Joseph Bates Noble, Affidavit, June 6, 1869, sa Affidavits about Celestial Marriage, 1:38.

25. ◀ Joseph Bates Noble, Affidavit, June 6, 1869, sa Affidavits about Celestial Marriage, 1:38; Temple Lot Transcript, part 3, 395–96, questions 43–49; Franklin D. Richards, Journal, Ene. 22, 1869; Charles Lowell Walker, Diary, Hunyo 17, 1883, sa Larson and Larson, Diary of Charles Lowell Walker, 2:610; tan-awa usab sa Woodruff, Journal, Ene. 22, 1869.

26. ◀ Tan-awa sa “The Mormon Plot and League,” Sangamo Journal, Hulyo 8, 1842, [2]; ug “Trouble among Judge Ford’s Constituents,” Alton Telegraph and Democratic Review, Hulyo 2, 1842, [2].

27. ◀ “Appointment,” Warsaw Signal, Mayo 19, 1841, [2].

28. ◀ “The Mormons,” Warsaw Signal, Mayo 19, 1841, [2].

29. ◀ “Highly Important,” Warsaw Signal, Hunyo 2, 1841, [2]; tan-awa usab sa “The Warsaw Signal,” Times and Seasons, Hunyo 1, 1841, 2:431–33.

30. ◀ “Highly Important,” Warsaw Signal, Hunyo 2, 1841, [2]; “The Mormons,” Warsaw Signal, Mayo 19, 1841, [2].

31. ◀ “Read and Ponder,” Warsaw Signal, Hunyo 9, 1841, [2].

32. ◀ “The Warsaw Signal,” Times and Seasons, Hunyo 1, 1841, 2:431–33.

33. ◀ Britton, Bath and Bristol, 6. Mga Hilisgutan: England; Gathering of Israel [Pagpundok sa Israel]

34. ◀ Maughan, Autobiography, [38]–[44], [48]–[49]; “Bristol to Quebec, 10 May 1841–12 July 1841,” Mormon Migration website, mormonmigration.lib.byu.edu; “Phelps, William Wines,” Biographical Entry, Joseph Smith Papers website, josephsmithpapers.org. Hilisgutan: Kirtland, Ohio

35. ◀ Maughan, Autobiography, [38]–[44], [48]–[49].

36. ◀ Tullidge’s Histories, volume 2, supplement, 34–35.

37. ◀ Maughan, Autobiography, [52]–[53]; tan-awa usab sa Ward, “John Needham’s Nauvoo Letter: 1843,” 41; ug Pratt, Autobiography, 47.

38. ◀ Hyde, Voice from Jerusalem, 7, 16; tan-awa usab sa Bartlett, Walks about the City and Environs of Jerusalem, 14.

39. ◀ Hyde, Voice from Jerusalem, 7–19, 27–28.

40. ◀ Hyde, Voice from Jerusalem, 28–29; tan-awa usab sa Joseph Smith—Mateo 1:3; Lucas 19:44; 21:6; Marcos 13:2; ug Mateo 24:2.

41. ◀ Hyde, Voice from Jerusalem, 28–32; 3 Nephi 20:29–37.

42. ◀ Hyde, Voice from Jerusalem, 30, 32–33. Hilisgutan: Dedication of the Holy Land [Pagpahinungod sa Balaan nga Yuta]

Kapitulo 37

Kita Mosulay Kanila

Niadtong Enero 5, 1842, nag-abli og tindahan si Joseph sa Nauvoo ug malipayong mitimbaya sa iyang daghang mga kustomer. “Ganahan ko nga moserbisyo sa mga Santos ug mahimong sulugoon sa tanan,” gisultihan niya ang usa ka higala sa sulat, “manghinaut nga ako mahimaya sa tukma nga panahon sa Ginoo.”[1]

Ang doktrina sa kahimayaan gihunahuna pag-ayo ug gikabalak-an ni Joseph.[2] Niadtong Pebrero, nagsugod siya sa paghunahuna sa linukot nga mga papel sa Ehiptohanon nga iyang napalit sa Kirtland ug ang wala mahuman nga hubad sa mga sinulat ni Abraham.[3] Ang bag-ong kasulatan nagtudlo nga ang Dios mipadala sa Iyang mga anak nganhi sa yuta aron sulayan ang ilang pagkamatinud-anon ug pagkaandam sa pagsunod sa Iyang mga sugo.

“Ug kita mosulay kanila dinhi, ang Manluluwas mipahayag sa wala pa malalang ang yuta, “aron pagsuta kon sila mobuhat ba sa tanan nga mga butang bisan unsa ang isugo sa Ginoo nga ilang Dios ngadto kanila.” Kadtong nagmasulundon sa Iyang mga sugo mahimaya ngadto sa mas dakong himaya. Kadtong mipili nga dili mosunod sa Dios mawad-an niining mahangturong mga panalangin.[4]

Gusto ni Joseph nga motabang sa mga Santos nga makat-on niini nga mga kamatuoran aron sila molambo ngadto sa kahimayaan ug mosulod sa presensya sa Dios. Didto sa Kirtland, ang pagtuga sa gahum nakapalig-on sa daghang mga lalaki alang sa mga hagit sa natad sa misyon. Apan ang Dios misaad sa pagtugyan og mas dako nga espirituhanong pagtuga diha sa templo sa Nauvoo. Pinaagi sa pagpadayag sa dugang nga mga ordinansa ug kahibalo ngadto sa matinud-anong mga lalaki ug mga babaye sa simbahan, ang Ginoo mohimo kanila nga mga hari ug mga rayna, mga pari ug mga paring babaye, sama sa gipanagna ni Juan ang Tigpadayag diha sa Bag-ong Tugon.[5]

Giawhag ni Joseph ang Napulog Duha ug ang ubang gisaligan nga mga higala nga magmasulundon sa Ginoo samtang giandam sila sa pagdawat niini nga pagtuga sa balaan nga gahum. Mitudlo usab siya sa baruganan sa dinaghan nga kaminyoon ngadto sa pipila ka mga Santos ug mipamatuod sa balaan nga gigikanan niini. Sa miaging ting-init, wala makaabut og usa ka semana human ang mga apostoles makabalik gikan sa England miabut sa Nauvoo, iyang gitudllo ang baruganan ngadto sa pipila kanila ug misugo kanila sa pagsunod niini isip usa ka sugo sa Ginoo.[6] Samtang ang dinaghan nga kaminyoon wala kinahanglana alang sa kahimayaan o ang mas dako nga gahum sa pagtuga, ang pagkamasulundon ngadto sa Ginoo ug ang pagkaandam sa pagpahinungod sa kinabuhi ngadto Kaniya maoy gikinahanglan.

Sama ni Joseph, ang mga apostoles misupak sa sinugdanan sa bag-ong baruganan. Gibati ni Brigham ang tumang kaguol sa desisyon sa pagminyo og laing asawa nga siya nagtinguha na lang nga mamatay og sayo. Sila si Heber Kimball, John Taylor, ug Wilford Woodruff gustong molangay sa pagsunod kutob sa mahimo.[7]

Sa pagsunod sa sugo sa Ginoo, si Joseph nabugkos usab ngadto sa ubang mga babaye sukad sa iyang kaminyoon ngadto ni Louisa Beaman. Kon magtudlo og usa ka babaye mahitungod sa dinaghan nga kaminyoon, si Joseph motudlo kaniya sa pagpangita sa iyang kaugalingong espirituhanong kumpirmasyon nga ang pagkabugkos ngadto kaniya matarung. Dili ang tanang babaye midawat sa iyang imbitasyon, apan daghan ang midawat.[8]

Sa Nauvoo, ang pipila ka mga Santos miapil sa dinaghan nga kaminyoon alang karon ug sa kahangturan, nga nagpasabut nga ang ilang pagkabugkos molungtad niining kinabuhia ug sa sunod. Sama sa kaminyoon nga usa ray asawa, kini nga mga kaminyoon maglakip sa sekswal nga mga relasyon ug pagpanganak. Ang ubang dinaghang kaminyoon alang lang sa kahangturan, ug ang mga partisipante nakasabut nga ang ilang pagkabugkos moepekto sa sunod nga kinabuhi.[9]

Sa pipila ka mga kaso, ang usa ka babaye nga naminyo sa sibil ngadto sa usa ka masupakon nga Santos, o ngadto sa usa ka lalaki nga dili miyembro sa simbahan, o gani ngadto sa usa ka miyembro sa simbahan nga maayo ra, mahimong mabugkos ngadto sa kahangturan sa laing lalaki. Human sa seremonya sa pagbugkos, ang babaye magpadayon sa pagpuyo uban sa iyang bana karon samtang magpaabut sa mga panalangin sa mahangturong kaminyoon ug kahimayaan sa kinabuhi nga moabut.[10]

Sa sayong bahin niadtong 1842, si Joseph mitanyag nga magpabugkos ngadto ni Mary Lightner, kansang bana, nga si Adam, dili miyembro sa simbahan. Atol sa ilang panaghisgot, si Joseph misulti ni Mary nga ang Ginoo misugo kanila nga magpabugkos alang sa sunod nga kinabuhi.[11]

“Kon ang Dios misulti nimo niana,” nangutana si Mary, “nganong wala man Siya mosulti nako?”

“Pag-ampo nga matinuoron,” tubag ni Joseph, “kay ang anghel misulti nako nga ikaw makabaton og saksi.”[12]

Ang imbitasyon ni Joseph nakapabalaka ni Mary. Sa pagtudlo kaniya mahitungod sa dinaghan nga kaminyoon, gihulagway ni Joseph ang walay katapusan nga mga panalangin sa mahangturong pakigsaad sa kaminyoon.[13] Sa dihang si Mary naminyo ni Adam, nagsinaaray sila sa usag usa alang niini nga kinabuhi lamang. Karon nakasabut siya nga dili diay makahimo og mahangturong mga pakigsaad uban kaniya gawas kon mouyon una siya nga magpabunyag pinaagi sa tukma nga awtoridad.[14]

Nakigsulti si Mary ni Adam mahitungod sa bunyag, nanghangyo kaniya nga moapil sa simbahan. Misulti si Adam kaniya nga mitahud siya ni Joseph apan wala motuo sa gipahiuli nga ebanghelyo ug dili magpabunyag.[15]

Naghandom sa mga panalangin sa mahangturong kaminyoon, apan nakahibalo nga dili niya kini madawat uban ni Adam, naghunahuna si Mary unsay buhaton. Ang mga pagduha-duha misulod sa iyang hunahuna. Sa katapusan, nag-ampo siya nga ang Ginoo mopadala og anghel aron sa pagkumpirmar kaniya nga ang imbitasyon ni Joseph sakto.[16]

Usa ka gabii, samtang siya didto sa iyang iyaan, si Mary nakakita og kahayag sa iyang kwarto. Naglingkod sa iyang higdaanan, natingala siya nga nakakita og anghel, nagsinina og puti, nagtindog tupad kaniya. Ang nawong sa anghel hayag ug matahum, nga ang mga mata midulot kaniya sama sa kilat.

Nahadlok, gitabunan niya ang iyang ulo, ug mibiya ang anghel.

Pagkasunod Dominggo, nangutana si Joseph ni Mary kon nakadawat ba siya og tubag.

“Wala pa akoy saksi, apan nakakita ko og butang nga sukad wala pa nako makita,” matud ni Mary. “Nakakita ko og anghel ug hilabihan nakong hadloka. Wala ko mosulti.”

“Ang anghel kadto sa buhi nga Dios,” miingon si Joseph. “Kon ikaw matinud-anon makakita ka og mas dagkong mga butang kay sa niana.”[17]

Nagpadayon sa pag-ampo si Mary. Nakakita siya og anghel, nga nakapalig-on sa iyang pagtuo sa mga pulong ni Joseph. Ug siya nakadawat og laing espirituhanon nga mga saksi sa paglabay sa mga adlaw nga dili niya ikalimud o ibaliwala. Si Adam iya gihapon nga bana niini nga kinabuhi, apan gusto siya nga makasiguro nga siya makadawat sa tanang mga panalangin nga anaa kaniya sa umaabut nga kinabuhi.[18]

Sa wala madugay gidawat niya ang imbitasyon ni Joseph, ug si Brigham Young mibugkos nilang duha alang sa sunod nga kinabuhi.[19]

Ubos sa direksyon ni Joseph, si John Taylor ug Wilford Woodruff nagsugod sa pagmantala sa hubad sa propeta sa basahon ni Abraham niadtong Marso 1842 diha sa mga isyu sa Times and Seasons. Samtang ang mga Santos mibasa sa rekord, nadasig sila nga nakadiskobre og bag-ong mga kamatuoran mahitungod sa paglalang sa kalibutan, sa katuyoan sa kinabuhi, ug sa mahangturong kapalaran sa mga anak sa Dios. Nahibaloan nila nga si Abraham naghupot sa Urim ug Thummim ug nakigsulti sa Ginoo sa atubangay. Nabasahan nila nga ang yuta ug ang tanan diha niini naorganisar gikan mga materyal nga anaa na aron sa pagpahinabo sa kahimayaan sa espiritu nga mga anak sa Amahan.[20]

Taliwala sa kadasig sa pagmantala sa basahon ni Abraham ug sa makapalambo sa kalag nga doktrina nga gitudlo niini, ang mga Santos nagpadayon sa paghimo og mga sakripisyo sa pagtukod sa ilang bag-ong siyudad ug pagtukod sa templo.

Niining higayuna, ang Nauvoo adunay sobra sa usa ka libo nga mga log cabin, uban sa daghang mga balay nga tabla ug solido nga brick nga mga balay nga nahuman na o gitrabaho pa.[21] Aron mas maayo ang pag-organisar sa siyudad, gibahin kini ni Joseph ngadto sa upat ka mga yunit nga gitawag og mga ward ug mitudlo og mga bishop nga modumala kanila. Ang matag ward gipaabut nga motabang sa pagtukod sa templo pinaagi sa pagpadala og mga mamumuo aron motrabaho sa balay sa Ginoo matag ikanapulo nga adlaw.[22]

Si Margaret Cook, usa ka wala maminyo nga babaye kinsa misuporta sa iyang kaugalingon isip mananahi sa Nauvoo, nagtan-aw samtang nagpadayon ang trabaho sa templo. Nagtrabaho siya ni Sarah Kimball, usa sa labing unang kinabig sa simbahan, kinsa naminyo og usa ka malampuson nga negosyante nga dili Santos sa Ulahing mga Adlaw.

Samtang si Margaret nagtrabaho, siya ug si Sarah usahay mag-istorya mahitungod sa mga paningkamot sa pagtukod sa templo. Ang mga bong-bong pipila pa lamang ka pye ang gitas-on, apan ang mga trabahante nakahimo na og temporaryo nga luna sa silong sa templo ug mibutang og dako nga bunyaganan alang sa mga bunyag alang sa mga patay. Ang bunyaganan usa ka oblong nga pool nga maayong pagkahimo gamit ang mga tabla gikan sa pine nga gipatong sa likod sa dose ka gikulit nga mga baka ug gibutangan og nindot nga mga moulding. Sa pagkahuman og pahinungod sa bunyaganan, ang mga Santos nagsugod pag-usab sa pagpahigayon og mga bunyag alang sa mga patay.[23]

Gusto kaayo nga motampo ngadto sa templo, si Margaret nakamatikod nga daghan sa mga trabahante kulang og mga sapatos, mga karsones, ug mga sinina. Misugyot siya ngadto ni Sarah nga magtinabangay sila aron makahatag og bag-ong mga sinina alang sa mga trabahante. Miingon si Sarah nga mosuplay siya sa mga materyal alang sa mga sinina kon si Margaret ang motahi. Mahimo usab silang mangayo og tabang sa ubang mga babaye sa Nauvoo ug mag-organisar og kapunongan nga modumala sa trabaho.[24]

Sa wala madugay, si Sarah midapit og halos usa ka dosena ka mga babaye sa iyang balay aron hisgutan ang bag-ong kapunongan. Ilang gihangyo si Eliza Snow, kinsa nailhan sa abilidad sa pagsulat, sa paghimo og konstitusyon. Gihimo dayon ni Eliza ang dokumento ug mipakita niini ngadto sa propeta sa dihang nahuman na siya.

Miingon si Joseph nga mao kadto ang labing maayong konstitusyon. “Apan dili kini mao ang inyong gusto,” miingon siya. “Sultihi ang mga sister nga ang ilang mga halad gidawat sa Ginoo, ug Siya adunay butang nga mas maayo alang kanila.” Gihangyo niya ang kapunongan nga makigkita niya sa pipila ka adlaw sa iyang tindahan.

“Akong i-organisar ang mga babaye ubos sa priesthood subay sa sumbanan sa priesthood,” miingon si Joseph.[25] “Ania na nako karon ang yawe diin ako makahimo.”[26]

Pagkasunod Huwebes, Marso 17, 1842, si Emma Smith misaka sa hagdanan ngadto sa dakong kwarto sa ibabaw sa tindahan ni Joseph. Disenuebe ka babaye, lakip nila ni Margaret Cook, Sarah Kimball, ug Eliza Snow, mianha aron sa pag-organisar sa bag-ong kapunongan. Si Joseph diha usab uban ni Willard Richards, kinsa nagsugod sa pagtrabaho isip tigsulat ni Joseh human makapauli gikan sa England, ug si John Taylor.[27]

Ang labing bata nga babaye nga mitambong mao ang kinseanyos nga si Sophia Marks. Ang labing tigulang, si Sarah Cleveland, singkwentaykwatroanyos. Ang kadaghanan sa mga babaye halos susama sa edad ni Emma. Gawas kang Leonora Taylor, kinsa natawo sa England, ang tanang mga babaye gikan sa silangang Estados Unidos ug mianha sa kasadpan uban sa mga Santos. Pipila kanila, sama nila ni Sarah Kimball ug Sarah Cleveland, arang-arang og kahimtang, samtang ang uban aduna ray sobra og gamay sa ilang gisul-ob nga mga sinina.

Ang mga babaye nakaila kaayo sa usag usa. Sila si Philinda Merrick ug Desdemona Fullmer naluwas gikan sa masaker sa Hawn’s Mill. Sila si Athalia Robinson ug Nancy Rigdon managsoon. Sila si Emma Smith ug Bathsheba Smith manag-agaw pinaagi sa kaminyoon, sama nila ni Eliza Snow ug Sophia Packard. Sila si Sarah Cleveland ug Ann Whitney mitabang ni Emma sa malisud nga mga panahon sa iyang kinabuhi, miatiman kaniya ug sa iyang pamilya sa ilang panimalay sa dihang wala na silay laing kapaingnan. Si Elvira Cowles nagpuyo sa balay ni Emma ug mitabang sa pag-atiman sa iyang mga anak.[28]

Nakagusto si Emma sa ideya sa pagsugod og kapunongan alang sa mga babaye sa Nauvoo. Karong bag-o, si Joseph ug ang ubang mga lalaki sa lungsod misulod ngadto sa usa ka siglo na nga kapunongan nga fraternity nga gitawag og Freemasonry, human sa dugay na kaayo nga mga Mason sama ni Hyrum Smith ug John Bennett mitabang sa pag-organisar og kapunongan sa mga Mason sa siyudad. Apan ang mga babaye sa Nauvoo adunay laing matang sa kapunongan.[29]

Human ang tanan makakanta sa “Ang Espiritu sa Dios” [“The Spirit of God”] ug si John Taylor mihalad og pag-ampo, mibarug si Joseph ug mipasabut nga ang bag-ong kapunongan mao ang moawhag sa mga babaye sa pagpangita ug pagtabang sa timawa, maghalad og matarung nga pagkorihir niadtong nasayop, ug molig-on sa komunidad. Dayon iyang giimbitar ang mga babaye sa pagpili og presidente, kinsa mopili og duha ka mga magtatambag, sama sa mga korum sa priesthood. Sa unang higayon, ang mga babaye adunay opisyal nga awtoridad ug mga responsibilidad sa simbahan.[30]

Ang higala ni Emma nga si Ann Whitney mi-nominate niya nga mahimong presidente, ug ang tanang mga babaye sa kwarto miuyon. Dayon si Emma mitudlo nila ni Sarah Cleveland ug Ann nga iyang mga magtatambag.

Gibasa ni Joseph ang pagpadayag nga iyang nadawat alang ni Emma niadtong 1830 ug mipahibalo nga siya na-orden o na-set-apart nianang higayuna sa pagpasabut sa mga kasulatan ug sa pagtudlo sa mga babaye sa simbahan. Ang Ginoo mitawag kaniya nga usa ka “pinili nga babaye,” gipasabut ni Joseph, tungod kay napili siya nga modumala.

Si John Taylor dayon mi-orden ni Sarah ug Ann isip magtatambag ni Emma ug mikumpirma ni Emma sa iyang bag-ong calling, mipanalangin kaniya sa kalig-on nga iyang gikinahanglan. Human makahatag og dugang nga mga instruksyon, gihatag ni Joseph ang miting ngadto kaniya, ug si John misugyot nga ilang hukman unsay ngalan sa kapunongan.

Ang mga magtatambag ni Emma mirekomendar nga tawgon nila kini og Nauvoo Female Relief Society, apan si John misugyot nga ang Nauvoo Female Benevolent Society, susama sa mga ngalan sa ubang mga kapunongan sa mga babaye sa tibuok nasud.[31]

Miingon si Emma nga mas gusto niya ang “relief” kay sa “benevolent,” apan si Eliza Snow misugyot nga ang “relief” nagpasabut og dili ordinaryo nga tubag sa usa ka dako nga kalamidad. Dili ba ang ilang kapunongan mas motutok sa mga problema sa kada adlaw nga kinabuhi?

“Mohimo kita og butang nga dili ordinaryo,” miinsister si Emma. “Kon ang usa ka barko makaagi og kusog nga sulog sa mabaw nga bahin nga dunay daghang mga Mormon nga sakay, isipon nato kana nga usa ka panawagan alang sa kahupayan. Paabuton nato ang talagsaong mga okasyon ug dinaliang mga tawag.”

Gipamalandungan ang iyang mga pulong. “Ako uyon sa imong punto,” miingon si John. “Ang imong mga argumento lig-on kaayo dili ko makalalis niini.”

Makamao sa balaknong mga pulong, si Eliza mirekomendar og gamay nga kausaban sa ngalan. Imbis Nauvoo Female Relief Society, misugyot siya nga “ang Female Relief Society of Nauvoo.” Ang mga babaye miuyon.

“Ang matag sakop kinahanglang determinado nga mohimo og kaayohan,” misulti kanila si Emma. Labaw sa tanan, ang gugma nga putli kinahanglan nga modasig sa ilang kapunongan. Sama sa gitudlo ni Pablo sa Bag-ong Tugon, ang maayong mga buhat dili makahatag nila og kaayohan kon ang gugma nga putli wala diha sa ilang mga kasingkasing.[32]

Kanunay makigkita si Joseph sa Relief Society nianang tingpamulak. Ang organisasyon kusog nga mitubo, nadugangan kini sa dugay na nga mga Santos ug bag-ong nabunyagan nga mga milalin sa gidaghanon niini. Sa iyang ikatulo nga miting, ang mga babaye walay igong lugar sa tindahan ni Joseph alang sa tanan nga gustong motambong. Gusto ni Joseph nga ang Relief Society moandam sa ilang mga miyembro sa pagtuga sa gahum nga ilang dawaton sa templo. Gitudloan niya ang mga babaye nga sila kinahanglan gayud nga mahimong usa ka pinili nga kapunongan, linain gikan sa dautan ug maglihok sumala sa sumbanan sa karaang priesthood.[33]

Sa kasamtangan, si Joseph nabalaka sa mga report nga pipila ka mga lalaki sa Nauvoo adunay sekswal nga relasyon nga gawas sa kaminyoon ug nangangkon nga ang mao nga kinaiya gitugutan ra basta gihimo lang sa tago. Ang pagkatintal, nga nakadaot sa mga pagtulun-an sa Ginoo bahin sa kaputli, gipakatap sa mga tawo nga wala magpakabana sa mga sugo. Kon kining mga tawhana magpadayon nga dili mahunong, mahimon silang seryoso nga babag alang sa mga Santos.

Niadtong Marso 31, si Joseph mihangyo ni Emma nga mobasa og sulat ngadto sa Relief Society, magtambag nila nga ang mga kadagkoan sa simbahan dili gayud mouyon sa maong mga binuhatan. “Gusto nato nga mahunong sila,” pahayag sa sulat, “kay buot namo nga motuman sa mga sugo sa Dios sa tanang mga butang.”[34]

Labaw sa tanan, si Joseph gusto nga ang mga santos mahimong takus sa mga panalangin sa kahimayaan. “Kon kamo gusto nga moadto asa ang Dios, kinahanglan nga kamo mahimong sama sa Dios o maghupot sa mga baruganan nga gihuptan sa Dios,” gisultihan niya ang mga Santos nianang tingpamulak. “Kon magpalayo kita gikan sa Dios, maadto kita sa yawa ug mawala ang kahibalo, ug kon walay kahibalo dili kita maluwas.”[35]

Misalig siya sa kapangulohan sa Relief Society sa pagpangulo sa mga babaye sa simbahan ug sa pagtabang nila sa pag-amuma sa maong kahibalo ug pagkamatarung sa ilang kaugalingon.

“Kini nga kapunongan mao ang pagdawat og instruksyon pinaagi sa kapunongan nga gi-establisar sa Dios—pinaagi sa pamaagi niadtong gitudlo sa paggiya,” mipahayag siya. “Karon akong ihatag ang yawe kanimo sa ngalan sa Dios, ug kini nga kapunongan magmaya ug ang kahibalo ug kaalam modagayday gikan niining higayuna.”[36]

Niadtong Mayo 4, 1842, sila si Brigham Young, Heber Kimball, ug Willard Richards nakakita nga nausab ang kwarto ni Joseph sa ibabaw. Sa bongbong diha ang bag-ong gipintal nga mural. Gagmay nga mga kahoy ug mga tanom sa duol nagsugyot og tanaman. Laing parte sa kwarto gilain nga dunay gibutang nga kurtina.[37]

Gidapit ni Joseph ang tulo ka apostoles nga moanha sa tindahan nianang buntaga alang sa espesyal nga miting. Iyang gidapit ang iyang igsoon nga si Hyrum ug si William Law, mga sakop sa Unang Kapangulohan ug duha sa iyang suod nga mga magtatambag. Usab sa nanambong mao ang mga bishop nga sila si Newel Whitney ug George Miller, ang presidente sa stake sa Nauvoo, nga si William Marks, ug ang lider sa simbahan nga si James Adams.[38]

Sa nahibiling oras sa kahapunon, ang propeta mipaila og ordinansa ngadto sa mga lalaki. Kabahin niini naglakip sa mga paghugas ug mga pagdihog, susama sa mga ordinansa nga gihatag didto sa templo sa Kirtland ug sa karaang tabernakulo sa Hebreohanon. Ang mga lalaki gihatagan og sagrado nga undergarment nga motabon sa ilang mga lawas ug magpahinumdom nila sa ilang mga pakigsaad.[39]

Ang bag-ong ordinansa nga gipadayag sa Dios ngadto ni Joseph nagtudlo og mahimayaong mga kamatuoran. Nagpasabut kini sa mga istorya sa kasulatan bahin sa Paglalang ug sa Tanaman sa Eden, lakip sa bag-ong istorya nga makita sa hubad ni Abraham, sa paggiya sa mga tawo sa hinay-hinay sa plano sa kaluwasan. Sama ni Abraham ug sa ubang karaang mga propeta, nakadawat sila og kahibalo nga makapahimo nila nga makapabalik ngadto sa presensya sa Dios.[40] Sa panahon sa ordinansa, ang mga tawo mihimo og mga pakigsaad nga magpuyo nga matarung, putli nga kinabuhi ug mopahinungod sa kaugalingon sa pagserbisyo sa Ginoo.[41]

Gitawag ni Joseph ang ordinansa ang pagtuga ug misalig sa mga tawo nga dili ipadayag ang espesyal nga kahibalo nga ilang nakat-unan nianang adlawa. Sama sa pagtuga sa gahum didto sa Kirtland, ang ordinansa sagrado ug alang lang sa espirituhanon. Apan mas labaw pa sa pagbu-bu sa espirituhanong mga gasa ug balaang gahum sa mga elder sa simbahan. Sa dihang nahuman na ang templo, ang mga lalaki ug mga babaye makadawat na sa ordinansa, makalig-on sa ilang relasyon sa pakigsaad ngadto sa Dios, ug makakita og mas dakong gahum ug panalipod sa pagpahinungod sa ilang mga kinabuhi ngadto sa gingharian sa Dios.[42]

Sa dihang ang seremonya nahuman, si Joseph mihatag og pipila ka mga intruksyon ngadto ni Brigham. “Wala kini masakto sa pagkahan-ay,” gisultihan niya ang apostol, “apan nahimo nato ang tanang kutob sa atong mahimo ubos sa mga sirkumstansya diin kita mahimutang, ug ako gusto nga sugdan ninyo sa pagpahimutang ug pag-organisar ug paghimo og mga sistema niining tanang mga seremonya.”[43]

Sa ilang pagbiya sa tindahan nianang adlawa, ang mga lalaki nakadayeg sa mga kamatuoran nga ilang nakat-unan gikan sa pagtuga. Ang pipila ka mga aspeto sa ordinansa mipahinumdom ni Heber Kimball sa mga seremonya sa Mason. Sa mga miting sa Freemasonry, ang mga lalaki naghimo og istorya nga nagsimbolo mahitungod sa arkitekto sa templo ni Solomon. Ang mga Mason nakat-on og mga sinyas ug mga pulong nga ilang gipanumpaan nga himoong sekreto, ang tanan niini nagsimbolo nga sila nagtukod og solido nga pundasyon ug nagdugang og kahayag ug kahibalo niini sa hinay-hinay.[44]

Apan ang pagtuga usa ka ordinansa sa priesthood nga alang sa mga lalaki ug mga babaye, ug kini nagtudlo og sagrado nga mga kamatuoran nga wala sa Masonry, nga gusto ni Heber nga makat-unan sa uban.

“Nakadawat kita og pipila ka bililhon nga mga butang pinaagi sa propeta bahin sa priesthood nga makapalipay sa inyong kalag,” misulat si Heber ngadto ni Parley ug ni Mary Ann Pratt didto sa England. “Dili ko makahatag niini nganha kaninyo sa papel, kay kini dili angay isulat, busa kamo kinahanglan nga moanhi ug makakuha niini sa inyong kaugalingon.”[45]

Mubo nga mga Sulat

1. ◀ Joseph Smith to Edward Hunter, Jan. 5, 1842, Joseph Smith Collection, Church History Library; Joseph Smith, Journal, Jan. 5, 1842, sa JSP, J2:21.

2. ◀ Tan-awa sa Doktrina ug mga Pakigsaad 109:69 (Prayer of Dedication, Mar. 27, 1836, sa josephsmithpapers.org); ug Doktrina ug mga Pakigsaad 124:9 (Revelation, Jan. 19, 1841, at josephsmithpapers.org).

3. ◀ Tan-awa sa Woodruff, Journal, Peb. 19, 1842; ug “A Translation,” Times and Seasons, Mar. 1, 1842, 3:704–6. Hilisgutan: Book of Abraham Translation [Hubad sa Basahon ni Abraham]

4. ◀ Abraham 3:25–26; “The Book of Abraham,” Times and Seasons, Mar. 15, 1842, 3:720.

5. ◀ Joseph Smith, Journal, Jan. 6, 1842, sa JSP, J2:26; tan-awa usab sa Pinadayag 5:10; Doktrina ug mga Pakigsaad 124:39–41 (Revelation, Jan. 19, 1841, sa josephsmithpapers.org); JSP, J2:54, note 198; ug Bushman, Rough Stone Rolling, 448–49. Hilisgutan: Temple Endowment [Pagtuga sa Templo]

6. ◀ Heber C. Kimball, Discourse, Sept. 2, 1866, George D. Watt Papers, Church History Library, sumala sa gisulat ni LaJean Purcell Carruth.

7. ◀ Brigham Young, sa Journal of Discourses, Hulyo 14, 1855, 3:266; John Taylor, “Sermon in Honor of the Martyrdom,” Hunyo 27, 1854, George D. Watt Papers, Church History Library, sumala sa gisulat ni LaJean Purcell Carruth; “Scenes and Incidents in Nauvoo,” Woman’s Exponent, Okt. 15, 1881, 10:74; Whitney, Life of Heber C. Kimball, 336.

8. ◀ Tan-awa sa Crocheron, Representative Women of Deseret, 26; “Plural Marriage in Kirtland and Nauvoo,” Gospel Topics, topics.lds.org. Hilisgutan: Joseph Smith and Plural Marriage [Si Joseph Smith ug ang Dinaghan nga Kaminyoon]

9. ◀ Bisan og posible nga si Joseph Smith nahimong amahan diha sa dinaghan nga kaminyoon, ang pagtesting sa gene sa potensyal nga mga kaliwat hangtud karon negatibo pa. (Tan-awa sa “Plural Marriage in Kirtland and Nauvoo,” Gospel Topics, topics.lds.org.)

10. ◀ “Plural Marriage in Kirtland and Nauvoo,” Gospel Topics, topics.lds.org.

11. ◀ Mary Elizabeth Rollins Lightner, Remarks, Abr. 14, 1905, 3–5, Church History Library; Mary Elizabeth Rollins Lightner, Affidavit, Mar. 23, 1877, Collected Material Concerning Joseph Smith and Plural Marriage, Church History Library; Mary Elizabeth Rollins Lightner to Wilford Woodruff, Salt Lake City, Okt. 7, 1887; “Mary Elizabeth Rollins Lightner,” Utah Genealogical and Historical Magazine, Hulyo 1926, 26:197, 203.

12. ◀ Mary Elizabeth Rollins Lightner, Remarks, Abr. 14, 1905, 3–5, Church History Library.

13. ◀ Mary Elizabeth Rollins Lightner, “Mary Elizabeth Rollins,” kopya, Susa Young Gates Papers, Utah State Historical Society, Salt Lake City.

14. ◀ Tan-awa sa Mary Elizabeth Rollins Lightner, Remarks, Abr. 14, 1905, 2, Church History Library.

15. ◀ Mary Elizabeth Rollins Lightner, Remarks, Abr. 14, 1905, 7, Church History Library.

16. ◀ Mary Elizabeth Rollins Lightner, “Mary Elizabeth Rollins,” kopya, Susa Young Gates Papers, Utah State Historical Society, Salt Lake City; Mary Elizabeth Rollins Lightner, Remarks, Abr. 14, 1905, 4, Church History Library; Mary Elizabeth Rollins Lightner ngadto ni Emmeline B. Wells, ting-init 1905, Mary Elizabeth Rollins Lightner, Collection, Church History Library.

17. ◀ Mary Elizabeth Rollins Lightner, Remarks, Abr. 14, 1905, 4-7, Church History Library.

18. ◀ Mary Elizabeth Rollins Lightner, Remarks, Abr. 14, 1905, 4–7, Church History Library; Mary Elizabeth Rollins Lightner, “Mary Elizabeth Rollins,” kopya,Susa Young Gates Papers, Utah State Historical Society, Salt Lake City.

19. ◀ Mary Elizabeth Rollins Lightner, Affidavit, Mar. 23, 1877, Church History Library; Mary Elizabeth Rollins Lightner, “Mary Elizabeth Rollins,” kopya, Susa Young Gates Papers, Utah State Historical Society, Salt Lake City; tan-awa usab sa Mary Elizabeth Rollins Lightner to John Henry Smith, Ene. 25, 1892, George A. Smith Family Papers, Marriott Library, University of Utah, Salt Lake City, gikutlo sa Hales, Joseph Smith’s Polygamy, 1:436, note 90; ug Mary Elizabeth Rollins Lightner, Statement, Peb. 8, 1902, Mary Elizabeth Rollins Lightner, Collection, Church History Library.

20. ◀ Abraham 3:1, 23–24; 4:1–28; tan-awa usab sa “A Translation,” Times and Seasons, Mar. 1, 1842, 3:703–18; ug “The Book of Abraham,” Times and Seasons, Mar. 15, 1842, 3:719–34. Hilisgutan: Book of Abraham Translation [Hubad sa Basahon ni Abraham]

21. ◀ Gregg, History of Hancock County, Illinois, 296–98.

22. ◀ Leonard, Nauvoo, 249. Hilisgutan: Wards and Stakes [Mga Ward ug mga Stake]

23. ◀ Clayton, History of the Nauvoo Temple, 3–4, 6, 13–14, 20–21; Sarah M. Kimball, Reminiscence, Mar. 17, 1882, sa Derr ug sa uban, First Fifty Years of Relief Society, 495; Joseph Smith History, volume C-1, addenda, 44; Maughan, Autobiography, [54]; tan-awa usab sa McGavin, Nauvoo Temple, 50–51. Mga Hilisgutan: Nauvoo Temple; Baptism for the Dead [Bunyag alang sa mga Patay]

24. ◀ Crocheron, Representative Women of Deseret, 26–27.

25. ◀ Sarah M. Granger Kimball, “Auto-biography,” Woman’s Exponent, Sept. 1, 1883, 12:51; itandi sa Sarah M. Kimball, Reminiscence, Mar. 17, 1882, sa Derr ug sa uban, First Fifty Years of Relief Society, 495; tan-awa usab sa 6–7.

26. ◀ Sarah M. Kimball, Reminiscence, Mar. 17, 1882, sa Derr ug sa uban, First Fifty Years of Relief Society, 495.

27. ◀ Nauvoo Relief Society Minute Book, Mar. 17, 1842, sa Derr ug sa uban, First Fifty Years of Relief Society, 28–30.

28. ◀ Tan-awa sa Derr and others, Women of Covenant, 29–30. Alang sa biographical nga impormasyon niini nga mga babaye ug sa ubang mga miyembro sa Female Relief Society of Nauvoo, tan-awa ang churchhistorianspress.org.

29. ◀ Joseph Smith, Journal, Mar. 16, 1842, sa JSP, J2:45; Woodruff, Journal, Mar. 15, 1843; Nauvoo Masonic Lodge Minutes, Mar. 15–16, 1842.

30. ◀ Nauvoo Relief Society Minute Book, Mar. 17, 1842, sa Derr ug sa uban, First Fifty Years of Relief Society, 28–31; tan-awa usab sa “Joseph Smith’s Teachings about Priesthood, Temple, Women,” Gospel Topics, topics.lds.org.

31. ◀ Joseph Smith, Journal, Mar. 17, 1842, sa JSP, J2:45; Nauvoo Relief Society Minute Book, Mar. 17, 1842, sa Derr ug sa uban, First Fifty Years of Relief Society, 32–34; Doktrina ug mga Pakigsaad 25:3 (Revelation, July 1830–C, at josephsmithpapers.org); “Joseph Smith’s Teachings about Priesthood, Temple, Women,” Gospel Topics, topics.lds.org.

32. ◀ Nauvoo Relief Society Minute Book, Mar. 17, 1842, sa Derr ug sa uban, First Fifty Years of Relief Society, 34–36; Anak nga mga Babaye sa Akong Gingharian, 11–14; Derr and others, Women of Covenant, 26–31; tan-awa usab sa 1 Mga Taga-Corinto 13:3. Mga Hilisgutan: Female Relief Society of Nauvoo; Emma Hale Smith

33. ◀ Nauvoo Relief Society Minute Book, Mar. 31, 1842, sa Derr ug sa uban, First Fifty Years of Relief Society, 42. Ang orihinal nga tinubdan “Miingon nga iyang himoon kini nga Kapunongan nga usa ka gingharian sa mga pari sama sa panahon ni Enoch— sama sa panahon ni Pablo.” Hilisgutan: Temple Endowment [Pagtuga sa Templo]

34. ◀ Nauvoo Relief Society Minute Book, Mar. 31, 1842; Copied Documents, Mar. 31, 1842, sa Derr ug sa uban, First Fifty Years of Relief Society, 42, 97–99; Joseph Smith, Journal, Mar. 31, 1842, sa JSP, J2:48.

35. ◀ Woodruff, Journal, Abr. 10, 1842.

36. ◀ Nauvoo Relief Society Minute Book, Abr. 28, 1842, sa Derr ug sa uban, First Fifty Years of Relief Society, 59.

37. ◀ Lucius N. Scovil, Letter to the Editor, Jan. 2, 1884, Deseret Evening News, Peb. 11, 1884, [2]; Launius and McKiernan, Joseph Smith, Jr.’s Red Brick Store, 28; tan-awa usab sa McBride, House for the Most High, 100, note 10.

38. ◀ Joseph Smith, Journal, May 4, 1842, sa JSP, J2:53–54; Joseph Smith History, 1838–56, volume C-1, 1328.

39. ◀ Tan-awa sa Genesis 3:21; Exodo 40:12–13; ug Historian’s Office, Joseph Smith History, draft notes, Mayo 4, 1842. Hilisgutan: Temple Endowment [Pagtuga sa Templo]

40. ◀ Abraham 3–5; Facsimile no. 2, fig. 3.

41. ◀ Tan-awa sa Joseph Smith, Journal, May 1, 1842, in JSP, J2:53; Historian’s Office, Joseph Smith History draft notes, Mayo 4, 1842; Joseph Smith History, 1838–56, volume C-1, 1328; tan-awa usab sa Brigham Young, in Journal of Discourses, Apr. 6, 1853, 2:31.

42. ◀ Heber C. Kimball to Parley P. Pratt, Hunyo 17, 1842, Parley P. Pratt Correspondence, Church History Library; Historian’s Office, Joseph Smith History, draft notes, Mayo 4, 1842; Joseph Smith History, 1838–56, volume C-1, 1328. Hilisgutan: Anointed Quorum (“Holy Order”)

43. ◀ Nuttall, Diary, Feb. 7, 1877.

44. ◀ Godfrey, “Joseph Smith and the Masons,” 83; Harper, “Freemasonry and the Latter-day Saint Temple Endowment Ceremony,” 143–57; Joseph Smith, Journal, Mar. 15, 1842, sa JSP, J2:45; Heber C. Kimball to Parley P. Pratt, Hunyo 17, 1842, Parley P. Pratt Correspondence, Church History Library. Hilisgutan: Masonry

45. ◀ Heber C. Kimball to Parley P. Pratt, Hunyo 17, 1842, Parley P. Pratt Correspondence, Church History Library.

Kapitulo 38

Usa ka Traydor o usa ka Tinuod nga Tawo

Walay hunong ang pag-ulan sa kadalanan sa Independence, Missouri, sa gabii sa Mayo 6, 1842. Diha sa panimalay, si Lilburn Boggs nahuman sa iyang panihapon ug mipahimutang diha sa lingkuranan aron mobasa og pamantalaan.[1]

Bisan tuod ang iyang termino sa pagka-gobernador sa Missouri natapos kapin na sa tuig ang milabay, aktibo pa gihapon si Boggs sa politika ug karon midagan alang sa usa ka bakanting pwesto diha sa senado sa estado. Nakahimo siya og mga kaaway sulod sa mga katuigan, ug ang iyang pagkapili dili kaayo sigurado. Gawas nga gisaway siya tungod sa pag-isyu og mando sa pagpatay nga mipalayas sa liboan ka mga Santos gikan sa estado, ang pipila ka mga taga-Missouri wala nahimuot sa agresibong pagdala sa gobernador sa usa ka panaglalis sa utlanan tali sa Teritoryo sa Iowa. Ang uban gikwestyon ang pamaagi sa iyang paglikom ug mga pundo alang sa bag-ong building sa kapitolyo sa estado.[2]

Sa dihang nasigpatan ni Boggs ang mga ulohan, milingkod siya nga nagsandig sa usa ka bintana. Ang kagabhion bugnaw ug ngitngit, ug iyang madungog ang hinayng ulan sa gawas.

Nianang higayona, wala makahibalo si Boggs, may usa ka tawo nga hinayng mitabok sa iyang lapukon nga nataran ug mipunting sa pistola diha sa bintana. Usa ka daklit nga kahayag ang mikidlap gikan sa gato sa pusil, ug si Boggs nahagba diha sa iyang pamantalaan. Miagas ang dugo gikan sa iyang ulo ug liog.

Pagkadungog sa buto sa pusil, ang anak nga lalaki ni Boggs midali og adto sa lawak ug nanawag og pakitabang. Nianang higayuna ang namusil milabay sa armas diha sa yuta ug misibat nga walay nakakita, nagbilin na lang og mga tunob diha sa lapok.[3]

Samtang ang mga imbestigador naningkamot sa pagsubay sa namusil ni Boggs, si Hyrum Smith anaa sa Nauvoo nag-imbestigar sa lahi nga matang sa krimen. Sa sayong bahin sa mga semana sa Mayo, pipila ka mga babaye miakusar ni Mayor John Bennett sa linuog nga mga binuhatan. Sa atubangan sa usa ka konseho sa siyudad (alderman), misulti sila ni Hyrum nga si John sekretong miduol kanila og miinsister nga dili sala ang maghimo og sekswal nga pagkigrelasyon kaniya basta wala lang silay sultihan. Gitawag ang iyang buhat nga “espirituhanong pagpangasawa”, si John namakak ngadto nila, misiguro nila nga si Joseph mitugot sa maong pamatasan.[4]

Sa sinugdanan, ang mga babaye dili motuo ni John. Apan miinsister siya ug iyang gipapanumpa ang iyang mga higala ngadto sa mga babaye nga nagsulti siya sa tinuod. Kon namakak man siya, miingon siya, ang sala anaa ra kaniya. Ug kon mamabdos man sila, misaad siya nga isip usa ka doktor, iyang himoon ang aborsyon. Ang mga babaye sa katapusan nadala ni John—ug ngadto sa pipila sa iyang mga higala sa dihang miabut sila nga naghimo og susamang mga hangyo.

Si Hyrum nahikurat. Dugay na niyang nahibaloan nga si John dili usa ka ligdong nga tawo nga maoy iyang pangangkon sa una. Ang mga hungihong mahitungod sa kaagi ni John misibaw na sa wala madugay human siya mibalhin ngadto sa Nauvoo ug nahimong mayor. Si Bishop George Miller gipadala ni Joseph aron imbestigahan ang mga hungihong ug sa wala madugay nahibaloan nga si John adunay kaagi sa pagbalhin gikan sa usa ka lugar ngadto sa lain, gamit ang daghan niyang talento sa pagpahimulos sa mga tawo.

Nadiskubrihan usab ni George nga si John adunay mga anak ug minyo gihapon ngadto sa usa ka babaye nga iyang giabusohan ug giluiban sulod sa daghang katuigan.[5]

Human namatud-an nila ni William Law ug Hyrum kini nga mga pakisusi, gikompronta ni Joseph si John ug mibadlong kaniya sa iyang nangagi nga mga kadautan. Misaad si John nga magbag-o, apan si Joseph nawad-an na og kompyansa diha kaniya ug wala na mosalig kaniya sama kaniadto.[6]

Karon, samtang naminaw si Hyrum sa pagpamatuod sa mga babaye, nasayud siya nga adunay mas daghang butang nga kinahanglan buhaton. Sila si Hyrum, Joseph, ug William naghimo og usa ka dokumento sa pag-excommunicate ni John gikan sa simbahan, nga gipirmahan sa ubang mga lider sa simbahan. Tungod kay giimbestigahan pa gihapon nila ang kadako sa mga sala ni John ug nanghinaut sa paghusay sa maong butang nga dili makamugna og kasamok sa kadaghanan, mihukom sila nga pugngan lang una ang pahibalo sa pag-excommunicate.[7]

Apan usa ka butang ang sigurado: ang mayor nahimong usa ka hulga ngadto sa siyudad ug sa mga Santos, ug si Hyrum mibati nga mapugos sa pagpahunong kaniya.

Natarantar si John sa dihang nahibaloan niya ang pag-imbestigar ni Hyrum. Nag-agas ang mga luha sa iyang mga aping, miadto siya sa opisina ni Hyrum ug nagpakilooy. Miingon siya nga madaut na gayud siya hangtud sa hangtud kon mahibaloan sa uban nga iyang gilingla ang daghan kaayong mga babaye. Gusto siya nga makig-istorya ni Joseph ug tul-iron ang mga butang nga nahitabo.

Nanggawas ang duha ka lalake, ug nakita ni John ang propeta nga milabang sa nataran ngadto sa iyang tindahan. Nagpangab-ot kaniya, si John misangpit, “Brother Joseph, ako sad-an.” Ang iyang mata namula nga nanglugmaw ang mga luha. “Ako moangkon niini, ug magpakilooy ako kanimo nga dili ako ipahibalo.”

“Nganong imong gigamit ang akong ngalan sa pagpadayon sa imong yawan-on nga pagkadautan?” Masuk-anong nangutana si Joseph. “Nagtudlo ba ako nimo sa bisan unsang butang nga dili mahiyason?”

“Wala gayud!”

“Aduna ka bay nahibaloan nga bisan unsang butang nga dili mahiyason o dili matarung sa akong gawi o mga buhat sa bisan unsang panahon, sa publiko o sa pribado?”

“Wala!”

“Andam ka ba sa paghimo og mga panumpa atubangan niining konseho sa siyudad?”

“Ako andam.”

Misunod si John ni Joseph ngadto sa iyang opisina, ug ang usa ka klerk mitunol niya sa igsusulat ug papel. Sa dihang miabut ang konseho, si Joseph migawas sa lawak samtang si John nagduko diha sa lamesa ug misulat og usa ka pagkumpisal nga nagsugid nga ang propeta wala nagtudlo kaniya og bisan unsang butang nga supak sa mga balaod sa Dios.[8] Dayon miluwat siya sa iyang posisyon isip mayor sa Nauvoo.[9]

Paglabay sa duha ka adlaw, niadtong Mayo 19, ang konseho sa siyudad midawat sa pagluwat ni John isip mayor ug mipili ni Joseph sa buhatan. Sa wala pa niya gitapos ang miting, nangutana si Joseph kang John kon siya aduna bay isulti.

“Wala koy problema sa mga nangulo sa simbahan, ug tuyo nako nga mapadayon sa pakig-uban kaninyo, ug manghinaut nga moabut ang panahon nga mahibalik na ako sa hingpit nga pagsalig ug pakigdait,” miingon si John. “Kon ugaling moabut gayud ang panahon nga makaangkon ako og oportunidad sa pagsulay sa akong hugot nga pagtuo, nan mahibaloan kon ako usa ka traydor o usa ka tinuod nga tawo.”[10]

Pagkasunod Sabado, usa ka pamantalaan sa Illinois mihatag og update sa pagpusil kang Lilburn Boggs. Ang kanhi gobernador nanglimbasog pa gihapon sa kinabuhi, kini gikataho, bisan pa sa grabeng mga samad sa iyang ulo. Ang imbestigasyon sa kapulisan sa pag-ila sa namusil wala pa gihapon matubag. Ang ubang tawo mipasangil nga ang mga kaatbang ni Boggs sa politika ang mipusil, apan ang pamantalaan milalis nga ang mga Santos mao ang nagpaluyo niini, nangangkon nga si Joseph kausa nanagna og usa ka mapintas nga katapusan ni Boggs.

“Busa,” kini mipahayag, “adunay daghang basihanan alang sa mga hungihong.”[11]

Ang balita nakapasakit ni Joseph, kinsa gikapoy na sa pagpasangil sa mga krimen nga wala niya nabuhat. “Inyo akong gipahamtangan og walay sipyat nga walay kaangayan sa paglambigit kanako sa usa ka pagpanagna diha sa pagkamatay ni Lilburn W. Boggs,” misulat siya sa editor sa pamantalaan. “Limpyo ang akong mga kamot, ug ang akong kasingkasing, gikan sa dugo sa tanan nga mga tawo.”[12]

Ang pagpasangil miabut sa dihang gamay ra ang iyang higayon sa pagdepensa sa iyang kaugalingon sa publiko. Anaa siya sa tunga-tunga sa pag-imbestigar sa mga binuhatan ni John Bennett.[13] Kada adlaw, ang Unang Kapangulohan, ang Korum sa Napulog Duha, ug ang konseho sa Nauvoo naminaw sa mga pagpamatuod sa mga nabiktima ni John. Samtang ilang gisaysay ang ilang mga istorya, nasuta ni Joseph kon unsa ka grabe ang pagtuis ni John sa mga balaod sa Dios, naghimo og usa ka pagbugal-bugal sa mahangturon nga relasyon sa pakigsaad nga gipaningkamutan ni Joseph sa pagsilsil sa mga Santos.

Atol sa mga pagdungog, nakapaminaw siya sa pagpamatuod ni Catherine Warren, ang byuda sa usa ka biktima sa masaker sa Hawn’s Mill. Isip inahan sa lima ka anak, grabe ang iyang kalisud ug nanglimbasug sa pagsangkap alang sa iyang pamilya.

Miingon si Catherine nga si John Bennett mao ang unang tawo nga mipahimulos kaniya didto sa Nauvoo. “Miingon siya nga nanghinaut siya nga ang iyang tinguha matuman,” misulti siya sa labaw nga konseho. “Akoa siyang gisultian ako dili sad-an sa maong binuhatan ug naghunahuna nga makadala kini og kadaut sa simbahan kon magmabdos ako.” Misugot siya ngadto niya human sa iyang pagpamakak, gisultihan siya nga ang mga lider sa simbahan miaprobar niini.

Wala madugay ang mga higala ni John migamit usab sa samang pagpamakak aron mopahimulos kaniya.

“Sa miagi nga tingtugnaw naalarma na ko sa akong mga binuhatan,” misulti si Catherine sa labaw nga konseho. Sa dihang iyang nakat-unan nga si Joseph ug ang ubang mga lider sa simbahan wala magtugot sa gipangbuhat ni John, mihukom siya sa pagtug-an batok kaniya. Si Joseph ug ang labaw nga konseho naminaw ni Catherine, mipadayon sa pagpakigdait kaniya, ug gi-excommunicate ang mga tawo kinsa miilad kaniya.[14]

Sa dihang ang imbestigasyon natapos, nakadawat si John sa iyang opisyal nga pahibalo sa pag-excommunicate. Sa makausa pa, nagpakilooy siya ug mihangyo sa konseho nga ipahamtang ang iyang silot sa hilum nga paagi. Miingon siya nga ang mga balita makapaguol sa tigulang na niya nga inahan ug siguradong mamatay siya sa kaguol.[15]

Sama ni Hyrum, si Joseph gilaw-ayan sa mga sala ni John, apan inubanan sa mga pagpasangil kabahin sa pagpusil kang Boggs nga gisang-at ngadto sa mga Santos, ug ang mga editor sa pamantalaan nga matinguhaon kaayo sa pagpangita og eskandalo sa Nauvoo, siya ug ang mga lider sa simbahan mainampingon kaayo sa paglihok aron malikayan ang pagkuha og atensyon sa maong butang. Mihukom sila nga dili ipahibalo ang pag-excommunicate ni John ug mihulat nga makita kon siya magbag-o ba.[16]

Nabalaka gihapon si Joseph, sa mga kababayen-an nga gilingla ni John. Sagad kini sa mga komunidad ang pagpapahawa sa mga kababayen-an sa bangis kaayo nga paagi nga ilang gituohan nga sad-an sa sekswal nga kasaypanan, bisan kon inosente pa ang kababayen-an sa sayop nga binuhatan. Miawhag si Joseph sa kababayen-an sa Relief Society nga magmanggiloy-on ug maghinay-hinay sa pagpanghimaraut sa uban.

“Paghinulsol, pag-usab, apan buhata kini sa paagi nga dili makaguba sa tanang naglibut kaninyo,” mitambag siya. Dili siya gusto nga paundayunan ang mga Santos sa pagkadautan, apan dili usab siya gusto nga isalikway nila ang tawo. “Magputli sa kasingkasing. Si Jesus nagplano sa pagluwas sa katawhan gikan sa ilang mga sala,” gipahinumduman niya sila. “Miingon si Jesus, ‘Buhata ang mga butang, diin kamo nakakita kanako nga mibuhat.’ Kini mao ang mga labing bililhong buluhaton alang sa kapunongan nga pagalihukon.”

“Ang tanang walay hinungdan nga hungihong ug mga tabi-tabi kinahanglan gayud nga ipadaplin,” miuyon si Emma. Apan wala siya mosalig sa hilum nga pagdisiplina. “Ang sala kinahanglan dili itago,” misulti siya sa kababayen-an, “ilabi na kadtong mga sala batok sa balaod sa Dios ug sa mga balaod sa nasud.” Mituo siya nga ang mga makasasala kinahanglan ipahibalo sa kadaghanan aron ang uban maglikay sa paghimo sa samang mga sala.[17]

Si Joseph, hinoon, mipadayon sa pagsagubang niini sa pribado nga paagi. Ang nanglabay nga mga kinaiya ni John nagpakita nga tuyo niya ang pagpalayo gikan sa mga komunidad human siya nalangtad ug nakuhaan sa awtoridad. Tingali, kon mapailubon silang mihulat, si John mismo mopahawa ra sa lungsod sa iyang kaugalingon.[18]

Ang Relief Society nanagpundok sa ikapulo niining panagtigum niadtong Mayo 27, 1842, duol sa kakahuyan diin kanunayng adtuan sa mga Santos alang sa pagsimba. Gatusan na karon ang nahisakop sa organisasyon, lakip ni Phebe Woodruff, kinsa miapil usa ka bulan ang milabay uban ni Amanda Smith, Lydia Knight, Emily Partridge, ug dinosena pang mga kababayen-an.[19]

Ang sinemana nga mga miting mao ang higayon ni Phebe nga ihikling ang mga kabalaka sa busy nga kinabuhi, magkat-on mahitungod sa mga panginahanglan sa mga tawo sa iyang palibut, ug maminaw sa mga wali nga giandam gayud alang sa kababayen-an sa simbahan.

Kasagaran si Joseph ug Emma ang namulong sa mga miting, apan karong adlawa si Bishop Newel Whitney namulong sa kababayen-an mahitungod sa mga panalangin nga sa dili madugay ihatag sa Ginoo ngadto kanila. Isip bag-o lang nakadawat sa endowment, si Bishop Whitney miawhag sa mga babaye nga tutokan ang buhat sa Ginoo ug mangandam sa pagdawat sa Iyang gahum. “Kon wala ang babaye, ang tanang mga butang dili na mahimong mapahiuli dinhi sa yuta,” miingon siya.

Misaad siya kanila nga ang Dios adunay daghang bililhong mga butang nga ikatugyan ngadto sa matinud-anon nga mga Santos. “Kinahanglan gayud nga atong buhian ang mga kawang nga mga butang ug hinumduman nga ang mga mata sa Dios nagtan-aw kanato. Kon kita maningkamot sa paghimo og matarung, bisan tuod nga kita masayop sa paghukom sa makadaghan, apan kita mahatagan og kaangayan diha sa Dios kon atong buhaton ang pinakamaayo kutob sa atong mahimo.”[20]

Duha ka adlaw human sa wali ni Newel, si Phebe ug Wilford misaka sa pangpang ngadto sa wala mahuman nga templo. Isip usa ka pamilya, nakalahutay sila og mga kalisdanan, lakip na ang kamatayon sa ilang anak nga babaye nga si Sarah Emma samtang si Wilford didto sa England. Karon sila mas nahimutang na kay sa kaniadto sukad sa ilang kaminyoon, ug sila midawat pa og duha ka anak ngadto sa ilang pamilya.

Si Wilford midumala sa opisina sa Times and Seasons, nga naghatag og permanenting trabaho aron makasuporta sa ilang pamilya. Ang mga Woodruff nagpuyo sa usa ka arangan nga panimalay sa siyudad samtang nagtukod og bag-ong kongkreto nga balay sa yuta sa habagatan nga bahin sa templo. Daghan sila og mga higala nga bisitahon sa dapit, lakip nilang John ug Jane Benbow, kinsa mibaligya sa ilang dakong uma didto sa England aron makauban og pundok sa mga Santos.[21]

Sumala gihapon sa gitudlo ni Bishop Whitney, ang mga Santos kinahanglan magpadayon sa pagpaningkamot sa paghimo og matarung, pag-apil sa buhat sa Ginoo ug paglikay sa mga makabalda nga mopahisalaag kanila.

Nagkadugay ang templo nahimong importante sa pagsunod niana nga tumong. Nanaog ngadto sa silong, si Phebe misulod sa baptismal font niadtong Mayo 29 ug nabunyagan alang sa iyang lolo, lola, ug apohang-uyoan.[22] Sa dihang gituslob na siya ni Wilford sa tubig, nakabaton siya og pagtuo nga ang iyang mga kaliwat nga patay na modawat sa gipahiuli nga ebanghelyo ug mohimo og pakigsaad sa pagsunod ni Jesukristo ug mohinumdom sa Iyang sakripisyo.

Si John Bennett anaa pa gihapon sa Nauvoo duha ka semana human nga iyang nahibaloan ang iyang pagka-excommunicate. Nianang higayuna ang Relief Society mipasidaan sa kababayen-an sa siyudad sa iyang mga krimen ug tinud-anay gayud nga mihimaraut sa matang sa mga bakak nga iyang gipakatap mahitungod sa mga lider sa simbahan.[23] Dugang pang mga salawayon nga impormasyon mahitungod sa kaagi ni John nanglutaw na usab, ug si Joseph nakaamgo nga panahon na nga ipahibalo ang pagka-excommunicate sa kanhi mayor ug ibutyag ang iyang bug-at nga mga sala.

Niadtong Hunyo 15, nagmantala si Joseph og mubo nga pahibalo sa pagka-excommunicate ni John diha sa Times and Seasons.[24] Pipila ka adlaw ang milabay, diha sa usa ka wali dapit sa templo, yano niyang gihisgutan ngadto sa kapin sa liboan ka mga Santos ang mga bakak ni John ug ang pagpahimulos sa kababayen-an.[25]

Si John suko kaayong migawas sa Nauvoo paglabay sa tulo ka adlaw, nagsulti nga ang mga Santos dili takus sa iyang presensya ug nanghulga sa pagpadala og mga manggugubot nga panon ngadto sa Relief Society. Sa walay pagduha-duha, gisugyot ni Emma nga ang Relief Society maghimo og pamphlet nga nagsaway sa kinaiya ni John. “Kita walay laing butang nga buhaton kon dili ang kahadlokan ang Dios ug motuman sa mga sugo,” misulti siya sa kababayen-an, “ug sa pagbuhat sa ingon kita mouswag.”[26]

Si Joseph mimantala og dugang pagpasangil batok ni John, nagdetalye sa taas nga saysay sa pagka-imoral sa kanhi mayor. “Imbis mopakita og kinaiya sa paghinulsol,” mipahayag si Joseph, “sa iyang pamatasan gipamatud-an ang iyang kaugalingon nga dili takus sa pagsalig o pagtamud ni bisan kinsang matarung nga tawo pinaagi sa pagpamakak aron sa paglingla sa mga inosente ug sa paghimo og pagpanapaw sa labing salawayon ug makauulaw nga paagi.”[27]

Si John, sa kasamtangan, miabang og usa ka lawak sa duol nga lungsod ug mipadala og bati nga sulat mahitungod kang Joseph ug sa mga Santos ngadto sa usa ka pamantalaan sa Illinois. Mipasangil siya ni Joseph og daghan kaayong mga krimen, lakip sa daghan nga siya mismo ang nakahimo, ug nagtumo-tumo ug dagkong bakak ug gipalabihan nga mga istorya aron sa pagsuporta sa iyang mga pangangkon ug matabunan ang iyang mga sala.

Sa usa ka sulat, si John mipasangil kang Joseph sa pagmando sa Mayo nga pagpamusil ni Lilburn Boggs, nagsubli sa istorya gikan sa pamantalaan nga ang propeta mitagna sa bayolenting kamatayon ug gidugangan nga si Joseph mipadala sa iyang higala ug bodyguard nga si Porter Rockwell ngadto sa Missouri “aron matuman ang panagna”.[28]

Ang mga Santos nakakita sa mga bakak human sa laing bakak sa sulat ni John, apan ang mga sulat nakasugnod og kainit sa ilang mga kritiko sa Missouri. Human sa pagkaayo gikan sa pag-ataki, si Boggs mibungat nga ang misulay sa pagpatay niya kinahanglan madala sa hustisya. Sa dihang nahibaloan niya nga si Porter Rockwell nagbisita sa pamilya didto sa Independence nianang higayuna, si Boggs mipasangil ni Joseph nga usa ka kunsabo ngadto sa pagsulay sa pagpatay kaniya. Miawhag dayon siya ni Thomas Reynolds, ang bag-o nga gobernador sa Missouri, sa paghangyo sa mga opisyal sa Illinois sa pagdakop kang Joseph ug ipadala siya balik sa Missouri aron mahusay.[29]

Miuyon si Gobernador Reynolds, ug agi og pagbalos mibungat nga si Thomas Carlin, ang gobernador sa Illinois, nga isipon si Joseph sama sa usa ka eskapo (fugitive) gikan sa hustisya kinsa milayas sa Missouri human sa krimen.[30]

Nasayud nga si Joseph wala ngadto sa Missouri sukad sa pag-ikyas sa estado tulo ka tuig nang milabay, ug walay ebidensya sa iyang kalambigitan sa pagpamusil, ang mga Santos nasuko. Ang Konseho sa Siyudad sa Nauvoo ug usa ka grupo sa mga lumulupyo sa Illinois kinsa mahigalaon ngadto sa mga Santos diha-diha dayon mipetisyon sa gobernador nga dili ipadakop si Joseph.[31] Si Emma, Eliza Snow ug si Amanda Smith mibiyahe ngadto sa Quincy aron makigkita sa gobernador ug personal nga mohatud sa petisyon sa Relief Society agig pagsuporta ni Joseph. Si Gobernador Carlin naminaw sa ilang mga pangaliyupo, apan sa katapusan miisyu gihapon siya og mga warrant alang ni Joseph ug Porter.[32]

Usa ka deputy sheriff ug duha ka awtoridad ang miabut sa Nauvoo niadtong Agosto 8 ug gidakop ang duha ka tawo, nagpasangil kang Porter sa pagpusil kang Boggs ug si Joseph ang nahimong kunsabo. Sa wala pa sila madala sa sheriff, bisan pa niana, ang Konseho sa Siyudad sa Nauvoo mibungat sa katungod sa pag-imbestigar sa warrant. Si Joseph gipasakahan na og bakak nga pasangil kaniadto, ug ang balaod sa Nauvoo mihatag sa mga Santos og gahum sa pagpanalipud sa ilang mga kaugalingon batok sa mga pag-abuso sa legal nga sistema.

Dili sigurado kon ang konseho aduna bay katungod sa pagkwestyun sa warrant, ang sheriff mihatud nilang Joseph ug Porter ngadto sa marshal sa siyudad ug mibiya sa lungsod aron mangutana sa gobernador unsay angay niyang buhaton. Dihang mibalik na siya human sa duha ka adlaw , ang sheriff nangita sa iyang mga binilanggo, apan wala na sila makit-i.[33]

Mubo nga mga Sulat

1. ◀ Boggs, “Short Biographical Sketch of Lilburn W. Boggs,” 107–8; “A Foul Deed,” Daily Missouri Republican, Mayo 12, 1842, [2]; “Governor Boggs,” Jeffersonian Republican, Mayo 14, 1842.

2. ◀ Boggs, “Short Biographical Sketch of Lilburn W. Boggs,” 107–8; Joseph Smith, Letter to the Editor, Quincy Herald, Hunyo 2, 1842, [2]; Launius, “Boggs, Lilburn W.,” sa Christensen and others, Dictionary of Missouri Biography, 92; Hill, “Honey War,” 81–88; Gordon, “Public Career of Lilburn W. Boggs,” 110–12, 138; Walker, “Lilburn W. Boggs and the Case of Jacksonian Democracy,” 81–82; Baugh, “Missouri Governor Lilburn W. Boggs and the Mormons,” 116.

3. ◀ “A Foul Deed,” Daily Missouri Republican, Mayo 12, 1842; “Governor Boggs,” Jeffersonian Republican, Mayo 14, 1842, [2]; Boggs, “Short Biographical Sketch of Lilburn W. Boggs,” 107–8; tan-awa usab sa Thurston, “The Boggs Shooting,” 7–11.

4. ◀ “Affidavit of Hyrum Smith,” Times and Seasons, Ago. 1, 1842, 3:870–71; tan-awa usab sa JSP, J2:xxviii, pahibalo 64; and Hales, Joseph Smith’s Polygamy, 1:560–62.

5. ◀ “Affidavit of Hyrum Smith,” Times and Seasons, Ago. 1, 1842, 3:870–71; Nauvoo Stake High Council Minutes, May 25, 1842; George Miller, “To the Church of Jesus Christ,” Times and Seasons, Hulyo 1, 1842, 3:839–42; Smith, Saintly Scoundrel, 78–79.

6. ◀ George Miller, “To the Church of Jesus Christ,” Times and Seasons, Hulyo 1, 1842, 3:840; “Affidavit of Hyrum Smith,” Times and Seasons, Ago. 1, 1842, 3:870; Smith, Saintly Scoundrel, 79–80; tan-awa usab sa “Letter from L. D. Wasson,” Times and Seasons, Ago. 15, 1842, 3:892.

7. ◀ “Affidavit of Hyrum Smith,” Times and Seasons, Ago. 1, 1842, 3:870, 872; Notice, May 11, 1842, Joseph Smith Collection, Church History Library; “Notice,” Times and Seasons, Hunyo 15, 1842, 3:830; tan-awa usab sa JSP, J2:55, pahibalo 207.

8. ◀ “Affidavit of Hyrum Smith,” Times and Seasons, Ago. 1, 1842, 3:870–71. Sa asoy ni Hyrum Smith, nangutana usab si Joseph ni John Bennett, “Nagtudlo ba ako sukad kanimo nga ang pakighilawas sa dili minyo ug pagpanapaw matarung, o ang pagpangasawa og daghan o bisan unsang mga binuhatan?” diin si Bennett mitubag, “Wala gayud nimo kana himoa.” Ang Kapitulo 40 nagpasabut nga ang mga Santos naglantaw sa ilang dinaghan nga kaminyoon nga balaanong gitugot nga lahi kay sa pagpangasawa og daghan.

9. ◀ “New Election of Mayor, and Vice Mayor, of the City of Nauvoo,” Wasp, Mayo 21, 1842, [3]; JSP, J2:58, pahibalo 222.

10. ◀ Joseph Smith, Journal, May 19, 1842, sa JSP, J2:58–60; “New Election of Mayor, and Vice Mayor, of the City of Nauvoo,” Wasp, Mayo 21, 1843, [3]; tan-awa usab sa “Affidavit of Hyrum Smith,” Times and Seasons, Ago. 1, 1842, 3:872.

11. ◀ “Assassination of Ex-Governor Boggs of Missouri,” Quincy Whig, Mayo 21, 1842, [3]; tan-awa usab sa “A Foul Deed,” Daily Missouri Republican, Mayo 12, 1842, [2]; ug “Governor Boggs,” Jeffersonian Republican, Mayo 14, 1842. Hilisgutan: Missouri Extradition Attempts

12. ◀ Joseph Smith, Letter to the Editor, Quincy Whig, Hunyo 4, 1842, [2]; tan-awa usab sa Joseph Smith, Journal, May 22, 1842, sa JSP, J2:62; ug Joseph Smith, Letter to the Editor, Mayo 22, 1842, Quincy Herald, Hunyo 2, 1842, [2].

13. ◀ Joseph Smith, Journal, May 21, 1842, sa JSP, J2:62; Nauvoo Stake High Council Minutes, Mayo 20–28, 1842.

14. ◀ Catherine Warren, Testimony, Mayo 25, 1842, Testimonies in Nauvoo High Council Cases, Church History Library; Mga Minutes sa Halangdon nga Konseho sa Nauvoo Stake, Mayo 20–28, 1842; tan-awa usab sa “Chauncy L. Higbee,” Nauvoo Neighbor, Mayo 29, 1844, [3]. Hilisgutan: Church Discipline

15. ◀ Historian’s Office, Joseph Smith History, draft notes, May 25, 1842; tan-awa usab sa Joseph Smith, Journal, May 26, 1842, sa JSP, J2:63; ug “Affidavit of Wm. Law,” Times and Seasons, Ago. 1, 1842, 3:873.

16. ◀ Historian’s Office, Joseph Smith History, draft notes, Mayo 26, 1842; “Affidavit of Hyrum Smith,” Times and Seasons, Ago. 1, 1842, 3:872; Joseph Smith, Journal, May 11 and 26, 1842, sa JSP, J2:55, 63; tan-awa usab sa 55, pahibalo 207.

17. ◀ Nauvoo Relief Society Minute Book, May 26, 1842, sa Derr and others, First Fifty Years of Relief Society, 69–71.

18. ◀ Tan-awa sa Smith, Saintly Scoundrel, 91.

19. ◀ Nauvoo Relief Society Minute Book, Apr. 28 and Mayo 27, 1842, sa Derr and others, First Fifty Years of Relief Society, 52–54, 72–77. Hilisgutan: Female Relief Society of Nauvoo

20. ◀ Nauvoo Relief Society Minute Book, Mayo 27, 1842, sa Derr and others, First Fifty Years of Relief Society, 75–76; tan-awa usab sa 75, pahibalo 188.

21. ◀ Alexander, Things in Heaven and Earth, 103–4.

22. ◀ Woodruff, Journal, Mayo 29, 1842.

23. ◀ Tan-awa sa Nauvoo Relief Society Minute Book, Mayo 19–Hunyo 9, 1842, sa Derr and others, First Fifty Years of Relief Society, 65–79.

24. ◀ “Affidavit of Hyrum Smith,” Times and Seasons, Ago. 1, 1842, 3:872; “Notice,” Times and Seasons, Hunyo 15, 1842, 3:830; Joseph Smith, Journal, May 26, 1842, sa JSP, J2:63; tan-awa usab sa 63, pahibalo 249; ug “Affidavit of Wm. Law,” Times and Seasons, Ago. 1, 1842, 3:872–73.

25. ◀ Discourse, June 18, 1842, as reported by Wilford Woodruff, sa josephsmithpapers.org.

26. ◀ “Affidavit of Hyrum Smith,” Times and Seasons, Ago. 1, 1842, 3:872; Nauvoo Relief Society Minute Book, Hunyo 23, 1842, sa Derr and others, First Fifty Years of Relief Society, 84–85; tan-awa usab sa 84, pahibalo 206.

27. ◀ Joseph Smith, Letter to the Church, June 23, 1842, Times and Seasons, Hulyo 1, 1842, 3:839–42.

28. ◀ “Astounding Mormon Disclosures! Letter from Gen. Bennett,” Sangamo Journal, Hulyo 8, 1842, [2]; “Further Mormon Developments!! 2d Letter from Gen. Bennett” and “Gen. Bennett’s Third Letter,” Sangamo Journal, Hulyo 15, 1842, [2]; “Gen. Bennett’s 4th Letter,” Sangamo Journal, July 22, 1842, [2]; Smith, Saintly Scoundrel, 98.

29. ◀ Lilburn W. Boggs Affidavit, July 20, 1842, sa JSP, J2:379–80; tan-awa usab sa Introduction to Appendix 1, sa JSP, J2:377.

30. ◀ Thomas Reynolds, Requisition, July 22, 1842, sa JSP, J2:380–81.

31. ◀ Joseph Smith, Journal, May 6, 1842, sa JSP, J2:54; Nauvoo Female Relief Society, Petition to Thomas Carlin, circa Hulyo 22, 1842, sa Derr and others, First Fifty Years of Relief Society, 136–41; Nauvoo City Council Minute Book, Hulyo 22, 1842, 95–97; Nauvoo City Council Draft Minutes, Hulyo 22, 1842, 36; Joseph Smith History, 1838–56, volume C-1, 1359.

32. ◀ Eliza R. Snow, Journal, Hulyo 29, 1842; Introduction to Nauvoo Female Relief Society, Petition to Thomas Carlin, circa July 22, 1842, sa Derr and others, First Fifty Years of Relief Society, 137; Thomas Carlin, Proclamation, Sept. 20, 1842, sa JSP, J2:381–82.

33. ◀ Orrin Porter Rockwell, ni S. Armstrong, to Joseph Smith, Dec. 1, 1842, Joseph Smith Collection, Church History Library; Writ of Habeas Corpus for Joseph Smith, Ago. 8, 1842, kopya sa, Nauvoo, IL, Records, Church History Library; Joseph Smith, Journal, Aug. 8–10, 1842, sa JSP, J2:81–83; tan-awa usab sa 81, pahibalo 319; ug “Persecution,” Times and Seasons, Ago. 15, 1842, 3:886–89.

Kapitulo 39

Sa Lain na Usab nga Kasamok

Niadtong Agosto 11, 1842, ang buwan miamag diha sa mangitngit nga suba samtang si Joseph ug ang iyang higalang si Erastus Derby hilum kaayong nagbugsay sa gamayng bangka diha sa suba sa Mississippi. Sa unahan, makita nila ang porma sa duha ka isla nga may kakahuyan subay sa suba taliwala sa Nauvoo ug Montrose. Nagmaniubra sa taliwala sa mga isla, ang mga kalalakin-an nakasigpat og laing bangka nga nagdunggo sa tampi sa sapa ug mibugsay padulong niini.[1]

Sa miaging adlaw, si Joseph ug Porter hilum ra nga miyuhot paggawas sa Nauvoo aron sa paglikay sa pagdakop, nabalaka nga dili sila makakuha og patas nga paghusay. Si Porter mipadulong sa silangan aron mobiya sa estado samtang si Joseph sa kasadpan, mitabok sa suba ngadto sa balay sa iyang uyoan nga si John sa Iowa Territory, gawas na sa hurisdiksyon sa sheriff sa Ilinois ug sa iyang mga tawo. Mitago siya didto sa tibuok adlaw, apan nagkadako ang iyang tinguha sa pagpakigkita sa iyang pamilya ug mga higala.

Dihang gidunggo nilang Joseph ug Erastus ang ilang bangka sa isla, si Emma, Hyrum, ug pipila sa mga suod nga higala ni Joseph mitagbo nila. Naggunit sa kamot ni Emma, si Joseph naminaw samtang ang grupo naglingkod diha sa bangka ug hilum nga nag-istorya bahin sa sitwasyon didto sa Nauvoo.[2]

Ang kakuyaw mas grabe pa kay sa gilauman ni Joseph. Ang iyang mga higala nakadungog nga ang gobernador sa Iowa miisyu usab og usa ka warrant sa pagdakop kaniya ug ni Porter, nagpasabut nga dili na luwas alang ni Joseph nga magtago sa balay sa iyang uyoan. Karon nagdahum na sila nga anaa na ang mga sheriff sa isig ka habig sa suba aron sa pagpangita niya.

Nagtuo gihapon ang mga higala ni Joseph nga ang pagdakop ilegal, usa ka walay uwaw nga plano sa pagpanglaang sa iyang mga kaaway didto sa Missouri sa pagdakop sa propeta. Sa pagkakaron, ang labing maayong buhaton ni Joseph mao ang pagtago didto sa umahan sa usa ka higala sa luyo nga bahin sa habig sa suba sa Ilinois ug maghulat hangtud mokalma na ang mga panghitabo.[3]

Sa pagbiya ni Joseph sa isla, naghingapin ang iyang gibati nga pagpasalamat. Ang uban mibiya ug mibudhi kaniya sa matag karon ug unya atubangan sa kalisdanan. Apan kini nga mga higala miabut aron sa pagtabang kaniya sa mangiob nga kagabhion, mipili nga moabag kaniya ug sa kamatuoran nga iyang gimahal.

“Sila ang akong mga kaigsoonan,” sa iyang hunahuna, “ug ako mabuhi.”

Gani mibati siya og dakong pasalamat ni Emma. “Ania na usab siya,” naghunahuna siya, “bisan sa lain na usab nga kasamok, walay kahadlok, lig-on ug dili matarug, dili mausab, mahigugmaon nga si Emma!”[4]

Regular nga nakigsulti si Emma kang Joseph sa misunod nga mga adlaw ug mga semana. Kon dili sila magkita, magsinulatay sila. Kon iyang malikayan ang mga tinugyanan sa balaod kinsa nagbantay sa iyang matag lihok, siya nakig-uban kaniya sa usa ka balay nga luwas ug planohon ang ilang sunod nga lihok. Sa kanunay iyang ihatud ang mga mensahe ngadto ug ang gikan sa mga Santos, magpili sa mga tawo nga iyang masaligan ug likayan kadtong makahimo kaniya og kadaut.[5]

Tungod sa makahulga nga pagpangita sa mga sheriff sa kada balay didto sa Ilinois kon mahimo, si Joseph nasayud nga ang mga Santos nabalaka nga siya sa dili madugay madakpan ug madala balik ngadto sa Missouri. Pipila sa iyang mga higala miawhag kaniya sa pag-eskapo ngadto sa pine forests sa amihanang bahin sa Illinois, diin ang mga Santos nagpuo sa mga kahoy alang sa templo.[6]

Wala makagusto si Joseph sa ideya sa pagdagan, mas mipili nga magpabilin sa Illinois ug makita ang krisis hangtud motapos. Apan andam siya nga moadto kon mao kana ang gusto ni Emma nga buhaton. “Ang akong kasiguroan anaa ra kanimo,” misulat siya. “Kon ikaw ug ang mga bata dili mokuyog nako, dili ko moadto.”

Adunay tipik niya nga nangandoy sa pagdala sa iyang pamilya sa laing dapit, bisan lang sulod sa mubo nga panahon. “Gikapoy na ko sa kangil-ad, kaubos, ug sa pagka mapasipad-on nga pagbinastos sa pipila ka bahin sa katilingban nga atong gipuy-an,” miingon siya ni Emma, “ug sa akong paminaw kon aduna lang koy malinawon nga mga unom ka bulan kauban ang akong pamilya, mao na kini ang labing nindot nga butang sa kinabuhi.”[7]

Si Emma mibalos sa iyang sulat sa kaulahian nianang adlawa. “Andam ko sa pag-uban nimo kon ikaw maobligar sa pagbiya,” misulat siya, “apan gibati gihapon ko og kamasaligon nga ikaw mapanalipdan bisan dili mobiya niining nasud. Adunay mas daghang paagi kay sa usa lang ang moamuma kanimo.”[8]

Pagkasunod gabii, misulat siya ngadto sa gobernador sa Illinois nga si Thomas Carlin nga mipasalig kaniya sa kainosente ni Joseph. Si Joseph wala sa Missouri sa dihang nahitabo ang pagsulay sa pagpatay, nangatarungan siya, ug siya inosente sa mga pasangil batok kaniya. Mituo siya nga si Joseph dili makakuha og patas nga paghusay didto sa Missouri ug lagmit gayud hinoon nga mapatay.

“Nagpakilooy ako nimo sa pagluwas sa akong inosente nga mga anak sa makagisi sa kasingkasing nga kaguol nga makita pag-usab ang ilang amahan nga dili makiangayon nga guyuron ngadto sa prisohan, o ngadto sa kamatayon,” nangaliyupo siya.[9]

Ang gobernador mitubag ngadto kang Emma sa wala madugay. Tinarung ang iyang sulat ug maayong pagkasulti, miinsister nga ang iyang gibuhat batok ni Joseph higpit nga pinasikad sa pagsunod sa katungdanan. Mipadayag siya og paglaum nga si Joseph mopaubos sa balaod, ug wala siya magpakita og timailhan nga andam siyang mousab sa iyang hunahuna kabahin sa maong butang.[10]

Mipursiger, si Emma misulat sa ikaduhang sulat, niini nga higayuna mipasabut kon nganong ang pagdakop sa iyang bana dili legal.

“Unsa may kaayohan ang makuha niini nga estado o sa Estados Unidos, o sa bisan unsa nga bahin niini nga estado o sa Estados Unidos, o sa imong kaugalingon, o ni bisan kinsang indibidwal,” siya nangutana sa gobernador, “sa pagpadayon niini nga mga pagpanglutos niini nga mga katawhan, o ngadto ni Mr. Smith?”

Iyang gipadala ang sulat ug mihulat sa tubag.[11]

Sa kasamtangan, kadaghanan sa mga Santos sa Nauvoo wala masayud nga si Joseph nagtago sa pipila lang ka milya ang gilay-on. Ang pipila nila nagtuo nga mibalik siya didto sa Washington, DC. Nagtuo ang uban nga miadto siya sa Europe. Samtang nanagtan-aw sila sa mga sheriff ug mga tinugyanan sa balaod nga naglibut-libut sa mga kadalanan sa Nauvoo, nangita og mga timailhan kon hain na si Joseph, ang mga Santos nag-anam kadako ang kabalaka sa iyang kaluwasan.[12] Apan misalig sila nga ang Ginoo mopanalipod sa Iyang propeta ug mipadayon sila sa ilang inadlaw-adlaw nga panginabuhi.

Sama sa ubang mga British nga mga langyaw, si Mary Davis nag-adjust pa gihapon sa iyang bag-o nga panimalay sa Nauvoo. Sukad sa pag-abut sa siyudad, giminyoan niya si Peter Maughan, ang batan-ong biyudo nga iyang nakahimamat sa Kirtland, nahimong ina-ina sa iyang mga anak. Giabangan nila ang balay ni Orson Hyde, kinsa naa pa gihapon sa iyang misyon sa Jerusalem, ug nanglimbasug sa pagpangita og maayong trabaho aron makasuporta sa ilang pamilya.[13]

Nakahatag og daghang trabaho ang Nauvoo alang sa mga mamumuo ug tigtukod apan mas dyutay ang mga oportunidad alang sa mga hanas nga mga trabahante sama ni Peter, kinsa nabuhi ug nagtrabaho sa usa ka busy nga minahan ug sa sentro sa mga pagamaan sa England. Ang lokal nga mga negosyante naningkamot sa pagtukod og mga galingan, mga pabrika, ug mga tunawanan sa puthaw didto sa Nauvoo, apan kini nga mga patigayon bag-o lang nagsugod ug dili makapangempleyo sa tanang hanas nga mga trabahante nga midugok gikan sa England.[14]

Nagkulang sa permanenting trabaho, si Mary ug Peter nakasugakod ra sa una nilang tingtugnaw pinaagi sa pagpamaligya og pipila sa ilang mga butang aron makapalit og pagkaon ug kahoy nga pangsugnod. Sa dihang nahibaloan ni Joseph ang mahitungod sa trabaho ni Peter isip minero didto sa England, gipatrabaho niya siya sa pagmina og karbon (coal) nga nadiskubrihan diha sa yuta nga iyang gipanag-iya sa habagatang bahin sa Nauvoo. Ang karbon naprubahan nga taas og kalidad, ug si Peter nakakuha og tulo ka karwahe alang ni Joseph sa wala pa mahurot ang deposito.[15]

Ang pipila sa mga migrante nga mga pamilya mibiya sa Nauvoo aron mangita og trabaho nga mas maayo og sweldo diha sa mga kasikbit nga mga lungsod ug mga siyudad, apan si Mary ug Peter mipili nga magpabilin sa siyudad ug paigoon kon unsay anaa kanila. Nagtaud sila og mga tabla sa mga salog nga wala mahuman sa balay ni Hyde ug mipahimutang og mga balhibo para sa higdaanan. Naggamit sila og tarima aron mahimong lamesa ug gihipos ang ilang mga plato sa gawas tungod kay wala silay mga tukador.[16]

Ang kainit sa panahon sa ting-init sa Nauvoo naglagiting, apan kon ang temperatura mobugnaw sa kahapunon ug kagabhion, ang mga pamilya sama sa mga Maughan mobiya sa ilang gimbuhaton ug maglibut sa tibuok siyudad. Ang kadalanan kasagaran puno sa mga tawo nga mag-istoryahanay mahitungod sa politika, lokal nga mga balita, ug sa ebanghelyo. Usahay mipahigayon ang mga Santos og mga pagtudlo, mitambong og mga drama-drama, o maminaw sa bag-ong naporma nga Brass Band sa Nauvoo nga madungog sa kahanginan sa sikat nga musika nianang panahona. Ang pundok sa mga kabataan dili gayud layo, nagdyolen, nag-jumping rope, ug nanagdula og mga panggawas nga dula hangtud sa pagsalop sa adlaw sa Mississippi ug ang mga bituon mokidlap-kidlap sa kilum-kilom nga kalangitan.[17]

Sa hinapos sa Agosto, ang mga sulat ni John Bennett nga namantala og sayo nianang ting-init giprinta pag-usab diha sa pamantalaan sa tibuok nasud, nagdaut sa reputasyon sa simbahan ug hinungdan nga mas naglisud ang mga misyonaryo sa pagpaambit sa mensahe sa gipahiuli nga ebanghelyo. Agi og tubag, ang mga lider sa simbahan mitawag og gatusan ka mga elder ngadto sa misyon aron sa pagkigbatok sa negatibong pamahayag (press).

Pagka Agosto 29, ang mga elder nagpundok sa kakahoyan duol sa luna sa templo aron sa pagdawat og instruksyon. Atol sa pakigpulong ni Hyrum, nasurprisa ang kongregasyon sa dihang si Joseph misaka sa entablado ug milingkod. Danghang mga elder ang wala na makakita kaniya sukad siya nagtago sa sayong bahin nianang bulana.

Ang mga tinugyanan sa Illinois nagpangita pa gihapon si Joseph, apan bag-ohay lang silang mibiya sa dapit, nakahatag og higayon ni Joseph nga makarelaks sa iyang pagbantay. Hapit kapin sa usa ka semana, nagpuyo siya nga nagpakahilum diha sa panimalay uban sa iyang pamilya ug pribadong nakigmiting sa Napulog Duha ug sa ubang mga lider sa simbahan.[18]

Duha ka adlaw human sa komperensya uban sa mga elder, si Joseph mibati nga luwas ra ang pagtambong sa miting sa Relief Society. Siya namulong sa kababayen-an mahitungod sa iyang bag-o nga mga pagsulay ug sa mga gihimo nga mga pasangil batok kaniya. “Bisan tuod og makabuhat ko og sayop, wala ako magbuhat sa kasaypanan nga gipasangil nga akong gibuhat,” miingon siya. “Ang sayop nga akong nahimo tungod sa kahuyang sa kinaiyanhon sa tawo, sama sa ubang mga tawo. Walay tawo nga nabuhi nga walay sayop.”

Gipasalamatan niya si Emma ug ang ubang mga babaye sa pagpanalipod kaniya ug naghangyo sa gobernador alang sa iyang kaayohan. “Ang Kababayen-an sa Relief Society nakahimo og dakong bahin sa akong kaayohan batok sa akong mga kaaway,” miingon siya. “Kon kini nga mga paningkamot wala pa gibuhat, mas grabe unta nga mga sangputanan ang nahitabo.”[19]

Nianang tapos sa semana, siya ug si Emma miabi-abi ni kanhi apostol John Boynton. Bisan og si John nahimong usa ka masinupakon—ug gani mihulga sa igsoon ni Joseph pinaagi sa espada diha sa templo sa Kirtland—iyang gikalimtan ang iyang mga kasungian ni Joseph. Samtang nangaon ang pamilya sa ilang paniudto, usa ka sheriff sa Illinois ug duha ka armadong opisyal ang misulod sa balay dala ang bag-ong mando sa pagdakop sa propeta. Gibalda ni John ang kalalakin-an, naghatag og higayon ni Joseph sa pag-ikyas sa luyo, midagan sa kamaisan sa iyang tanaman, ug mipasalipud sa iyang tindahan.

Sa balay, si Emma mihangyo sa sheriff nga makita ang search warrant. Siya miingon niya nga wala siyay dala ug gitukmod siya dayong lahos kuyog sa iyang katawhan. Ilang gihiling ang matag kwarto, gitan-aw ang kada luyo sa pultahan ug mga kurtina, apan walay nakit-an.

Nianang gabhiona, human mibiya sa lungsod ang mga tinugyanan sa balaod, mibalhin si Joseph sa panimalay sa iyang mga higala nga si Edward ug Ann Hunter.[20] “Ako mihunahuna niini nga kini kinahanglan ug kaalam ngari kanako nga ako mobiya sa dapit sulod sa mubo nga panahon, alang sa akong kaugalingon nga kahilwasan ug kasiguroan niini nga mga katawhan,” si Joseph misulat sa mga Santos sa pipila ka adlaw ang milabay. Dili niya gusto nga magdugay diha sa iyang mga pagsulay, bisan pa niana,ug iyang gipakigbahin ang usa ka bag-ong pagpadayag uban kanila mahitungod sa bunyag alang sa mga patay.

“Sa pagkatinuod sa ingon miingon ang Ginoo,” mabasa sa pagpadayag, “Himoa ang buluhaton sa akong templo, ug ang tanan nga mga buluhaton diin Ako mitudlo nganha kaninyo, magpadayon ug dili mohunong.” Ang Ginoo misugo sa mga Santos sa pagtipig og talaan sa mga proxy nga bunyag nga ilang gihimo ug sa paghatag og saksi alang niini, aron ang pagtubos sa mga patay mahimong narekord dinhi sa yuta ug didto sa langit.[21]

Pipila ka adlaw ang milabay, si Joseph mipadala sa mga Santos sa dugang instruksyon mahitungod sa ordinansa. “Ang yuta hampakon uban sa tunglo, gawas kon adunay nagsumpay nga pipila ka matang o lain tali sa mga amahan ug sa mga anak,…” siya misulat, nga nagkutlo ni Malaquias. Gipasabut niya nga ang nanglabay nga mga henerasyon ug ang kasamtangan kinahanglang magtambayayong sa pagtubos sa patay ug ipahinabo ang kahingpitan sa panahon, kon ipadayag na sa Ginoo ang tanang mga yawe, gahum, ug himaya nga Iyang gitagana alang sa mga Santos, lakip sa mga butang nga wala gayud Niya gipadayag sa una.

Ang kalipay ni Joseph diha sa kalooy sa Dios ngadto sa buhi ug sa patay walay kabutangan. Bisan nagtago-tago, dili makiangayon nga gipangita sa iyang mga kaaway, siya nagmaya diha sa gipahiuli nga ebanghelyo ni Jesukristo.

“Unsa ang atong nadungog mahitungod sa ebanghelyo?” nangutana siya sa mga Santos. “Ang tingog sa kalipay! Ang tingog sa kalooy gikan sa langit; ug tingog sa kamatuoran gikan sa yuta!” Malipayon siya nga misulat kabahin sa Basahon ni Mormon, sa mga anghel nga mipahiuli sa priesthood ug sa mga yawe niini, ug sa Dios nga nagpadayag sa Iyang plano nga pagtulun-an human sa usa ka pagtulun-an ug lagda human sa usa ka lagda.

“Kita dili ba mopadayon sa hilabihan nga mahinungdanon nga katuyoan?” nangutana siya. “Himoa ang inyong mga kasingkasing nga magmaya, ug paglipay sa hilabihan. Himoa ang yuta sa kalit motungha ngadto sa pag-awit. Himoa nga ang mga patay mopahayag og mga awit sa walay katapusan nga pagdayeg ngadto ni Hari Immanuel.” Tanang nilalang mipamatuod kang Jesukristo, ug ang Iyang kadaugan batok sa sala ug kamatayon sigurado.

“Unsa ka mahimayaon ang tingog nga atong nadungog gikan sa langit!” Si Joseph nagmaya.[22]

Niadtong tinglarag sa 1842, si Gobernador Carlin mitubag sa ikaduhang sulat ni Emma, mipadayag og pagdayeg sa debosyon ni Emma ngadto sa iyang bana apan sa katapusan mibalibad sa pagtabang kaniya.[23] Sa sama gihapon nga higayon, si John Bennett mimantala og usa ka librohan nga eskandaloso nga taho bahin ni Joseph ug sa mga Santos. Misugod usab siya sa pagpanudlo sa unsay gitawag nga “The Secret Wife System at Nauvoo,” nga midani sa mga magbabasa inubanan sa gipalabihan nga mga hungihong nga iyang nadunggan—ug daghan pa nga iyang mga hinimo-himo lang sa iyang kaugalingon—mahitungod sa dinaghan nga kaminyoon ni Joseph.[24]

Tungod sa agresibong kampanya ni John nga hingpit nang mikatap, ug si Gobernador Carlin nga midumili sa pagpanginlabut, nabati ni Joseph nga mas natanggong na. Nasayud siya nga dili niya mahimong itugyan ang iyang kaugalingon ug moatubang sa kaso hangtud ang iyang mga kaaway didto sa Missouri gusto nga mapatay siya. Apan dili usab siya mahimong magpabilin nga magtago-tago sa tibuok niyang kinabuhi. Hangtud kanus-a man siya makalikay sa pag-aresto sa dili pa ang estado mokastigo sa iyang pamilya ug sa mga Santos tungod sa pagpanalipod kaniya?[25]

Niadtong Disyembre, human si Joseph nagtago sulod sa tulo ka bulan, ang termino ni Gobernador Carlin natapos. Bisan og ang bag-o nga gobernador, si Thomas Ford, mibalibad sa direktang pagpanginlabut sa kaso ni Joseph, siya mipadayag og simpatiya alang sa mga kalisud sa propeta ug pagsalig nga ang mga korte mohukom nga pabor niya.[26]

Wala makahibalo si Joseph kon makasalig ba siya sa bag-o nga gobernador, apan siya wala nay mas maayo nga kapilian. Sa adlaw liwas sa Pasko sa 1842, iyang gitugyan ang iyang kaugalingon ngadto ni Wilson Law, usa ka heneral sa Nauvoo Legion ug igsoon ni William Law. Miadto dayon sila sa Springfield, ang ulohan nga estado, alang sa hearing sa pagsuta kon ang gimando sa gobernador sa Missouri sa pagdakop kang Joseph legal ba ug kon ipadala ba siya og balik sa Missouri aron makasuhan.[27]

Ang pag-abut ni Joseph sa Springfield nakahimo og kaguliyang. Kuryuso nga tumatan-aw mipundok sa korte atbang sa karsada gikan sa bag-ong building sa kapitolyo, nanagduot ug nanuyhakaw ang mga liog aron makasigpat sa tawo kinsa miangkon nga usa ka propeta sa Dios.

“Hain man ana si Joe Smith?” dunay tawo nga nangutana. “Mao ba nang dakong tawo?”

“Pagkadako sa ilong!” miingon ang usa ka tawo. “Kamapahiyumon gud ana nga propeta!”[28]

Ang Huwes nga si Nathaniel Pope, usa sa labing tinahud nga mga tawo didto sa Illinois, ang midumala sa korte. Si Joseph milingkod uban sa iyang mga abogado, si Justin Butterfield, diha sa atubangan sa korte. Sa duol, si Willard Richards, ang akting nga sekretarya ni Joseph, nagduko sa abli nga notebook, nagsulat sa mga kahimoan. Pipila pa ka mga Santos ang nagdasok sa lawak.[29]

Sa hunahuna ni Huwes Pope, ang kaso ni Joseph dili mahitungod kon ang propeta ba nahimong usa ka kunsabo diha sa pagpamusil ni Boggs, apan kon didto ba siya sa Missouri sa dihang nahitabo ang krimen ug dayon misibat sa estado. Si Josiah Lamborn, ang batan-ong district attorney sa Illinois, gitutokan ang iyang pasiunang mga pamahayag bahin sa gipasangil nga propesiya mahitungod sa pagkamatay ni Boggs. Nangatarungan siya nga kon si Joseph mipropesiya sa pagkapusil ni Boggs, nan angay siyang manubag ug mahusay didto sa Missouri.[30]

Sa dihang nahuman si Mr. Lamborn sa iyang pamahayag, ang abogado ni Joseph milalis nga ang mga akusasyon ni Boggs mga depektoso, gumikan nga si Joseph wala didto sa Missouri sa dihang nahitabo ang pagpamusil. “Walay bisan gamayng tipik sa pagpamatuod nga si Joseph misibat gikan sa Missouri,” nangatarungan si Mr. Butterfield. “Siya dili mahimong madala hangtud nga mapamatud-an nga siya eskapo. Kinahanglan ilang mapamatud-an nga siya misibat!”

Dayon iyang gipresentar sa korte ang mga pagpamatuod sa mga saksi nga nagkumpirmar sa kainosente ni Joseph. “Dili ko motuo nga ang sinumbong maubos sa bisan unsang kahimtang sa pagtugyan ngadto sa Missouri,” siya mitapos.[31]

Pagkasunod buntag, Enero 5, 1843, miugong ang panag-istoryahay sa korte samtang si Joseph ug ang iyang mga abugado mibalik aron sa pagdungog sa hukom sa huwes. Ang mga Santos matinguhaong naghulat, nakahibalo nga kon si Huwes Pope modesisyon batok ni Joseph, ang propeta dali ra nga matumpawak sa mga kamot sa iyang mga kaaway sa pagkagabii.

Miabut si Huwes Pope pasado alas nuebe. Milingkod, iyang gipasalamatan ang mga attorney ug misugod sa pagsulti sa iyang desisyon. Daghan siya og ikasulti bahin sa kaso, ug samtang namulong siya, si Willard Richards midali sa pagsulat sa matag pulong.

Sumala sa depensa sa attorney nga milalis sa miaging adlaw, ang huwes mitapos nga ilegal ang pagpatawag ni Joseph aron sa pagbarug sa husay didto sa Missouri. “Si Smith kinahanglan gayud nga buhian,” mipahayag siya, nakita nga walay rason aron bilanggoon pa si Joseph.

Si Joseph mibarug gikan sa iyang lingkuranan ug miyukbo sa korte. Human sa lima ka bulan nga pagtago-tago, gawasnon na siya sa katapusan.[32]

Mubo nga mga Sulat

1. ◀ Joseph Smith, Journal, Ago. 8–11, 1842, sa JSP, J2:83.

2. ◀ Joseph Smith, Journal, Ago. 8–11 ug 16, 1842, sa JSP, J2:81–84, 93–94; Orrin Porter Rockwell, by S. Armstrong, to Joseph Smith, Dis. 1, 1842, Joseph Smith Collection, Church History Library.

3. ◀ Joseph Smith, Journal, Ago. 11, 1842, sa JSP, J2:83–84; Joseph Smith History, 1838–56, volume D-1, 1364; tan-awa usab sa Thomas Carlin, Writ, Ago. 2, 1842, Ex Parte Joseph Smith for Accessory to Boggs Assault, kopya sa, Nauvoo, IL, Records, Church History Library.

4. ◀ Joseph Smith, Journal, Ago. 11 ug 16, 1842, sa JSP, J2:83–85, 93–95; diha sa “seventh trouble,” tan-awa sa Job 5:19. Hilisgutan: Emma Hale Smith

5. ◀ Joseph Smith, Journal, Ago. 13–14 ug Sept. 9, 1842, sa JSP, J2:85–89, 143. Hilisgutan: Missouri Extradition Attempts

6. ◀ Joseph Smith, Journal, Ago. 15, 1842, sa JSP, J2:90–92; Rowley, “Mormon Experience in the Wisconsin Pineries,” 121.

7. ◀ Joseph Smith to Emma Smith, Aug. 16, 1842, sa JSP, J2:107–10; tan-awa usab sa Joseph Smith, Journal, Ago. 16, 1842, sa JSP, J2:93.

8. ◀ Emma Smith to Joseph Smith, Aug. 16, 1842, sa JSP, J2:110–11.

9. ◀ Emma Smith to Thomas Carlin, Aug. 16, 1842, sa JSP, J2:111–14.

10. ◀ Thomas Carlin to Emma Smith, Aug. 24, 1842, sa JSP, J2:126–28.

11. ◀ Emma Smith to Thomas Carlin, Aug. 27, 1842, sa JSP, J2:128–30.

12. ◀ Joseph Smith, Journal, Ago. 29, 1842, sa JSP, J2:122; tan-awa usab sa Eliza R. Snow, Journal, Ago. 14–Sep. 4, 1842.

13. ◀ Maughan, Autobiography, [51], [54].

14. ◀ Tan-awa sa Leonard, Nauvoo, 154–61.

15. ◀ Maughan, Autobiography, [55]; Joseph Smith, Journal, Ene. 12–16, 1842, sa JSP, J2:24.

16. ◀ Maughan, Autobiography, [54].

17. ◀ Tan-awa sa Givens, In Old Nauvoo, 154–55, 158, 187–88, 221–22. Hilisgutan: Daily Life of First-Generation Latter-day Saints

18. ◀ Joseph Smith, Journal, Ago. 23–29, 1842, sa JSP, J2:119–24.

19. ◀ Joseph Smith, Journal, Ago. 31, 1842, sa JSP, J2:124; Nauvoo Relief Society Minute Book, Aug. 31, 1842, sa Derr ug uban pa, First Fifty Years of Relief Society, 93.

20. ◀ Joseph Smith, Journal, Sep. 3, 1842, sa JSP, J2:124–26.

21. ◀ Joseph Smith to “all the Saints in Nauvoo,” Sept. 1, 1842, sa JSP, J2:131–33; Doktrina ug mga Pakigsaad 127; “Tidings,” Times and Seasons, Sep. 15, 1842, 3:919–20. Hilisgutan: Baptism for the Dead

22. ◀ Joseph Smith to “the Church of Jesus Christ of Latter-day Saints,” Sept. [7], 1842, sa JSP, J2:149–50; Doktrina ug mga Pakigsaad 128:18–24; “Letter from Joseph Smith,” Times and Seasons, Okt. 1, 1842, 3:934–36; tan-awa usab sa McBride, “Letters on Baptism for the Dead,” 272–76; ug JSP, J2:143, sulat 491.

23. ◀ Thomas Carlin to Emma Smith, Sep. 7, 1842, sa JSP, J2:151–53.

24. ◀ Bennett, History of the Saints; “On Marriage,” Times and Seasons, Okt. 1, 1842, 3:939–40; Smith, Saintly Scoundrel, 114–22; tan-awa usab sa “The Discussion by General Bennett about Joe Smith and the Mormons,” New York Herald, Ago. 31, 1842, [2].

25. ◀ Tan-awa sa Joseph Smith to James Arlington Bennet, Sept. 8, 1842, sa JSP, J2:137–43; ug Joseph Smith, Journal, Okt. 5, 1842, sa JSP, J2:161.

26. ◀ Thomas Ford to Joseph Smith, Dis. 17, 1842, sa JSP, J2:179–81.

27. ◀ Joseph Smith, Journal, Dis. 26, 1842, sa JSP, J2:193–94; tan-awa usab sa Editorial Note, JSP, J2:194.

28. ◀ “From the Editor,” Alton Telegraph and Democratic Review, Ene. 7, 1843, [2]; “Important from Illinois—Arrest of Joe Smith,” New York Herald, Ene. 18, 1843, [2].

29. ◀ Arnold, Reminiscences of the Illinois Bar, 3; “Important from Illinois—Arrest of Joe Smith,” New York Herald, Ene. 18, 1843, [2]; Joseph Smith, Journal, Ene. 4, 1843, sa JSP, J2:216.

30. ◀ Arnold, Reminiscences of the Illinois Bar, 3; Joseph Smith, Journal, Jan. 4, 1843, sa JSP, J2:216–27; Court Ruling, Jan. 5, 1843, sa JSP, J2:401. Hilisgutan: Missouri Extradition Attempts

31. ◀ Joseph Smith, Journal, Ene. 4, 1843, sa JSP, J2:222–24.

32. ◀ Joseph Smith, Journal, Ene. 5, 1843, sa JSP, J2:227–34; Court Ruling, Ene. 5, 1843, sa JSP, J2:391–402. Hilisgutan: American Legal and Political Institutions

Kapitulo 40

Nagkahiusa diha sa Walay Katapusang Pakigsaad

Sa dihang nahibalik na si Joseph ngadto sa Nauvoo pagka Enero 10, 1843, ang mga higala ug kaparyentihan mihugop ngadto sa iyang balay sa pagpahalipay niya. Wala madugay, siya ug si Emma mipahigayon og usa ka salo-salo sa panihapon sa pagsaulog sa iyang kadaugan ug sa ilang ika disisais nga anibersaryo sa kasal. Si Wilson Law ug si Eliza Snow naghimo og mga awit alang sa okasyon, ug sila si Joseph ug Emma midalit sa pagkaon samtang ang mga bisita nagkinataw-anay ug mipaambit og mga istorya.[1]

Gikalipay ni Joseph ang makauban ang mga minahal. “Kon wala ako’y gidahum nga makita pag-usab ang akong inahan, mga igsoong lalaki, ug mga igsoong babaye ug mga higala,” siya sa wala madugay namalandong, “ang akong kasingkasing dali nga mobuto.”[2] Nahupay siya nga masayud nga ang mga bunyag alang sa buhi ug patay, ang endowment, ug ang mahangturon nga kaminyoon nakahatag og mga paagi alang sa mga Santos nga makahimo og mga sagrado nga mga pakigsaad nga mi-seal nila ug makasalig nga ang ilang relasyon magpadayon lapas sa lubnganan.

Apan hangtud karon walay kababayen-an ug dyutay lang sa kalalakin-an ang nakadawat sa endowment, ug daghang mga Santos ang wala pa gihapon makahibalo sa pakigsaad sa mahangturon nga kaminyoon. Gihuptan ni Joseph ang saad nga siya mabuhi pa aron matapos ang iyang misyon, ug nangandoy siya nga makompleto ang templo aron iyang mapaila-ila ang mga Santos ngadto niining mga ordinansa. Padayon niyang gibati nga hapit na mahurot ang panahon.

Gipaspasan gihapon niya sa pagpadayon, nag-awhag sa mga Santos nga dunganan ang kapaspason. Mituo siya nga talagsaon nga mga panalangin ang maanaa niadtong nakadawat og sagradong mga ordinansa ug nakatuman sa mga balaod sa Dios. Karon, labaw gayud sa tanan, ang iyang tumong mao ang paglugway sa balaang kahibalo nga iyang nadawat ngadto sa mas daghang mga Santos, aron matabangan sila nga makahimo ug makatuman sa mga pakigsaad nga makabayaw ug makaluwas kanila.[3]

Ang Mississippi River mibagtok nianang tingtugnaw, nababagan ang kasagaran nga dagan sa mga balsa ug mga bangka sa sapa diha sa tibuok katubigan. Kasagaran mag-snow, ug ang bugnaw nga hangin mohuros sa patag nga yuta ug ibabaw sa pangpang. Pipila lang sa mga Santos ang dugay nga magpabilin sa gawas tungod kay kadaghanan nila nagsapatos lang, nipis ug mga jacket, ug gapason na ang mga bandana nga makapanalipud nila sa kabugnaw ug sa nagkalapok nga snow.[4]

Samtang nagsingabut ang pagtapos sa tingtugnaw, nagpabilin pa gihapon ang hilabihang katugnaw nga kahanginan samtang si Emily Partridge naglaba sa mga sinina ug nag-atiman sa mga bata diha sa panimalay sa mga Smith. Kapin na sa duha ka tuig, siya ug ang iyang magulang nga si Eliza nagpuyo ug nakigtambayayong uban sa mga Smith, dili layo gikan sa gipuy-an sa ilang inahan nga nagpuyo uban sa iyang bag-ong bana.[5]

Si Emily nahisakop sa Relief Society ug sagad makig-istorya sa kababayen-an sa iyang palibut. Panagsa makadungog siya ug mga hungihong bahin sa dinaghan nga kaminyoon. Kapin sa tranyenta ka mga Santos ang hilum nga mihangop sa maong buhat, lakip sa duha sa iyang igsoon sa gawas nga mga babaye ug sa iyang igsoon sa gawas nga mga lalaki. Si Emily wala makahibalo dayon bahin niini mismo.[6]

Hinoon, usa ka tuig sa wala pa, nahisgutan ni Joseph nga siya adunay butang nga isulti ngadto kaniya. Mitanyag siya nga isulat kini diha sa usa ka sulat, apan siya (si Emily) mihangyo nga dili niya kini buhaton, nabalaka nga basin maghisgut kini mahitungod sa dinaghan nga kaminyoon. Human niana, gibasulan niya ang iyang desisyon ug misulti sa iyang igsoong babaye mahitungod sa panag-istorya, gipaambit ang unsay gamay niyang nahibaloan mahitungod sa buhat. Si Eliza ingon ug gisaput na, mao nga si Emily wala na mosulti pa og dugang.[7]

Kay walay usa nga matug-anan, mibati si Emily nga sama sa nanglimbasug nga nag-inusara diha sa lawom nga tubig. Midangop siya sa Ginoo ug nag-ampo aron masayud kon unsay buhaton, ug human sa pipila ka mga bulan, nakadawat siya og balaanon nga kumpirmasyon nga siya kinahanglang maminaw sa unsay isulti ni Joseph ngadto niya—bisan kon may kalabutan pa kini sa dinaghan nga kaminyoon.[8]

Pagka-Marso 4, pipila ka adlaw human sa iyang ika-disinuwebe nga adlawng natawhan, mihangyo si Joseph nga makig-istorya kang Emily diha sa panimalay ni Heber Kimball. Migikan dayon siya sa dihang nahuman niya ang iyang trabaho, ang iyang hunahuna nangandam na sa pagdawat sa baruganan sa dinaghan nga kaminyoon. Sumala sa gilauman, si Joseph mitudlo niini ngadto kaniya ug mihangyo kon mahimo ba nga i-seal siya ngadto kaniya (ni Joseph). Miuyon siya, ug si Heber ang mihimo sa ordinansa.[9]

Paglabay sa upat ka adlaw, ang iyang igsoon nga si Eliza na-seal usab ngadto ni Joseph. Ang managsoong babaye magkaistoryahanay na sa usag usa ug mopaambit unsay ilang nasabtan ug mibati mahitungod sa mga pakigsaad nga ilang gihimo.[10]

Ang mga Santos mipadayon sa pagdepensa ni Joseph batok sa mga akusasyon nga gipanabi ni John Bennett. Daghan kaayo sa unsay nahisulat ni John mga tumo-tumo o dili gayud tinuod, apan husto ang iyang pangangkon nga si Joseph nagminyo sa daghang babaye. Wala makahibalo niini nga kamatuoran, si Hyrum Smith ug si William Law hugtanong mihimakak sa tanang pamahayag ni John ug inosente kaayong mihimaraut sa mga binuhatan sa mga Santos kinsa nagmasulundon sa buhat sa dinaghan nga kaminyoon.[11]

Wala mahimutang si Brigham Young niini. Hangtud nga ang mga sakop sa Unang Kapangulohan magpabilin nga wala masayud sa maong buhat, nagtuo siya, nga ang ilang panghimaraut sa poligamiya makapugong ni Joseph ug sa uban gikan sa pagtuman sa sugo sa Ginoo.

Misulay na si Joseph sa pagtudlo sa iyang igsoon ug ni William mahitungod sa dinaghan nga kaminyoon nga wala molampos. Sa makausa, atol sa usa ka miting sa konseho, wala kaayo niya tanduga ang isyu sa dihang misagbat si William. “Kon ang usa ka anghel sa langit mopadayag ngari nako nga ang usa ka tawo kinahanglan adunay sobra sa usa ka asawa,” miingon siya, “ako siyang patyon!”

Nakita ni Brigham nga ang mga lihok ni Hyrum ug William nakapaluya ni Joseph. Usa ka Dominggo, sa dihang natapos na ni Brigham ang iyang buluhaton sa gabii, miabut si Joseph nga wala damha diha sa iyang pultahan. “Gusto kong moadto ka sa akong balay ug magsangyaw,” miingon si Joseph.

Kasagaran malingaw si Brigham nga makigtigum uban sa mga Santos, apan nasayud siya nga si Hyrum magsangyaw usab nianang gabhiuna. “Dili lang ko moadto,” miingon siya.[12]

Si Brigham ug ang iyang asawa nga si Mary Ann nakahibalo na pinaagi sa pag-ampo ug pagdasig nga sila kinahanglan maghimo og dinaghan nga kaminyoon. Inubanan sa pagtugot ni Mary Ann, si Brigham na-seal ngadto sa babaye nga ginganlan og Lucy Ann Decker niadtong Hunyo 1842, usa ka tuig human unang natudlo ni Joseph ngadto kaniya ang baruganan. Si Lucy nabuwag gikan sa iyang unang bana ug adunay mga gagmayng bata nga kinahanglan pang amumahan.[13]

“Brother Brigham,” miinsister si Joseph, “kon dili ka mokuyog nako, dili ko mopauli sa balay karong gabii.”

Nagpanuko, miuyon si Brigham sa pagsangyaw, ug giubanan niya ang propeta sa pagpauli. Nakita nila si Hyrum nga nagbarug sa daplin sa abuhan, namulong ngadto sa tibuok panimalay. Naggunit siya sa Biblia, Basahon ni Mormon, ug sa Doktrina ug mga Pakigsaad ug namahayag nga kini mao ang balaod sa Dios nga nahatag ngadto kanila sa pagtukod sa Iyang gingharian.

“Ang tanang butang nga mosubra niini,” miingon si Hyrum, “iya sa tawo ug dili sa Dios.”

Naminaw si Brigham sa wali ni Hyrum, ang iyang gibati nagkakusog. Sa iyang tupad, si Joseph naglingkod nga gitabon ang mga palad sa iyang nawong. Sa dihang nahuman na si Hyrum, miyangu si Joseph ni Brigham ug miingon, “Barug na.”

Mibarug si Brigham ug mipunit sa mga kasulatan nga gibutang ni Hyrum. Iyang gipahimutang ang mga basahon sa iyang atubangan, matag usa, aron ang tanan diha sa lawak makakita. “Dili nako ibaylo sa abo sa dagami kining tulo ka mga basahon,” namahayag siya, “kon wala ang buhi nga pasidaan sa Dios.”[14] Ang pagkulang og usa ka propeta sa ulahing mga adlaw, miingon siya, dili mas maayo ang mga Santos kay sa una dihang wala pa ang Dios mipadayag sa ebanghelyo pinaagi ni Joseph Smith.

Sa dihang nahuman na siya, si Brigham makasulti nga ang iyang wali nakatandog ni Hyrum. Mitindog, mapaubsanong nangayo og pasaylo si Hyrum sa mga Santos. Husto si Brigham, miingon siya. Sama ka bililhon sa mga kasulatan, kini dili puli alang sa usa ka buhi nga propeta.[15]

Niana nga tingpamulak, si Joseph kasagaran mobiya sa Nauvoo aron sa pagbisita sa mas gamay nga mga stake sa simbahan nga naa sa duol. Bisan asa siya moadto, giubanan siya sa iyang bag-ong klerk nga si William Clayton, usa ka maalam nga batan-ong lalake gikan sa England. Si William mitipon ngadto sa Nauvoo uban sa iyang asawa, si Ruth, niadtong 1840 ug gidawat sa propeta sukad niadto.[16]

Pagka-Abril 1, mibiyahe si William og tunga sa adlaw uban nilang Joseph ug Orson Hyde, kinsa bag-uhay lang nakabalik gikan sa Jerusalem, ngadto sa usa ka miting sa usa ka lungsod nga gitawag og Ramus.[17] Pagkasunod buntag, naminaw si William samtang nagwali si Orson nga usa kadto ka pribilehiyo sa mga Santos nga ang Amahan ug ang Anak makapuyo diha sa ilang mga kasingkasing hangtud sa Ikaduhang Pag-anhi.[18]

Sa kaulahian, samtang gitagamtam nila ang pagkaon diha sa panimalay sa igsoong babaye ni Joseph nga si Sophronia, miingon si Joseph, “Elder Hyde, motanyag ko og pipila ka pagkoriher diha nimo.”

“Dawaton kini inubanan sa pasalamat,” ang tubag ni Orson.

“Ang pagsulti nga ang Amahan ug ang Anak nagpuyo diha sa kasingkasing sa tawo mao ang usa ka karaan nga hunahuna sa sekta ug kini sayop,” miingon si Joseph. “Kita makakita Niya nga Siya mismo. Atong makita nga Siya usa ka tawo nga sama kanato.”[19]

Aduna pay dugang isulti si Joseph kalabut niana sa dihang gipadayon ang komperensya nianang pagkagabii. “Ang Amahan adunay lawas nga unod ug mga bukog nga mahikap ingon sa tawo, ang Anak usab,” nagtudlo siya, “apan ang Espiritu Santo usa ka personahe sa Espiritu.”[20]

Samtang namulong si Joseph, nagsulat si William kutob sa mahimo bahin sa wali diha sa iyang diary. Nadani siya sa lawom nga mga kamatuoran nga gipaambit ni Joseph ug nagkinahanglan pa nga masayud pa og dugang.

Girekord ni William ang mga pagtulun-an ni Joseph nga ang kahibalo ug salabutan nga naangkon sa tawo diha sa kinabuhi ilang madala diha sa Pagkabanhaw. “Kon ang usa ka tawo makakab-ut og daghan pa nga kahibalo ug salabutan dinhi niini nga kinabuhi, pinaagi sa iyang kakugi ug pagkamasulundon, kay sa uban nga tawo,” mipasabot si Joseph, “siya adunay daghan nga kahigayunan didto sa kalibutan nga umaabut.”[21]

Human sa usa ka bulan, si Joseph ug si William namalik ngadto sa Ramus ug mipuyo sa panimalay nilang Benjamin ug Melissa Johnson. Gitudloan ni Joseph ang mga Johnson nga ang usa ka babaye ug lalake mahimong ma-seal alang sa kahangturan diha sa bag-o ug walay katapusang pakigsaad sa kaminyoon. Pinaagi lamang sa pagsulod ngadto niining pakigsaad, diin mao ang han-ay sa priesthood, siya mitudlo, sila makaangkon sa kahimayaan. Kon dili, ang ilang relasyon dili na magpadayon lapas sa lubnganan, gitapos ang ilang pag-uswag sa kahangturan ug pagsanay.

Ang paghulagway ni Joseph sa mahangturon nga kaminyoon nakapatingala ni William. “Matinguhaon ko nga mahiusa diha sa walay katapusan nga pakigsaad ngadto sa akong asawa,” misulat siya sa iyang diary, “ug nag-ampo nga mahimo na kini sa mas daling panahon.”[22]

Ang pagbalik ni Orson Hyde gikan sa Jerusalem nagpasabut nga si Peter ug si Mary Maughan kinahanglang ibalhin na ang ilang pamilya gawas sa panimalay sa mga Hyde didto sa Nauvoo. Tungod sa kawalay mapuy-an, nagkampo sila sa usa ka luna sa siyudad nga ilang naangkon gikan sa temple committee, sa pagkasabut nga si Peter magtrabaho sa templo aron makabayad sa yuta. Si Mary, mentras tanto, nakigbarter og binubod nga gapas nga iyang nadala gikan sa England alang sa pagkaon.

Si Peter sa wala madugay nagsugod og trabaho isip usa ka mangungulit og bato, magputol ug magporma og mga bloke nga limestone alang sa templo.[23] Sa pagkakaron, ang mga bong-bong anaa sa dose ka pye ang gitas-on sa pipila ka mga dapit, ug usa ka temporaryo nga salog ang nataud aron makapahigayon ang mga Santos og mga miting diha sa templo.[24]

Ang building gipadak-an unta ug mas nindot pa kaysa templo nga nabisitahan nilang Peter ug Mary didto sa Kirtland. Aduna gihapon kini mga lawak tigumanan sa una ug ikaduhang andana. Apan ang gawas nga bahin sa templo sa Nauvoo maadornohan sa mga bato nga kinulitan og mga bituon, buwan, ug mga adlaw, nagsugyot sa mga gingharian sa himaya nga gihulagway diha sa panan-awon ni Joseph sa Pagkabanhaw ingon man sa paghulagway ni Juan nga Tigpadayag sa simbahan isip “usa ka babaye nga nagbistig adlaw, ang bulan diha sa ubos sa iyang mga tiil, ug sa iyang ulo dihay usa ka purongpurong nga mga bitoon nga napulog-duha ka buok.”[25]

Kada semana, ang mga trabahante migamit og pulbora aron sa pagkuha og bato gikan sa mga quarry sa amihanang bahin sa lungsod. Dayon ilang pikason ang bato ngadto sa mga gansang-gansang nga bloke ug migamit og mga baka sa pagguyod sa mga karomata sa paghakot niini ngadto sa buhatanan duol sa templo. Didto, ang mga kalalakin-an sama ni Peter motabas ug mopasinaw sa mga bloke sa hustong sukod samtang ang mga hanas nga mga mangungulit mokulit ug molalik sa mas daghan nga inadornohan nga mga bato. Kon maandam na ang bato, ang mga trabahante motaud niini ngadto sa taas nga crane ug mopahimutang niini sa saktong butanganan.[26]

Tungod sa permanenting trabaho ug sa ilang gipanag-iya nga yuta, si Peter ug Mary nananum og utanon, mitukod sa ilang kaugalingong balay, ug nagtinguha og mas komportable nga panahon sa umaabut.[27]

Duha ka bulan ang milabay human sa iyang pagka-seal ngadto ni Joseph, si Emily Partridge mitrabaho gihapon kada adlaw sa panimalay sa mga Smith, nanglaba ug namilot sa mga sinina ug nag-atiman sa mga bata. Si Julia Smith mag-dose anyos na niana nga tingpamulak ug nagtuon og mga leksyon sa painting.[28] Ang mga batang lalaki usab nanagko na. Ang batang si Joseph dyes anyos, si Frederick sais, ug si Alexander mag-singko anyos. Ang mas magulang nga mga bata nag-eskwela uban sa manghud ni Emily nga si Lydia. Ang batang si Joseph makigdula usab sa iyang nuybe anyos nga manghud, si Edward Jr.[29]

Sa pagpili nga ma-seal ngadto ni Joseph, si Emily misalig sa iyang pagsaksi nga siya nagmasulondon sa sugo sa Ginoo. Siya ug ang iyang igsoon si Eliza mipadayon sa pagtago sa ilang mga kaminyoon. Sila ug ang uban kinsa nanaghimo og dinaghan nga kaminyoon wala gayud mopasabut niini isip poligamiya, nga ilang giisip nga kalibutanon nga termino, dili usa ka ordinansa sa priesthood.[30] Sa dihang si Joseph o ang laing tawo mihimaraut sa “poligamiya” o “espirituhanong pagpangasawa” diha sa publiko, kadtong naghimo sa dinaghan nga kaminyoon nakasabut nga wala kini magpasabut ngadto sa ilang pakigsaad nga mga relasyon.[31]

Gawas sa Biblia, si Joseph walay mga sumbanan o ehemplo nga masundan, ug ang Ginoo wala niya mohatag kanunay og eksakto nga mga instruksyon kon unsaon sa pagsunod sa Iyang pulong. Kalabut sa uban nga mga sugo ug mga pagpadayag, si Joseph kinahanglan mopadayon sumala sa iyang labing maayo nga paghukom. Sa diha nga milabay ang daghang katuigan nga si Emily ug ang uban nagsulat og mga paghandom sa pagkamasulundon ni Joseph ngadto sa baruganan ug sa ilang kaugalingong mga kasinatian sa dinaghan nga kaminyoon sa Nauvoo. Ang ilang mga istorya kasagaran mubo ug putol-putol.[32]

Tungod kay walay usa nilang Joseph ug Emma ang nakasulat kon unsa ang ilang gibati mahitungod sa dinaghan nga kaminyoon, daghang mga pangutana nga nagpabilin nga wala matubag. Sa iyang mga sinulat, si Emily mirekord sa pipila sa ilang mga panglimbasug sa maong buhat. Dihay mga higayon nga si Emma hingpit nang misalikway niini samtang sa laing mga higayon nagduha-duha sa pagdawat niini isip usa ka sugo. Nataliwad-an tali sa mando sa Ginoo sa paghimo sa dinaghan nga kaminyoon ug sa pagsupak ni Emma, si Joseph usahay mopili nga magminyo nga dili makahibalo si Emma, nga nakamugna og makaguol nga mga sitwasyon alang sa tanang nalambigit.[33]

Sa sayong bahin sa Mayo, gikuha ni Emma sila si Emily ug Eliza ug gipasabut ngadto kanila ang baruganan sa dinaghan nga kaminyoon.[34] Gisultihan niya si Joseph nga tugutan niya siya (si Joseph) nga ma-seal sa dugang duha ka mga asawa basta siya (si Emma) ang mopili kanila, ug siya mipili nilang Emily ug Eliza, klaro kaayo nga wala makahibalo nga si Joseph na-seal na ngadto nila.[35]

Imbis maghisgut sa iyang kanhi pagpa-seal, nagtuo si Emily nga ang pagpakahilum bahin sa maong butang maoy labing maayo niyang buhaton.[36] Pipila ka adlaw ang milabay, siya ug si Eliza na-seal pag-usab ngadto ni Joseph, niining higayuna kuyog ni Emma isip usa ka saksi.[37]

Pagka Mayo 14, samtang nalayo si Joseph didto sa laing komperensya, si Hyrum nagsangyaw sa templo batok sa mga kalalakin-an nga dunay sobra sa usa ka asawa. Nagpasabut sa pagpanghimaraut ni Jacob sa dili awtorisadong dinaghan nga kaminyoon diha sa Basahon ni Mormon, si Hyrum mitawag sa buhat nga salawayon diha sa atubangan sa Dios.[38]

Human sa wali, misugod si Hyrum sa pagkwestyun sa iyang kaugalingong kasigurohan mahitungod sa unsay iyang gitudlo. Mga panag-istorya mahitungod sa dinaghan nga kaminyoon nalukop na sa Nauvoo, ug ang mga hungihong nga si Joseph adunay pipila ka mga asawa komon usab.[39]

Gusto man motuo ni Hyrum nga dili kini mao ang kahimtang, apan naghunahuna siya kon si Joseph aduna ba kahay butang nga wala gisulti kaniya. Adunay mga higayon, sa dihang si Joseph nagpaila nga naghimo sa maong buhat, tingali sa pagsulay ni Hyrum aron makita kon unsay iyang reaksyon. Ug nakamatngon si Hyrum nga dunay mga butang nga gisulti ni Joseph sa Napulog Duha nga wala niya gitudlo kaniya.

Usa ka adlaw wala madugay human sa wali, nakita ni Hyrum si Brigham duol sa iyang panimalay ug mihangyo kon mahimo ba silang mag-istorya. “Nasayud ko nga adunay butang o laing butang nga wala nako masabti nga gipadayag ngadto sa Napulog Duha,” miingon siya. “Tinuod ba kini?”

Nanglingkod ang mga lalaki diha sa nagtumpi nga brandilyas sa kural. “Wala koy nahibaloan sa bisan unsang butang nga imong nahibaloan,” maampingong mitubag si Brigham, “apan nakahibalo ko sa unsay akong nahibaloan.”

“Dugay na ko nga wala mosalig nga si Joseph nakadawat og usa ka pagpadayag nga ang usa ka lalaki kinahanglan makaangkon og sobra sa usa ka asawa,” miingon si Hyrum.

“Sultihan ko ikaw bahin niini,” miingon si Brigham, “kon manumpa ka pinaagi sa pagpataas sa kamot sa atubangan sa Dios nga ikaw dili na gayud mosulti batok ni Joseph ug sa iyang mga buhat ug sa mga doktrina nga iyang gisangyaw.”

Mitindog si Hyrum. “Buhaton nako kini sa tibuok kong kasingkasing,” miingon siya. “Gusto kong makahibalo sa kamatuoran.”

Samtang gitudlo ni Brigham kaniya ang mahitungod sa pagpadayag sa Ginoo ngadto ni Joseph bahin sa dinaghan nga kaminyoon, mihilak si Hyrum, nakumbinser nga si Joseph mibuhat ubos sa sugo.[40]

Sa ulahing bahin sa Mayo 1843, si Emma ug Joseph na-seal alang sa kahangturan diha sa usa ka lawak sa taas sa tindahan ni Joseph, sa katapusan gipahigayon sa unsay dugay na nilang gitinguha .[41] Gidapit dayon ni Joseph si Brigham ug si Mary Ann Young, sila si Willard ug Jennetta Richards, Hyrum ug Mary Fielding Smith, ug ang biyuda nga igsoong babaye ni Mary, si Mercy Thompson, nga makigkita kaniya pagka sunod buntag aron madawat ang samang ordinansa.[42]

Sa wala pa ang panagtigum, nabalaka si Hyrum mahitungod sa iyang komplikado nga sitwasyon sa pamilya. Kon ang mga panalangin sa mahangturon nga kaminyoon mapanag-iya lang niadtong ma-seal pinaagi sa priesthood, unsa man ang mahitabo sa iyang unang asawa, si Jerusha, kinsa namatay unom na katuig na ang milabay?

“Mahimo nimo siyang ipa-seal diha kanimo sa samang baruganan ingon nga ikaw makabunyag alang sa mga patay,” miingon si Joseph.

“Unsay akong mabuhat para sa akong ikaduhang asawa?” Nangutana si Hyrum.

“Makahimo usab ka og pakigsaad diha kaniya alang sa kahangturan,” miingon si Joseph.

Miuyon si Mary sa pagserbisyo isip proxy ni Jerusha diha sa espesyal nga pag-seal. “Ug ako ma-seal diha nimo alang sa kahangturan mismo,” misulti siya ni Hyrum. “Gihigugma ko ikaw ug dili ko gusto nga mabulag gikan nimo.”[43]

Pagkabuntag sa Mayo 29, si Joseph ug ang uban nga nagkatigum sa taas sa iyang tindahan, ug ang matag magtiayon na-seal, gihiusa sila alang sa kahangturan. Isip mao lang ang biyuda sa lawak, si Mercy Thompson dili makalikay nga lahi ang bation kay sa uban. Apan ang kahibalo nga siya ma-seal gihapon ngadto sa iyang bana nga namatay na, si Robert, kinsa namatay sa hilanat nga malaria pipila ka tuig na ang milabay, nakapahimo niyang mibati nga ang Dios nagpakabana kaniya ug sa iyang sitwasyon.[44]

Sa dihang turno na ni Mercy sa pagdawat sa ordinansa, miingon si Joseph nga wala na siyay mahunahunaan nga mas maayo pa sa iyang bayaw nga si Hyrum nga maoy modala para ni Robert. Gi-seal siya ngadto ni Robert, dayun gi-seal si Hyrum ngadto ni Jerusha uban kang Mary nga nagsilbing proxy.[45]

Si Brigham mitapos sa ilang panagtigum sa usa ka himno ug pag-ampo ug ang managhigala migahin sa tibuok buntag sa panag-istoryahay mahitungod sa mga butang sa Dios. Usa ka maanindot nga panag-uyon ingon og nakapahilum sa tanang butang nga nakapabalaka sa mga Santos sulod sa miaging pipila ka mga tuig.[46]

Mubo nga mga Sulat

1. ◀ Joseph Smith, Journal, Jan. 10 ug 18, 1843, sa JSP, J2:243, 245–46.

2. ◀ Joseph Smith, Journal, Apr. 16, 1843, sa JSP, J2:360.

3. ◀ Woodruff, Journal, Ene. 22, 1843; Doktrina ug mga Pakigsaad 130:20–21 (Instruction, Abr. 2, 1843, sumala sa gikareport ni Willard Richards ug William Clayton, sa josephsmithpapers.org).

4. ◀ Tan-awa sa Haven, “A Girl’s Letters from Nauvoo,” 616–38; ug Joseph Smith, Journal, Jan. 11, 1843, sa JSP, J2:243.

5. ◀ Woodruff, Journal, Mar. 1, 1843; Nauvoo Relief Society Minute Book, Sept. 28, 1842–Hunyo 16, 1843, sa Derr ug uban pa, First Fifty Years of Relief Society, 96–100; Emily Dow Partridge Young, “Autobiography,” Woman’s Exponent, Ago. 1, 1885, 14:37–38; Young, “Incidents in the Life of a Mormon Girl,” 51; Lyman, Journal, 13; tan-awa usab sa Jeffress, “Mapping Historic Nauvoo,” 274–75; ug Trustees Land Book A, White Purchase, block 146, lot 2.

6. ◀ “Young, Emily Dow Partridge,” Biographical Entry, First Fifty Years of Relief Society website, churchhistorianspress.org; Nauvoo Relief Society Minute Book, Abr. 28, 1842, sa Derr ug uban pa, First Fifty Years of Relief Society, 53; “Huntington, William, Sr.,” Biographical Entry, Joseph Smith Papers website, josephsmithpapers.org; “Married,” Times and Seasons, Okt. 1840, 1:191; “Plural Marriage in Kirtland and Nauvoo,” Gospel Topics, topics.lds.org; Temple Lot Transcript, part 3, 373, 385, questions 532–34, 770; “Nauvoo Journals, December 1841–April 1843,” sa JSP, J2:xxix–xxx.

7. ◀ Young, Diary and Reminiscences, 1–2; Young, “Incidents in the Life of a Mormon Girl,” 54.

8. ◀ Young, Diary and Reminiscences, 1–2; Young, “Incidents in the Life of a Mormon Girl,” 54.

9. ◀ Young, Diary and Reminiscences, 1–2; Young, “Incidents in the Life of a Mormon Girl,” 54.

10. ◀ Lyman, Journal, 13; Eliza Partridge Kimball, Affidavit, July 1, 1869, sa Affidavits about Celestial Marriage, 2:32. Mga Hilisgutan: Sealing; Joseph Smith and Plural Marriage

11. ◀ Tan-awa sa Brigham Young, Discourse, Okt. 1866, George D. Watt, Discourse Shorthand Notes, Okt. 8, 1866, George D. Watt, Papers, as transcribed by LaJean Purcell Carruth, copy at Church History Library.

12. ◀ Brigham Young, Discourse, Oct. 1866, George D. Watt, Discourse Shorthand Notes, Okt. 8, 1866, George D. Watt, Papers, sumala sa sinulat ni LaJean Purcell Carruth, sa kopya anaa sa Church History Library.

13. ◀ “Biography of Mary Ann Angell Young,” Juvenile Instructor, Ene. 15, 1891, 26:57–58; Arrington, Brigham Young, 102; Lucy Ann D. Young, Affidavit, July 10, 1869, sa Affidavits about Celestial Marriage, 1:48.

14. ◀ Brigham Young, Discourse, Okt. 1866, George D. Watt, Discourse Shorthand Notes, Okt. 8, 1866, George D. Watt, Papers, sumala sa sinulat ni LaJean Purcell Carruth, sa kopya anaa sa Church History Library; tan-awa usab sa Richards, Scriptural Items, 1843; ug Woodruff, Journal, Ene. 22, 1843.

15. ◀ Brigham Young, Discourse, Oct. 1866, George D. Watt, Discourse Shorthand Notes, Okt. 8, 1866, George D. Watt, Papers, sumala sa sinulat ni LaJean Purcell Carruth, sa kopya anaa sa Church History Library.

16. ◀ “Clayton, William,” Biographical Entry, Joseph Smith Papers website, josephsmithpapers.org. Hilisgutan: Wards and Stakes

17. ◀ Joseph Smith, Journal, Apr. 1, 1843, sa JSP, J2:321.

18. ◀ Joseph Smith, Journal, Apr. 1–2, 1843, sa JSP, J2:321–23.

19. ◀ Joseph Smith, Journal, Apr. 2, 1843, sa JSP, J2:323–25; Doktrina ug mga Pakigsaad 130:1, 3.

20. ◀ Joseph Smith, Journal, Abr. 2, 1843, sa JSP, J2:326; Doktrina ug mga pakigsaad 130:22; Joseph Smith History, 1838–56, volume D-1, 1511. Ang pulong “ug” nadugang ngadto sa orihinal.

21. ◀ Joseph Smith, Journal, Abr. 2, 1843, sa JSP, J2:325; Doktrina ug mga Pakigsaad 130:18–19.

22. ◀ Clayton, Journal, Abr. 2 ug Mayo 16, 1843; Instruction, May 16, 1843, as reported by William Clayton, sa josephsmithpapers.org; Doktrina ug mga Pakigsaad 131:1–4; tan-awa usab sa McBride, “Our Hearts Rejoiced to Hear Him Speak,” 277–80. Hilisgutan: Sealing [Pagbugkos]

23. ◀ Maughan, Autobiography, [52]–[54].

24. ◀ Joseph Smith, Journal, Abr. 6, 1843; Haven, “A Girl’s Letters from Nauvoo,” 624.

25. ◀ Tan-awa sa Doktrina ug mga Pakigsaad 76:70–81 (Vision, Peb. 16, 1832, at josephsmithpapers.org); Mace, Autobiography, 120; Pinadayag 12:1. Hilisgutan: Nauvoo Temple

26. ◀ McBride, House for the Most High, 21–27, 91–95.

27. ◀ Maughan, Autobiography, [56].

28. ◀ “Mary Elizabeth Rollins Lightner,” Utah Genealogical and Historical Magazine, Hulyo 1926, 17:202.

29. ◀ Mary Audentia Smith Anderson, “The Memoirs of Joseph Smith III,” Saints’ Herald, Peb. 19, 1935, 240; Mar. 17, 1936, 338.

30. ◀ Tan-awa sa Temple Lot Transcript, part 3, 350–52, questions 22–24; tan-awa usab sa George A. Smith to Joseph Smith III, Oct. 9, 1869, copy, George A. Smith, Papers, Church History Library; “More Testimony,” Ogden Herald, Mayo 21, 1886, 1; “Celestial Marriage,” Woman’s Exponent, Hunyo 1, 1886, 15:1–2.

31. ◀ Tan-awa sa Eliza R. Snow to Joseph F. Smith, wala petsa, Joseph F. Smith, Papers, Church History Library.

32. ◀ Amasa Lyman, sa Journal of Discourses, Apr. 5, 1866, 11:198–208; “Plural Marriage in Kirtland and Nauvoo,” Gospel Topics, topics.lds.org.

33. ◀ “Plural Marriage in Kirtland and Nauvoo [Dinaghan nga Kaminyoon sa Kirtland ug Nauvoo],”Gospel Topics, lds.org/topics. Mga Hilisgutan: Emma Hale Smith; Joseph Smith and Plural Marriage

34. ◀ Young, Diary and Reminiscences, 2.

35. ◀ Temple Lot Transcript, part 3, 351, questions 31–32; Emily Dow Partridge Young, Statement, Historical Record, Mayo 1887, 240; Young, “Incidents in the Life of a Mormon Girl,” 51; Lyman, Journal, 13.

36. ◀ Young, “Incidents in the Life of a Mormon Girl,” 54; Emily Dow Partridge Smith Young, “Testimony That Cannot Be Refuted,” Woman’s Exponent, Abr. 1, 1884, 12:165; Temple Lot Transcript, part 3, 351, 353–62, 371–72, mga pangutana 31–32, 47–272, 488–93.

37. ◀ Young, “Incidents in the Life of a Mormon Girl,” 54; Emily Dow Partridge Smith Young, “Testimony That Cannot Be Refuted,” Woman’s Exponent, Abr. 1, 1884, 12:165; Temple Lot Transcript, part 3, 353–62, 371–72, questions 47–272, 488–93. Hilisgutan: Joseph Smith and Plural Marriage

38. ◀ Hyrum Smith, Discourse, sa Levi Richards, Journal, Mayo 14, 1843; Jacob 2:23–30.

39. ◀ Hyrum Smith, Discourse, sa Levi Richards, Journal, Mayo 14, 1843; Temple Lot Transcript, part 3, 373, 385, mga pangutana 532–34, 770.

40. ◀ Watson, Brigham Young Addresses, volume 5, Okt. 8, 1866; compare Brigham Young, Discourse, Oct. 8, 1866, George D. Watt, Discourse Shorthand Notes, Okt. 8, 1866, George D. Watt, Papers, sumala sa sinulat ni LaJean Purcell Carruth, koya anaa sa Church History Library; tan-awa usab sa Clayton, Journal, Mayo 26, 1843. Hilisgutan: Hyrum Smith

41. ◀ Joseph Smith, Journal, May 28, 1843, sa JSP, J3:25; tan-awa usab sa Joseph Smith to Emma Smith, Nob. 12, 1838, sa JSP, D6:290–93; ug Emma Smith Blessing, 1844, Church History Library.

42. ◀ Joseph Smith, Journal, May 29, 1843, sa JSP, J3:25–26; tan-awa usab sa 25, sulat 89.

43. ◀ Joseph Smith History, 1838–56, volume E-1, 1987.

44. ◀ Joseph Smith, Journal, May 29, 1843, sa JSP, J3:25–26; Historian’s Office, Brigham Young History Drafts, 69; “Reminiscence of Mercy Rachel Fielding Thompson,” kinutlo sa Madsen, In Their Own Words, 195; tan-awa usab sa Woodworth, “Mercy Thompson and the Revelation on Marriage,” 281–93.

45. ◀ Joseph Smith, Journal, May 29, 1843, sa JSP, J3:25–26; “Reminiscence of Mercy Rachel Fielding Thompson,” kinutlo sa Madsen, In Their Own Words, 195; tan-awa usab sa Woodworth, “Mercy Thompson and the Revelation on Marriage,” 281–93.

46. ◀ Joseph Smith, Journal, May 29, 1843, sa JSP, J3:25–26. Hilisgutan: Sealing [Pagbugkos]

Kapitulo 41

Ang Dios Mao Gayud ang Mohukom

Niadtong Hunyo 1, 1843, si Addison ug Louisa Pratt naglakaw uban sa ilang mga anak nga mga babaye sa usa sa mga pantalan sa steamboat sa Nauvoo. Si Addison mobiya nianang adlawa alang sa tulo ka tuig nga misyon sa mga isla sa Hawaii. Iyang gikugos si Anne, ang ilang kinamanghuran nga anak nga babaye, samtang ang mas magulang nga mga igsoon, si Ellen, Frances, ug Lois, masulob-ong nagsunod sa luyo, gikaguol ang pagbiya sa ilang amahan[1]

Bag-ohay lang, samtang nakig-istorya ni Brigham Young, si Addison lingaw kaayong namulong mahitungod sa Hawaii ug sa iyang katuigan isip sakop sa mangisngisda og balyena sa Pacific Ocean. Gumikan kay walay simbahan sa mga isla, si Brigham nangutana kon andam ba si Addison sa pag-abli og usa ka misyon didto. Miingon si Addison nga andam siya kon ang uban mokuyog kaniya. Sa wala madugay, si Joseph ug ang Napulog Duha mitawag kaniya nga mangulo sa grupo sa mga Elder ngadto sa mga Isla.[2]

Si Louisa mihilak sulod sa tulo ka adlaw sa dihang iyang nahibaloan ang tahas ni Addison. Ang Hawaii liboan ka milya ang gilay-on, sa usa ka bahin sa kalibutan nga ingon og lahi ug peligroso. Wala siyay kaugalingong panimalay sa Nauvoo, walay kwarta, ug gamay lang ang mga kasangkapan nga ikapamaylo. Ang iyang mga anak nga mga babaye nagkinahanglan og mga sinina ug pag-eskwela, ug kon wala si Addison, kinahanglan siya ang magsangkap sa tanang butang alang kanila.

Samtang naglakaw si Louisa padulong sa steamboat uban sa iyang pamilya, ang iyang kasingkasing mibati gihapon og kaluya, apan gikalipay niya nga si Addison takus sa iyang tawag. Dili lang siya ang babaye diha sa siyudad kinsa mag-inusara samtang ang iyang bana mobiya sa pagsangyaw sa ebanghelyo. Ang mga misyonaryo mibiya sa tanang direksyon nianang ting-init, ug si Louisa nakahukom sa pag-atubang sa iyang mga pagsulay ug mosalig sa Ginoo.

Nanglimbasug si Addison nga makapugong sa iyang mga emosyon. Misakay ngadto sa steamboat nga magdala kaniya ngadto sa halayo gikan sa iyang pamilya, mikuha siya og panyo ug gipahiran ang mga luha sa iyang mga mata. Diha sa baybay, ang iyang anak nga mga babaye nanghilak usab. Miingon si Frances nga sa iyang hunahuna dili na niya igkita siya pag-usab.[3]

Nasayud kon unsa ang dagat sama sa iyang nahibaloan, si Addison nakasabut sa umaabut nga mga peligro. Apan sa dihang ang Napulog Duha mi-set apart kaniya alang sa iyang misyon, sila mipanalangin kaniya nga makabaton og gahum batok sa mga elemento ug kaisug sa pagsugakod sa mga unos. Kon siya mopakita og kamatinud-anon, ilang gisaad pinaagi sa Espiritu, nga siya luwas nga makapauli sa iyang pamilya.[4]

Pipila ka adlaw ang milabay, si Emma, Joseph, ug ang ilang mga anak mibiya sa Nauvoo aron bisitahon ang igsoong babaye ni Emma didto sa Dixon, Illinois, pipila ka adlaw nga biyahe ngadto sa amihanan. Sa wala pa mobiya, iyang gitugon si Ann Whitney sa pag-awhag sa mga babaye sa Relief Society sa pagpadayon sa pagtabang sa mga kabus ug sa pagtabang sa mga kalalakin-an sa pagtukod sa templo.[5]

Bag-ohay lang, si Joseph namulong ngadto sa mga Santos mahitungod sa mga ordinansa sa templo, nagtudlo kanila nga sila nagtukod niini aron ang Ginoo makahatag kanila sa endowment. Misulti si Emma ni Ann nga siya mibati og lawom nga interes diha sa templo sukad niadto ug gusto nga ang Relief Society maghisgut kon unsay ilang mahimo aron mapadali ang buhat.

“Mahimo kita nga makigsulti sa komite sa templo,” sugyot ni Emma, “ug bisan unsa ang ilang gusto ug kita makahimo, lagmit atong buhaton.”[6]

Tungod niining sugo, si Ann mipatawag sa paghan-ay og miting sa Relief Society nianang tuiga ug mihangyo sa kababayen-an sa pagsugyot og mga paagi sa pagtabang sa paningkamot sa templo. Ang uban miingon nga andam silang mohangyo og mga donasyon ug mangolekta og delana [wool] ug ubang mga materyales sa paghimo og bag-ong mga sinina. Ang uban miingon nga andam silang manggansilyo, manahi, o magpilot sa mga daan nga mga sinina kon gikinahanglan. Usa ka babaye misugyot nga sangkapan ang tigulang nga kababayen-an sa mga yarn aron mogansilyo og mga medyas alang sa trabahante sa templo sa tingtugnaw.

Si Polly Stringham ug si Louisa Beaman miingon nga makahimo sila og mga saput alang sa mga trabahante. Si Mary Felshaw miingon nga modonar siya og sabon. Si Philinda Stanley misugyot nga modonar og lino (flax) aron himoon nga panapton ug maghatag og usa ka quart nga gatas sa kada adlaw ngadto sa paningkamot. Si Esther Gheen mitanyag nga modonar og hilo nga iyang hinimo.

“Ang mga anghel nagmaya diha kaninyo!” Si sister Chase mipamatuod, nagdayeg sa kababayen-an sa kaandam sa pagtabang sa pagtukod sa balay sa Ginoo.

Sa wala pa gitapos ang miting, si Ann miawhag sa mga inahan diha sa lawak nga andamon ang ilang mga anak nga mga babaye sa pagsulod sa templo. Sugoa sila inubanan sa gugma, tambag niya, ug tudloi sila sa paglihok uban sa kaligdong ug sa pamatasan diha sa sulod sa sagrado nga mga bong-bong.[7]

Duha ka gatus ka milya ang gilay-on, ang pagbisita sa mga Smith ngadto sa igsoon nga babaye ni Emma nabalda niadtong Hunyo 21 sa dihang si William Clayton ug Stephen Markham miabut nga may dalang makapabalaka nga balita. Ang gobernador sa Missouri sa makausa pa mibungat nga si Joseph husayon didto sa Missouri, niining higayuna bahin sa sumbong nga pagbudhi, ug Si Gobernador Ford sa Illinois miisyu og laing warrant sa pagdakop sa propeta.

“Wala koy gikahadlokan,” miingon si Joseph. “Ang mga Taga-Missouri dili makapasakit nako.”[8]

Pipila ka adlaw ang milabay, duha ka mga tawo nga nangangkon nga mga elder nga Santos sa Ulahing mga Adlaw nanuktok sa pultahan samtang nanihapon ang pamilya. Ang bayaw ni Emma misulti nila nga si Joseph migawas didto sa nataran, duol sa kamalig.

Pipila ka gutlo ang milabay si Emma ug ang pamilya nakadungog og kaguliyang sa gawas. Nagdali-dali padulong sa pultahan, ilang nakita ang kalalakin-an nga nagtion sa gi-cock nga mga pistola sa dughan ni Joseph. Ang usa ka tawo gikwelyuhan si Joseph. “Kon molihok kag usa ka pulgada,” nagpangagot siya, “pusilon tika!”

“Pusil na!” Miingon si Joseph, gidul-it ang iyang dughan. “Wala ko mahadlok sa inyong mga pistola.”

Si Stephen Markham midagan sa gawas ug mihasmag sa mga tawo. Nakugang, ilang gition ang ilang mga pusil ngadto kaniya apan gibalik dayon nila ngadto ni Joseph, giduot ang sumbohan sa pusil sa iyang gusok. “Ayaw paglihok!” gisinggitan nila si Stephen.

Ilang gilayug si Joseph ngadto sa luyo sa ilang mga karwahe ug gigunitan siya didto. “Mga ginoo,” miingon si Joseph, “hatagi ko sa sulat sa habeas corpus.” Ang sulat makapahimo sa usa ka lokal nga huwes sa pagmando kon ang pagdakop ni Joseph kay legal ba.

“Buang ka!” miingon sila, sa makausa pa midugkal sa iyang gusok sa ilang mga pistola. “Wala kay madawat bisan usa!”

Gidagan ni Stephen ang karwahe ug gipugngan ang mga kabayo sa ilang mga bukado (bits) samtang si Emma midali og sulod sa balay ug gikuha ang kupo ug kalo ni Joseph. Nianang tungora, si Joseph nakakita og usa ka tawo nga miagi sa balay. “Kining mga tawhana modagit kanako!” singgit niya. Sa dihang mipadayon og lakaw ang tawo, miatubang si Joseph ni Stephen ug misulti niya nga mangayo og tabang.

“Lakaw na!” singgit niya.[9]

Ang midakop ni Joseph mga awtoridad gikan sa Illinois ug Missouri. Nianang hapona gikandaduhan siya nila diha sa duol nga kamalig ug gidid-an nga makigkita og usa ka abogado. Milihok dayon, si Stephen mireport sa pagmaltrato ni Joseph ngadto sa mga lokal nga mga awtoridad, kinsa sa wala madugay mipadakop sa mga awtoridad tungod sa pagpangdagit ug pagpang-abuso. Mitabang dayon si Stephen og kuha og sulat sa habeas corpus gikan sa duol nga opisyal sa korte. Ang sulat nagkinahanglan nga si Joseph motambung og hearing nga saysenta ka milya ang gilay-on.

Sa dihang ilang nasuta nga ang huwes wala sa lungsod, si Joseph, ang nagdakop niya, ug ang nagdakop sa nagdakop niya, nanglakaw sa pagpangita og laing korte nga makasulbad ang kasamok sa legal.[10]

Sa Nauvoo, si Wilson Law ug si Hyrum nakahibalo sa pagdakop ni Joseph ug mipundok og kapin sa usa ka gatos ka mga tawo sa pagluwas kaniya. Mipadala sila og pipila ka mga tawo sa suba sa usa ka steamer samtang sila mi-order sa uban nga mosakay og kabayo diha sa matag direksyon ug mangita sa propeta.

Sa dihang ang iyang unang duha ka mga tigluwas nakita na, si Joseph nahuwasan. “Dili ko moadto sa Missouri ning higayuna,” miingon siya sa nagdakop niya. “Kini mao ang akong mga bata-bata.” Sa wala madugay ang duha ka tigluwas nahimong bayente—ug unya nadugangan pa. Ilang gipaliko ang panon paingon sa Nauvoo, diin ilang gituohan nga ang korte sa munisipyo makabuot sa legalidad sa warrant.[11]

Pagka udto ang propeta duol na sa siyudad, napalibutan sa pipila ka mga tawo sa balaod ug sa iyang mga tigluwas nga nanagsakay og kabayo. Si Emma, kinsa mibalik na sa Nauvoo uban sa mga bata, misakay uban ni Hyrum sa pagpakigkita ni Joseph samtang ang Nauvoo Brass Band mipatugtog og bayanihon nga mga awit ug ang mga tawo mipabuto sa mga pusil ug mga kanyon agig pagsaulog. Usa ka parada sa mga karomata ang miapil kanila, giguyod og mga kabayo nga giadornohan og mga bulak nga gikan sa kasagbutan.

Nanaglinya sa isig ka daplin sa karsada ang mga tawo aron sa pag-abiba sa luwas nga pagbalik sa propeta samtang miagi ang prosesyon sa ilang atubangan, hinay-hinayng mipadulong sa balay ni Joseph. Sa dihang miabut kini, si Lucy Smith migakos sa iyang anak nga lalaki, ug ang iyang mga anak daling nanggawas sa balay aron makakita niya.

“Pa,” miingon ang siyete anyos nga si Frederick, “ang mga Taga-Missouri dili na mokuha nimo pag-usab, diba?”

“Nakagawas na usab ko sa mga kamot sa mga Taga-Missouri, salamat sa Dios,” miingon si Joseph, mikatkat sa koral aron mamulong sa gatusan ka mga Santos kinsa nanagpundok sa iyang palibut. “Nagpasalamat ko kaninyo sa tanan ninyong kabuotan ug gugma alang kanako,” mihilak siya. “Ako mopanalangin kaninyong tanan sa ngalan ni Jesukristo.”[12]

Sama sa gilauman, ang korte sa Nauvoo mipahayag nga ang pagdakop ni Joseph ilegal. Sa kasuko, ang duha ka tigdakop nga opisyal mibungat sa gobernador nga mohagit sa pagmando. Apan si Gobernador Ford midumili sa pagpanginlabot sa desisyon sa korte, nga nakapasuko sa mga kritiko sa mga Santos sa tibuok estado. Nagsugod sila og kabalaka nga si Joseph makalingkawas na usab sa prosekusyon.[13]

Sa laing bahin, gatusan ka mga Santos ang mipadayon sa pagpundok ngadto sa Nauvoo ug sa kasikbit nga mga stake. Sa silangang bahin sa estado sa Connecticut, usa ka batan-ong babaye nga ginganlan og Jane Manning misakay sa usa ka barko uban sa iyang inahan, pipila ka mga igsoon, ug ubang mga miyembro sa iyang branch sa pagsugod sa ilang panaw ngadto sa Nauvoo. Ang nangulo nila mao si Charles Wandell, usa ka misyonaryo kinsa nagserbisyo isip ilang presidente sa branch.

Dili sama sa ubang mga miyembro sa ilang branch, diin ang tanan mga puti, si Jane ug ang iyang pamilya mga gawasnong mga Santos nga itom. Si Jane natawo ug gipadako didto sa Connecticut ug nagtrabaho hapit sa tibuok niyang kinabuhi alang sa usa ka adunahan nga puti nga magtiayon. Mipasakop siya sa usa ka Kristiyano nga simbahan, apan dali ra siyang napul-an niini.

Sa dihang iyang nahibaloan nga ang elder nga Santos sa Ulahing mga adlaw nagsangyaw sa dapit, mihukom siya nga maminaw kaniya. Gisultihan siya sa iyang pastor nga dili motambong sa wali, apan si Jane miadto gihapon ug nakumbinser nga natagboan niya ang tinuod nga ebanghelyo. Ang pinakadako nga branch sa dapit pipila lang ka milya ang gilay-on, ug siya nabunyagan ug nakumpirmahan pagkasunod Dominggo.[14]

Si Jane nahimong usa ka madasigon nga bag-ong kinabig. Tulo ka semana human sa iyang bunyag, ang gasa sa pinulongan miabut diha kaniya samtang siya nag-ampo. Karon, usa ka tuig ang milabay, siya ug ang iyang pamilya mopundok ngadto sa Zion.[15]

Diha sa kanal, si Jane ug ang iyang pamilya mibiyahe nga walay insidenting nahitabo tabok sa New York. Gikan didto naglaum sila nga mobiyahe uban sa ilang branch sa habagatan ngadto sa Ohio ug ngadto sa Illinois, apan ang mga opisyal sa kanal wala motugot nga ang mga Manning makapadayon sa ilang panaw hangtud nga sila mobayad sa ilang pamasahe sa pagbiyahe.

Naglibug si Jane. Nagtuo siya nga ang iyang pamilya dili kinahanglang mobayad hangtud sila moabut sa Ohio. Nganong kinahanglan man nilang magbayad karon? Walay usa sa puti nga mga miyembro sa iyang branch ang kinahanglang magbayad daan sa ilang mga pamasahe.

Giihap sa mga Manning ang ilang kwarta, apan wala pa silay igong ikabayad para sa biyahe. Sila miduol ni Elder Wandell aron magpatabang, apan mibalibad siya sa pagtabang nila.

Sa pagbiya na sa barko ug dili na makita, si Jane ug ang iyang pamilya hapit wala nay kwarta ug otso syentos pa ka milya tali kanila ug sa Nauvoo. Walay lain gawas sa iyang mga tiil nga makadala niya sa kasadpan, si Jane mihukom nga pangulohan ang gamay nga pundok ngadto sa Zion.[16]

Usa ka buntag sa Hulyo 12, si William Clayton didto sa opisina ni Joseph sa dihang misulod ang propeta ug si Hyrum. “Kon imong isulat ang pagpadayag,” miingon si Hyrum ni Joseph, “akong dad-on ug ipabasa kini ngadto ni Emma, ug nagtuo ko nga makumbinser nako siya bahin niining kamatuoran, ug gikan karon makabaton ka og kalinaw.”

“Wala ka makaila ni Emma sama sa akong pag-ila,” miingon si Joseph. Nianang tingpamulak ug ting-init, na-seal siya ngadto sa dugang kababayen-an, lakip sa pipila kinsa personal nga gipili ni Emma.[17] Apan ang pagtabang kang Joseph sa pagpili og mga asawa wala nahimong sayon alang kang Emma sa pagsunod sa baruganan.

“Ang doktrina yano kaayo,” miingon si Hyrum. “Makakumbinser ko ni bisan kinsang lalaki o babaye sa kamatuoran, kalunsay, ug sa langitnong gigikanan niini.”

“Atong tan-awon,” miingon si Joseph. Gihangyo niya si William sa pagkuha og papel ug sa pagsulat samtang siya mamulong sa pulong sa Ginoo.[18]

Kadaghanan sa pagpadayag nahibaloan na ni Joseph. Naghulagway kini sa bag-o ug walay katapusan nga pakigsaad sa mahangturon nga kaminyoon, inubanan sa mga panalangin ug mga saad. Gipadayag usab ang mga lagda sa pagdumala sa dinaghan nga kaminyoon, diin nakat-unan ni Joseph samtang naghubad sa Biblia niadtong 1831. Ang nahibilin sa pagpadayag mao ang bag-ong tambag alang kaniya ug kang Emma, nagtubag sa ilang mga pangutana ug kasamtangang mga panlimbasog sa dinaghan nga kaminyoon.

Ang Ginoo mipadayag nga aron ang kaminyoon magpadayon lapas sa lubnganan, ang lalaki ug babaye kinahanglang magminyo pinaagi sa awtoridad sa priesthood, ang ilang pakigsaad ma-seal pinaagi sa Espiritu Santo sa Saad, ug magpabiling matinud-anon sa ilang mga pakigsaad. Kadtong makatuman niining mga kondisyon makapanunod sa mahimayaon nga mga panalangin sa kahimayaan.[19]

“Niana sila mga dios, tungod kay sila walay katapusan,” ang Ginoo namahayag. “Niana sila labaw sa tanan, tungod kay ang tanan nga mga butang alagad ngadto kanila.”[20]

Ang Ginoo mipadayon sa pagsulti mahitungod sa dinaghan nga kaminyoon ug sa Iyang pakigsaad nga mopanalangin ni Abraham sa dili maihap nga kaliwatan tungod sa iyang pagkamatinud-anon.[21] Gikan sa sinugdanan, ang Ginoo mi-orden sa kaminyoon tali sa usa ka lalaki ug usa ka babaye aron sa pagtuman sa Iyang plano. Usahay, hinoon, ang Ginoo nagtugot sa dinaghan nga kaminyoon ingon nga usa ka paagi sa pagpasanay sa mga anak diha sa matarung nga mga pamilya ug pagpahigayon sa ilang kahimayaan.[22]

Bisan og ang pagpadayag gitumong ngadto sa mga Santos, gitapos kini inubanan sa tambag alang kang Emma mahitungod sa daghang mga asawa ni Joseph. “Ug himoa ang akong sulugoon nga babaye, nga si Emma Smith, makadawat niadtong tanan nga gihatag ngadto sa akong sulugoon nga si Joseph,” ang Ginoo nagsugo. Misugo Siya niya sa pagpasaylo kang Joseph, makig-uban kaniya, ug motuman sa iyang mga pakigsaad, nagsaad sa pagpanalangin ug pagpasanay kaniya ug mohatag kaniya og rason aron maglipay kon iyang buhaton. Mipasidaan Siya sa ngil-ad nga sangputanan nga moabut niadtong mosupak sa ilang mga pakigsaad ug dili motuman sa mga balaod sa Ginoo.[23]

Sa dihang nahuman na si Joseph og diktar sa pagpadayag, si William mipuno sa napulo ka mga pahina. Iyang gibutang ang igsusulat ug subling gibasa ang pinadayag ngadto ni Joseph. Ang propeta miingon nga husto kini, ug gidala kini ni Hyrum kang Emma.[24]

Mibalik si Hyrum sa opisina ni Joseph sa ulahing bahin nianang adlawa ug misulti sa iyang igsoon nga wala pa siya sukad maistoryahi og mas grabe sa iyang kinabuhi. Sa dihang gibasa niya ang pagpadayag ngadto ni Emma, nasuko siya ug misalikway niini.

“Gisultihan na tika nga wala ka makaila ni Emma sama sa akong pag-ila,” hilum nga miingon si Joseph. Gilukot niya ang pagpadayag ug gibutang kini sa iyang bulsa.[25]

Pagkasunod adlaw, si Joseph ug Emma migahin og mga oras diha sa kinasingkasing nga diskusyon. Sa wala pa maudto, si Joseph mitawag ni William Clayton ngadto sa iyang lawak aron makatabang sa pagpataliwala kanila. Sila si Joseph ug Emma daw nasakpan sa usa ka malisud nga mga problema. Ang matag usa nahigugma ug nagpakabana og maayo sa usag usa ug gusto nga mopasidungog sa mahangturong mga pakigsaad nga ilang gihimo. Apan ang ilang paningkamot sa pagtuman sa sugo sa Ginoo mao ang makapabulag kanila.[26]

Si Emma ingon og nabalaka kaayo bahin sa umaabut. Unsa kaha kon ang mga kaaway ni Joseph makahibalo mahitungod sa dinaghang nga kaminyoon? Mabilanggo ba siya pag-usab? Mapatay ba siya? Siya ug ang mga bata nagdepende ni Joseph alang sa kabuhian, apan ang pinansyal sa pamilya nasagol sa simbahan. Unsaon nila paglahutay kon adunay mahitabo kaniya?

Si Joseph ug Emma nanghilak samtang sila nag-istorya, apan sa pagtapos sa adlaw nagtambayayong sila sa pagsulbad sa ilang mga problema. Sa paghatag og dugang pinansyal nga seguridad ni Emma, si Joseph mihatag sumala sa balaod sa ubang mga kabtangan ngadto kaniya ug sa ilang mga anak.[27] Ug human nianang tinglarag, wala na siya misulod og dinaghan nga kaminyoon.[28]

Sa katapusan sa Agosto 1843, ang mga Smith mibalhin ngadto sa duha ka andana nga balay duol sa suba. Gitawag og Mansyon sa Nauvoo, ang bag-ong balay igo ang gidak-on aron masulod ang ilang upat ka mga anak, ang tigulang na nga mama ni Joseph, ug ang mga tawo kinsa mitrabaho ug miistar uban kanila. Nagplano si Joseph nga gamiton ang dako nga bahin sa balay isip usa ka hotel.[29]

Pipila ka semana ang milabay, samtang ang ting-init nahimo nang tinglarag sa Nauvoo, si Jane Manning ug ang iyang pamilya miabut sa ganghaan nilang Joseph ug Emma nga nangita sa propeta ug usa ka dapit nga kapuy-an. “Dayon!” Gisultihan ni Emma ang gikapoy nga grupo. Gipakita ni Joseph nila kon asa sila mahimong matulog nianang gabhiuna ug nakakita og kalingkuran alang sa tanan.

“Ikaw ang nangulo niining gamay nga pundok, dili ba?” Si Joseph miingon ngadto ni Jane. “Gusto ko nga imong isaysay ang inyong kasinatian sa inyong pagbiyahe.”

Si Jane misulti ni Joseph ug Emma mahitungod sa ilang taas nga panaw gikan sa New York. “Nanglakaw mi hangtud nga napudpud ang among mga sapatos ug ang among mga tiil nagsakit na ug nangapaslot ug nagdugo,” miingon siya. “Naghangyo kami sa Dios ang Mahangturon nga Amahan sa pag-ayo sa among mga tiil, ug ang among mga pag-ampo natubag ug ang among mga tiil nangaayo.”

Nangatulog sila nga makita ang mga bitoon o sa mga kamalig duol sa karsada. Sa dalan, pipila sa mga tawo mihulga kanila nga ibalhog sila sa bilanggoan tungod kay wala silay mga “papeles sa pagkagawasnon,” o mga dokumento nga magmatuod nga sila dili mga eskapo nga mga ulipon.[30] Sa laing higayun, ilang tabukon ang lawom nga sapa nga walay taytayan. Ilang giantus ang mangiub nga kagabhion ug tugnaw nga mga kabuntagon ug mitabang sa uban kon sila makahimo. Dili layo gikan sa Nauvoo, ilang gipanalanginan ang masakiton nga bata, ug ang bata naayo pinaagi sa ilang hugot nga pagtuo.

“Mipadayon mi sa among lakaw,” misulti si Jane sa ilang panaw, “nagmaya, nanag-awit og mga himno, ug nagpasalamat sa Dios alang sa Iyang walay kinutuban nga kaayo ug kaluoy ngari kanamo.”

“Panalanginan ka sa Dios,” miingon si Joseph. “Usa na kamo sa mga higala karon.”

Ang mga Manning mipuyo sa panimalay sa mga Smith sulod sa usa ka semana. Atol nianang panahona, si Jane nangita sa maleta nga iyang gipadala ngadto sa Nauvoo, apan sigun sa iyang gikasulti mao lang nga nawala na kini o gikawat diha sa pagpadala. Ang iyang mga sakop sa pamilya, sa kasamtangan, nakakita og dapit nga matrabahoan ug mapuy-an ug sa wala madugay mibalhin.

Usa ka buntag, si Joseph nakabantay nga si Jane naghilak ug nangutana kaniya kon ngano. “Ang mga kaliwatan wala na ug nakakuha na sila og kaugalingong mga panimalay,” miingon siya, “ug ako wala.”

“Aduna kay panimalay dinhi kon gusto nimo kini,” mipasalig si Joseph kaniya. Gidala niya si Jane aron makigkita ni Emma ug mipasabut sa sitwasyon. “Wala siyay panimalay,” miingon siya. “Aduna ka bay usa ka panimalay alang niya?”

“Oo, kon gusto niya,” miingon si Emma.

Si Jane dali rang nahimong kabahin sa busy nga panimalay, ug ang ubang mga sakop sa pamilya ug ang mga nagpuyo mi-welcome niya. Ang iyang kaban wala gayud moabut, apan si Joseph ug Emma misangkap kaniya sa bag-ong mga besti gikan sa tindahan.[31]

Nianang tinglarag, samtang ang iyang pamilya mipahimutang sa ilang bag-ong balay, si Emma nahimong nag-anam kalibug bahin sa dinaghan nga kaminyoon.[32] Sa Iyang pagpadayag ngadto kaniya [ni Emma] napulog tulo ka tuig na ang milabay, ang Ginoo misaad nga koronahan siya sa pagkamatarung kon siya mopasidungog sa iyang mga pakigsaad ug makanunayong maghupot sa mga sugo. “Ug gawas kon ikaw mobuhat niini,” miingon siya, “kon hain Ako ikaw dili makaadto.”[33]

Gusto ni Emma nga makatuman sa mga pakigsaad nga iyang gihimo uban ni Joseph ug sa Ginoo. Apan ang dinaghan nga kaminyoon murag bug-at ra kaayong dad-on. Bisan tuod og mitugot siya sa pipila sa daghang mga asawa ni Joseph diha sa iyang panimalay, supak siya sa ilang presensya ug usahay nakapalisud sa ilang kinabuhi.[34]

Sa katapusan, si Emma mibungat nga si Emily ug Eliza Partridge permanenting mobiya sa balay. Uban ni Joseph sa iyang kiliran, gitawag ni Emma ang managsoon ngadto sa iyang kwarto ug misulti kanila nga kinahanglan ila nang putlon ang ilang mga relasyon ngadto kaniya.[35]

Gibati nga gisalikway, si Emily mibiya sa kwarto, nasuko kang Emma ug ni Joseph. “Kon ang Ginoo nagsugo,” miingon siya sa kaugalingon, “ang Iyang mga pulong dili angay tiaw-tiawan.” Gusto niyang sundon ang gusto ni Emma, apan midumili siya sa pagbugto sa iyang pakigsaad sa kaminyoon.

Misunod si Joseph sa managsoon gawas sa kwarto ug nakita si Emily sa silong. “Unsay imong gibati, Emily?” nangutana siya.

“Ako naglaum nga ako mobati sama ni bisan kinsa nga ubos sa mga kahimtang,” miingon siya, mipasiplat ni Joseph. Mora na siya og motidlom ngadto sa yuta, ug si Emily mibati og kaluoy niya. Gusto pa niya [ni Emily] nga mosulti og dugang, apan siya [si Joseph] mibiya sa kwarto sa wala pa siya makasulti.[36]

Mga dekada ang milabay, sa dihang si Emily natigulang na, namalandong siya niining masakit nga mga panahon. Nianang higayona, mas nasabtan na niya ang komplikado nga mga pagbati ni Emma mahitungod sa dinaghan nga kaminyoon ug sa kasakit nga nahatag niini ngadto niya.[37]

“Nasayud ko nga lisud alang ni Emma, ug ni bisan kinsang babaye, nga mosulod sa dinaghan nga kaminyoon niadtong mga adlawa,” misulat siya, “ug wala koy nailhan nga makahimo og mas maayo pa kay ni Emma ubos sa mga kahimtang.”[38]

“Ang Dios mao gayud ang mohukom,” siya mitapos, “dili ako.”[39]

Mubo nga mga Sulat

1. ◀ Pratt, Journal ug Autobiography, 107–8.

2. ◀ Cannon, “Tahiti and the Society Island Mission,” 334; Pratt, Journal ug Autobiography, 107–8.

3. ◀ Pratt, Journal ug Autobiography, 107–8; Joseph Smith History, 1838–56, volume D-1, 1568.

4. ◀ Korum sa Napulog Duha ka mga Apostoles, Minutes, Mayo 23, 1843.

5. ◀ Joseph Smith, Journal, June 13, 1843, sa JSP, J3:36; “Missouri vs Joseph Smith,” Times and Seasons, Hulyo 1, 1843, 4:242; Nauvoo Relief Society Minute Book, Hunyo 16, 1843, sa Derr and others, First Fifty Years of Relief Society, 100.

6. ◀ Joseph Smith, Journal, June 11, 1843, sa JSP, J3:31–35; Woodruff, Journal, Hunyo 11, 1843; Nauvoo Relief Society Minute Book, Hunyo 16, 1843, sa Derr and others, First Fifty Years of Relief Society, 100.

7. ◀ Nauvoo Relief Society Minute Book, Hunyo 16, 1843, sa Derr and others, First Fifty Years of Relief Society, 100–102. Si sister Chase nakahimo usab unta Phebe Ogden Ross Chase o Tirzah Wells Chase; tan-awa sa biographical nga mga tampo sa duha ka mga babaye sa churchhistorianspress.org.

8. ◀ Joseph Smith, Journal, June 16 ug 18, 1843, sa JSP, J3:37, 38; Clayton, Journal, Hunyo 18, 1843; Warrant for Joseph Smith, June 17, 1843, kopya sa, Joseph Smith Collection, Church History Library; Joseph Smith History, 1838–56, volume D-1, 1581.

9. ◀ “Missouri vs Joseph Smith,” Nauvoo Neighbor, Hulyo 5, 1843, [2]; Joseph Smith History, 1838–56, volume D-1, 1582. Hilisgutan: Missouri Extradition Attempts

10. ◀ Clayton, Journal, Hunyo 23, 1843; Joseph Smith History, 1838–56, volume D-1, 1583–88; JSP, J3:39, pahibalo 153; “Missouri vs Joseph Smith,” Times and Seasons, Hulyo 1, 1843, 4:243.

11. ◀ Burbank, Autobiography, 43–44; Peter Conover, Statement, Sept. 26, 1854, Historian’s Office, Joseph Smith History Documents, Church History Library; Joseph Smith, Journal, July 1–4, 1843, sa JSP, J3:48–52; “Missouri vs Joseph Smith,” Times and Seasons, Hulyo 1, 1843, 4:243; Joseph Smith History, 1838–56, volume D-1, 1591.

12. ◀ Clayton, Journal, Hunyo 30, 1843; Joseph Smith History, 1838–56, volume D-1, 1593; Joseph Smith, Journal, June 30, 1843, sa JSP, J3:42; Peter Conover, Statement, Sept. 26, 1854, Historian’s Office, Joseph Smith History Documents, Church History Library.

13. ◀ Joseph Smith, Journal, July 1, 1843, in JSP, J3:48; Nauvoo Municipal Court Docket Book, 55–87.

14. ◀ James, Autobiography, [1]; Wolfinger, Test of Faith, 1–3; Platt, “Early Branches of the Church of Jesus Christ of Latter-day Saints,” 41. Hilisgutan: Slavery and Abolition

15. ◀ James, Autobiography, [1]. Hilisgutan: Gift of Tongues

16. ◀ James, Autobiography, [1]; Nauvoo Stake High Council Minutes, Dis. 9, 1843. Hilisgutan: Jane Elizabeth Manning James

17. ◀ Young, “Incidents in the Life of a Mormon Girl,” 54; Lovina Smith Walker, Certificate, Hunyo 16, 1869, sa Affidavits about Celestial Marriage, 1:30.

18. ◀ Clayton, Journal, Hulyo 12, 1843; William Clayton, Affidavit, Peb. 16, 1874, sa Affidavits about Celestial Marriage, Church History Library; “Another Testimony—Statement of William Clayton,” Deseret Evening News, Mayo 20, 1886, [2].

19. ◀ Doktrina ug mga Paligsaad 132:7–19 (Revelation, Hulyo 12, 1843, sa josephsmithpapers.org).

20. ◀ Doktrina ug mga Pakigsaad 132:20 (Revelation, Hulyo 12, 1843, sa josephsmithpapers.org).

21. ◀ Doktrina ug mga Pakigsaad 132:1–20, 29–37 (Revelation, Hulyo 12, 1843, sa josephsmithpapers.org).

22. ◀ Jacob 2:27–30; tan-awa usab sa Doktrina ug mga Pakigsaad 132:63 (Revelation, Hulyo 12, 1843, sa josephsmithpapers.org).

23. ◀ Doktrina ug mga Pakigsaad 132:52–56 (Revelation, Hulyo 12, 1843, sa josephsmithpapers.org).

24. ◀ Clayton, Journal, Hulyo 12, 1843; William Clayton, Statement, Peb. 16, 1874, sa Affidavits about Celestial Marriage, Church History Library; William Clayton to Madison M. Scott, Nob. 11, 1871, kopya sa, Church History Library.

25. ◀ William Clayton, Affidavit, Peb. 16, 1874, sa Affidavits about Celestial Marriage, Church History Library; “Another Testimony—Statement of William Clayton,” Deseret Evening News, Mayo 20, 1886, [2]; Clayton, Journal, Hulyo 12, 1843. Mga Hilisgutan: Emma Hale Smith; Joseph Smith and Plural Marriage

26. ◀ Joseph Smith, Journal, Hulyo 13, 1843, sa JSP, J3:57–59; Clayton, Journal, Hulyo 13, 1843; tan-awa usab sa JSP, J3:57, pahibalo 262.

27. ◀ Joseph Smith, Journal, Hulyo 13, 1843, sa JSP, J3:57–59; Clayton, Journal, Hulyo 12–15, 1843; William Clayton, Affidavit, Peb. 16, 1874, sa Affidavits about Celestial Marriage, Church History Library; “Another Testimony—Statement of William Clayton,” Deseret Evening News, Mayo 20, 1886, [2]; Trustees Land Book B, White Purchase, 241–44, 246, 249, 251, 259–61, 265; Galland Purchase, 267–71, 273; tan-awa usab sa JSP, J3:57, pahibalo 262.

28. ◀ Tan-awa sa “Nauvoo Journals, May 1843–June 1844,” sa JSP, J3:xix–xx; tan-awa usab sa 57–59, pahibalo 259 ug 262.

29. ◀ Joseph Smith, Journal, Aug. 31, Sept. 15, ug Oct. 3, 1843, sa JSP, J3:91, 99, 105; “Nauvoo Mansion,” Geographical Entry, Joseph Smith Papers website, josephsmithpapers.org; Smith, Biographical Sketches, 274; tan-awa usab sa JSP, J3:91, pahibalo 421.

30. ◀ Hilisgutan: Slavery and Abolition

31. ◀ James, Autobiography, [1]–[4]; “Joseph Smith, the Prophet,” Young Woman’s Journal, Dis. 1905, 551–52. Hilisgutan: Jane Elizabeth Manning James

32. ◀ Tan-awa sa Clayton, Journal, Hunyo 23, 1843; Hulyo 12, 1843; Ago. 3, 16, ug 23, 1843.

33. ◀ Doktrina ug mga Pakigsaad 25:13–15 (Revelation, Hulyo 1830–C, sa josephsmithpapers.org).

34. ◀ Emily Dow Partridge Smith Young, “Testimony That Cannot Be Refuted,” Woman’s Exponent, Abr. 1, 1884, 12:165.

35. ◀ Emily Dow Partridge Young, “Autobiography,” Woman’s Exponent, Ago. 1, 1885, 14:38; Young, “Incidents in the Life of a Mormon Girl,” 186; Young, Diary and Reminiscences, 2.

36. ◀ Young, Diary and Reminiscences, 2–3; Emily Dow Partridge Young, “Autobiography,” Woman’s Exponent, Ago. 1, 1885, 14:38; tan-awa usab sa Lyman, Journal, 13.

37. ◀ Young, Diary and Reminiscences, 5.

38. ◀ Emily Dow Partridge Smith Young, “Testimony That Cannot Be Refuted,” Woman’s Exponent, Abr. 1, 1884, 12:165. Hilisgutan: Emma Hale Smith

39. ◀ Young, “Incidents in the Life of a Mormon Girl,” 177; tan-awa usab sa Young, Diary and Reminiscences, 5.

Andama ang Inyong mga Abaga

Sa sayong bahin sa Nobyembre 1843, si Phebe Woodruff miabi-abi ni Wilford gikan sa upat ka bulan nga misyon didto sa silangang bahin sa estado. Miabut siya nga nagdala og mga gasa para sa iyang pamilya ug usa ka karwahe nga gikargahan og mga kagamitan sa pag-imprinta alang sa opisina sa Times and Seasons, diin si Phebe ug ang mga anak nagpuyo.[1]

Gipanganak ni Phebe ang laing anak nga babaye niadtong Hulyo, ug siya naghulat sa paghiabut ni Wilford sulod sa usa ka bulan. Suod kaayo ang mga Woodruff ug dili ganahan nga magkalagyo kon si Wilford anaa sa mga misyon. Dili sama sa ubang mga apostoles ug sa ilang mga asawa, bisan pa niana, sila wala pa na-seal alang sa karon ug sa kahangturan, ug sila naghinam-hinam na sa pagdawat sa ordinansa.

Samtang anaa sa layo si Wilford, misulat si Phebe ngadto kaniya, nangutana kon naghunahuna ba siya nga ang ilang gugma magkabulag ba gayud sa kahangturan. Gitubag niya pinaagi sa usa ka balak nga nagpahayag sa iyang paglaum nga ang ilang gugma molahutay lapas sa lubnganan.[2]

Niadtong Nobyembre 11, usa ka semana human nakabalik si Wilford, ang mga Woodruff mibisita sa balay ni John ug Leonora Taylor. Didto si Hyrum Smith nagtudlo mahitungod sa pagkabanhaw, katubsanan, ug kahimayaan pinaagi sa bag-o ug walay katapusang pakigsaad. Iya dayong gi-seal si Phebe ug Wilford alang sa karon ug sa kahangturan, ug silang tanan dungan nga mitagamtam sa kaanindot sa kagabhion.[3] Ang mga Woodruff sa wala madugay nagsugod sa pagpangandam sa pagdawat sa endowment.

Sayo nga bahin nianang tinglarag, sa unang higayon sa sobra sa usa ka tuig, gisugdan na ni Joseph ang pagpang-endow sa dugang pa nga mga Santos. Sama sa gisaad, iyang gihatag ang endowment ngadto sa mga babaye, ug niadtong Septyembre 28 iyang gipahigayon ang ordinansa ngadto ni Emma sa Mansyon sa Nauvoo.[4] Pagkahuman niana, si Emma mihugas ug midihog nilang Jane Law, Rosannah Marks, Elizabeth Durfee, ug Mary Fielding Smith. Kini mao ang unang higayon nga ang usa ka babaye mipahigayon sa ordinansa sa templo sa ulahing mga adlaw.[5]

Sa misunod nga semana, si Emma mipahigayon sa ordinansa alang nilang Lucy Smith, Ann Whitney, Mercy Thompson, Jennetta Richards, Leonora Taylor, Mary Ann Young, ug sa uban. Sa wala madugay ang uban nga mga babaye mipahigayon sa ordinansa ubos sa pagdumala ni Emma.[6]

Pagka-Disyembre, si Phebe ug Wilford gihugasan, gidihugan, ug gi-endow.[7] Sa pagtapus sa tuig, kwarentay-dos ka mga babaye ug mga lalaki ang nakadawat sa endowment. Kanunay silang magkatigum diha sa lawak nga anaa sa taas sa tindahan ni Joseph aron sa pag-ampo ug pagkat-on mahitungod sa mga butang sa kahangturan.[8]

Nianang tinglarag, samtang regular nga nagkatigum uban sa mga na-endow nga mga Santos, si William Law mitago gikan nilang Joseph ug Hyrum sa kamatuoran nga siya sad-an sa pagpanapaw. Sa pagbuhat sa sala, gibati ni William nga siya nakalapas batok sa iyang kaugalingon nga kalag.[9]

Nianang puntoha, si Hyrum mihatag kaniya og usa ka kopya sa pagpadayag sa kaminyoon. “Dad-a kini sa balay ug basaha kini,” nagtudlo si Hyrum, “unya ampingi kini ug dad-a kini og balik.” Gitun-an ni William ang pagpadayag ug gipakita kini ngadto sa iyang asawa, si Jane. Natahap siya sa katinuod niini, apan nakasiguro siya nga tinuod kini.

Gidala ni William ang pagpadayag ngadto ni Joseph, kinsa mipamatuod nga kini matuod.[10] Si William mihangyo kaniya nga isalikway ang mga pagtulun-an niini, apan si Joseph mipamatuod nga ang Ginoo misugo kaniya sa pagtudlo og dinaghan nga kaminyoon ngadto sa mga Santos ug nga siya ipanghimaraut kon siya dili magmasulundon.[11]

Dihay panahon, si William nasakit ug sa katapusan gikumpisal ang iyang pagpanapaw ngadto ni Hyrum, miangkon sa iyang higala nga wala siya mobati nga takus nga mabuhi o mamatay. Apan gusto niyang ma-seal alang sa kahangturan ngadto ni Jane, ug nangutana siya ni Joseph kon mahimo ba kana. Gidala ni Joseph ang pangutana ngadto sa Ginoo, ug ang Ginoo mipadayag nga si William dili makadawat sa ordinansa tungod sa iyang pagkamananapaw.[12]

Karon ang kasingkasing ni William napuno sa kalagut inubanan sa kasuko batok ni Joseph.[13] Sa ulahing bahin sa Disyembre, siya ug si Jane miundang sa pagtambong sa panagtigum uban sa na-endow nga mga Santos.[14] Mitambag si Jane nga ilang ihilum sa pagbaligya ang ilang mga kabtangan ug simpling mobiya sa Nauvoo. Apan gusto ni William nga dauton si Joseph.[15] Misugod siya sa pagplano sa sekreto nga paagi uban niadtong kinsa misupak sa propeta, ug wala magdugay, nawad-an siya sa iyang puwesto sa Unang Kapangulohan.

Namahayag siya nga nalipay siya nga nahimong gawasnon sa iyang pakig-uban ni Joseph. Apan imbis mobiya sa Nauvoo ug mopadayon, sumala sa girekomendar ni Jane, mas determinado na siya nga motrabaho batok sa propeta ug ipahinabo ang iyang kamatayon.[16]

Ang pag-apostasiya ni William Law makapungot apan dili ordinaryo. “Gisulayan na nako sulod sa daghan nga mga katuigan nga himoong maandam ang mga hunahuna sa mga Santos nga modawat sa mga butang sa Dios,” gisultihan ni Joseph ang kongregasyon nianang usa ka mabugnaw nga Dominggo sa sayong bahin sa 1844, “apan kasagaran namong makita ang uban kanila, human sila mag-antus sa tanan nga anaa kanila alang sa buluhaton sa Dios, mangatuasik sila sama sa mga buak nga bildo kon mamatngunan nila nga adunay pagtulun-an nga sukwahi sa ilang mga tradisyon.”

Sukad sa pag-organisar sa simbahan, nakita ni Joseph ang mga kalalakin-an ug kababayen-an nga mibiya sa pagtuo kon sila dili mouyon sa mga baruganan nga iyang gitudlo o kon siya magkulang sa ilang mga pagsabut kon unsa gayud ang propeta. Kadtong mibulag sa simbahan kasagaran mibiya nga malinawon. Apan ang mga tawo nga sama nilang Ezra Booth, Warren Parrish, ug John Bennett nagpakita nga, usahay kadtong kinsa mipahilayo nakigbatok sa propeta, sa simbahan, ug sa pagtulun-an niini, kanunay mosangput sa pagkabayolente batok sa mga Santos. Ang dalan nga gisubay ni William wala pa karon maaninaw.

Mentras tanto, si Joseph mipadayon sa pag-andam sa mga Santos sa pagdawat sa makaluwas nga mga ordinansa nga anaa sa templo. “Nanghinaut ako sa Dios nga kining templo karon mahuman na nga unta kita makasulod na niini,” miingon siya sa dako nga kongregasyon sa mga lalaki ug babaye. “Ako motambag sa tanang mga Santos sa pagpanglimbasug sa tanan nilang mahimo ug mopundok sa tanan nilang buhi nga mga kaliwat ngadto sa [templo], nga sila unta ma-seal ug maluwas.”[17]

Hinoon, nasayud Siya nga ang mga Santos makahimo lang sa ingon kon ilang mahuman ang templo. Nabalaka na si Joseph mahitungod sa nagkadako nga kasamok sa mga komunidad palibut sa Nauvoo. Human sa usa ka piniliay sa tibuok estado sa milabayng ting-init, ang iyang mga kritiko nanagtigum alang sa usa ka pagprotesta, nagpasangil kaniya nga miimpluwensya sa mga boto sa mga Santos. “Ang mao nga tawo,” sila mipahayag, “sigurado nga mahimong usa ka labing kuyaw nga tawo, ilabi na kon siya mipwesto sa iyang kaugalingon diha sa ulohan sa dakong pundok.”[18]

Nasayud kon unsa ka dali nga mosaka ang tensyon, nanghinaut si Joseph nga makakita og kaalyado diha sa nasyunal nga pangagamhanan diha sa katilingban. Pipila ka bulan sa wala pa, misulat siya sa lima ka mga mikandidato sa pagka-presidente sa nagsingabut nga nasudnong piniliay, nanghinaut nga makahibalo kon mosuporta ba sila sa mga paningkamot sa mga Santos pagbawi sa ilang nawala didto sa Missouri. Tulo ka mga kandidato mibalos og sulat. Ang duha nila nakiglalis nga ang gikonsiderar nga pagbayad usa ka butang sa estado, dili sa presidente. Ang ikatulo mao ang mibati og pagsabut apan sa katapusan wala mihatag og pasalig.[19]

Nasagmuyo sa pagkadili andam nga motabang sa mga kandidato, si Joseph mihukom nga modagan sa pagka-presidente sa Estados Unidos mismo. Ang pagdaug sa piniliay kuli nga mahitabo, apan gusto niyang gamiton ang iyang pagkakandidato sa pagpahibalo sa publiko sa mga yango-ngo sa mga Santos ug masuportahan ang mga katungod sa uban kinsa dili makiangayon ang pagtratar. Naglaum siya nga gatusan sa mga Santos ang mangampanya sa tibuok nasud alang kaniya.

Niadtong Enero 29, 1844, ang Korum sa Napulog Duha pormal nga minominar ni Joseph isip usa ka kandidato alang sa pagkapangulo, ug iyang gidawat ang ilang nominasyon. “Kon ako gayud makuha ang pwesto sa pagkapresidente,” misaad siya, “akong panalipdan ang mga tawo sa ilang mga katungod ug kagawasan.”[20]

Sa laing bahin, diha sa barkong panagatan sa lawod sa South Africa, si Addison Pratt nagtan-aw sa iyang kapatas nga miariya sa upat ka gagmayng mga baruto ngadto sa dagat ug namugsay sa tibuok kusog sa paggukod sa dakong balyena. Pagkaduol sa ilang mga baruto sa hayop, ang kalalakin-an milabay og bangkaw sa buko-buko niini, hinungdan nga mitidlum kini sa ilalom sa tubig ug gibira ang mga baruto ibabaw sa mga dagko kaayong mga balud.

Ang kusog nga paglugnot nakapalibkas sa linya, ug ang balyena mapaibabaw na usab, niining higayuna nagpaduol sa barko. Pagsaka ibabaw sa poste sa layag aron makaklaro, nakita ni Addison ang hilabhan ka dako nga mananap nga nagpangadto nganhi, nagngulob ug nagpasidlit og tubig samtang naningkamot kining makalingkawas sa duha ka bangkaw nga mitaop sa kusgan nga lawas niini. Sa dihang nagkaduol na ang mga baruto, mipatidlom na usab kini aron makalikay sa laing pag-atake, mitunga og balik didto na sa layo. Ang mga tawo misulay sa paggukod niini sa makausa pa, apan ang balyena nakabuhi na.

Ang pagtan-aw sa pagginukdanay nakapahinumdom ni Addison sa patriyarkal nga panalangin nga iyang nadawat sa wala pa mobalhin sa Nauvoo. Diha niini, misaad si Hyrum Smith kaniya nga siya “magapangadto ug nganhi sa ibabaw sa yuta.” Human sa panalangin, si Hyrum miingon, “siguro kinahanglan ka nga moadto sa pagpanakop og balyena.”[21]

Si Addison ug ang iyang isig ka misyonaryo anaa sa dagat karon sulod sa pipila na ka bulan, naglayag tabok sa Kadagatan sa Atlantika ug libut sa Cape of Good Hope, ngadto na sa mga isla lapas sa Australia. Wala makakita og usa ka barko nga mobiyahe sa Hawaii, nakakuha sila og pases sa panagatan nga barko nga padulong sa habagatang bahin sa Tahiti. Ang biyahe molanat og hapit usa ka tuig, ug si Addison ug ang mga misyonaryo misulay na sa paghisgut sa gipahiuli nga ebanghelyo sa mga tripulante.

Kasagaran sa mga adlaw sakay sa panagatan nga barko maayo ra, apan ang mga kagabhion ni Addison usahay mahasol sa mga makahadlok nga mga damgo. Usa ka gabii, nagdamgo siya nga si Joseph ug ang mga Santos anaa sakay sa barko naglawig direkta ngadto sa usa ka unos. Ang barko miagi sa mabaw ug nasangad sa yuta nga migisi sa kasko. Samtang nanulod ang tubig sa barko, ang dulong misugod na sa pagkaunlod ilalom sa tubig. Ang pipila sa mga Santos nangalumos samtang ang uban nakahimo sa pagpalayo sa nagkaunlod nga sakayan, lamang gikunis-kunis sa mga gutom nga mga iho.[22]

Sa lain nga mga damgo, og pipila ka mga gabii ang milabay, nakita niya ang iyang pamilya ug ang simbahan nga mibiya sa Nauvoo. Iya silang gipangita og dugay sa wala pa niya sila makit-i nga nakapahimutang sa tabunok nga walog. Diha sa damgo, si Louisa ug ang mga bata nagpuyo diha sa daplin sa bungtod sa usa ka gamayng cabin nga napalibutan sa gidaro nga mga umahan. Mitagbo siya ni Addison ug midapit kaniya nga makiglakaw uban kaniya aron makita ang kwadra ug pastol sa baka dapit sa tumoy nga bahin sa umahan. Ang nataran wala gikural ug ang mga butakal (hogs) nakahatag niya og kasamok, apan si Louisa adunay buotan nga iro aron mobantay sa kabtangan.[23]

Nakamata si Addison niining mga damgo nga nabalaka sa iyang pamilya ug nahadlok nga ang mga kaaway sa makausa pa mopasakit sa mga Santos.[24]

Nianang tingtugnaw, silang Mercy Fielding Thompson, ug Mary Fielding Smith nangolekta og mga sensilyo gikan sa mga kababayen-an sa Nauvoo isip kabahin sa paningkamot sa pagtigum og kwarta alang sa templo. Sa hinapos sa miaging tuig, samtang nag-ampo aron masayud kon unsa ang iyang buhaton aron makatabang sa pagtukod sa Zion, si Mercy nadasig sa pagsugod sa pangolekta og sensilyo. “Sulayi nga ang mga sister mohatag og usa ka sentimo sa kada semana, ang Espiritu mihunghung ngadto kaniya “sa katuyoan sa pagpalit og bildo ug lansang alang sa templo”

Gisugyot ni Mercy ang ideya ngadto ni Joseph, ug siya misulti ni Mercy sa pagpadayon niini ug ang Ginoo mopanalangin kaniya. Ang mga babaye madasigong mitubag sa plano ni Mercy. Kada semana, siya ug si Mary nangolekta og mga sensilyo ug mainampingon sa pagrekord sa mga ngalan sa mga babaye kinsa misaad sa ilang pagsuporta.

Mitabang usab si Hyrum sa mga babaye sa pagpangolekta ug gihatagan kini sa pag-endorso sa Unang Kapangulohan. Mipahayag siya nga ang kada babaye kinsa nakatampo sa iyang sensilyo kinahanglan masulat ang iyang ngalan diha sa Basahon sa Balaod sa Ginoo, diin si Joseph ug ang iyang mga tigsulat mitala sa ikapulo, mga pinadayag, ug sa ubang mga sagrado nga mga sinulat.[25]

Sa dihang ang nakolekta nga sensilyo padulong na sa Nauvoo, ang mga sister mipadala og sulat sa opisina sa Millennial Star sa England aron pagpangayo gikan sa mga kababayen-an sa simbahan didto. “Kini alang sa inyong kasayuran nga kita mohatag og gamay nga pagtampo alang sa kaayohan sa mga pundo sa templo,” misulat sila. “Usa ka libo na ang miapil niini, samtang daghan pa ang gilauman, diin masaligon kita nga makatabang gayud sa pagpadayon sa talagsaong buhat.”[26]

Sa wala madugay ang kababayen-an sa British mission mipadala sa ilang sensilyo tabok sa kadagatan ngadto sa Nauvoo.

Sa tabang ni William Phelps, si Joseph nakapalambo og usa ka independente nga plataporma sa pagkapresidente ug mihimo og usa ka pamphlet aron mamantala kini sa tibuok nasud.[27] Misugyot siya sa paghatag sa presidente og dugang gahum sa pagpahunong sa mga manggugubot nga panon, paghimong gawasnon sa mga ulipon pinaagi sa pagbayad sa ilang mga tag-iya, himoon ang mga prisohan ngadto sa usa ka dapit sa pagkat-on ug pagbag-o, ug palapdan ang nasud padulong sa kasadpan, apan ubos lang sa hingpit nga pagtugot sa mga American Indian. Gusto niya nga ang mga botante masayud nga siya tig-abag sa mga katawhan, dili lang sa mga Santos sa Ulahing mga Adlaw.[28]

Mituo siya nga ang usa ka tiyokratikanhon nga demokrasya, diin ang mga tawo makapili sa pagsunod diha sa panag-uyon sa mga balaod sa Dios, makaestablisar og makiangayon ug malinawon nga katilingban aron maandam ang kalibutan sa Ikaduha nga Pag-anhi. Apan kon ang iyang kampanya mapakyas ug ang mga dinaug-daog ug gisakit mapasagdan nga dili mapanalipdan, gusto niyang mag-establisar og usa ka dapit aron mapanalipdan kini sa ulahing mga adlaw, sa laing dapit gawas sa Estados Unidos.

Ang kanunayng mga hulga sa Missouri ug Illinois, dunganan sa nagkadakong gidaghanon sa mga Santos, sa bag-uhay lang nakaaghat ni Joseph sa pagpangita ngadto sa kasadpan nga bahin alang sa maong dapit. Wala siyay tinguha sa pagbiya sa Nauvoo, apan naglaum siya nga ang simbahan modako nga molabaw pa sa masulod sa siyudad. Gusto ni Joseph nga makakita og usa ka dapit diin ang mga Santos maka-establisar sa gingharian sa Dios dinhi sa yuta ug itudlo lang ang mga makiangayon nga balaod nga modumala sa mga tawo sa Ginoo ngadto sa Milenyum.

Nunot niining mga hunahuna, naghunahuna si Joseph og mga dapit sama sa California, Oregon, ug Texas, diin niadto kay gawas pa sa mga utlanan sa Estados Unidos. “Pagpadala og usa ka delegasyon ug mosusi sa mga lokasyon,” misugo siya sa Napulog Duha. “Pangita og usa ka maayong dapit kon asa kita makabalhin human makompleto ang templo ug magtukod og dakbayan sa usa ka adlaw ug makaangkon og kaugalingong gobyerno sa usa ka piskay nga palibut.”[29]

Niadtong Marso 10 ug 11, ang propeta miporma og usa ka bag-ong konseho sa mga kalalakin-an nga modumala sa pag-establisar sa gingharian sa Ginoo sa yuta.[30] Ang konseho nailhan sa tawag nga ang Konseho sa Gingharian sa Dios, o Konseho sa Kalim-an. Gusto ni Joseph nga adunay kusganon nga panaglantugi diha sa konseho ug midasig sa mga sakop sa pagsulti unsay ilang mga hunahuna ug isulti unsay anaa sa ilang mga kasingkasing.

Sa wala pa gitapos ang ilang unang miting, ang mga sakop sa konseho madasigong namulong mahitungod sa paghimo og usa ka pangagamhanan sa ilang kaugalingon ubos sa bag-ong konstitusyon nga namalandong sa hunahuna sa Dios. Nagtuo sila nga magsilbi kining usa ka sumbanan ngadto sa mga tawo ug matuman ang panagna ni Isaias nga ang Ginoo moestablisar og usa ka bandila ngadto sa mga nasud sa pagpundok sa Iyang mga anak sa ulahing mga adlaw.[31]

Niining panahona, makita si Joseph nga naguol sa mga miting uban sa mga lider sa simbahan. Nagtuo siya nga adunay importanting butang nga hapit nang mahitabo. “Basin tingali ang akong mga kaaway mopatay kanako,” miingon siya, “ug kon ugaling buhaton gayud nila, ug ang mga yawe ug gahum nga ania kanako dili mahatag diha kaninyo, mawala kini sa kalibutan.” Miingon siya nga nabati niya nga mapugos sa paghatag ngadto sa Napulog Duha ka mga Apostoles ang tanang yawe sa priesthood aron iyang masiguro nga ang buhat sa Ginoo magpadayon.[32]

“Diha sa mga abaga sa Napulog Duha kinahanglan ang responsibilidad sa pagpangulo sa simbahan anaa dayon mopatong hangtud nga kamo mopili ug lain nga mosunod kaninyo,” miingon siya ngadto sa mga apostoles. “Sa ingon kini nga gahum ug mga yawe magpadayon dinhi sa yuta.”

Ang dalan sa unahan mahimong dili sayon, mipasidaan si Joseph kanila. “Kon kamo tawagon sa paghalad sa inyong mga kinabuhi, mamatay nga magpakalalaki,” miingon siya. “Human sila mopatay kaninyo, dili na sila makapasakit kaninyo. Kon gikinahanglan nga kamo maglakaw ngadto sa kakuyaw ug sa mga baba sa kamatayon, ayaw kahadlok sa dautan. Si Jesukristo nagpakamatay alang ninyo.”[33]

Gisilyo ni Joseph diha sa mga ulo sa mga apostoles ang tanang yawe sa priesthood nga ilang gikinahanglan sa buhat sa Ginoo kon wala siya, lakip sa mga sagrado nga mga yawe sa gahum sa pag-seal.[34] “Akong ibalhin karon ang palas-anon ug responsibilidad sa pagpangulo niini nga simbahan gikan sa akong mga abaga nganha kaninyo,” siya miingon. “Karon andama ang inyong mga kaugalingon ug pas-ana ang mga palas-anon sama sa kalalakin-an, kay ang Ginoo mopapahulay kanako sa makadiyot.”

Wala na makita si Joseph nga naguol. Ang iyang panagway hapsay ug puno sa gahum. “Gibati nako ang kagaan sama sa usa ka sungsong—gibati nako ang kagawasnon,” gisultihan niya ang kalalakin-an. “Nagpasalamat ko sa akong Dios alang niini nga katubsanan.”[35]

Mubo nga mga Sulat

1. ◀ Woodruff, Journal, Nob. 4, 1843; tan-awa usab sa Woodruff, Journal, Ene. 16, 17, 18, ug 19, 1844.

2. ◀ Wilford Woodruff Phebe Carter woodruff, Okt. 1843, Emma S. Woodruff, Collection, Church History Library; tan-awa usab sa Woodruff, Journal, Okt. 8, 1843.

3. ◀ Woodruff, Journal, Nob. 11, 1834.

4. ◀ Joseph Smith, Journal, Sept. 28, 1843, sa JSP, J3:104–5; Clayton, Journal, Okt. 19, 1843; tan-awa usab sa “Nauvoo Journals, Mayo 1843–Hunyo 1844,” sa JSP, J3:xx–xxi; Nauvoo Relief Society Minute Book, Mar. 30, Abr. 28, ug Ago. 31, 1842, sa Derr ug sa uban, First Fifty Years of Relief Society, 43, 59, 94; ug Doktrina ug mga Pakigsaad 132:7–20 (Revelation, Hulyo 12, 1843, at josephsmithpapers.org).

5. ◀ Joseph Smith, Journal, Sept. 28 ug Okt. 1, 1843, sa JSP, J3:104, 105; “Bahin 1: 1830, 1842–1854,” sa Derr ug sa uban, First Fifty Years of Relief Society, 10. Hilisgutan: Emma Hale Smith

6. ◀ Joseph Smith, Journal, Okt. 8 ug Nob. 1, 1843, sa JSP, J3:109, 123; Young, Journal, Nob. 1, 1843, 21; Helen Mar Whitney, “Scenes in Nauvoo,” Woman’s Exponent, Hulyo 1, 1883, 12: [18]; Bathsheba W. Smith, Affidavit, Nob. 19, 1903, Church History Library; Whitney, Plural Marriage, 14.

7. ◀ Joseph Smith, Journal, Dis. 2, 1843, sa JSP, J3:138; Woodruff, Journal, Dis. 2 ug 23, 1843.

8. ◀ “Nauvoo Journal, Mayo 1843–Hunyo 1844,” sa JSP, J3:xx–xxi; Joseph Smith, Journal, Sept. 28 1843; Okt. 1, 8, 12, ug 29, 1843; Nob. 1, 1843; ug sa Dis. 2, 9, 17, ug 23, 1843; sa JSP, J3:104–5, 108–9, 112, 122, 123, 138, 142–43, 146, 150; Clayton, Journal, Dis. 2, 1843; Ehat, “Joseph Smith’s Introduction of Temple Ordinances,” 98–100, 102–3; “Quorum, The,” tampo sa Glossary sa, Joseph Smith Papers website, josephsmithpapers.org. Hilisgutan: Anointed Quorum (“Holy Order”)

9. ◀ Neibaur, Journal, Mayo 24, 1844; Council og Fifty, “Rekord,” [290], sa JSP, CFM:192; tan-awa usab sa 192, pahinumdom 596; ug Cook, William Law, 25–27, pahinumdom 84.

10. ◀ “Dr. Wyl ug Dr. Wm. Law,“ Salt Lake Daily Tribune, Hulyo 31, 1887, [6]; Neibaur, Journal, Mayo 24, 1844; tan-awa usab sa Cook, sa William Law, 24–25.

11. ◀ McMurrin, “An Interesting Testimony,” 507–9.

12. ◀ Neibaur, Journal, Mayo 24, 1844; Council og Fifty, “Rekord,” [290], sa JSP, CFM:192; tan-awa usab sa 192, pahinumdom 596; ug Cook, William Law, 25–27, pahinumdom 84.

13. ◀ Clayton, Journal, Hunyo 12, 1844; tan-awa usab sa Cook, sa William Law, 25.

14. ◀ Joseph Smith, Journal, Dec. 30, 1843, sa JSP, J3:154; tan-awa usab sa 154, pahinumdom 692.

15. ◀ “Dr. Wyl ug Dr. Wm. Law,“ Salt Lake Daily Tribune, Hulyo 31, 1887, [6].

16. ◀ Law, Rekord og Doings, Ene. 8, 1844, sa Cook, William Law, 46–47; Joseph Smith, Journal, Ene. 8, 1844, sa JSP, J3:159; tan-awa usab sa 159, pahinumdom 707. Walay bersyon sa manuskrito ni Law sa “Record of Doings” nga makita. Alang sa dugang pag-analisar, tan-awa sa “Essay on Sources,” sa JSP, J3:491–92.

17. ◀ Woodruff, Journal, Ene. 21, 1844.

18. ◀ “Great Meeting of Anti-Mormons!,” Warsaw Message, Sept. 13, 1843, [1]–[2]; Joseph Smith History, 1838–56, volume E-1, 1687; Ford, History of Illinois, 319. Hilisgutan: American Legal and Political Institutions

19. ◀ Joseph Smith, Journal, Nob. 4 ug Dis. 27, 1843; Mayo 5, 1844, sa JSP, J3:124, 152, 243; 152, pahinumdom 683; 166, pahinumdom 738; 243, pahinumdom 1102; Henry Clay to Joseph Smith, Nob. 15, 1843; Lewis Cass to Joseph Smith, Dis. 9, 1843; John C. Calhoun to Joseph Smith, Dis. 2, 1843, sa Joseph Smith Collection, Church History Library.

20. ◀ Joseph Smith, Journal, Ene. 29, 1844, sa JSP, J3:169–71; “Who Shall Be Our Next President?,” Times and Seasons, Peb. 15, 1844, 5:439–41; Robertson, “Campaign and the Kingdom,” 164–65. Hilisgutan: Joseph Smith’s 1844 Campaign for United States President

21. ◀ Addison Pratt, Journal, Ene. 13, 1844; Ellsworth, Journal Addison Pratt, 114–15. Hilisgutan: Patriarchal Blessings [Patriyarkal nga mga Panalangin]

22. ◀ Addison Pratt, Journal, Okt. 6, 1843; Dis. 3 ug 7, 1843; Ene. 12 ug 19, 1844; Perrin, “Seasons of Faith,” 202–3.

23. ◀ Addison Pratt, Journal, Ene. 26, 1844.

24. ◀ Addison Pratt, Journal, Ene. 19, 1844.

25. ◀ Thompson, Autobiographical Sketch, 7–9; tan-awa usab sa Doktrina ug mga Pakigsaad 85: 1–3 (Joseph Smith to William W. Phelps, Nob. 27, 1832, sa josephsmithpapers.org). Human sa pag-seal ni Mercy Fielding Thompson sa namatay niyang bana, nga si Robert, niadtong Mayo 1843, siya mipakita kang Joseph Smith sa panan-awon ug nangayo nga minyoan ni Mercy si Hyrum Smith alang sa panahon. Si Joseph mi-sealed ni Hyrum ug Mercy niadtong Agosto, 11, 1843. (Woodworth, “Mercy Thompson and the Revelation on Plural Marriage,” 281–93.)

26. ◀ “To the Sisters of the Church of Jesus Christ in England,” LDS Millennial Star, Hunyo 1844, 5:15; tan-awa usab sa Introduction to Boston Female Penny and Sewing Society, Minutes, Ene. 28, 1845, sa Derr ug sa uban, First Fifty Years, 163.

27. ◀ Joseph Smith, Journal, Ene. 29, 1844; Peb. 8, 19, ug 25, 1844; Mar. 7, 1844, sa JSP, J3:171, 175, 179, 183, 194.

28. ◀ Joseph Smith, General Smith’s Views of the Powers and Policy of the Government of the United States (Nauvoo, IL: John Taylor, 1844); tan-awa usab sa JSP, J3:168, pahinumdom 748; 173, pahinumdom 775. Hilisgutan: Joseph Smith’s 1844 Campaign for United States President

29. ◀ Joseph Smith, Journal, Peb. 20, 1844, sa JSP, J3:180; “The Council of Fifty in Nauvoo, Illinois,” sa JSP, CFM:xxvi–xxxix; “Early Discussions of Relocating,” Joseph Smith Papers website, josephsmithpapers.org.

30. ◀ “The Council of Fifty in Nauvoo, Illinois,” sa JSP, CFM:xxiii; Council of Fifty, “Record,” Mar. 10–11, 1844, sa JSP, CFM:17–45. Hilisgutan: Council of Fifty

31. ◀ Council of Fifty, “Record,” Mar. 11, 1844, sa JSP, CFM:39–45; “The Council of Fifty in Nauvoo, Illinois,” sa JSP, CFM:xxxvii.

32. ◀ Orson Hyde, Pamahayag mahitungod sa Korum sa Napulog Duha, circa ulahing bahin sa Marso 1845, Brigham Young Office Files, Church History Library; Baugh and Holzapfel, “I Roll the Burthen and Responsibility,” 15, 18; Brigham Young, Sermon, Okt. 6, 1866, George D. Watt, Discourse Shorthand Notes, Okt. 6, 1866, George D. Watt, Papers, sumala sa nahisulat pinaagi ni LaJean Purcell Carruth, copy at Church History Library; Parley P. Pratt to the Church of Jesus Christ of Latter-day Saints, Jan. 1, 1845, sa Prophet, Ene. 4, 1845, 33.

33. ◀ Orson Hyde, Statement about Quorum of the Twelve, circa late March 1845, Brigham Young Office Files, Church History Library; Baugh ug Holzapfel, “I Roll the Burthen and Responsibility,” 18; Holzapfel ug Harper, “This Is My Testimony,” 112–16. Hilisgutan: Succession of Church Leadership

34. ◀ Brigham Young, sa Sermon, Okt. 6, 1866, George D. Watt, Discourse Shorthand Notes, Okt. 6, 1866, George D. Watt, Papel, sumala sa nahisulat ni LaJean Purcell Carruth, kopya sa Church History Library; Parley P. Pratt sa the Church of Jesus Christ of Latter-day Saints, Ene. 1, 1845, sa Prophet, Ene. 4, 1845, 33. Hilisgutan: Quorum of the Twelve [Korum sa Napulog Duha ka mga Apostoles]

35. ◀ Orson Hyde, Statement about Quorum of the Twelve, circa ulahing bahin sa Marso 1845, Brigham Young Office Files, Church History Library; Woodruff, Journal, Ago. 25, 1844; Wilford Woodruff, Testimony, Mar. 19, 1897, Church History Library; Historian’s Office, General Church Minutes, kopya ni McEwan, Sept. 8, 1844; Clayton copy, Sept. 8, 1844; Nauvoo Stake High Council Minutes, Nob. 30, 1844; “Trial of Elder Rigdon,” Times and Seasons, Sept. 15, 1844, 5:650–51; Parley P. Pratt, “Proclamation,” LDS Millennial Star, Mar. 1845, 5:151; Wilford Woodruff, “To the Officers and Members of the Church of Jesus Christ of Latter-day Saints in the British Islands,” LDS Millennial Star, Peb. 1845, 5:136; Council of Fifty, “Record,” Mar. 18 ug 25, 1845, sa JSP, CFM:337–38, 379; George A. Smith, Sermon, Dec. 25, 1874, 2–4, Saint George Utah Stake, General Minutes, Church History Library; Johnson, “A Life Review,” 96; Benjamin F. Johnson to George F. Gibbs, Abr.–Okt. 1903, 1911, Benjamin Franklin Johnson, Papers, Church History Library; tan-awa usab sa Historian’s Office, General Church Minutes, Sept. 30, 1855.

Usa ka Pagsamok sa Publiko

Human sa iyang pagkalagpot gikan sa Unang Kapangulohan, si William Law naglikay ni Joseph. Sa ulahing bahin sa Marso 1844, misulay si Hyrum sa pagpasiuli sa duha ka kalalakin-an, apan mibalibad si William nga makig-uli hangtud nga gipatuman pa sa propeta ang dinaghan nga kaminyoon.[1] Sa samang higayon, nadunggan ni Joseph nga si William ug ang pipila ka mga tawo diha sa lungsod nagkonsabo sa pagpatay kaniya ug sa iyang pamilya.[2]

Masaligon nga namulong si Joseph batok sa mga nagkonsabo. “Dili ko mokuha og warrant batok kanila, tungod kay wala ko mahadlok nila,” gisultihan niya ang mga Santos. “Dili nila mahulga ang naglumlom nga himongaan.”[3] Apan nabalaka siya mahitungod sa nagkadako nga panagsumpaki diha sa Nauvoo, ug ang mga hulga sa kamatayon nakapadugang lang sa pagbati nga ang iyang higayon sa pagtudlo sa mga Santos nagsingabut na ang katapusan.[4]

Nianang tingpamulak, usa ka miyembro sa simbahan nga ginganlan og Emer Harris mipahibalo ni Joseph nga ang mga nagkonsabo midapit kaniya ug sa iyang disinuwebe-anyos nga anak, si Denison, sa pagtambong sa ilang mga miting. “Brother Harris,” miingon si Joseph, “motambag ko nimo nga dili motambong niadtong mga miting, ni mohatag og pagtagad ngadto kanila.” Apan gisultihan niya si Emer nga gusto niyang patambongon si Denison sa mga miting ug magkat-on mahitungod sa mga nagkonsabo.

Sa kaulahian, si Joseph nakigkita ni Denison ug sa iyang higala nga si Robert Scott aron maandam sila sa ilang mga tahas. Nasayud nga ang mga nagkonsabo peligroso, iyang gipahimangnoan ang batan-ong mga lalaki nga gamay lang ang isulti kutob sa mahimo kon anaa sila didto ug dili mopasakit og ni bisan kinsa.[5]

Pagka Abril 7, 1844, sa ikaduha nga adlaw sa kinatibuk-ang komperensya sa simbahan, si Joseph mihikling sa iyang mga kabalaka mahitungod sa panagkonsabo diha sa pakigpulong ngadto sa mga Santos. Usa ka kusog nga hangin ang mihuros sa kongregasyon sa iyang pagduol sa atubangan. “Maglisud kamo sa pagkadungog gawas kon kamo mohatag og dakong pagtagad,” misulti ang propeta diha sa kasaba sa hangin. Gipahibalo niya nga mamulong siya mahitungod sa iyang higala nga si King Follet, kinsa bag-ohay lang namatay, ug mihalad og paghupay ngadto sa tanan kinsa namatyan og minahal.[6]

Nagtinguha usab siya sa paghatag sa matag Santos og usa ka ideya sa unsay nagpaabut kanila sa kalibutan nga umaabut. Gusto niyang ablihan ang espirituhanong tabil, bisan lang sa usa ka higayon, ug tudloan sila mahitungod sa kinaiyahan sa Dios ug sa ilang balaanong potensyal.

“Unsang matang sa nilalang ang Dios?” gipangutana niya ang mga Santos. “Aduna bay lalaki o babaye nga nakahibalo? Aduna bay bisan kinsa ninyo ang nakakita Kaniya, nakadungog Kaniya, nakahinabi Kaniya?” Gipasagdan ni Joseph nga hunahunaon kining pangutana sa kongregasyon. “Kon ang tabil pagagision karon,” miingon siya, “ ug ang bantugan nga Dios, kinsa naghupot niining kalibutan diha sa orbita (orbit) niini, ug nagpatuman sa tanang butang pinaagi sa Iyang gahum—kon kamo makakita Kaniya karon, inyong makita siya sa hingpit nga pagkatawo, imahe, ug porma kaayo sa tawo.”

Mipasabut si Joseph nga ang pagpangita og kahibalo ug paghupot sa mga pakigsaad makatabang sa mga Santos nga matuman ang dakong plano sa Amahan alang kanila. “Kinahanglan gayud nga inyong makat-onan kon unsaon nga kamo mismo mamahimong dios,” miingon si Joseph, “nga makahimo sa usa ka gamay nga pagtubo, ngadto-ngadto ug magsugod sa gamay ngadto sa pagkadako; gikan sa grasya ngadto sa grasya, gikan sa kahimayaan ngadto sa kahimayaan, hangtud nga moabut ang imong pagkabanhaw gikan sa kamatayon, ug makahimo sa pagpuyo diha sa mahangturon nga mga kahayag, nga mahimayaon nga maghari, uban niadtong mga maghari nga may mahangturon nga gahum.”

Kini nga plano, mipahinumdom siya kanila, mibuntog sa kamatayon. “Makapalipay gayud kaayo ngadto sa mga nagbangutan,” miingon siya, “sa pagkahibalo nga, bisan og ang yutan-ong lawas gilubong ug nahanaw, sila mabanhaw aron mopuyo sa walay katapusan nga pagkasunog sa imortal nga himaya, dili na maguol, mag-antus, o mamatay pa, apan mahimong manununod sa Dios ug isig ka manununod uban ni Jesukristo.”[7]

Ang proseso molanat og taas nga panahon, magkinahanglan og dakong pailub, hugot nga pagtuo, ug pagkat-on. “Kining tanan dili kinahanglan nga masabtan sa kalibutan,” ang propeta mipasalig sa mga Santos. “Modangat kini og taas nga panahon mamatay una kita aron masabtan ang kinatibuk-an.”

Sa pagtapos sa iyang wali, si Joseph nagmapamalandungon. Namulong siya mahitungod sa iyang mga sakop sa pamilya ug mga higala kinsa nangamatay na. “Wala lamang sila dinhi sulod sa usa ka higayon,” miingon siya. “Mga espiritu sila, ug kon mobiya na kita niini nga kinabuhi, atong ikahimamat ang atong mga inahan, mga amahan, ug sa tanan nga atong gimahal.” Mipasalig siya sa mga inahan kinsa nawad-an ug mga gagmayng mga bata nga sila mahiusa uban sa ilang mga anak. Diha sa mga kahangturan, miingon siya, ang mga Santos dili na magpakabuhi diha sa kahadlok sa mga manggugubot nga panon, apan magpuyo hinoon diha sa hingpit nga kalipay ug kamaya.[8]

Nagbarug atubangan sa mga Santos, si Joseph dili na bulingit, walay alamag nga batang mag-uuma kinsa nagtinguha og kaalam diha sa kakahoyan. Kada adlaw, kada tuig, gihasa (polished) siya sa Ginoo sama sa usa ka bato, hinay-hinayng nag-umol kaniya ngadto sa usa ka mas maayong himan diha sa Iyang mga kamot.[9] Apan gamay ra kaayo ang nasabtan sa mga Santos bahin sa iyang kinabuhi ug misyon.

“Wala gayud kamo masayud sa akong kasingkasing,” miingon siya. Dili nako mabasol si bisan kinsa sa dili pagtuo sa akong kasaysayan. Kon ako wala makasinati unsay akong nasinati, tingali sa akong kaugalingon dili usab ako motuo niini.” Nanghinaut siya nga usa ka adlaw, human siya mahukman, ang mga Santos mas makaila kaniya.

Sa dihang nahuman si Joseph, milingkod siya ug ang choir mikanta sa himno. Namulong siya sulod sa hapit duha ka oras ug tunga.[10]

Ang wali ni Joseph nakapadasig sa mga Santos ug mipuno kanila sa Espiritu. “Ang mga pagtulun-an nga among nadungog nakapahimo sa among mga kasingkasing nga maglipay,” misulat si Ellen Douglas ngadto sa iyang mga ginikanan didto sa England usa ka semana human sa komperensya. Si Ellen ug ang iyang bana ug mga anak maoy nahimong unang Briton nga mga kinabig nga milawig paingon sa Nauvoo niadtong 1842, ug ang mga kamatuoran nga gitudlo ni Joseph diha sa iyang wali maoy usa ka pahinumdom kon nganong misakripisyo sila og dako aron makigpundok uban sa mga Santos.

Sama sa daghang mga Briton nga mga kinabig, ang mga Douglas migahin sa kadaghanan sa ilang tinigum sa paglalin ngadto sa Nauvoo, nga nakapauyamot nila. Ang bana ni Ellen, nga si George, wala magdugay human sa ilang pag-abut namatay, ug siya [si Ellen] gihilantan og maayo, hinungdan nga dili siya makahimo sa pagbuhi sa iyang walo ka anak. Usa ka higala misugyot nga magpakitabang siya gikan sa Relief Society, nga giapilan ni Ellen human miabut sa siyudad.

“Ako kining gibalibaran,” misulti si Ellen sa iyang mga ginikanan diha sa sulat nga iyang gihimo human sa komperensya, “apan miingon siya nga nagkinahanglan ko og usa ka butang ug nga dugay na kong nasakit, ug kon dili kini nako buhaton mismo, iya kining buhaton para nako.” Nasayud si Ellen nga ang iyang mga anak nagkinahanglan sa daghang butang, ilabi na sa mga sinina, mao nga sa katapusan miuyon siya nga mohangyo og tabang ngadto sa usa ka sakop sa Relief Society.

“Nangutana siya kon unsay akong gikinahanglan kaayo,” mipasabut si Ellen, “ug gikuha nila ang karwahe ug gidad-an ako og regalo nga wala pa nako sukad madawat gikan sa bisan asang dapit sa kalibutan.”

Siya ug ang iyang mga anak aduna nay usa ka baka ug mibuhi og dinosenang manok sa lote nga ilang giabangan samtang nagtigum pa sila og kwarta sa pagpalit sa ilang kaugalingong yuta. “Wala pa ko sukad nalingaw sa akong kinabuhi nga mas maayo kay sa karon,” misulti siya sa iyang mga ginikanan. “Ako lang daan mibati nga maglipay ug magdayeg sa akong Dios nga gipadala gayud Niya ang mga elder sa Israel ngadto sa England, ug nga gihatagan gayud ako Niya og kasingkasing nga motuo kanila.”

Gitapos niya ang iyang sulat pinaagi sa paghatag og pagpamatuod ni propeta Joseph Smith. “Moabut ra ang adlaw,” gisultihan niya ang iyang mga ginikanan, “nga makahibalo kamo nga ako nagsulti kaninyo sa kamatuoran.”[11]

Nianang tingpamulak, silang Denison Harris ug Robert Scott mitambong sa sekreto nga mga miting ni William Law ug mireport sa unsay ilang nahibaloan ngadto ni Joseph.[12] Sa pagkakaron, si William miisip sa iyang kaugalingon nga usa ka tigreporma sa simbahan. Miangkon pa gihapon siya nga nagtuo sa Basahon ni Mormon ug sa Doktrina ug mga Pakigsaad, apan nasuko kaayo siya mahitungod sa dinaghan nga kaminyoon ug sa kasamtangang pagtulun-an ni Joseph mahitungod sa kinaiyahan sa Dios.[13]

Taliwala sa mga nanagkonsabo, nailhan nilang Denison ug Robert ang asawa ni William, si Jane, ug ang iyang magulang nga lalaki nga si Wilson. Nakita usab nila sila si Robert ug Charles Foster, kinsa mga higala ni Joseph hangtud nga nakigsumpaki kaniya tungod sa pagpalambo sa yuta libut sa templo.[14] Ang mga daan nga mga kaabin ni John Bennett nga sila si Chauncey ug Francis Higbee mitambong usab, kuyog ang usa ka lokal nga bagison nga tawo nga ginganlan og Joseph Jackson.[15]

Ang propeta natandog nga silang Denison ug Robert andam nga mirisgo sa ilang mga kinabuhi para niya. Human sa ilang ikaduha nga miting uban sa mga nagkonsabo, iyang gisugo ang mga batan-ong lalaki nga motambong og kausa pa. “Magpakahilum lang gyud,” tambag niya, “ug ayaw pagsaad nga makigkonsabo batok kanako o sa bisan unsang bahin sa komunidad.” Gipasidan-an niya sila nga ang mga nagkonsabo mahimong mosulay sa pagpatay kanila.

Sa misunod nga Dominggo, nakita nilang Denison ug Robert ang mga lalaki nga nagbantay sa naandan nga dapit sa miting nga dunay mga riple ug mga bayoneta. Ang duha misulod sa balay ug hilum nga naminaw samtang ang nagkonsabo nagdebate. Ang tanan nagkauyon nga si Joseph kinahanglang mamatay, apan walay usa nga miuyon sa plano.

Sa wala pa gitapos ang miting, si Francis Higbee mipahigayon og usa ka panaghiusang panumpa sa matag usa sa nagkonsabo. Tagsa-tagsa, ang kalalakin-an ug kababayen-an diha sa lawak miisa sa Biblia diha sa ilang tuo nga kamot ug nanumpa. Sa dihang miabut ang turno nilang Denison ug Robert, mibalibad sila nga moabante.

“Wala ba kamo makadungog sa lig-on nga pagpamatuod sa tanang ania batok ni Joseph Smith?” mirason ang tigkonsabo. “Giisip nato kini nga atong balaan nga katungdanan sa pagpatuman sa iyang kalaglagan ug moluwas sa mga tawo gikan niining kakuyaw.”

“Mianhi mi sa inyong mga miting tungod kay nagtuo mi nga kamo among mga higala,” miingon ang mga batan-ong lalaki. “Wala mi nagtuo nga dunay makadaut niini.”

Ang mga lider mimando sa mga gwardiya nga dakpon sila si Denison ug Robert ug gidala sila sa silong. Pag-abut didto, ang batan-ong mga lalaki gihatagan og usa pa ka kahigayunan sa pagpanumpa. “Kon mobalibad pa gani kamo gihapon,” sila gisultihan, “Kami mopaagas gayud sa inyong dugo.”

Ang mga batan-on miingon na usab nga dili ug nangandam na sa ilang kaugalingon sa kamatayon.

“Ayaw una!” adunay misinggit diha sa silong. “Ato usa nga istoryahan kining butanga!”

Diha-diha dayon ang tigkonsabo nagkalalis na usab, ug ang mga batan-on nakadungog sa usa ka tawo nga miingon nga kuyaw kaayo ang pagpatay nila. “Ang mga ginikanan sa mga bata,” nangatarungan siya, “mahimong mopasiugda og pagsiksik nga mahimong makuyaw kaayo ngari kanato.”

Gidala sila si Denison ug Robert didto sa sapa sa mga armadong mga gwardiya ug gibuhian. “Kon manabi gani kamo,” mipasidaan ang gwardiya, “patyon mo namo sa gabii o sa adlaw, bisan asa mo namo makit-an.”[16]

Mibiya ang mga batan-on—ug diha-diha dayon mireport og balik ngadto ni Joseph ug sa usa ka bata-bata nga kuyog niya. Samtang naminaw ang propeta sa ilang istorya, mapasalamaton nga wala sila maunsa, midayag ang kaseryuso sa iyang panagway. “Kaigsoonan,” miingon siya, “wala mo masayud kon unsa ang sangputan niini.”

“Nagtuo ba ka nga mopatay sila nimo?” nangutana ang bata-bata. “Mapatay ba diay ka?”

Wala mitubag si Joseph sa direkta nga pangutana, apan iyang gipasalig sa mga batan-ong lalaki nga si William Law ug ang ubang nagkonsabo nasayop mahitungod niya. “Dili ako mini nga propeta,” mipamatuod siya. “Wala koy mangitngit nga pagpadayag. Wala koy mga pagpadayag nga naggikan sa yawa.”[17]

Atol sa kasamok sa tingpamulak, si Joseph regular nga nakigtagbo sa Konseho sa Kalim-an aron maghisgot og sundanan nga mga hiyas sa tiyokratikanhong demokrasya ug sa mga balaod ug mga binuhatan nga nagdumala niini. Sa usa ka miting, sa dili pa lang dugay human sa komperensya sa Abril, ang konseho miboto sa pagdawat ni Joseph isip propeta, pari, ug hari.

Ang kalalakin-an walay politikanhong katungod, busa ang mosyon walay temporal nga sangputanan. Apan nakapalig-on kini sa mga katungdanan sa priesthood ni Joseph ug sa mga responsibilidad isip pangulo sa yutan-ong gingharian sa Ginoo sa dili pa ang Ikaduhang Pag-anhi. Aduna usab kini kalabutan ngadto sa pagpamatuod ni Juan ang Manalagna nga si Kristo mihimo sa matarung nga mga Santos nga mahimong mga hari, mga pari ngadto sa Dios, nakahatag og dugang kahulogan ngadto sa tawag sa Manluluwas nga Hari sa mga Hari.[18]

Pagkataud-taud nianang hapona, si Joseph mipahinumdom nga pipila sa mga sakop sa konseho dili mga miyembro sa simbahan. Iyang gipamahayag nga diha sa Konseho sa Kalim-an, ang kalalakin-an wala gikonsulta mahitungod sa ilang mga opinyon sa relihiyon bisan unsa man kini. “Milihok kami base sa halapad ug liberal nga baruganan nga ang tanang katawhan adunay patas nga mga katungod ug angay nga tahuron,” miingon siya. “Ang matag tawo adunay usa ka pribilehiyo dinhi niining organisasyon nga siya mismo ang boluntaryong mopili sa iyang Dios ug unsay iyang nagustuhan nga relihiyon.”

Samtang namulong siya, gipunit niya ang usa ka ruler ug miwara niini, sama sa buhaton sa usa ka magtutudlo. “Kon ang usa ka tawo mobati nga natintal ngadto sa ingon nga pagkatig-a, angay niya kining isalikway,” miingon siya sa konseho. Miingon siya nga ang diwa sa pagmatig-a sa relihiyon makapadanak sa dugo diha sa yuta. “Diha sa tanang pangagamhanan o politikanhong mga transaksyon,” namahayag siya, “ang relihiyusong opinyon sa usa ka tawo kinahanglan dili gayud kwestyunon. Ang usa ka tawo kinahanglan hukman pinaagi sa balaod, gawasnon sa relihiyusong pagpihig.”

Sa dihang nahuman si Joseph sa pagpamulong, aksidenting nabali niya ang ruler, nga gikahibulong sa tanan diha sa lawak.

“Sama sa pagkabali sa ruler diha sa mga kamot sa nangulo kanato,” misagbat si Brigham Young, “ingon usab unta ang matag malupigon nga gobyerno nga mabali diha sa atong atubangan.”[19]

Sa katapusan sa Abril, ang nagkadako nga pagsupak nilang William ug Jane Law misangpot nga ang konseho sa katloan-ug duha ka mga lider sa simbahan mi-excommunicate nila ug ni Robert Foster tungod sa binuhatan nga dili kristohanon. Gumikan kay walay mipatawag kanila sa pagdepensa sa ilang kaugalingon diha sa pagdungog, si William nasuko pag-ayo, ug iyang gisalikway ang desisyon sa konseho.[20]

Human niana, ang mga kritiko sa simbahan nahimong mas nasaba samtang ang pipila ka mga apostoles ug gidaghanon sa mga elder mibiya sa Nauvoo aron sa pagserbisyo sa mga misyon ug nangampanya sa pagka presidente ni Joseph. Si Robert Foster ug Chauncey Higbee nangaykay og mga ebidensya nga mahimong magamit sa pagpasaka og kaso batok sa propeta.[21] Mipahigayon si William Law og miting diha sa publiko niadtong Abril 21 diin iyang gitawag si Joseph isip usa ka napukan nga propeta ug miorganisar og bag-ong simbahan.

Atol sa miting, ang mga sumusunod ni William mibutang kaniya isip presidente sa bag-ong simbahan. Human niana, magpundok sila matag Dominggo ug magplano og mga paagi sa pagdani diha sa ilang kawsa sa ubang nasilo nga mga Santos.[22]

Sa samang higayon, si Thomas Sharp, ang batan-ong editor sa pamantalaan kinsa nahimong supak sa mga Santos wala madugay human sila miabut sa Illinois, gilukop ang iyang pamantalaan sa mga pagsaway ni Joseph ug sa simbahan.

“Wala kamo nasayud sa balik-balik nga pagpanginsulto ug mga kadaot nga nadawat sa atong mga katagilungsod gikan sa mga nangulo sa Mormon nga simbahan,” namahayag siya, midepensa sa iyang mga pag-atake ngadto sa mga Santos. “Kon nasayud pa lang unta kamo bahin niining mga butanga, o dili na kamo mistil mosulay sa pagtudlo namo nga ibutyag ang maong pundok sa mga kriminal, mga traydor, mga malinglahon.”[23]

Dayon, pagka Mayo 10, si William ug ang iyang mga sumusunod mipahibalo sa ilang mga plano sa pagmantala sa Nauvoo Expositor, usa ka pamantalaan nga makahatag og, sumala pa nila, “usa ka hingpit, dayag, ug tukma nga pamahayag sa kamatuoran, ingon nga kini anaa gayud sa siyudad sa Nauvoo.”[24] Si Francis Higbee mipasaka usab og sumbong batok ni Joseph, mipasangil kaniya sa pagpakaulaw sa iyang pagkatawo diha sa publiko, samtang si William ug Wilson migamit sa dinaghan nga kaminyoon ni Joseph isip basihanan sa pagkiha kaniya sa pagpanapaw.[25]

“Ang yawa motukod kanunay sa iyang gingharian sa samang higayon agi’g pagsupak sa Dios,” misulti si Joseph sa mga Santos diha sa usa ka wali samtang ang mga bakak nga mga sumbong gipasaka batok kaniya. Pagkahuman niana, siya ug ang uban nga mga natugahan nga mga Santos nagpundok sa taas sa iyang tindahan ug nag-ampo aron maluwas gikan sa ilang mga kaaway.[26] Gusto ni Joseph nga malikayan ang pagdakop, apan dili siya gusto nga magtago-tago pag-usab. Mabdos si Emma ug masakiton kaayo, ug mapanagan-on sa pagbiya sa iyang kiliran.[27]

Sa katapusan, atol sa hinapos sa Mayo, mihukom siya nga moadto sa Carthage, ang sentro sa distrito, ug moatubang sa usa ka legal nga imbestigasyon ngadto sa mga pasangil batok kaniya.[28] Mga duha ka dosena sa mga higala ni Joseph ang mikuyog niya ngadto sa lungsod. Sa dihang ang kaso miabut sa atubangan sa huwes, ang mga piskal nawad-an og motestigo ug wala makapadayon sa imbestigasyon. Ang mga pagdungog nalangay sulod sa pipila ka bulan, ug ang sheriff mitugot ni Joseph sa pagpauli.[29]

Ang pagbuhi ni Joseph nakapasuko ni Thomas Sharp. “Igo na ang atong nakita ug nadungog sa pagkumbinser nato nga si Joe Smith dili luwas gawas sa Nauvoo, ug dili nato ikahibulong nga makadungog nga siya mamatay sa bayolenting paagi sa mubo nga panahon,” namahayag siya diha sa usa ka editoryal. “Ang mga pagbati sa kasuko niini nga nasud anaa na sa kinatumyan, ug gamay nalang kaayo ang kulang mga mabugto kini sa gamay kaayong pagbikil.”[30]

Samtang ang oposisyon ni Joseph nagkagrabe, ang mga Santos mipadayon sa pagtukod sa ilang siyudad. Si Louisa Pratt nanglimbasug sa kapuy-an ug pagpakaon sa iyang upat ka anak nga mga babaye samtang ang iyang bana tua sa layo sa iyang misyon sa Habagatang Pasipiko. Sa wala pa mibiya, si Addison mipalit og pipila ka kahoy, apan dili igo alang kang Louisa sa pagtukod og balay diha sa ilang luna sa siyudad. Tungod kay nanag-iya man siya og pipila ka yuta sa kasikbit nga estado, miadto siya sa duol nga bansohan sa kahoy, ug nangutana kon makapangutang ba siya og kahoy, nga gamiton ang iyang yuta isip kolateral.

“Dili na kinahanglan nga matahap mo sa usa ka babaye,” misulti siya sa tigbanso, nabalaka nga balibaran ang iyang pagpangutang tungod kay siya babaye. “Sa kinatibuk-an, mas matuohan paman gani sila kay sa mga lalaki.”

Ang tigbanso walay problema bahin sa pagpautang kaniya, ug si Louisa sa wala madugay aduna nay kahoy nga iyang gikinahanglan sa pagtukod og gamay nga balay nga tabla. Subo lang, ang mga tawo nga iyang gisuholan nga motrabaho perming makapasagmuyo, nakapugos niya nga magsuhol pa og lain hangtud makakita siya og kasaligan nga mga trabahante.

Samtang padayon nga gitrabaho ang balay, nagtrabaho si Louisa isip usa ka sastre. Sa dihang ang iyang mga anak nga mga babaye nataptan sa tipdas, iya silang gibantayan gabii ug adlaw, nag-ampo alang sa ilang kaayohan hangtud nga sila nangaayo. Sa makita sa tanan, ingon og maayo ra niyang pagkadala ang mga kahimtang. Apan usahay bation niya ang pag-inusara, pagkakulang, ug kawalay mahimo sa pagdala sa mga palas-anon sa iyang mga abaga.

Sa dihang nahuman na ang balay, gibalhin ni Louisa ang iyang pamilya. Nagbutang siya og nuog nga siya mismo ang naghimo ug misangkap sa panimalay sa mga butang nga iyang napalit gikan sa iyang mga kinitaan.

Sa paglabay sa mga bulan, si Louisa ug ang mga batang babaye nakalahutay ra sa iyang gamay nga kinitaan, nakigbaylo ug nangutang samtang nag-impas sa ilang utang sa tigbanso. Kon ang ilang pagkaon mahurot ug si Louisa adunay bag-ong utang nga bayranan, ang iyang mga anak mangutana, “Ma, unsa may atong buhaton?”

“Moreklamo ngadto sa Ginoo,” seryuso nga mitubag si Louisa. Naghunahuna siya kon unsa kaha ang iyang mga pag-ampo. Magreklamo ba siya bahin sa mga tawo nga nakautang niya og kwarta? Magmulo ba siya batok niadtong kinsa wala mobayad kaniya sa trabaho nga ilang gipabuhat kaniya?

Niana lang jud higayuna usa ka tawo ang miabut nga nagdala og daghang kahoy para niya, nga mahimo niyang ikabaligya. Dayon laing tawo ang miabut nga nagdala og gatusan ka libras nga harina ug bayenti-singko ka libras nga baboy.

“Wow Ma,” ingon sa iyang anak nga si Frances, “pagka-swerte nimo nga babaye!”

Naghingapin ang pagpasalamat, si Louisa mihukom nga magpugong sa iyang mga reklamo.[31]

Sumala sa gisaad ni William Law, ang Nauvoo Expositor nakita diha sa kadalanan sa Nauvoo sa sayo nga bahin sa Hunyo. “Matinguhaon kaayo mi sa pagguba sa masalaypon nga mga baruganan ni Joseph Smith,” gipahayag kini sa sinugdanan dinhi, “nga kita nasayud kaayo nga wala mahisubay sa mga baruganan ni Jesukristo ug sa mga apostoles.”

Diha sa pamantalaan, si William ug ang iyang mga sumusunod miinsister nga si Joseph nahisalaag gikan sa gipahiuli nga ebanghelyo pinaagi sa pagpaila sa endowment, paghimo og dinaghan nga kaminyoon, ug pagtudlo og bag-ong doktrina mahitungod sa kahimayaan ug sa kinaiyahan sa Dios.[32]

Mipasidaan usab sila sa mga lumulupyo sa nasud nga ang politikanhong gahum sa mga Santos nagkadako. Ilang gipanghimaraut ang paglibug ni Joseph sa mga katungdanan sa simbahan ug sa estado ug gidaut ang iyang pagkakandidato alang sa pagkapresidente.

“Mobarug kita diha sa kaharianon sa atong kusog,” mahulgaon silang mipahayag, “ug silhigon ang malupigon nga impluwensya ug ang mga tigpasiugda sa kasamok sa ibabaw sa yuta.”[33]

Sa adlaw human migawas ang pamantalaan, gipundok ni Joseph ang Konseho sa Siyudad sa Nauvoo aron mahisgutan kon unsay buhaton mahitungod sa Expositor. Daghan nang mga kasilinganan sa mga Santos ang dili mahigalaon ngadto sa simbahan, ug nabalaka siya nga ang Expositor maoy magtukmod nila ngadto sa kasamok. “Dili luwas nga anaa kanang mga butanga,” miingon siya, “tungod sa kalagmitan nga makapagawas kini sa diwa sa manggugubot nga panon.”[34]

Mipahinumdom si Hyrum sa konseho sa siyudad bahin sa manggugubot nga panon nga miabug kanila gawas sa Missouri. Sama ni Joseph, nabalaka siya nga ang pamantalaan makasulsol sa mga tawo batok sa mga Santos gawas kon sila mopasar og balaod sa pagpahunong niini.

Lawom na kadtong gabii sa Sabado, ug ang kalalakin-an mitapos sa miting hangtud sa Lunes.[35] Nianang adlawa, ang konseho sa siyudad nagpundok gikan sa buntag hangtud sa gabii, naghisgut na usab kon unsay ilang mahimo. Misugyot si Joseph nga ipahayag ang pamantalaan nga usa ka pagsamok sa publiko ug gub-on ang imprintahan nga nagprinta niini.[36]

Miuyon si John Taylor. Isip editor sa Times and Seasons, si John mihatag og bili sa gawasnon nga pamahayag ug gawasnon nga pag-istorya, apan siya ug si Joseph mituo nga aduna silay balaudnon nga katungod sa pagpanalipod sa ilang kaugalingon batok sa bakak. Ang pagguba sa Expositor ug sa imprintahanan niini mahimong kontrobersiyal, apan mituo sila nga ang balaod nagtugot kanila sa paghimo niini.

Gibasa ni Joseph og kusog gikan sa konstitusyon sa estado sa Illinois ang bahin sa kagawasan sa pamahayag aron ang tanan diha sa lawak makasabut sa balaod. Gikuha ang usa ka respetadong libro sa balaod, laing konsehal ang mibasa sa usa ka legal nga pangatarungan sa pagguba sa kasamok nga miguba sa kalinaw sa komunidad. Uban sa legal nga gikatakda nga rason, gibalik ni Hyrum ang gisugyot ni Joseph nga ilang gub-on ang imprintahanan ug ikatag ang type.[37]

Si William Phelps misulti sa konseho nga iyang naribyu ang Konstitusyon sa Estados Unidos, ang balaod sa siyudad sa Nauvoo, ug ang mga balaod sa yuta. Sa iyang hunahuna, ang siyudad hingpit ug makatarunganon sa legal nga paagi sa pagdeklarar sa imprintahanan nga usa ka pagsamok ug gub-on kini diha-diha dayon.

Ang konseho miboto sa pagguba sa imprintahanan, ug si Joseph mipadala og mando sa marshal sa siyudad sa pagtuman sa tahas.[38]

Nianang pagkagabii, miabut ang marshal sa Nauvoo sa opisina sa Expositor uban ang mga gatusan ka mga kalalakin-an. Ilang gilungkab ang buhatan gamit ang maso, giguyod ang imprintahanan ngadto sa kadalanan, ug gidugmok nga napisa-pisa. Dayon ilang gipanghabwa ang mga drawer sa type ug gisunog hangtud naugdaw. Ang bisan unsang mga kopya sa pamantalaan nga ilang nakit-an gitambog ngadto sa daub.[39]

Pagkasunod adlaw, si Thomas Sharp mireport sa pagkaguba sa imprintahanan diha sa usa ka sumpay nga edisyon sa iyang pamantalaan. “Gubat ug kamatay dili na kapugngan! Mga katagilungsod bangon, usa ug ang tanan!!!” misulat siya. “Wala nay panahon para sa pagkomentaryo, ang kada usa makahimo mismo. Mga pulbora ug bala himoa na!!!”[40]

Mubo nga mga Sulat

1. ◀ Law, Record of Doings, Mar. 29 ug Abr. 15, 1844, sa Cook, William Law, 47–49.

2. ◀ Woodruff, Journal, Mar. 24, 1844; Affidavits of A. B. Williams and M. G. Eaton, Nauvoo Neighbor, Abr. 17, 1844, [2].

3. ◀ Woodruff, Journal, Mar. 24, 1844.

4. ◀ Orson Hyde, Statement about Quorum of the Twelve, circa Late Mar. 1845, Brigham Young Office Files, Church History Library; Bushman, Rough Stone Rolling, 532–34.

5. ◀ Cummings, “Conspiracy of Nauvoo,” Contributor, Abr. 1884, 252.

6. ◀ “Conference Minutes,” Times and Seasons, Ago. 15, 1844, 5:612–13; Historian’s Office, General Church Minutes, Clayton copy, Abr. 7, 1844, 11; Bullock copy, Abr. 7, 1844, 14; Joseph Smith, Journal, Abr. 7, 1844, sa JSP, J3:217.

7. ◀ “Conference Minutes,” Times and Seasons, Ago. 15, 1844, 5:613–14; Historian’s Office, General Church Minutes, Clayton copy, Abr. 7, 1844, [12]–14; Bullock copy, Abr. 7, 1844, 15–17. Ang orihinal nga kinutlo adunay gamayng kalainan, sa pagbasa “bisan og ang yutan-ong tabernakulo matunaw, nga kini mobangon diha sa imortal nga himaya.”

8. ◀ Historian’s Office, General Church Minutes, Bullock copy, Abr. 7, 1844, 17; Woodruff, Journal, Abr. 7, 1844; “Conference Minutes,” Times and Seasons, Ago. 15, 1844, 5:617.

9. ◀ “Conference Minutes,” Times and Seasons, Ago. 15, 1844, 5:616–17; Historian’s Office, General Church Minutes, Bullock copy, Apr. 7, 1844, 19–22; tan-awa usab sa Joseph Smith, Journal, Mayo 21 ug Hunyo 11, 1843, sa JSP, J3:20, 31; Joseph Smith History, 1838–56, volume D-1, 1556.

10. ◀ Joseph Smith, Journal, Abr. 7, 1844, sa JSP, J3:217–22; Historian’s Office, General Church Minutes, Bullock copy, Abr. 7, 1844, 22; “Conference Minutes,” Times and Seasons, Ago. 15, 1844, 5:617; tan-awa usab sa “Accounts of the ‘King Follett Sermon,’” Joseph Smith Papers website, josephsmithpapers.org. Hilisgutan: King Follett Discourse

11. ◀ Ellen Briggs Douglas to Family Members, Abr. 14, 1844, sa Derr and others, First Fifty Years of Relief Society, 157–62; George Douglas and Ellen Briggs Douglas to “Father and Mother,” Hunyo 2, 1842, Ellen B. Parker, Letters, Church History Library. Ang usa ka linya dunay gamayng kalainan sa orihinal nga tinubdan: “gidad-an ako og regalo nga wala pa nako sukad madawat gikan sa bisan asang dapit sa kalibutan.” Hilisgutan: Female Relief Society of Nauvoo

12. ◀ Cummings, “Conspiracy of Nauvoo,” Magtatampo, Abr. 1884, 252–53.

13. ◀ “Resolutions,” Nauvoo Expositor, Hunyo 7, 1844, [2]. Hilisgutan: Dissent in the Church [Mga Pagsupak diha sa Simbahan]

14. ◀ “The New Church,” Warsaw Signal, Mayo 15, 1844, [2]; Joseph Smith, Journal, Peb. 21, 1843, sa JSP, J2:271–73; tan-awa usab sa 239, pahinumdom 1074.

15. ◀ Nauvoo City Council Draft Minutes, Hunyo 8, 1844, 13–15; Nauvoo Stake High Council Minutes, Mayo 20 ug 24, 1842; JSP, J3:245, pahinumdom 1108; 246, pahinumdom 1116; tan-awa usab sa Joseph Smith History, 1838–56, volume E-1, 1949.

16. ◀ Cummings, “Conspiracy of Nauvoo,” Magtatampo, Abr. 1884, 253–57.

17. ◀ Cummings, “Conspiracy of Nauvoo,” Contributor, Abr. 1884, 257–59.

18. ◀ Council of Fifty, “Record,” Abr. 11, 1844, sa JSP, CFM:95–96; tan-awa usab sa Pinadayag 1:6.

19. ◀ Council of Fifty, “Record,” Abr. 11, 1844, sa JSP, CFM:97–101. Hilisgutan: Council of Fifty

20. ◀ Law, Record of Doings, Apr. 19–22, 1844, sa Cook, William Law, 50–52; Joseph Smith, Journal, Abr. 18, 1844, sa JSP, J3:231–32; tan-awa usab sa 232, pahinumdom 1037.

21. ◀ Joseph Smith, Journal, Abr. 28, 1844, sa JSP, J31:238.

22. ◀ Law, Record of Doings, Hunyo 1, 1844, sa Cook, William Law, 54; Joseph Smith, Journal, Abr. 28, 1844, sa JSP, J3:239; tan-awa usab sa 239, pahinumdom 1074; ug “The New Church,” Warsaw Signal, Mayo 15, 1844, [2].

23. ◀ “Why Oppose the Mormons?,” Warsaw Signal, Abr. 25, 1844, [2]; tan-awa usab sa JSP, J3:238, pahinumdom 1068.

24. ◀ Prospectus of the Nauvoo Expositor [Nauvoo, IL: Mayo 10, 1844], kopya anaa sa Church History Library.

25. ◀ Joseph Smith, Journal, Mayo 6, 1844, sa JSP, J3:245; Subpoena for Wilson and William Law, May 27, 1844, State of Illinois v. Joseph Smith for Adultery [Hancock County Circuit Court 1844], Illinois State Historical Library, Circuit Court Case Files, 1830–1900, microfilm, Church History Library; tan-awa usab sa JSP, J3:245, pahinumdom 1108; 261, pahinumdom 1189. Hilisgutan: Nauvoo Expositor

26. ◀ Joseph Smith, Discourse, Mayo 12, 1844, Joseph Smith Collection, Church History Library; Joseph Smith, Journal, Mayo 12, 1844, sa JSP, J3:248–49.

27. ◀ Joseph Smith, Journal, Mayo 17, 1844, sa JSP, J3:253; tan-awa usab sa 253, pahinumdom 1147.

28. ◀ Clayton, Journal, Mayo 21, 1844; Joseph Smith, Journal, May 21, 25, ug 27, 1844, sa JSP, J3:256, 260–61, 263.

29. ◀ Joseph Smith, Journal, Ago. 27, 1844sa JSP, J3:263–65.

30. ◀ Thomas Sharp, Editorial, Warsaw Signal, Mayo 29, 1844, [2].

31. ◀ Pratt, Journal and Autobiography, 108–13.

32. ◀ “Preamble” and “Resolutions,” Nauvoo Expositor, Hunyo 7, 1844, [1]–[2].

33. ◀ Francis M. Higbee to “Citizens of Hancock County,” Hunyo 5, 1844, sa Nauvoo Expositor, Hunyo 7, 1844, [3].

34. ◀ Joseph Smith, Journal, Hunyo 8, 1844, sa JSP, J3:274–76; Nauvoo City Council Draft Minutes, Hunyo 8, 1844, 18.

35. ◀ Nauvoo City Council Draft Minutes, Hunyo 8, 1844, 19.

36. ◀ Nauvoo City Council Draft Minutes, Hunyo 10, 1844, 19–31; Joseph Smith, Journal, Hunyo 10, 1844, sa JSP, J3:276–77.

37. ◀ Nauvoo City Council Draft Minutes, Hunyo 10, 1844, 27; tan-awa usab sa Oaks, “Suppression of the Nauvoo Expositor,” 862–903; William Blackstone, Commentaries on the Laws of England (New York: W. E. Dean, 1840).

38. ◀ Nauvoo City Council Draft Minutes, Hunyo 10, 1844, 30–31; Nauvoo City Council Minute Book, Hunyo 10, 1844, 210–11; Joseph Smith, Journal, Hunyo 10, 1844, in JSP, J3:276. Usa ka sakop sa konseho sa siyudad, si Benjamin Warrington, namulong batok sa resolusyon; iyang giawhag nga ang konseho kinahanglan nga mosulay una sapagpamulta sa tigmantala sa Expositor. (JSP, J3:276–77, pahinumdom 1258.)

39. ◀ Joseph Smith, Journal, Hunyo 10, 1844, sa JSP, J3:276–77; Joseph Smith, Order to Nauvoo City Marshal, Hunyo 10, 1844, Joseph Smith Collection, Church History Library; “Unparalleled Outrage at Nauvoo,” Warsaw Signal, Hunyo 12, 1844, [2]. Hilisgutan: Nauvoo Expositor

40. ◀ “Unparalleled Outrage at Nauvoo,” Warsaw Signal, Hunyo 12, 1844, [2].

Usa ka Karnero ngadto sa Ihawanan

Human mimando si Thomas Sharp nga mangandam sa armas, ang kasuko batok sa mga Santos diha sa Nauvoo dali kaayong mikatap. Ang mga katagilungsod sa duol sa Warsaw ug Carthage nanagpundok sa pagprotesta sa pagguba sa Expositor. Ang mga lider sa lungsod mihangyo sa mga katawhan sa rehiyon sa pag-apil nila sa pag-alsa batok sa mga Santos.[1] Sulod sa duha ka adlaw usa ka armadong manggugubot nga panon nga tulo ka gatus ka mga tawo nagpundok diha sa Carthage, andam na sa pagsulong sa Nauvoo ug pamatyon ang mga Santos.[2]

Usa ka gatus ka milya sa amihanang silangan sa Nauvoo, sila si Peter Maughan ug Jacob Peart nangaon diha sa usa ka hotel. Ubos sa direksyon ni Joseph, miabut sila sa dapit aron sa pagpangita og deposito sa carbon aron paliton sa simbahan. Nagtuo si Joseph nga makaayo kini kon minahon ang carbon ug ipadala kini sa Mississipi sa Maid of Iowa, ang steamboat sa simbahan.[3]

Samtang nagpaabut sila sa ilang pagkaon, miukab si Peter sa pamantalaan ug gibasa ang usa ka report nga nangangkon nga usa ka grabing gubat ang nahitabo sa Nauvoo, nga liboan ang nangamatay. Gikuyawan, ug nahadlok alang ni Maria ug sa iyang mga anak, gipakita ni Peter ang report ngadto ni Jacob.

Ang duha ka tawo misakay sa sunod nga sakayan sa pagpamauli. Pag-abut nila sa mga traynta ka milya gikan sa Nauvoo, nahuwasan sila sa ilang nahibaloan nga walay gubat nga nahitabo. Apan ingon og daw igo lang jud ang panahon sa wala pa nagsugod ang kasamok[4]

Bisan pa sa gitun-an nga desisyon sa konseho sa siyudad sa pagguba sa imprintahanan, ilang gibaliwala ang protesta nga misunod. Si William Law misibat sa siyudad, apan ang pipila sa iyang mga sumusunod karon nanghulga sa pagguba sa templo, pagsunog sa balay ni Joseph, ug sa paglumpag sa opisina sa imprintahanan sa simbahan.[5] Si Francis Higbee miakusar ni Joseph ug sa ubang mga sakop sa konseho sa siyudad sa pagpasiugda og kasamok sa dihang ang printahanan naguba. Nanumpa siya nga sulod sa napulo ka adlaw wala nay bisan usa ka Mormon ang mahabilin sa Nauvoo.[6]

Niadtong Hunyo 12, usa ka opisyal sa Carthage midakop kang Joseph ug sa ubang mga sakop sa konseho sa siyudad. Ang korte sa munisipyo sa Nauvoo misuta nga ang mga pasangil walay basihanan ug gibuhian ang kalalakin-an, nakapasuko og samot sa mga kritiko ni Joseph. Pagkasunod adlaw, nahibaloan ni Joseph nga tulo ka gatos ka kalalakin-an ang nagpundok sa Carthage, andam sa pagsulong sa Nauvoo.[7]

Nanghinaut nga malikayan ang laing gubat batok sa ilang mga silingan, sama sa ilang nakita sa Missouri, si Joseph ug ang uban midali og sulat ngadto ni Gobernador Ford, nagpasabut sa mga aksyon sa konseho sa siyudad ug nagpakitabang batok sa pagpang-atake sa manggugubot nga panon.[8] Namulong si Joseph sa mga Santos, nag-awhag nila nga magpabilin nga kalma, mangandam sa pagdepensa sa siyudad, ug dili mohimo og mga kasamok. Dayon iyang gipundok ang Nauvoo Legion ug mipahimutang sa siyudad ubos sa martial law, gisuspende ang kasamtangan nga balaod ug gibutang ang militar nga modumala.[9]

Pagkahapon sa Hunyo 18, ang Legion nagpundok atubangan sa Mansyon sa Nauvoo. Isip ang komander sa militia, si Joseph nagsul-ob sa kompleto nga uniporme sa militar ug misaka sa ibabaw nga plataporma, diin namulong siya sa mga tawo. “Gihunahuna sa uban nga ang atong mga kaaway matagbaw na sa akong kamatayon,” miingon siya, “apan ako mosulti kaninyo nga sa higayon nga sila makapaagas sa akong dugo, sila pagauhawon sa dugo sa tanang tawo kansang kasingkasing adunay usa ka kidlap sa espiritu sa kahingpitan sa ebanghelyo.”

Mibunot sa iyang espada ug giisa kini ngadto sa kalangitan, si Joseph miawhag sa kalalakin-an sa pagpanalipod sa kagawasan nga gihikaw kanila sa nangagi. “Mobarug ba kamo uban kanako hangtud sa kamatayon,” pangutana ni Joseph, “ug moharung, sa peligro sa inyong mga kinabuhi, sa mga balaod sa atong nasud?”

“O!” singgit sa pundok.

“Gihigugma ko kamo sa tibuok kong kasingkasing,” miingon siya. “Nagpabilin kamo uban kanako sa panahon sa kagubot, ug ako andam mosakripisyo sa akong kinabuhi aron pagpalayo kaninyo sa kadaot.”[10]

Human makadungog si Joseph mahitungod sa rason sa konseho sa siyudad sa pagguba sa imprintahan, si Gobernador Thomas Ford nakasabut nga ang mga Santos milihok sa maayo nga katuyoan. Dihay mga legal nga mga basihanan ug mga nahaunang panghitabo sa pagdeklarar ug pagguba sa kasamok sa kumunidad. Apan wala siya miuyon sa desisyon sa konseho ug wala motuo nga ang ilang mga lihok kahatagan og kaangayan. Ang legal nga pagkaguba sa pamantalaan, sa katapusan, dili kasagaran diha sa usa ka panahon diin ang mga komunidad motugyan sa maong buhat ngadto sa ilegal nga mga manggugubot, sama sa higayon nga ang mga vigilante miguba sa pamantalaan sa mga Santos didto sa Distrito sa Jackson kapin na sa dekada ang milabay.[11]

Ang gobernador mibutang usab og dakong bili sa pagpanalipod sa gawasnon nga pagpamahayag diha sa konstitusyon sa estado sa Illinois, dili igsapayan kon unsa ang gitugutan sa balaod. “Ang inyong mga gawi sa pagguba sa imprintahanan barumbado kaayo pinasikad sa balaod ug sa kagawasan sa katawhan,” misulat siya sa propeta. “Mahimong napuno kini sa mga bakak nga pasangil, apan wala kini maghatag ninyo og katungod sa pagguba niini.”

Ang gobernador midugang sa paglalis nga ang balaod sa siyudad sa Nauvoo wala mohatag sa lokal nga mga korte og ingon ka dako nga gahum sama sa gihunahuna sa propeta. Siya mitambag kaniya ug sa ubang mga sakop sa konseho sa siyudad kinsa napasanginlan sa kasamok nga itugyan ang ilang kaugalingon ug mopaubos sa mga korte gawas sa Nauvoo. “Matinguhaon ko sa pagpatunhay sa kalinaw,” miingon siya kanila. “Usa ka gamayng pagdanghag mahimong moresulta sa gubat.” Kon ang mga lider sa siyudad mismo ang mohatag sa ilang mga kaugalingon ug mobarug sa husay, misaad siya sa pagpanalipod kanila.[12]

Nasayud nga ang Carthage gihugpaan sa mga kalalakin-an kinsa nasilag sa mga Santos, si Joseph nagduda sa gobernador nga makatuman sa iyang saad. Apan ang pagpabilin sa Nauvoo mas makapasuko lang sa iyang mga kritiko ug makapadani sa mga manggugubot nga panon ngadto sa siyudad, nagbutang sa mga Santos sa kakuyaw. Nagkagrabe na, ingon og ang labing maayong paagi sa pagpanalipod sa mga Santos mao ang pagbiya sa Nauvoo padulong sa Kasadpan o mangayo og tabang sa Washington, DC.

Nagsulat sa gobernador, misulti si Joseph sa iyang mga plano sa pagbiya sa siyudad. “Pinaagi sa tanang butang nga sagrado,” misulat siya, “kami nangamuyo sa Imong Kahalangdon nga himoon nga ang among uyamot nga mga kababayen-an ug kabataan mapanalipdan gikan sa kabangis sa mga manggugubot nga panon.” Miinsister siya nga kon ang mga Santos nakahimo og bisan unsang sayop, ilang buhaton kutob sa ilang mahimo nga himoon kining husto.[13]

Nianang gabhiuna, human manamilit sa iyang pamilya, si Joseph misakay sa sakayan kuyog nilang Hyrum, Willard Richards, ug ni Porter Rockwell ug mipadulong tabok sa Mississippi. Ang sakayan busluton, mao nga ang managgsoon ug si Willard mikabya sa tubig gamit ang ilang mga butas samtang namugsay si Porter. Paglabay sa mga oras, sa buntag sa Hunyo 23, miabut sila sa Iowa Territory, ug si Joseph misugo ni Porter sa pagbalik ngadto sa Nauvoo ug dad-an sila og mga kabayo inig balik.[14]

Sa wala pa makabiya si Porter, mihatag si Joseph niya og sulat alang kang Emma, nagsugo kaniya sa pagbaligya sa ilang kabtangan kon gikinahanglan aron masuportahan ang iyang kaugalingon, ang mga anak, ug ang iyang inahan. “Ayaw pagkawala sa paglaum,” miingon siya kaniya. “Kon kini kabubut-on sa Dios alang kanako, makakita pa ako nimo pag-usab.”[15]

Unya nianang pagkabuntag, si Emma mipadala ni Hiram Kimball ug sa iyang pag-umangkon nga si Lorenzo Wasson ngadto sa Iowa aron sa pagkumbinser ni Joseph sa pagpauli ug siya mismo motahan. Ilang gisultihan si Joseph nga tuyo sa gobernador nga paokupahan og mga tropa ang Nauvoo hangtud nga siya ug ang iyang igsoon nga si Hyrum motahan. Wala madugay mibalik si Porter uban ni Reynolds Cahoon ug dala ang sulat gikan ni Emma, usab nagpakilooy niya nga mobalik sa siyudad. Silang Hiram Kimball, Lorenzo ug Reynolds tanan mihingalan ni Joseph og talawan tungod sa pagbiya sa Nauvoo ug gipabantang ang mga Santos sa kakuyaw.[16]

“Mamatay na ko una pa ko matawag nga talawan,” miingon si Joseph. “Kon ang akong kaugalingon wala nay bili ngadto sa akong mga higala, wala na usab kini sa akong kaugalingon.” Nakahibalo na siya karon nga ang mobiya sa Nauvoo dili makapanalipod sa mga Santos. Apan wala siya makahibalo kon makalahutay ba siya sa pag-adto sa Carthage. “Unsay akong buhaton?” nangutana siya ni Porter.

“Ikaw mao ang kinamagulangan ug angay nga nakahibalo sa labing maayo,” miingon si Porter.

“Ikaw ang kinamagulangan,” miingon si Joseph, miatubang sa iyang igsoon. “Unsay atong Buhaton?”

“Mobalik ta ug motahan, ug atong tan-awon kon unsa,” miingon si Hyrum.

“Kon mobalik ka, kinahanglan mouban ko nimo,” miingon si Joseph, “apan maihaw jud ta.”

“Kon mabuhi man ta o mamatay,” miingon si Hyrum, “mahiuli ra kita sa atong kapalaran.”

Gihunahuna kana ni Joseph sa makadiyot, dayon mihangyo ni Reynolds nga mokuha og sakayan. Motahan na sila.[17]

Ang kasingkasing ni Emma daw mahugno sa dihang miabut si Joseph sa panimalay nianang hapona. Karon nga nakita niya siya pag-usab, nabalaka siya nga iya siyang gitawag og balik ngadto sa iyang kamatayon.[18] Nagtinguha si Joseph nga magsangyaw sa makausa pa sa mga Santos, apan mipabilin hinuon siya sa panimalay uban sa iyang pamilya. Siya ug si Emma mipundok sa ilang mga anak, ug iyang gipanalanginan sila.

Sayo sa buntag pagkasunod adlaw si Joseph, Emma, ug ang ilang mga anak nanggawas sa balay. Iyang gihagkan ang matag usa nila.[19]

“Mobalik pa ka,” nagluha nga miingon si Emma.

Misakay si Joseph sa iyang kabayo ug migikan kauban ni Hyrum ug sa ubang kalalakin-an padulong sa Carthage. “Ako moadto sama sa usa ka karnero ngadto sa ihawanan,” siya miingon kanila, “apan ako malinawon ingon sa kabuntagon sa ting-init. Ako adunay tanlag nga walay sala ngadto sa Dios ug ngadto sa tanan nga mga tawo.”[20]

Ang mga nangabayo mitungas sa bungtod ngadto sa templo samtang nagsaka ang adlaw, nagdan-ag ang bulawanong kahayag sa tibuok gambalay nga wala mahuman. Gipahunong ni Joseph ang iyang kabayo ug mitan-aw ibabaw sa siyudad. “Mao kini ang labing maanindot nga dapit ug ang labing maayo nga mga tawo ubos sa langit,” miingon siya. “Gamay ra kaayo ang ilang nahibaloan sa mga pagsulay nga naghulat kanila.”[21]

Si Joseph wala magdugay. Tulo ka oras human siya mibiya sa Nauvoo, siya ug ang iyang mga higala nakahinagbo sa mga tropa kinsa adunay mando gikan sa gobernador sa pagbawi sa mga armas nga gi-isyu sa estado ngadto sa Nauvoo Legion. Mihukom si Joseph sa pagbalik ug gisiguro nga ang mando matuman. Kon ang mga Santos mosupak, nakahibalo siya, nga makahatag kini og rason sa mga manggugubot nga panon sa pag-atake kanila.[22]

Balik sa Nauvoo, si Joseph mipadulong sa balay aron makita pag-usab si Emma ug ang ilang mga anak. Nanamilit siya pag-usab ug nangutana kon mokuyog ba si Emma niya, apan nasayud siya nga kinahanglan siyang magpabilin uban sa mga bata. Si Joseph makita nga maligdong ug mahunahunaon, seryoso nga nahibalo sa iyang dangatan.[23] Sa wala pa siya mobiya, si Emma mihangyo kaniya og usa ka panalangin. Tungod kay wala nay panahon, mihangyo si Joseph niya sa pagsulat sa mga panalangin nga iyang gusto ug misaad nga siya mopirma niini sa iyang pagbalik.

Diha sa panalangin nga iyang gisulat, gipangayo ni Emma ang kaalam gikan sa Langitnong Amahan ug ang gasa sa pag-ila. “Nagtinguha ko sa Espiritu sa Dios aron masayud ug makasabut sa akong kaugalingon,” misulat siya. “Nagtinguha ako og usa ka mabungahon, abtik nga panghunahuna, aron ako makasabut sa mga plano sa Dios.”

Nangayo siya og kaalam sa pagpadako sa iyang mga anak, lakip na ang bata nga iyang gipaabut sa Nobyembre, ug mipahayag sa paglaum sa iyang walay katapusan nga pakigsaad sa kaminyoon. “Akong gitinguha sa tibuok kong kasingkasing ang pagpasidungog ug pagtahud sa akong bana,” siya misulat, “kanunay gayud magpakabuhi diha sa iyang pagsalig ug pinaagi sa paglihok nga mahiusa uban kaniya nga magpabilin sa dapit diin ang Dios mihatag kanako sa iyang kiliran.”

Sa katapusan, nag-ampo si Emma alang sa pagkamapainubsanon ug naglaum nga maglipay diha sa mga panalangin nga giandam sa Dios alang sa masulundon. “Nagtinguha ko nga bisan unsa man ang akong kahimtang sa kinabuhi,” misulat siya, “hinaut nga makahimo ko sa pag-ila sa kamot sa Dios sa tanang mga butang.”[24]

Gisugat ang managsoong Smith og mga pagpaninggit og mga binastos nga sinultihan sa dihang miabut sila sa Carthage sa hapit nang tungang gabii niadtong Lunes, sa Hunyo 24. Ang mga unit sa militia nga mikolekta sa mga armas sa mga Santos didto sa Nauvoo karon miuban nilang Joseph ug Hyrum agi sa kasaba diha sa kadalanan sa Carthage. Laing unit, nga nailhan isip ang Carthage Greys, nagkampo diha sa pampubliko nga plasa duol sa hotel diin ang managsoon[si Joseph ug Hyrum] nagplano nga magpalabay sa gabii.

Samtang miagi si Joseph sa Carthage Greys, ang mga tropa nagtinukmoray ug nagwinaklihay aron sa pagtan-aw. “Asa man nang hanggaw nga propeta?” usa ka tawo misinggit. “Hawani ang agianan ug pakit-a mi anang Joe Smith!” Ang mga tropa misinggit ug nagsyagit ug miitsa sa ilang mga pusil sa kahanginan.[25]

Pagkasunod buntag, si Joseph ug ang iyang mga higala mitahan sa ilang kaugalingon ngadto sa pulis. Pasado alas nuebe, si Gobernador Ford midapit nilang Joseph ug Hyrum sa pagpanglakaw uban niya agi sa nagpundok nga mga tropa. Ang militia ug ang manggugubot nga panon nga nagduot sa palibut nila naghilom ra hangtud ang usa ka pundok sa mga Grey misugod na usab sa pagpabati diha sa naglibut kanila ang hilum hangtud usa ka pundok sa Greys misugod sa pag-usab sa pagpangantyaw, miitsa sa ilang mga kalo sa kahanginan ug mibunot sa ilang mga espada. Sama sa ilang gihimo sa miaging gabii, ilang gisinggitan ug gibugalbugalan ang managsoon.[26]

Nianang adlawa sa korte, sila si Joseph ug Hyrum gibuhian aron maghulat sa paghusay sa gipasaka nga kaso bahin sa kagubot. Apan sa wala pa makabiya ang managsoon sa lungsod, ang duha sa kauban ni William Law nagdala og reklamo batok kanila tungod sa pagdeklarar og martial law didto sa Nauvoo. Gipasakahan sila og kaso nga pagbudhi batok sa gobyerno ug sa mga tawo sa Illinois, usa ka dakong sala nga nakapugong sa kalalakin-an nga makabuhi pinaagi sa pagpiyansa.

Si Joseph ug Hyrum natanggong sa bilanggoan sa distrito, gikandaduhan ang duha sa selda nianang gabhiuna. Pipila sa ilang mga higala mipili nga magpabilin uban kanila, aron mapanalipdan sila ug makuyogan. Nianang gabhiuna si Joseph misulat ngadto ni Emma nga giapilan og makapadasig nga mga balita. “Ang gobernador bag-o lang miuyon nga imartsa ang iyang mga sundalo ngadto sa Nauvoo,” mireport siya, “ ug ako mouban niya.”[27]

Pagkasunod adlaw, ang mga binilanggo gibalhin ngadto sa mas komportable nga kwarto sa ikaduhang andana sa bilanggoan sa Carthage. Ang kwarto adunay tulo ka dagkong mga bintana, usa ka higdaanan, ug usa ka kahoy nga pultahan nga gubaon ang trangka. Nianang gabhiuna, gibasa ni Hyrum og kusog ang Basahon ni Mormon ug si Joseph mihatag og gamhanang pagsaksi sa kabalaan sa katinuod niini ngadto sa mga gwardiya nga nagbantay. Mipamatuod siya nga ang ebanghelyo ni Jesukristo napahiuli na, nga ang mga anghel nangalagad gihapon ngadto sa katawhan, ug nga ang gingharian sa Dios sa makausa pa anaa na sa yuta.

Human misalop ang adlaw, si Willard Richards naabtan og hapon sa pagsulat hangtud ang iyang kandila naupos na. Si Joseph ug Hyrum nanghigda sa katre, samtang ang duha ka mga bisita, si Stephen Markham, ug John Fullmer, nanghigda sa banig diha sa salog. Sa duol nila, diha sa gahi nga salog, naghigda sila si John Taylor ug Dan Jones, usa ka Welsh nga kapitan sa riverboat kinsa miapil sa simbahan nga kapin lang og gamay sa usa ka tuig.[28]

Usa ka adlaw niana sa wala pa ang tungang gabii, ang mga kalalakin-an nakadungog og usa ka buto sa pusil gikan sa gawas sa bintana duol kaayo sa ulohan ni Joseph. Ang propeta mibangon ug mibalhin sa salog tupad ni Dan. Hilum nga nangutana si Joseph niya kon nahadlok ba siyang mamatay.[29]

“Miabut na ba ang panahon?” Nangutana si Dan diha sa iyang baga nga Welsh nga tonada. “Ang malambigit sa maong kawsa dili ko motuo nga ang kamatayon dunay daghang ikapanghadlok.”

“Makita pa nimo ang Wales,” mihunghong si Joseph, “ug matuman ang misyon nga gisangon diha nimo sa dili pa ka mamatay.”

Mga tungang gabii, nakamata si Dan sa tingog sa mga tropa nga nagmartsa agi sa bilangguan. Mibangon siya ug mitan-aw sa bintana. Sa ubos, nakita niya ang daghang kalalakin-an sa gawas. “Pila man kabuok ang mosulod?” nakadungog siya nga dunay nangutana.

Nakuyawan, gipukaw dayon ni Dan ang uban nga mga binilanggo. Nakadungog sila og mga tunob nga nanaka sa hagdan ug gibangil nila ang ilang kaugalingon sa pultahan. Dunay mikuha og lingkuranan aron magamit nga hinagiban basin og ang mga kalalakin-an sa gawas modasmag sa kwarto. Adunay tumang kahilum sa ilang palibut samtang naghulat sila sa pag-atake.

“Dali na!” Sa katapusan misinggit si Joseph. “Andam na mi ninyo!”

Gikan sa pultahan, si Dan ug ang ubang mga binilanggo nakadungog sa hinagawhaw nga nagbalik-balik, daw ang mga kalalakin-an sa gawas dili makadesider kon moatake ba o mobiya. Ang kaguliyang nagpadayon hangtud sa kadlawon, dihang sa katapusan nadunggan sa mga binilanggo nga ang kalalakin-an nanganaog sa hagdanan.[30]

Pagkasunod adlaw, Hunyo 27, 1844, nakadawat si Emma og sulat gikan ni Joseph, sa sinulatan ni Willard Richards. Si Gobernador Ford ug ang usa ka pundok sa militia nagpadulong na sa Nauvoo. Apan bisan pa sa iyang gisaad, ang gobernador wala modala ni Joseph uban kaniya. Hinoon, iyang gibahin ang usa ka unit sa militia sa Carthage ug nagbilin lang og gamayng pundok sa mga Carthage Grey sa paggwardiya sa bilanggoan, gipasagdan ang mga binilanggo nga mas mabantang sa pagpang-atake.[31]

Gusto gihapon ni Joseph nga ang mga Santos mainitong motagad sa gobernador ug dili mohimo og bisan unsang mga pag-alarma. “Walay kakuyaw sa bisan unsang mando sa pagpatay,” siya miingon kaniya, “apan ang pagmatngon gikinahanglan aron adunay kaluwasan.”[32]

Human sa sulat, gisulatan pa ni Joseph og mubo nga paapas nga sulat sa kaugalingon niyang kamot. “Ako andam na nga modawat sa akong dangatan, sayud nga ako nahatagan og kaangayan ug nakahimo sa tanan kutob sa mahimo,” namahayag siya. Mihangyo siya sa paghatag sa iyang gugma ngadto sa mga bata ug sa iyang mga higala. “Mahitungod sa pagbudhi sa nasud,” midugang siya, “ako wala gayud makahimo niini, ug sila walay ikapamatuod bisan usa ka panghitabo sa ingon nga matang.” Gisultihan niya siya nga dili mabalaka mahitungod sa kadaut nga mahitabo kaniya ug ni Hyrum. “Ang Dios mopanalangin kaninyong tanan,” gitapos niya ang sulat.[33]

Si Gobernador Ford miabut sa Nauvoo nianang adlawa ug namulong sa mga Santos. Iya silang gibasol sa krisis ug mihulga nga sila himoong responsable sa sangputanan niini. “Usa ka dakong krimen ang nahimo sa pagguba sa imprintahanan sa Expositor ug ang pagpaubos sa siyudad sa martial law,” pamahayag niya. “Usa ka bug-at nga pagbayad kinahanglang pagahimoon, busa andama ang inyong mga hunahuna sa mga dinalian.”[34]

Iyang gipasidan-an ang mga Santos nga ang Nauvoo mahimong gub-on ug ang katawhan niini mangamatay kon sila mosukol. “Makasiguro mo niini,” miingon siya. “Gamay lang nga sayop nga pamatasan gikan sa mga lumulupyo, ug ang mga kasuko nga anaa nang daan ikapadayag na.”[35]

Ang gipamulong nakapasilo sa mga Santos, apan gumikan kay naghangyo si Joseph kanila sa pagpatunhay sa kalinaw, misaad sila sa pagpaminaw sa pasidaan sa gobernador ug mopaluyo sa mga balaod sa estado. Natagbaw, mitapos sa iyang pakigpulong ug giparada ang iyang mga tropa sa Kadalanan. Samtang nagmartsa ang mga sundalo, sila mihulbot sa ilang mga espada ug mahulgaon nga miwara-wara niini.[36]

Ang oras hinay kaayong milabay didto sa bilanggoan sa Carthage nianang hapona. Sa kainit sa ting-init, ang kalalakin-an mihukas sa ilang mga kupo ug nangabli sa mga bintana aron makasulod ang hangin. Sa gawas, walo ka mga tawo sa mga Carthage Grey nagbantay sa bilanggoan samtang ang uban sa militia nagkampo sa duol. Laing guardiya naglingkod sa gawas sa pikas habig sa pultahan.[37]

Si Stephen Markham, Dan Jones, ug ang uban gisugo-sugo ni Joseph. Sa mga lalaki nga mipabilin didto sa miaging gabii, sila lang si Willard Richards ug John Taylor ang miuban nilang Joseph ug Hyrum. Sa sayo pa nianang adlawa, ang mga bisita mipayuhot og duha ka pusil ngadto sa mga binilanggo—usa ka six-shooter nga rebolber ug single-shot nga pistola—basin og may moatake. Nagbilin usab si Stephen og usa ka gahi nga sungkod nga gitawag niya og “pambunal sa badlungon.”[38]

Aron mapagaan ang gibati ug magpalabay sa oras, si John miawit og usa ka British nga himno nga bag-uhay lang nahimong popular sa mga Santos. Ang mga lyrics niini naghisgut bahin sa usa ka mapaubsanon nga estranghero nga naa sa panginahanglan kinsa sa katapusan mipadayag sa iyang kaugalingon isip ang Manluluwas:

Sa kalit akong nailhan,

Estrangherong nagtakuban;

Uwat sa kamot nakit-an,

Dios ang akong kaatubang;

Gipamulong N’yang ngalan ko——

“Wa ko ikaulaw nimo,

Kini imong handumanan;

Sa tanan nimong binuhatan.”

Sa nahuman ni John ang kanta, mihangyo si Hyrum niya sa pagkanta niini pag-usab.[39]

Pagka alas kwatro sa hapon, bag-ong mga gwardiya ang mirelyebo sa daan nang nagbantay. Si Joseph misugod sa pagpakig-istorya sa usa ka gwardiya diha sa pultahan samtang si Hyrum ug Willard hilum nga nag-istoryahanay. Paglabay sa usa ka oras, ang tigbantay sa prisohan misulod sa kwarto ug nangutana kon ang mga binilanggo gusto bang mobalhin ngadto sa mas luwas nga selda in kaso nga adunay pagpang-atake.

“Human sa panihapon moadto mi,” miingon si Joseph. Ang mga tigbantay sa prisohan mibiya ug si Joseph miatubang kang Willard. “Kon moadto mi sa bilanggoan,” pangutana ni Joseph, “mokuyog ka ba namo?”

“Nagtuo ba ka nga biyaan ka nako karon?” Mitubag si Willard. “Kon hukman ka nga bitayon tungod sa pagbudhi, ako ang magpabitay para nimo, ug mahimo kang gawasnon.”

“Dili ka makahimo ana,” miingon si Joseph.

“Buhaton nako,” miingon si Willard.[40]

Pipila ka minutos ang milabay, ang mga binilanggo nakadungog sa kanaas diha sa pultahan ug dayon ang tulo o upat ka buto sa pusil. Mipasiplat si Willard sa abli nga bintana ug nakita ang gatusan ka kalalakin-an sa ubos, ang ilang mga nawong gibulitan og lapok ug pulbora, nagdasok sa pagsulod sa bilanggoan. Gilabni ni Joseph ang usa sa mga pistola samtang gikuha sad ni Hyrum ang lain. Si John ug Willard mipunit og mga sungkod og gigunitan nga mura og pangbunal. Ang upat ka mga lalaki miduot sa pultahan samtang ang mga manggugubot midali pagsaka sa hagdanan ug misulay sa pagpwersa nga makasulod.[41]

Nagbuto-buto diha sa mga ang-ang samtang ang mga manggugubot mipusil sa pultahan. Si Joseph, John, ug Willard milayat sa daplin sa pultahan samtang ang bala milapos sa kahoy. Miigo kini sa nawong ni Hyrum ug miliso siya, nasukamod gikan sa pultahan. Laing bala ang miigo sa ubos nga bahin sa iyang buko-buko. Nakabuto ang iyang pistola ug nahagba siya sa salog.[42]

“Igsoong Hyrum!” Misangpit si Joseph. Naggunit sa iyang six-shooter, giabli niya ang pultahan og pila ka pulgada ug mipabuto og kausa. Dugang pang mga bala ang nanglupad, ug gipabuthan ni Joseph ang mga manggugubot nga bisan asa lang tira samtang si John migamit sa sungkod sa pagbunal sa mga sumbuhan sa mga pusil ug mga bayoneta nga nanglapos sa pultahan.[43]

Human si Joseph nakapabuto sa rebolber og kaduha o katulo ka higayon, si John midagan sa bintana ug misulay sa pagsaka sa taas nga kordeso sa bintana. Usa ka lingin nga bala ang milapos sa kwarto ug miigo sa iyang batiis, natakilpo siya nga wala na ka balanse. Namanhud ang iyang lawas ug nalamba siya sa kurdiso sa bintana, nabuak ang iyang orasan diha sa bulsa sa dise-sais minutos pasado alas singko.

“Naigo ko” miping-it siya.

Giguyod ni John ang iyang kaugalingon tabok sa salog ug miligid ngadto sa ilawom sa higdaanan samtang ang mga manggugubot balik-balik nga mitira. Usa ka bala migisi sa iyang dapi-dapi, milangkat og tipik sa unod. Duha pa ka bala ang miigo sa iyang pulso ug sa bukog nga ibabaw lang og gamay sa tuhod.[44]

Diha sa kwarto, si Joseph ug Willard mihurot sa ilang kusog sa pagduot sa pultahan samtang si Willard nangwakli sa mga sumbohan sa pusil ug sa mga bayoneta sa iyang atubangan. Sa kalit lang, nabuhian ni Joseph ang rebolber ngadto sa salog ug milayat sa bintana. Sa iyang paglakang sa kordeso sa bintana, duha ka bala ang miigo sa iyang buko-buko. Laing bala ang misiak sa bintana ug mitusak sa ubos sa iyang kasingkasing.

“O Ginoo, akong Dios,” misinggit siya. Ang iyang lawas nasagbay sa bintana, ug midailos nga nag-una ang ulo gawas sa bintana.

Midali si Willard sa pagtabok sa kwarto ug gigawas ang iyang ulo samtang ang bala mihadyong agi niya. Sa ubos, nakita niya ang mga manggugubot nga mihugpa naglibut sa nagkadugo nga lawas ni Joseph. Ang propeta nagtakilid sa iyang wala tupad sa bato nga atabay. Nagtan-aw si Willard, naglaum nga makakita pa og timailhan nga ang iyang higala buhi pa. Mga segundo ang milabay, ug wala na siyay nakitang paglihok.

Si Joseph Smith, ang propeta ug manalagna sa Ginoo, patay na.[45]

Mubo nga mga Sulat

1. ◀ “Preamble and Resolutions,” Warsaw Signal, Extra, Hunyo 14, 1844; Sarah D. Gregg to Thomas Gregg, Hunyo 14, 1844, kopya sa, Illinois State Historical Society Papers, Church History Library; James Robbins to Leanna Robbins, Hunyo 16, 1844, James Robbins Letters, Church History Library; Joseph Smith, Proclamation to John P. Greene, Hunyo 17, 1844; Joseph Smith to Jonathan Dunham, Hunyo 17, 1844, Joseph Smith Collection, Church History Library.

2. ◀ Joseph Smith, Journal, Hunyo 13, 1844, sa JSP, J3:280–81; tan-awa usab sa 281, pahinumdom 1284.

3. ◀ Maughan, Autobiography, [57]–[58]; “History of Joseph Smith,” LDS Millennial Star, Nob. 9, 1861, 23:720; tan-awa usab sa JSP, J3:8, pahinumdom 14; 16, pahinumdom 39.

4. ◀ Maughan, Autobiography, [57]–[58]; Peter Maughan Family History, 17–18.

5. ◀ Clayton, Journal, Hunyo 11, 1844; JSP, J3:279, pahinumdom 1272; tan-awa usab sa Joseph Smith, Journal, Hunyo 11, 1844, sa JSP, J3:277–79.

6. ◀ Joseph Smith, Journal, Hunyo 11–12, 1844, sa JSP, J3:279; Warrant for Joseph Smith and Others, Hunyo 11, 1844, Ang Estado sa Illinois batok ni Joseph Smith ug ang Uban sa Kagubot, kopya sa, Joseph Smith Collection, Church History Library.

7. ◀ Joseph Smith, Journal, Hunyo 12–13, 1844, sa JSP, J3:279–82; Warrant for Joseph Smith and Others, Hunyo 11, 1844, Ang Estado sa Illinois batok ni Joseph Smith ug ang Uban sa Kagubot, kopya sa, Joseph Smith Collection, Church History Library; Nauvoo Municipal Court Docket Book, 108–12.

8. ◀ Joseph Smith, Journal, Hunyo 14, 1844, sa JSP, J3:282; Clayton, Daily Account of Joseph Smith’s Activities, Hunyo 14, 1844, sa JSP, J3:333–34; Joseph Smith to Thomas Ford, Hunyo 14, 1844, Joseph Smith Collection, Church History Library; Sidney Rigdon to Thomas Ford, Hunyo 14, 1844, Sidney Rigdon Collection, Church History Library; tan-awa usab sa Joseph Smith History, 1838–56, volume F-1, 97–98.

9. ◀ Joseph Smith, Journal, Hunyo 16–18, 1844, sa JSP, J3:286–92; Joseph Smith, Proclamation, Hunyo 17, 1844, Joseph Smith Collection, Church History Library; JSP, J3:294–95, pahibalo 1357; Hyrum Smith and Joseph Smith to Brigham Young, Hunyo 17, 1844, Joseph Smith Collection, Church History Library.

10. ◀ Joseph Smith, Journal, Hunyo 18, 1844, sa JSP, J3:290–91; Joseph Smith History, 1838–56, volume F-1, 118–19.

11. ◀ Oaks, “Suppression of the Nauvoo Expositor,” 891–903.

12. ◀ Thomas Ford to Joseph Smith, Hunyo 22, 1844, Joseph Smith Collection, Church History Library. Hilisgutan: American Legal and Political Institutions

13. ◀ Joseph Smith to Thomas Ford, Hunyo 22, 1844, Joseph Smith Collection, Church History Library; Editorial Note, sa JSP, J3:301–2.

14. ◀ Joseph Smith History, 1838–56, volume F-1, 147; Richards, Journal, Hunyo 23, 1844, sa JSP, J3:305.

15. ◀ Joseph Smith to Emma Smith, Hunyo 23, 1844, kopya sa, Joseph Smith Collection, Church History Library.

16. ◀ Joseph Smith History, 1838–56, volume F-1, 148; Richards, Journal, Hunyo 23, 1844, sa JSP, J3:305.

17. ◀ Briggs, “A Visit to Nauvoo in 1856,” 453–54; Joseph Smith History, 1838–56, volume F-1, 148.

18. ◀ Briggs, “A Visit to Nauvoo in 1856,” 453–54.

19. ◀ Joseph Smith History, 1838–56, volume F-1, 149; “Pleasant Chat,” True Latter Day Saints’ Herald, Oct. 1, 1868, 105; Christensen, “Edwin Rushton,” 3. Hilisgutan: Joseph and Emma Hale Smith Family [Ang Pamilya ni Joseph ug Emma Hale Smith]

20. ◀ Christensen, “Edwin Rushton,” 3; John Bernhisel to George A. Smith, Sept. 11, 1854, sa Historian’s Office, Joseph Smith History Documents, Church History Library; Doktrina ug mga Pakigsaad 135:4 (Account of the Martyrdom, circa Hulyo 1844, anaa sa josephsmithpapers.org); Joseph Smith History, 1838–56, volume F-1, 149–51; Richards, Journal, Hunyo 24, 1844, sa JSP, J3:305; Clayton, Journal, Hunyo 24, 1844.

21. ◀ Joseph Smith History, 1838–56, volume F-1, 151; Richards, Journal, Hunyo 24, 1844, sa JSP, J3:305.

22. ◀ Richards, Journal, Hunyo 24, 1844, sa JSP, J3:306; Joseph Smith History, 1838–56, volume F-1, 151–52; tan-awa usab sa “Awful Assassination of Joseph and Hyrum Smith,” Times and Seasons, Hulyo 1, 1844, 5:560; “Statement of Facts,” Times and Seasons, Hulyo 1, 1844, 5:563; ug JSP, J3:306, pahibalo 6.

23. ◀ Leonora C. Taylor, Statement, circa 1856, Church History Library; Clayton, Journal, Hunyo 24, 1844.

24. ◀ Panalangin ni Emma Smith, 1844, gimakinilya, Church History Library. Ang orihinal nga mga panalangin nga sinulat ni Emma nawala. Ang historian nga si Juanita Brooks mireport nga iyang gitun-an ang orihinal sa mga 1946, gitandi sa agi ni Emma, ug mipadala sa mga gimakinilya nga panalangin ngadto ni George Albert Smith ug ni Joseph K. Nicholes. (Tan-awa sa Juanita Brooks to Joseph K. Nicholes, Abr. 29, 1946, Koleksyon ni Joseph K. Nicholes, Church History Library; Juanita Brooks to George Albert Smith, Apr. 29, 1946, Joseph Fielding Smith, Papers, Church History Library; ug Emma Smith to Joseph Heywood, Okt. 18, 1844, Church History Library.) Hilisgutan: Emma Hale Smith

25. ◀ Joseph Smith History, 1838–56, volume F-1, 154; Richards, Journal, Hunyo 24, 1844, sa JSP, J3:306.

26. ◀ Joseph Smith History, 1838–56, volume F-1, 155–56; Richards, Journal, Hunyo 25, 1844, sa JSP, J3:307–8.

27. ◀ Richards, Journal, Hunyo 25, 1844, sa JSP, J3:307, 311–14; Joseph Smith History, 1838–56, volume F-1, 158–61; “Statement of Facts,” Times and Seasons, Hulyo 1, 1844, 5:561–62; Dan Jones, “Martyrdom of Joseph Smith and His Brother Hyrum!,” sa Dennis, “Martyrdom of Joseph Smith and His Brother Hyrum,” 87–88; Joseph Smith to Emma Smith, Hunyo 25, 1844, copy, Joseph Smith Collection, Church History Library.

28. ◀ Dennis, “Si Dan Jones, Welshman,” 50–52.

29. ◀ Dan Jones, “Martyrdom of Joseph Smith and His Brother Hyrum!”; Dan Jones to Thomas Bullock, Ene. 20, 1855, sa Dennis, “Martyrdom of Joseph and Hyrum Smith,” 89, 101.

30. ◀ Dan Jones, “Martyrdom of Joseph Smith and His Brother Hyrum!”; Dan Jones to Thomas Bullock, Ene. 20, 1855, sa Dennis, “Martyrdom of Joseph and Hyrum Smith,” 89, 101. Hilisgutan: Prophecies of Joseph Smith [Mga Panagna ni Joseph Smith]

31. ◀ Joseph Smith to Emma Smith, Hunyo 27, 1844, kopya sa, Joseph Smith Collection, Church History Library; Richards, Journal, Hunyo 27, 1844, sa JSP, J3:323; Dan Jones, “Martyrdom of Joseph Smith and His Brother Hyrum!,” sa Dennis, “Martyrdom of Joseph Smith and His Brother Hyrum,” 90; Joseph Smith History, 1838–56, volume F-1, 174–76.

32. ◀ Clayton, Journal, Hunyo 26, 1844; Joseph Smith to Emma Smith, Hunyo 27, 1844, kopya, Joseph Smith Collection, Church History Library; Richards, Journal, Hunyo 27, 1844, in JSP, J3:323; see also Richards, Journal, Hunyo 26, 1844, in JSP, J3:314–23.

33. ◀ Joseph Smith ngadto kang Emma Smith, Hunyo 27, 1844, kopya, Joseph Smith Collection, Church History Library.

34. ◀ Ford, History of Illinois, 346; Joseph Smith History, 1838–56, volume F-1, 186.

35. ◀ Joseph Smith Kasaysayan, 1838–56, volume F-1, 186; Mace, Autobiography, 107; Clayton, Journal, Hunyo 27, 1844.

36. ◀ Clayton, Journal, Hunyo 27, 1844; Mace, Autobiography, 107–8; Ford, History of Illinois, 346–47; Joseph Smith History, 1838–56, volume F-1, 192.

37. ◀ Richards, Journal, Hunyo 27, 1844, sa JSP, J3:327; Joseph Smith History, 1838–56, volume F-1, 182; “Statement of Facts,” Times and Seasons, Hulyo 1, 1844, 5:563.

38. ◀ Richards, Journal, Hunyo 27, 1844, sa JSP, J3:327; John Fullmer to George A. Smith, Nob. 27, 1854; Cyrus Wheelock to George A. Smith, Dec. 29, 1854, Opisina Historian, Joseph Smith History Documents, Church History Library; JSP, J3:327, note 128; “History of Joseph Smith,” LDS Millennial Star, Hunyo 14, 1862, 24:375; Stephen Markham to Wilford Woodruff, June 20, 1856, Opisina sa Historian, Joseph Smith History Documents, Church History Library.

39. ◀ Richards, Journal, Hunyo 27, 1844, sa JSP, J3:326; Carruth and Staker, “John Taylor’s Hunyo 27, 1854, Account of the Martyrdom,” 59; Joseph Smith History, 1838–56, volume F-1, 180–81; A Collection of Sacred Hymns [1840], 254–57; tan-awa usab sa “A Poor Wayfaring Man of Grief,” Hymns, nu. 29. Hilisgutan: Hymns [Mga Himno]

40. ◀ Richards, Journal, Hunyo 27, 1844, sa JSP, J3:326–27; Joseph Smith History, 1838–56, volume F-1, 181–82.

41. ◀ Richards, Journal, Hunyo 27, 1844, sa JSP, J3:327; Joseph Smith History, 1838–56, volume F-1, 182; Ford, History of Illinois, 353.

42. ◀ Richards, Journal, Hunyo 27, 1844, sa JSP, J3:327; Joseph Smith History, 1838–56, volume F-1, 182.

43. ◀ Richards, Journal, Hunyo 27, 1844, sa JSP, J3:327; Joseph Smith History, 1838–56, volume F-1, 182–83.

44. ◀ Richards, Journal, Hunyo 27, 1844, sa JSP, J3:329; Willard Richards, “Two Minutes in Jail,” Nauvoo Neighbor, Hulyo 24, 1844, [3]; John Taylor, “The Martyrdom of Joseph Smith,” sa Burton, City of the Saints, 537; tan-awa usab sa “Two Minutes in Jail,” Times and Seasons, Ago. 1, 1844, 5:598–99; and Joseph Smith History, 1838–56, volume F-1, 182–83.

45. ◀ Joseph Smith History, 1838–56, volume F-1, 183; Willard Richards, “Two Minutes in Jail,” Nauvoo Neighbor, Hulyo 24, 1844, [3]; tan-awa usab sa “Two Minutes in Jail,” Times and Seasons, Ago. 1, 1844, 5:598–99. Hilisgutan: Deaths of Joseph And Hyrum Smith

Kapitulo 45

Usa ka Makagagahum nga Pundasyon

Sa wala pa mosubang ang adlaw niadtong Hunyo 28, giablihan ni Emma ang kusog nga panuktok sa pultahan. Nakita niya ang iyang pag-umangkon nga si Lorenzo Wasson nagbarug sa bakanan, naputos sa abug. Ang iyang mga gisulti mikumpirmar sa iyang labing gikahadlokan.[1]

Sa wala madugay ang tibuok siyudad napukaw samtang si Porter Rockwell nga nangabayo diha sa kadalanan nagsinggit sa balita sa kamatayon ni Joseph.[2] Mihugop ang mga tawo sa gawas sa panimalay sa mga Smith hapit diha-diha dayon, apan si Emma ug ang iyang mga anak nagpabilin sa sulod kauban sa pipila ka mga higala ug mga nangabang. Ang iyang ugangan, si Lucy Smith, nagsige og lakaw-lakaw diha sa iyang kwarto, blangko kaayo nga nagtan-aw sa mga bintana. Ang mga bata nanagpunsisok sa laing kwarto.[3]

Si Emma nag-inusarang naglingkod, hilum nga nagbangutan. Pagkataud-taud, iyang gitabon ang iyang mga palad sa iyang nawong ug mihilak, “Nganong nabiyuda man ko ug ang akong mga anak nailo?”

Nakadungog sa iyang pagbakho, si John Greene, ang marshal sa siyudad sa Nauvoo, misulod sa kwarto. Misulay sa paghupay kaniya, miingon nga ang iyang kasakit mamahimong korona sa kinabuhi ngadto kaniya.

“Ang akong bana mao ang akong korona,” mahait niyang tubag. “Ngano man, O Dios, ako gibiyaan?”[4]

Sa kaulahian nianang adlawa, si Willard Richards ug Samuel Smith nanakay sa ilang mga karwahe padulong sa Nauvoo nga nagdala sa mga lawas nilang Joseph ug Hyrum. Aron panalipdan kini gikan sa kainit sa adlaw, ang mga lawas gipahimutang sa kahon nga tabla ug gitabunan og mga sagbot.[5]

Sila si Willard ug Samuel gikuyawan kaayo gumikan sa pagpang-atake sa miagi nga adlaw. Misulay si Samuel sa pagduaw sa iyang mga igsoon sa bilanggoan, apan sa wala pa siya makaabut sa Carthage, ang usa ka manggugubot nga panon mipusil kaniya ug migukod kaniya og sobra sa duha ka oras nga nangabayo.[6] Si Willard, sa samang higayon, nakaluwas sa pag-atake nga nakaangkon lang og gamay nga samad sa iyang dalunggan, nga nagtuman sa usa ka panagna nga gihimo ni Joseph usa ka tuig nang milabay nga ang mga bala manglupad libut ni Willard, mitira sa iyang higala sa tuo ug sa wala, apan dili makabuslot sa iyang saput.[7]

Si John Taylor, sa laing bahin, nag-ungaw sa kamatayon diha sa usa ka hotel sa Carthage, naangol kaayo para makabiya sa lungsod.[8] Sa miaging gabii, si Willard ug John misulat og usa ka mubong sulat ngadto sa mga Santos, nagpakilooy kanila nga dili manimalos alang sa pagpatay nilang Joseph ug Hyrum. Sa dihang natapos na ni Willard ang sulat, si John luya na kaayo gumikan kay nakuhaan sa dugo nga naglisud gani siya sa pagpirma niini sa iyang ngalan.[9]

Samtang si Willard ug Samuel nagkaduol na sa templo, usa ka grupo sa mga Santos mitagbo sa mga karwahe ug misunod kanila didto sa lungsod. Hapit ang tanan sa Nauvoo miapil sa prusisyon samtang ang mga karwahe hinayng miagi sa luna sa templo ug padulhog ngadto sa Mansyon sa Nauvoo. Nanaghilak ang mga Santos samtang nanglakaw lahos sa siyudad.[10]

Sa dihang miabut ang prusisyon sa panimalay sa mga Smith, misaka si Willard sa entablado diin si Joseph namahayag sa katapusang higayon sa Nauvoo Legion. Nagtan-aw sa bagang duot sa liboan ka mga tawo, nakita ni Willard nga daghan ang nasuko sa gobernador ug sa manggugubot nga panon.[11]

“Salig diha sa balaod alang sa pagbayad,” mihangyo siya. “Itugyan sa Ginoo ang pagpanimalos.”[12]

Nianang gabhiuna, si Lucy Smith nangandam sa iyang kaugalingon samtang mihulat siya nilang Emma, Mary ug sa iyang mga apo sa gawas sa kan-anan sa Mansyon sa Nauvoo. Sa sayo pa, ang pipila sa kalalakin-an ang midala sa mga lawas nilang Joseph ug Hyrum ngadto sa balay aron mahugasan ug mailisan kini. Gikan niana si Lucy ug ang iyang pamilya naghulat na sa pagtan-aw sa mga lawas. Naglisud si Lucy sa pagpugong sa iyang kaugalingon, ug nag-ampo siya nga makaangkon siya og kusog sa pagtan-aw sa iyang gipatay nga mga anak.

Sa dihang naandam na ang mga lawas, si Emma ang unang miadto apan dali kaayong nalup-og sa salog ug kinahanglan nga sakwaton gikan sa kwarto. Si Mary misunod niya, nagkurog samtang naglakaw siya. Uban sa iyang duha ka kinamanghuran nga mga anak nga nanggunit og maayo diha niya, miluhod siya sa kiliran ni Hyrum, gibutang ang ulo ni Hyrum sa iyang mga bukton, ug mibakho. “Gipusil ka ba nila, pinangga kong Hyrum?” miingon siya, nga gihapyud ang iyang buhok sa iyang mga kamot. Gibuntog siya sa pagbangutan.

Sa tabang sa mga higala, si Emma sa wala madugay mibalik ngadto sa kwarto ug miuban ni Mary diha sa kiliran ni Hyrum. Iyang gibutang ang iyang mga kamot sa bugnaw nga agtang sa iyang bayaw ug hinayng namulong ngadto niya. Dayon miatubang siya sa iyang mga higala ug miingon, “Karon makatan-aw nako niya. Lig-on nako karon.”

Mibarug si Emma ug milakaw nga walay kaabay ngadto sa lawas ni Joseph. Miluhod siya sa iyang kiliran ug mibutang sa iyang mga kamot sa mga aping ni Joseph. “Oh Joseph, Joseph!” miingon siya. “Gikuha na gayud ka nila gikan kanako!”[13] Ang batan-ong Joseph miluhod ug mihalok sa iyang amahan.

Si Lucy hilabihan ka magul-anon tungod sa kasubo sa nagpalibut kaniya nga siya dili na hinoon makasulti. “Dios ko,” hilum siyang nag-ampo. “Nganong gibiyaan mo kining pamilyaha?” Ang mga panumduman sa mga pagsulay sa iyang pamilya milukop sa iyang hunahuna, apan samtang nagtan-aw siya sa mga nawong sa wala nay kinabuhi niyang mga anak, malinawon kining tan-awon. Nasayud siya nga si Joseph ug Hyrum anaa na karon sa dapit nga dili maabut sa ilang mga kaaway.

“Ako mismo ang nagkuha kanila,” nadungog niya ang usa ka tingog, “aron sila makapamahulay.”[14]

Sa sunod nga adlaw, liboan ka mga tawo ang milinya sa gawas sa Mansyon sa Nauvoo sa pagpasidungog sa managsoon. Ang adlaw sa ting-init alingiing ug walay panganod. Kada oras, ang mga Santos mosulod sa pultahan, moagi sa mga lungon, ug mogawas sa laing pultahan. Ang managsoon gibutang sa nindot nga mga lungon gihapinan sa puti nga panapton ug humok, itom nga velvet. Adunay bildo atubangan sa ilang mga nawong nga nakapahimo sa mga tigbangutan sa pagtan-aw kanila sa katapusang higayon.[15]

Human sa pagtan-aw, si William Phelps nagsangyaw sa wali sa lubong sa propeta ngadto sa bagang duot sa mga tawo nga liboan ka mga Santos. “Unsay akong ikasulti bahin ni Joseph ang manalagna?” nangutana siya. “Wala siya moanhi aron mopakita sa opinyon sa kadaghanan, apan sa yanong ngalan ni Jesukristo.”

“Siya mianhi aron sa paghatag sa mga kasugoan ug balaod sa Ginoo, sa pagtukod og mga templo, ug sa pagtudlo sa katawhan sa paglambo diha sa gugma ug kalooy,” mipamatuod si William. “Siya mianhi sa pag-establisar sa atong simbahan ibabaw sa yuta, sa putli ug mahangturon nga mga baruganan sa pagpadayag, mga propeta, ug mga apostoles.”[16]

Human sa lubong, si Mary Ann Young misulat ni Brigham mahitungod sa trahedya, kinsa gatusan ka milya ngadto sa silangang bahin sa pagpangampanya alang ni Joseph uban sa pipila ka mga sakop sa Napulog Duha. “Aduna kami dakong kasakit niining dapita sukad sa inyong pagbiya sa panimalay,” misaysay siya. “Ang atong pinalanggang igsoon nga si Joseph Smith ug si Hyrum nabiktima ngadto sa tampalasan nga mga manggugubot nga panon.” Si Mary Ann mipasalig kang Brigham nga ang ilang pamilya anaa sa maayong panglawas, apan wala siya makahibalo kon unsa sila ka luwas. Sulod sa katapusang tulo ka semana, ang tanang sulat nga pasulod sa Nauvoo gihunong, ug ang hulga sa pag-atake sa manggugubot nga panon nagmakanunayon.

“Napanalanginan ako nga magpabilin ang akong pagbati nga kalma atol sa unos,” sulat ni Mary Ann. “Manghinaut ko nga mag-amping kamo sa inyong pagpauli ug dili mopabantang sa inyong mga kaugalingon niadtong makapameligro sa inyong kinabuhi.”[17]

Sa samang adlaw, si Vilate Kimball misulat ni Heber. “Wala pa gayud ako sukad mikuha sa akong pangsulat sa pagpamulong diha nimo ubos sa mga pagsulay nga mga kahimtang nga atong nahimutangan karon,” misulti siya kaniya. “Dili unta itugot sa Dios nga makasaksi pa gayud ako og laing sama niini.”

Nadunggan ni Vilate nga si William Law ug ang iyang mga sumusunod nagtinguha gihapon sa pagpanimalos batok sa mga lider sa simbahan. Nahadlok alang sa siguridad ni Heber, nagpanuko siya nga papaulion ang iyang bana. “Ang kanunay nakong giampo karon mao nga ang Ginoo mopatunhay kanatong tanan aron nga magkita pag-usab,” misulat siya. “Ako walay pagduha-duha apan ang imong kinabuhi gipangita, apan hinaut nga ang Ginoo mohatag kanimo og kaalam sa pag-ikyas sa ilang mga kamot.”[18]

Paglabay sa mubo nga higayon, si Phebe Woodruff misulat sa iyang mga ginikanan ug mihulagway sa pagpang-atake sa Carthage. “Kining mga butanga dili na gayud makapahunong sa buhat kay sa nahitabo nga kamatayon ni Kristo, apan magpadayon kini nga magkapaspas,” pamatuod ni Phebe. “Nagtuo ako nga si Joseph ug Hyrum anaa karon diin sila makahimo og mas dakong kaayohan sa simbahan kay sa nakig-uban pa kanato.”

“Mas nalig-on ako karon diha sa hugot nga pagtuo kay sa nahisukad,” nagpamatuod siya. “Dili nako ihunong ang hugot nga pagtuo sa tinuod nga Mormonismo kon kini bugti sa akong kinabuhi sulod sa usa ka oras gikan sa akong pagsulat niini, tungod kay nasayud ako sa kasiguroan nga kini ang buhat sa Dios.”[19]

Samtang ang mga sulat nilang Mary Ann, Vilate, ug Phebe mibiyahe sa silangan, si Brigham Young ug Orson Pratt nakadungog og hungihong nga si Joseph ug Hyrum napatay, apan walay makakumpirmar sa istorya. Unya, niadtong Hulyo 16, usa ka miyembro sa simbahan sa branch sa New England nga ilang gibisitahan nakadawat og sulat gikan sa Nauvoo nga nagdetalye sa makaguol nga balita. Sa dihang nabasa niya ang sulat, gibati ni Brigham nga daw mabuak ang iyang ulo. Wala siya sukad makabati og ingon ka guol.

Nakahunahuna siya dayon sa priesthood. Si Joseph naggunit sa tanang mga yawe nga gikinahanglan sa pagtuga sa mga Santos ug pag-seal kanila alang sa kahangturan. Kon wala kining mga yawe, ang buhat sa Ginoo dili makapadayon. Sa makadiyot, nahadlok si Brigham nga gidala kini ni Joseph ngadto sa lubnganan.

Dayon, sa usa ka kalit nga pagpadayag, nakahinumdom si Brigham kon giunsa paghatag ni Joseph ang mga yawe diha sa Napulog Duha ka mga Apostoles. Nagpangdagpi sa iyang mga kamot sa iyang mga tuhod, miingon siya, “Ang mga yawe sa gingharian anaa ra dinhi sa simbahan.”[20]

Si Brigham ug si Orson mibiyahe ngadto sa Boston aron sa pagpakigkita sa uban nga mga apostoles sa silangang mga estado. Mihukom sila sa pagpamauli dayon ug mitambag sa tanang mga misyonaryo kinsa adunay pamilya sa Nauvoo sa pagbalik usab.[21]

“Paglipay kamo,” misulti si Brigham sa mga Santos diha sa dapit. “Kon ang Dios mopadala og usa ka tawo sa paghimo sa buhat, ang tanang mga yawa sa impyerno dili makapatay kaniya hangtud nga siya makahuman.” Mipamatuod siya nga nahatagan ni Joseph ang Napulog Duha sa tanang mga yawe sa priesthood sa wala pa siya mamatay, nagbilin sa tanang butang nga gikinahanglan sa mga Santos sa pagpadayon.[22]

Balik sa Nauvoo, samtang si Emma nagbangutan sa iyang bana, nagsugod siya og kabalaka mahitungod sa pagsuporta sa iyang mga anak ug ugangan nga mag-inusara. Si Joseph nakahimo og halapad nga legal nga mga paningkamot sa pagbulag sa iyang kabtangan sa pamilya gikan sa unsay nahisakop sa simbahan, apan nagbilin lang gihapon og igong gidak-on sa mga utang ug walay kabilin. Hangtud nga ang simbahan daling mopili og usa ka masaligan sa pagpuli ni Joseph isip tigdumala sa kabtangan sa simbahan, nahadlok si Emma, nga ang iyang pamilya mapasagdan ngadto sa kawad-on.[23]

Ang mga lider sa simbahan sa Nauvoo nabahin-bahin kon si kinsa ang adunay awtoridad nga makahimo sa pagpili. Pipila sa mga tawo mituo nga ang responsibilidad kinahanglan nga maadto ni Samuel Smith, ang kinamagulangan sa buhi nga igsoon sa propeta, apan nasakit siya human ang mga manggugubot nga panon migukod kaniya gikan sa Carthage, ug kalit siyang namatay pagtapos sa Hulyo.[24] Ang uban mituo nga ang lokal nga mga lider kinahanglan mopili sa bag-ong masaligan. Si Willard Richards ug si William Phelps gustong isibug ang desisyon hangtud ang Napulog Duha makabalik gikan sa ilang misyon didto sa silangang mga estado aron sila makaapil sa pagpili.

Apan si Emma gusto na gayud nga aduna nay desisyon, ug gusto nga ang mga lider sa simbahan mopili na dayon og usa ka sinaligan. Ang iyang gipili alang sa posisyon mao si William Marks, ang stake president sa Nauvoo.[25] Si Bishop Newel Whitney hugtanong misupak sa gipili, hinoon, tungod kay si William misalikway sa dinaghan nga kaminyoon ug dyutay ra ang pagpakabana sa mga ordinansa sa templo.

“Kon si Mark ang mapili,” sa pribado namahayag ang bishop, “ang atong espirituhanon nga mga panalangin maguba, tungod kay siya dili angayan sa labing importanting mga butang.” Nasayud nga ang simbahan mas labaw pa kaayo kay sa usa ka korporasyon nga dunay pinansyal nga katigayunan ug legal nga mga obligasyon, si Newel mituo nga ang bag-ong sinaligan kinahanglan nga usa ka tawo kinsa hingpit nga mosuporta sa unsay gipadayag sa Ginoo ngadto ni Joseph.[26]

Niining panahona, si John Taylor igo na ang pagkaayo aron nga makabalik ngadto sa Nauvoo. Si Parley Pratt nabalik na usab gikan sa iyang misyon ug miapil nilang John, Willard Richards, ug ni William Phelps sa pag-awhag ni Emma ug William Marks sa paghulat alang sa pagbalik sa uban nga mga apostoles. Mituo sila nga mas importante nga makapili og bag-ong sinaligan pinaagi sa tukma nga awtoridad kay sa paghimo og usa ka dinalian nga desisyon.[27]

Dayon, pagka Agosto 3, si Sidney Rigdon mibalik ngadto sa Nauvoo. Isip running mate ni Joseph sa pagdagan sa pagka-presidente, si Sidney mibalhin og laing estado aron makab-ot ang legal nga gikinahanglan alang sa posisyon. Apan sa dihang iyang nahibaloan ang pagkamatay sa propeta, midali siya sa pagbalik sa Illinois, nakasiguro nga ang iyang posisyon sa Unang Kapangulohan makapahimo niyang angayan nga mangulo sa simbahan.

Aron mapalig-on ang iyang pag-angkon, si Sidney mipahibalo usab nga nakadawat siya og panan-awon gikan sa Dios nga nagpakita kaniya nga ang simbahan nagkinahanglan og usa ka magbalantay—usa ka tawo nga moatiman sa simbahan puli ni Joseph ug mopadayon sa pagpamulong alang kaniya.[28]

Ang pag-abut ni Sidney nakapabalaka ni Parley ug sa uban nga mga apostoles sa Nauvoo. Ang kasungian bahin sa sinaligan nga masaligan nakapahimong klaro nga ang simbahan nagkinahanglan og usa ka tigdumalang awtoridad sa paghimo og importanting mga desisyon. Apan nasayud sila nga si Sidney, sama ni William Marks, misalikway sa daghang mga pagtulun-an ug mga gi-praktis nga gipadayag sa Ginoo ngadto ni Joseph. Ang mas importante, nga sila nasayud nga si Joseph wala kaayo misalig ni Sidney sa bag-uhayng mga katuigan ug wala mihatag sa tanang mga yawe sa priesthood ngadto niya.[29]

Sa adlaw human sa iyang pag-abut, si Sidney mitanyag sa iyang pagpangulo sa simbahan ngadto sa publiko. Wala siyay gisulti mahitungod sa paghuman sa templo o pagtuga sa mga Santos sa espirituhanon nga gahum. Hinoon, mipasidaan siya kanila sa makuyaw nga mga panahon nga anaa sa unahan ug misaad sa paggiya kanila nga maisugon hangtud sa katapusang mga adlaw.[30]

Sa kaulahian, sa usa ka miting sa mga lider sa simbahan, si Sidney miinsister sa pagpundok sa mga Santos sulod sa duha ka adlaw aron sa pagpili og bag-ong lider ug mopili og usa ka sinaligan. Nabalaka, si Willard ug ang ubang mga apostoles mihangyo og dugang panahon sa pagribyu sa gipangangkon ni Sidney ug maghulat sa pagbalik sa uban nilang korum.

Si William Marks miuyon ug mi-eskedyul sa miting sa Agosto 8, upat ka adlaw ang gidugayon.[31]

Usa ka gabii sa Agusto 6, paspas nga mikatap ang balita nga sila si Brigham Young, Heber Kimball, Orson Pratt, Wilford Woodruff, ug Lyman Wight nangabut na sa Nauvoo sakay sa steamboat. Wala madugay ang mga Santos mitagbo sa mga apostoles diha sa mga kadalanan samtang padulong silang namauli sa ilang panimalay.[32]

Pagkasunod hapon, ang bag-ong miabut nga mga apostoles miapil nila ni Willard Richards, John Taylor, Parley Pratt, ug George A. Smith sa usa ka miting uban nila ni Sidney ug sa ubang mga konseho sa simbahan.[33] Ning higayuna, si Sidney miusab sa iyang hunahuna mahitungod sa pagpili ug usa ka bag-ong lider pagka-Agosto 8. Hinoon, miingon siya nga gusto niyang mopahigayon og miting sa pag-ampo uban sa mga Santos nianang adlawa, gisibug ang desisyon hangtud ang mga lider sa simbahan magkapundok ug “mohupay sa pagbati sa usag-usa.”[34]

Giinsister gihapon ni Sidney ang iyang katungod sa pagpangulo sa simbahan. “Gipakita ngari kanako nga kining simbahan matukod ngadto ni Joseph,” miingon siya sa mga konseho, “ug nga tanang mga panalangin nga atong madawat kinahanglan magagikan kaniya.” Miingon siya nga sa iyang bag-uhay nga panan-awon yano nga nahimong usa ka pagpadayon sa talagsaon nga panan-awon sa langit nga iyang nakita uban ni Joseph kapin na sa dekada ang milabay.

“Gi-orden ako nga usa ka tigpama-ba ni Joseph,” mipadayon siya, nagpasabut ngadto sa pagpadayag nga nadawat ni Joseph niadtong 1833, “ug ako kinahanglan gayud moanhi sa Nauvoo ug isiguro nga ang simbahan pagadumalaon sa tukma nga paagi.”[35]

Ang mga pulong ni Sidney wala makapadani ni Wilford. “Mao kadto ang ubos nga matang sa panan-awon,” gisulat niya sa iyang journal.[36]

Pagkahuman ni Sidney sa pagpamulong, mibarug si Brigham ug mipamatuod nga si Joseph mi-confer sa tanang mga yawe ug gahum sa pagka-apostol diha sa Napulog Duha. “Wala koy panginlabot kon si kinsa ang mangulo sa simbahan,” miingon siya, “apan usa ka butang nga kinahanglan nakong mahibaloan, ug kana mao kon unsa ang gisulti sa Dios mahitungod niini.”[37]

Pagka Agosto 8, sa adlaw sa miting sa pag-ampo ni Sidney, wala makatambong si Brigham uban sa iyang korum, butang nga wala gayud niya mabuhat sa una.[38] Migawas, nakita niya ang liboan ka mga Santos nga nanagpundok sa kakahuyan duol sa templo. Ang kabuntagon mahangin kaayo, ug si Sidney mibarug sa usa ka karwahe nga nagtalikod sa kusog, makanunayon nga hangin. Imbis mopahigayon og miting sa pag-ampo, si Sidney mitanyag na usab sa iyang kaugalingon isip magbalantay sa simbahan.

Namulong si Sidney kapin sa usa ka oras, nagpamatuod nga si Joseph ug Hyrum maghupot sa ilang awtoridad sa priesthood hangtud sa kahangturan ug igo nga miorganisar sa konseho sa simbahan sa pagpangulo human sa ilang kamatayon. “Ang matag tawo mobarug sa iyang kaugalingong dapit ug barugan ang iyang kaugalingon nga tawag sa atubangan ni Jehovah,” namahayag si Sidney. Misugyot na usab siya nga ang iyang kaugalingong dapit ug tawag mao ang isip tigpama-ba ni Joseph. Wala siya nagtinguha nga ang kongregasyon moboto bahin nianang butanga, apan gusto niya nga ang mga Santos masayud sa iyang panlantaw.[39]

Sa dihang nahuman si Sidney sa pagpamulong, mitawag si Brigham sa katawhan nga mopabilin og pipila ka mga gutlo. Miingon siya nga gusto niya nga mogahin og panahon sa pagbangutan sa kamatayon ni Joseph sa dili pa husayon ang bisan unsang buluhaton sa simbahan, apan nakamatngon siya sa panginahanglan sa mga Santos sa pagpili og usa ka bag-ong lider. Nabalaka siya nga ang pipila kanila nagtinguha sa gahum batok sa kabubut-on sa Dios.

Aron masulbad kining butanga, si Brigham mihangyo sa mga Santos sa pagbalik unyang hapon sa pagpaluyo sa usa ka bag-ong lider sa simbahan. Sila moboto pinaagi sa korum ug isip usa ka lawas sa simbahan. “Makahimo kita sa buluhaton sulod sa singko minutos,” miingon siya. “Dili kita molihok batok sa usag usa, ug ang matag lalaki ug babaye mosulti og amen.”[40]

Nianang hapona, si Emily Hoyt mibalik ngadto sa kakahoyan alang sa miting. Usa ka ig-agaw sa propeta, si Emily anaa sa trayntahon nga pangedaron ug gradwado sa usa ka akademya para sa magtutudlo. Sa miagi nga lima ka tuig, siya ug ang iyang bana, si Samuel, nahimong suod nilang Joseph ug Hyrum, ug ang hinanaling kamatayon sa managsoon nakapaguol kanila. Bisan ug nagpuyo sila tabok sa suba sa Iowa Territory, si Emily ug Samuel miadto sa Nauvoo nianang adlawa aron sa pagtambong sa miting sa pag-ampo ni Sidney.[41]

Sa mga alas dos, ang mga korum sa priesthood ug mga konseho nagtupad sa pagpanglingkod diha sa atubangan. Mibarug dayon si Brigham Young aron mamulong sa mga Santos.[42] “Adunay daghang nasulti mahitungod ni Presidente Rigdon nga mahimong presidente sa simbahan,” miingon siya, “apan ako moingon kaninyo nga ang Korum sa Napulog Duha adunay mga yawe sa gingharian sa Dios sa tibuok kalibutan.”[43]

Samtang si Emily naminaw ngadto ni Brigham nga namulong, nakabantay siyang mihangad kaniya aron pagsiguro nga dili kadto si Joseph ang namulong. Duna siyay pamayhon ni Joseph, ang iyang mga pamaagi sa pagpangatarungan, ug gani ang tono sa iyang tingog.[44]

“Si Brother Joseph, ang propeta, mipahimutang sa pundasyon alang sa talagsaon nga buhat, ug kita magtukod ibabaw niini,” mipadayon si Brigham Young. “Adunay usa ka makagagahum nga pundasyon nga gipahimutang, ug kita makatukod sa gingharian nga wala pa sukad sa kalibutan. Makatukod kita sa usa ka gingharian nga mas paspas kay ni Satanas nga mopatay sa mga Santos.”

Apan ang mga Santos kinahanglan magtambayayong sa pagtrabaho, mipahayag si Brigham, magsunod sa kabutbut-on sa Ginoo ug magpakabuhi pinaagi sa hugot nga pagtuo. “Kon gusto ninyo nga si Sidney Rigdon o si William Law mangulo ninyo, o ni bisan kinsa pa, welcome kamo ngadto nila,” miingon siya, “apan ako mosulti kaninyo sa ngalan sa Ginoo nga walay tawo nga mabutang og laing tawo taliwala sa Napulog Duha ug ni propeta Joseph. Ngano man? Iyang gitugyan ngadto sa ilang mga kamot ang mga yawe sa gingharian niining katapusan nga dispensasyon, alang sa tibuok kalibutan.”[45]

Mibati nga ang Espiritu ug ang gahum nga gipahimutang diha ni Joseph karon anaa na kang Brigham, si Emily nagtan-aw sa apostol nga mitawag sa mga Santos sa pagpaluyo sa Napulog Duha isip mga lider sa simbahan. “Matag lalaki, matag babaye, matag korum karon mapahimutang sa han-ay,” miingon siya. “Ang tanang uyon niini sa tanang kongregasyon sa mga Santos, mopakita niini pinaagi sa pagpataas sa tuo nga kamot.”

Si Emily ug ang tibuok congregasyon mipataas sa ilang mga kamot.[46]

“Adunay daghan pa kaayong buhatunon,” miingon si Brigham. “Ang pundasyon gipahimutang sa atong propeta, ug kita mopadayon sa pagtukod. Walay laing pundasyon ang mahimong ipahimutang apan kana nga napahimutang, ug kita makaangkon sa atong mga pagtuga kon buot sa Ginoo,”[47]

Paglabay sa pito ka tuig, si Emily mirekord sa iyang kasinatian sa pagtan-aw kang Brigham nga namulong ngadto sa mga Santos, nagpamatuod kon unsa ka parehas siyang tan-awon ug ang tingog ni Joseph diha sa atubangan. Sa mga miabut nga katuigan, dinosena ka mga Santos ang midugang sa ilang mga pagsaksi ngadto sa iyaha, naghulagway sa ilang pagtan-aw sa propetikanhong kupo nga naadto kang Brigham nianang adlawa.[48]

“Kon si bisan kinsa ang magduha-duha sa katungod ni Brigham sa pagdumala sa kalihokan sa mga Santos,” misulat si Emily, “ang ako lang masulti ngadto nila mao kini: Pagbaton sa Espiritu sa Dios ug sayri mismo sa inyong kaugalingon. Ang Ginoo mohatag lang sa Iyang kaugalingon.”[49]

Sa adlaw human sa komperensya, si Wilford nakabantay sa kaguol nga anaa gihapon sa tibuok siyudad. “Ang propeta ug patriyarka wala na,” misulat siya sa iyang journal, “ug adunay ingon og gamay lang kaayo nga ambisyon sa pagbuhat sa bisan unsang butang.” Bisan pa, si Wilford ug ang Napulog Duha mitrabaho dayon. Nagtigum sila nianang hapon ug mipili ni Bishop Newel Whitney ug George Miller sa pagserbisyo isip sinaligan alang sa simbahan ug gisulbad ang mga isyu kalabut sa panalapi ni Joseph.[50]

Tulo ka adlaw ang milabay, mitawag sila ni Amasa Lyman ngadto sa Korum sa Napulog Duha ug gibahin ang silangang bahin sa Estados Unidos ug Canada ngadto sa mga district aron pagadumalaon sa mga high priest. Sila si Brigham, Heber, ug Willard motawag sa mga kalalakin-an ngadto niining mga posisyon ug modumala sa simbahan sa Amerika samtang si Wilford mobiyahe uban ni Phebe ngadto sa England aron sa pagdumala sa British mission ug sa pagdumala sa pag-establisar sa imprintahanan.[51]

Samtang si Wilford nangandam sa iyang misyon, ang ubang mga apostoles naningkamot sa pagpalig-on sa simbahan didto sa Nauvoo. Ang mga Santos atol sa miting sa Agosto 8 mipaluyo sa Napulog Duha, apan pipila sa mga kalalakin-an misulay sa pagbahin-bahin sa simbahan ug nakapahilayo sa mga tawo. Usa nila, si James Strang, usa ka bag-ong miyembro sa simbahan kinsa miangkon nga nakadawat og sulat gikan sa propeta nga nagtudlo kaniya nga mamahimong tinuod nga sumusunod. Si James adunay panimalay didto sa Wisconsin Territory ug gusto nga ang mga Santos magpundok didto.[52]

Si Brigham mipasidaan sa mga Santos nga dili mosunod sa mga masupilon. “Ayaw pagkatag,” miawhag siya. “Pagpabilin dinhi sa Nauvoo, ug tukura ang templo ug dawata ang inyong endowment.”[53]

Ang pagkompleto sa templo nagpabilin nga maoy gitutukan sa simbahan. Niadtong Agosto 27, sa gabii nga wala pa sila mobiya para sa England, si Wilford ug Phebe mibisita sa templo kauban sa mga higala. Nagbarug diha sa tiilan sa mga bongbong niini, nga misangko hapit sa tumoy sa ikaduha nga andana, si Wilford ug si Phebe midayeg sa kanindot nga gidala sa midan-ag nga buwan diha sa porma ug pagkahalangdon sa mga estraktura.

Misaka sila sa hagdan ngadto sa tumoy sa bongbong ug miluhod sa pag-ampo. Mipadayag si Wilford sa iyang pasalamat ngadto sa Ginoo sa paghatag sa mga Santos og gahum sa pagtukod sa templo ug nangamuyo nga unta makahuman sila niini, madawat ang mga endowment, ug magtanum sa buhat sa Dios sa tibuok kalibutan. Mihangyo usab siya sa Ginoo sa pagpreserbar kaniya ug ni Phebe diha sa natad sa misyon.

“Himoa kami nga makatuman sa among misyon diha sa pagkamatarung,” nag-ampo siya, “ug mahimong mabalik usab ngadto niining yuta ug makatunob sa korte sa balay sa Ginoo diha sa kalinaw.”[54]

Pagkasunod adlaw, sa wala pa gayud mibiya ang mga Woodruff, si Brigham mihatag og panalangin ni Phebe alang sa buhat nga umaabot alang kaniya. “Ikaw mapanalanginan sa imong misyon nga sama sa imong bana, Ikaw mahimong paagi sa pagbuhat og daghan kaayong kaayohan,” misaad siya. “Kon ikaw maglakaw sa tanang pagkamapainubsanon, ikaw matagana ngadto sa pagbalik ug mahimamat ang mga Santos diha sa Templo sa Ginoo ug malipay niini.”

Pagkahuman nianang hapona, si Wilford ug Phebe migikan paingon sa England. Lakip sa mga misyonaryo nga nagbiyahe uban nila mao sila si Dan Jones ug ang iyang asawa, si Jane, kinsa mipadulong sa Wales sa pagtuman sa panagna ni Joseph.[55]

Mubo nga mga sulat

1. ◀ Mary Audentia Smith Anderson, “The Memoirs of President Joseph Smith,” Saints’ Herald, Ene. 29, 1935, 143.

2. ◀ Tawag, Autobiography and Journal, 12.

3. ◀ Mary Audentia Smith Anderson, “The Memoirs of President Joseph Smith,” Saints’ Herald, Ene. 29, 1835, 143; “The Prophet’s Death!,” Deseret Evening News, Nob. 27, 1875, [2]–[3].

4. ◀ “The Prophet’s Death!,” Deseret Evening News, Nob. 27, 1875, [2]–[3].

5. ◀ Joseph Smith History, 1838–56, volume F-1, 188; “The Prophet’s Death!,” Deseret Evening News, Nob. 27, 1875, [3].

6. ◀ Lucy Mack Smith, History, 1845, 312.

7. ◀ Joseph Smith History, 1838–56, volume F-1, 183; Willard Richards, “Two Minutes in Jail,” Nauvoo Neighbor, Hulyo 24, 1844, [3]. Hilisgutan: Mga Panagna ni Joseph Smith

8. ◀ Portrait and Biographical Record of Hancock, McDonough and Henderson Counties, Illinois, 135–36; tan-awa usab sa Carruth ug Staker, “John Taylor’s Hunyo 27, 1854, Account of the Martyrdom,” 31.

9. ◀ Willard Richards and John Taylor to Thomas Ford and Others, Hunyo 27, 1844, Willard Richards, Mga Journal ug Mga Papeles, Church History Library; Joseph Smith History, 1838–56, volume F-1, 185; tan-awa usab sa Roberts, Life of John Taylor, 144–45.

10. ◀ Joseph Smith History, 1838–56, volume F-1, 188; Vilate Murray Kimball to Heber C. Kimball, June 30, 1844, Church History Library; “The Prophet’s Death!,” Deseret Evening News, Nob. 27, 1875, [3].

11. ◀ Joseph Smith History, 1838–56, volume F-1, 188; Clayton, Journal, Hunyo 28, 1844; Zina D. H. Young, Diary, Hunyo 28, 1844.

12. ◀ Mace, Autobiography, 110; “Who Are the Rebels?,” LDS Millennial Star, Mar. 20, 1858, 20:179.

13. ◀ Lucy Mack Smith, History, 1845, 312–13; “The Prophet’s Death!,” Deseret Evening News, Nob. 27, 1875, [3]; Joseph Smith History, 1838–56, volume F-1, 188–89; Mary Audentia Smith Anderson, “The Memoirs of President Joseph Smith,” Saints’ Herald, Ene. 29, 1935, 143.

14. ◀ Lucy Mack Smith, History, 1845, 312–13.

15. ◀ “The Prophet’s Death!,” Deseret Evening News, Nob. 27, 1875, [3]; Joseph Smith History, 1838–56, volume F–1, 189.

16. ◀ Phelps, Funeral Sermon of Joseph and Hyrum Smith, 1855, Church History Library.

17. ◀ Mary Ann Angell Young to Brigham Young, June 30, 1844, Brigham Young Office Files, Church History Library; tan-awa usab sa Vilate Murray Kimball to Heber C. Kimball, June 30, 1844, Church History Library. Ang orihinal nga tinubdan adunay “Ang among pinalangga nga igsoong Joseph Smith ug Hyrum nabiktima ngadto sa mabangis nga manggugubot nga panon.”

18. ◀ Vilate Murray Kimball to Heber C. Kimball, June 30, 1844, Church History Library.

19. ◀ Phebe Carter Woodruff to “Dear Parents,” Hulyo 30, 1844, Church History Library; tan-awa usab sa Mahas, “Remembering the Martyrdom,” 299–306.

20. ◀ Historian’s Office, Brigham Young History Drafts, 98–100; “History of Brigham Young,” Deseret News, Mar. 24, 1858, 1; Historian’s Office, Manuscript History of Brigham Young, book G, 103.

21. ◀ “History of Brigham Young,” Deseret News, Mar. 24, 1858, 1; Historian’s Office, Brigham Young History Drafts, 99; Woodruff, Journal, Hulyo 18, 1844.

22. ◀ Woodruff, Journal, Hulyoy 18, 1844.

23. ◀ Clayton, Journal, Hulyo 2–4, 7, ug 12, 1844; Oaks ug Bentley, “Joseph Smith and Legal Process,” 735–82; alang sa usa ka ehemplo sa usa ka buhat nga giandam aron mahimulag ang personal nga kabtangan ni Joseph gikan sa kabtangan sa simbahan, tan-awa sa Bond from Joseph Smith, Sidney Rigdon, and Hyrum Smith, Ene. 4, 1842sa josephsmithpapers.org. Hilisgutan: Emma Hale Smith

24. ◀ Clayton, Journal, Hulyo 12, 1844; Obituary for Samuel H. Smith, Times and Seasons, Ago. 1, 1844, 5:606–7; Lucy Mack Smith, History, 1845, 313–14.

25. ◀ Clayton, Journal, Hulyo 4–8, 1844.

26. ◀ Clayton, Journal, Hulyo 12, 1844; JSP, J3:163, note 726.

27. ◀ Pratt, Autobiography, 371–73; Clayton, Journal, Hulyo 14, 1844.

28. ◀ Pratt, Autobiography, 372; Joseph Smith History, 1838–56, volume F-1, 293; Doktrina ug mga Pakigsaad 100:9 (Pagpadayag, Okt. 12, 1833, sa josephsmithpapers.org); Konseho sa Kalim-an, “Record,” Mayo 6, 1844, sa JSP, CFM:157–59.

29. ◀ “Nauvoo Journals, Mayo 1843–Hunyo 1844,” sa JSP, J3:xxiii; JSP, J3:79–80, mga pahinumdom 364–66; “Continuation of Elder Rigdon’s Trial,” Times and Seasons, Okt. 1, 1844, 5:660–66; Wilford Woodruff to the “Church of Jesus Christ of Latter-day Saints,” Okt. 11, 1844, Times and Seasons, Nob. 1, 1844, 5:698–700; “Special Meeting,” Times and Seasons, Sept. 1, 1844, 5:637–38.

30. ◀ Joseph Smith History, 1838–56, volume F–1, 293; addenda, 10; Speech of Elder Orson Hyde, 13. Hilisgutan: Sidney Rigdon

31. ◀ Willard Richards, Journal, Ago. 4, 1844; Joseph Smith History, 1838–56, volume F-1, 293.

32. ◀ Woodruff, Journal, Hulyo 24 ug Ago. 5–6, 1844.

33. ◀ Woodruff, Journal, Ago. 7, 1844.

34. ◀ Joseph Smith History, 1838–56, volume F-1, 294.

35. ◀ Joseph Smith History, 1838–56, volume F-1, 295–96; Doktrina ug mga Pakigsaad 100:9–11 (Pagpadayag, Okt. 12, 1833, sa josephsmithpapers.org); tan-awa usab sa Doktrina ug mga Pakigsaad 76 (Vision, Peb. 16, 1832, sa josephsmithpapers.org).

36. ◀ Woodruff, Journal, Ago. 7, 1844.

37. ◀ Joseph Smith History, 1838–56, volume F-1, 296.

38. ◀ Opisina sa Historian, General Church Minutes, Dis. 5, 1847; tan-awa usab sa Walker, “Six Days in August,” 181; Joseph Smith History, 1838–56, volume F-1, 296.

39. ◀ Sidney Rigdon, Discourse, Ago. 8, 1844, Opisina sa Historian, General Church Minutes, Church History Library; Jensen ug Carruth, “Sidney Rigdon’s Plea to the Saints,” 133–37; Joseph Smith History, 1838–56, volume F-1, 296. Sa orihinal anaa ang “Adunay usa ka espiritu kinsa labing bantogan taliwala kanato.”

40. ◀ Brigham Young, Discourse, Ago. 8, 1844, Opisina sa Historian, General Church Minutes, Church History Library; Jensen ug Carruth, “Sidney Rigdon’s Plea to the Saints,” 138–39; Joseph Smith History, 1838–56, volume F-1, 297–98; “Special Meeting,” Times and Seasons, Sept. 1, 1844, 5:637–38; tan-awa usab sa Brigham Young, Journal, Ago. 8, 1844.

41. ◀ Hoyt, Reminiscences and Diary, volume 1, 7, 9–10, 16–17, 19–21; Jorgensen, “Mantle of the Prophet Joseph,” 139–42; Whitney, History of Utah, 4:303.

42. ◀ Joseph Smith History, 1838–56, volume F-1, 296; “Special Meeting,” Times and Seasons, Sept. 1, 1844, 5:637; Brigham Young, Journal, Ago. 8, 1844.

43. ◀ Joseph Smith History, 1838–56, volume F-1, 298; Woodruff, Journal, Ago. 8, 1844; Afternoon Meeting, Ago. 8, 1844, Opisina sa Historian, General Church Minutes, sumala sa gisulat ni Sylvia Ghosh, kopya anaa sa Church History Library.

44. ◀ Hoyt, Reminiscences and Diary, volume 1, 20–21; tan-awa usab sa Jorgensen, “Mantle of the Prophet Joseph,” 130, 142.

45. ◀ Joseph Smith History, 1838–56, volume F-1, 298–99. Hilisgutan: Succession of Church Leadership

46. ◀ Joseph Smith History, 1838–56, volume F-1, 302; Hoyt, Reminiscences and Diary, volume 1, 20–21; Woodruff, Journal, Ago. 8, 1844; Miting sa Hapon, Ago. 8, 1844, Opisina sa Historian, General Church Minutes, sumala sa gisulat ni Sylvia Ghosh, kopya anaa sa Church History Library. Hilisgutan: Common Consent

47. ◀ Joseph Smith History, 1838–56, volume F-1, 303.

48. ◀ Hoyt, Reminiscences and Diary, volume 1, 20–21; tan-awa usab sa Jorgensen, “Mantle of the Prophet Joseph,” 125–204.

49. ◀ Hoyt, Reminiscences and Diary, volume 1, 21.

50. ◀ Woodruff, Journal, Ago. 9, 1844; Brigham Young, Journal, Ago. 9, 1844.

51. ◀ Woodruff, Journal, Ago. 12, 1844.

52. ◀ Woodruff, Journal, Ago. 18, 1844; “Letter from Joseph Smith to James J. Strang,” Voree Herald, Ene. 18, 1846, [1]; “Strang, James Jesse,” Biographical Entry, Joseph Smith Papers website, josephsmithpapers.org. Hilisgutan: Latter Day Saint Movements

53. ◀ Woodruff, Journal, Ago. 18, 1844.

54. ◀ Woodruff, Journal, Ago. 27, 1844.

55. ◀ Woodruff, Journal, Ago. 28, 1844; tan-awa usab sa “Jones, Dan,” Biographical Entry, Joseph Smith Papers website, josephsmithpapers.org.

Kapitulo 46

Gitugahan sa Gahum

Niadtong tinglarag sa 1844, ang Korum sa Napulog Duha mipadala og sulat ngadto sa tanang mga Santos sa bisan asang dapit. “Ang templo,” ilang gipahibalo, “nagkinahanglan sa atong labing taas nga pagtagad.” Giawhag nila ang mga Santos sa pagpadala og kwarta, kasangkapan, ug mga trabahante sa pagpadali sa buhat. Ang pagtuga sa gahum nagahulat kanila. Ang tanan nilang gikinahanglan mao ang usa ka dapit sa pagdawat niini.[1]

Gipaambit sa mga Santos ang pagkadinalian sa mga apostoles niini. Sa ulahing bahin sa Septyembre, si Peter Maughan misulat ni Willard Richards mahitungod sa mga bag-ong minahan sa carbon sa mga Santos nga anaa sa usa ka gatos ka milya ibabaw sa Suba sa Mississippi. Si Peter ug Mary bag-uhay lang nakabaligya sa ilang panimalay sa Nauvoo, migamit sa kwarta sa pagpalit sa minahan alang sa simbahan, ug gibalhin ang ilang pamilya sa usa ka gamayng balay duol sa trabahoan. Apan si Peter nagtinguha na nga mobalik sa Nauvoo sa pagtabas sa mga bato para sa balay sa Ginoo.

“Ang bugtong butang nga akong gihunahuna,” misulti siya ni Willard, “mao nga ang templo kasamtangang gitukod ug wala na koy kahigayunan sa pagtabang.”[2]

Sa nagkataas nga bongbong sa templo, determinado si Brigham sa pagpadayon sa buhat nga nasugdan ni Joseph. Nagsunod sa ehemplo sa propeta, nag-ampo siya kanunay uban sa mga natugahan nga mga Santos ug mihangyo sa Ginoo sa pagpatunhay ug sa paghiusa sa simbahan. Ang mga bunyag alang sa mga patay, nga nahunong human sa kamatayon ni Joseph, gisugdan pag-usab diha sa silong sa templo. Ang mga Elder ug ang mga seventy mibalik ngadto sa natad sa misyon nga mas midaghan pa.[3]

Apan anaa gayud kanunay ang mga hagit. Niadtong Septyembre, nahibaloan ni Brigham ug sa Napulog Duha nga si Sidney Rigdon nakigkonsabo batok kanila ug mitawag ni Joseph isip usa ka napukan nga propeta. Sila mipahamtang kaniya og apostasiya, ug si Bishop Whitney ug ang halangdong konseho mi-excommunicate kaniya. Mibiya si Sidney sa Nauvoo sa wala madugay pagkahuman, mitagna nga dili mahuman sa mga Santos ang templo.[4]

Nabalaka gihapon mahitungod sa kaayohan sa iyang pamilya, si Emma Smith midumili usab sa paghatag og hingpit nga pagtabang sa mga apostoles. Nakigtambayayong siya sa trustees-in-trust nga ilang gipili sa paghan-ay sa kabilin ni Joseph, apan ang panaglalis bahin sa mga papeles ni Joseph ug sa ubang mga katigayunan nakapasamot sa iyang kalagot. Nahasol usab siya nga ang mga apostoles mipadayon sa pagtudlo ug nagbuhat og dinaghan nga kaminyoon sa pribado.[5]

Ang kababayen-an nga na-seal ngadto ni Joseph isip dinaghan nga mga asawa wala moangkon sa iyang kabilin. Human sa iyang kamatayon, pipila nila mibalik ngadto sa ilang mga pamilya. Ang uban nangaminyo sa mga sakop sa Napulog Duha, kinsa mihimog pakigsaad nga moamuma ug mosangkap alang kanila puli ni Joseph. Sa hilom nga paagi, ang mga apostoles mipadayon sa pagpaila sa dinaghan nga kaminyoon ngadto sa mas daghang mga Santos, nagminyo og bag-ong mga asawa, ug misugod og mga pamilya uban nila.[6]

Sa pagsugod sa 1845, ang labing dakong mga hagit sa mga Santos miabut gikan sa gawas sa simbahan. Si Thomas Sharp ug walo ka laing mga kalalakin-an gipasanginlan sa pagpatay nilang Joseph ug Hyrum, apan walay usa sa mga Santos nga naglaum nga sila makonbikto. Ang mga magbabalaod sa estado, sa kasamtangan, nagtinguha sa pagpahinay sa politikanhong gahum sa mga miyembro sa simbahan pinaagi sa pagkansela sa kasabutan sa siyudad sa Nauvoo. Si Gobernador Ford misuporta sa ilang mga paningkamot, ug sa hinapos sa Enero 1845, ang legislatura mitangtang sa katungod sa mga Santos sa pagpamuyo sa Nauvoo aron mahimo ug mapatuman ang mga balaod ug mibungkag sa Nauvoo Legion ingon man ang pwersa sa lokal nga kapulisan.[7]

Kon wala kining mga proteksyon, nabalaka si Brigham, nga ang mga Santos mabantang sa pagpang-atake gikan sa ilang mga kaaway. Apan ang templo dugay pang mahuman, ug kon ang mga Santos mohawa sa siyudad, lisud na silang makadawat sa ilang endowment. Nagkinahanglan sila og panahon sa pagkompleto sa buhat sa Ginoo nga gihatag ngadto kanila. Apan ang magpabilin sa Nauvoo, bisan ngadto sa laing tuig nalang, magbutang sa kinabuhi sa tanan diha sa risgo.

Miluhod si Brigham ug nag-ampo aron masayud unsa gayud ang buhaton sa mga Santos. Ang Ginoo mitubag sa yano nga tubag: pabilin ug humana ang templo.[8]

Pagkabuntag sa Marso 1, ang trayntay otso anyos nga si Lewis Dana nahimong unang American Indian nga miapil sa Konseho sa Kalim-an. Human sa kamatayon ni Joseph, ang mga miting sa konseho nahunong, apan sa dihang ang kasabutan sa Nauvoo gikuha ug nakaamgo ang mga Santos nga ang ilang mga adlaw sa Nauvoo maihap na, ang Napulog Duha mipatawag sa konseho aron matabangan sa pagdumala sa siyudad ug sa plano niining pagpamakwit.

Usa ka sakop sa Oneida nation [usa ka tribo sa Native Americans], si Lewis nabunyagan uban sa iyang pamilya niadtong 1840. Nakaserbisyo siya og pipila ka mga misyon, lakip sa usa ngadto sa teritoryo sa Indian nga kasadpan sa Estados Unidos, ug nanimpalad sa layo sama sa Rocky Mountains. Nasayud nga si Lewis adunay mga higala ug mga kaparyentihan sa mga nasud sa Indian ngadto sa kasadpan, gidapit siya ni Brigham sa pag-apil sa konseho ug mopaambit unsa ang iyang nahibaloan mahitungod sa mga tawo ug kayutaan didto.

“Sa ngalan sa Ginoo,” misulti si Lewis sa konseho, “Andam kong mobuhat sa tanan nakong mahimo.”[9]

Paglabay sa katuigan, ang mga Santos nagmasuk-anon kaayo sa mga lider sa ilang nasud tungod sa pagbalibad sa pagtabang kanila. Ang mga lider sa Simbahan nakahukom na karon sa pagbiya sa nasud ug ipatuman ang plano ni Joseph sa pag-establisar og usa ka bag-ong dapit nga kapundokan diin makahimo sila nga mopataas og usa ka bandila ngadto sa layo nga mga kanasuran, sumala sa gipanagna ni propeta Isaias, ug magpakabuhi sa mga balaod sa Dios diha sa kalinaw. Sama ni Joseph, si Brigham gusto nga ang bag-ong dapit nga kapundokan adto sa Kasadpan, taliwala sa mga Indian, kinsa siya milaom nga mapundok isip usa ka sanga sa nakatag nga Israel.

Namulong sa konseho, misugyot si Brigham sa pagpadala ni Lewis ug pipila sa ubang sakop sa konseho ngadto sa kasadpan diha sa usa ka ekspedisyon sa pagpakighimamat sa mga Indian gikan sa pipila ka mga nasud ug ipasabut ang katuyoan sa mga Santos sa pagbalhin ngadto sa kasadpan. Ila usab nga itumbok ang posible nga mga dapit alang sa panagpundok.[10]

Miuyon si Heber Kimball sa plano. “Samtang kining mga kalalakin-an nangita niining lokasyon,” miingon siya, “ang templo mahuman na ug ang mga Santos makakuha na sa ilang endowment.”[11]

Ang konseho miaprobar sa ekspedisyon, ug si Lewis miuyon nga mangulo niini. Sa tibuok Marso ug Abril, mitambong siya og miting sa konseho ug mitambag sa isig ka sakop sa konseho kon unsaon nga mahimong labing andam sa ekspedisyon ug makab-ot ang tumong niini.[12] Sa katapusan sa Abril, ang konseho mipili og upat ka tawo sa pag-apil kang Lewis sa biyahe, lakip sa igsoong lalaki ni Brigham nga si Phineas ug usa ka bag-ong kinabig nga ginganlan og Solomon Tindall, usa ka Mohegan Indian kinsa gisagop sa Delaware.[13]

Ang ekspedisyon sa wala madugay migikan sa Nauvoo, nagbiyahe agi sa Missouri padung sa habagatang kasadpan sa teritoryo ug lapas pa.[14]

Diha sa isla sa Tubuai sa Habagatang Pasipiko, gikalkulo ni Addison Pratt nga hapit na moduha ka tuig sukad sa iyang pagbiya sa iyang asawa ug mga anak didto sa Nauvoo. Bisan og walay pagduda nga si Louisa misulat niya, sama sa iyang pagsulat ngadto sa panimalay sa matag oportunidad, wala siya nakadawat og sulat gikan sa iyang pamilya.

Mapasalamaton gihapon siya, sa mga tawo sa Tubuai, kinsa mihimo niyang mobati og kakomportable. Ang gamay nga isla dunay mga duha ka gatos lang ka mga lumulupyo, ug si Addison mitrabaho og maayo, nagkat-on sa ilang pinulongan, ug nakahimo og daghang higala. Human sa usa ka tuig diha sa isla, nakabunyag siya og saysenta ka tawo, lakip ni Repa, ang kinamagulangan nga anak sa lokal nga hari. Nabunyagan usab niya ang magtiayon nga ginganlan og Nabota ug Telii, kinsa mipaambit kaniya sa tanan nga anaa nila ug mitratar kaniya sama sa pamilya. Para ni Addison, usa kadto ka espirituhanon nga pagpiyesta nga makadungog nilang Nabota ug Telii nga nag-ampo alang sa mga Santos sa Nauvoo ug nagpasalamat sa Ginoo sa pagpadala kang Addison sa usa ka misyon.[15]

Bisan og ang paghunahuna bahin ni Louisa ug sa iyang anak nga mga babaye nakapahimo ni Addison nga nangandoy nga makauli, nakahatag usab kini niya og higayon sa pagpamalandong sa rason alang sa ilang pagsakripisyo. Anaa siya sa Tubuai tungod sa iyang gugma ni Jesukristo ug sa iyang tinguha alang sa kaluwasan sa mga anak sa Dios. Sa iyang pagtabok-tabok sa isla sa pabisita sa mga Santos nga taga Tubuai, kanunayng mabati ni Addison ang kamainiton ug gugma nga hinungdan nga siya ug kadtong anaa sa iyang palibut nakapanghilak.

“Aduna koy mga higala dinhi nga anaa ang kalig-on nga namugna sa walay katapusang ebanghelyo misulat siya sa iyang journal.[16]

Tulo ka bulan ang milabay, niadtong Hulyo 1845, nahibaloan ni Addison ang kamatayon ni Joseph ug ni Hyrum diha sa usa ka sulat gikan ni Noah Rogers, ang iyang kauban nga misyonaryo, kinsa nagserbisyo og mas layo didto sa Tahiti. Samtang nagbasa si Addison mahitungod sa mga pagpatay, ang mga dugo sa iyang kaugatan ingon og namugnaw.[17]

Mga usa ka semana ang milabay misulat na usab si Noah ngadto ni Addison. Ang mga paghago sa misyonaryo didto sa Tahiti ug sa nagpalibut nga mga isla dili kaayo malampuson kay ni Addison sa Tubuai, ug ang mga balita gikan sa Nauvoo nakapahimo ni Noah nga dili mahimutang. Aduna siyay asawa ug siyam ka mga anak didto sa panimalay ug nabalaka alang sa ilang seguridad. Daghan ang ilang giantus atol sa kasamok didto sa Missouri, ug dili siya gusto nga sila mag-antus pa ug dugang pagsulay nga wala siya. Nagplano siya nga mosakay sa sunod nga barko pauli.[18]

Si Addison adunay tanang rason para mosunod ni Noah. Kay wala na si Joseph, nahadlok usab siya alang sa iyang pamilya ug sa simbahan. “Unsa kahay mga sangputanan,” misulat siya sa iyang journal, “ang Ginoo ray nasayud.”[19]

Si Noah milawig pipila ka adlaw ang milabay, apan si Addison mipili nga mopabilin uban sa mga Santos nga taga Tubuai. Sa pagkasunod Dominggo, nagsangyaw siya og tulo ka wali diha sa lokal nga sinultihan ug usa sa Inenglis.[20]

Sa Illinois, si Louisa Pratt mibisita sa iyang mga higala nga sila si Erastus ug Ruhamah Derby didto sa Bear Creek, usa ka gamay nga pamuyo sa habagatan sa Nauvoo.[21] Samtang anaa siya didto, ang manggugubot nga panon misunog sa mga pinuy-anan sa mga Santos nga naa sa duol. Mibiya dayon si Erastus aron sa pagpanalipod sa pinuy-anan, gibilin ang duha ka mga babaye sa pagbantay sa balay kon ugaling ang mga manggugubot nga panon moatake usab sa Bear Creek.

Nianang gabhiuna, si Ruhamah nahadlok kaayong matulog ug miinsister nga magbantay samtang natulog si Louisa. Sa iyang pagmata pagkabuntag, nakita ni Louisa ang iyang higala nga gikapoy apan alerto lang gihapon. Usa ka makakulba nga adlaw milabay nga walay panghitabo, ug sa dihang miabut na usab ang kagabhion, misulay si Louisa sa pagkumbinser ni Ruhamah nga siya ang magbantay nianang gabhiuna. Sa sinugdanan, ingon og nahadlok kaayo si Ruhamah nga mosalig kaniya, apan sa katapusan naagni ra siya ni Louisa sa pagkatulog.

Sa dihang si Erastus mibalik pipila ka adlaw ang milabay, ang duha ka babaye nangaluya na apan wala maunsa. Gisultihan sila ni Erastus nga ang mga Santos sa kasikbit nga pamuyo anaa ra nagpuyo sa tolda ug mga karwahe, nabantang sa ulan ug sa hangin sa kagabhion.[22] Sa dihang nakaabut ang balita didto ni Brigham, mipatawag siya sa mga Santos nga nagpuyo sa gawas sa Nauvoo sa pagpundok ngadto sa luwas nga dapit sa siyudad. Sa panghinaut nga maminusan ang kaagresibo sa mga manggugubot nga panon ug makabaton og dugang panahon sa pagtuman sa sugo sa Ginoo sa paghuman sa templo, misaad siya ni Gobernador Ford nga ang mga Santos mobiya na sa pag-abut sa tingpamulak.[23]

Sa dihang nakahibalo si Louisa niini, wala siya masayud unsay buhaton. Si Addison tua sa pikas bahin sa kalibutan, gibati niya nga siya walay abilidad o kapanguhaan sa pagbalhin sa iyang pamilya nga siya lang. Samtang nagkadako ang iyang paghunahuna sa pagbiya sa Nauvoo, mas nisamot ang iyang pagpangulba.[24]

Human sa usa ka semana nga pag-ulan, ang kalangitan sa Nauvoo hayag na naatol alang sa Oktubre 1845 nga komperensya sa simbahan. Ang adlaw sa dili kasarangan ang kainit samtang ang mga Santos gikan sa matag dapit sa siyudad mitungas sa bungtod ngadto sa templo ug nanglingkod sa bag-o niining unang andana nga hawanan. Samtang ang tibuok sulod niini dako pa gihapon kaayo ang wala pa nahuman, ang bongbong sa gawas sa gambalay ug ang atop nakompleto na ug ang tore sa kampana nga lingin og atop nagbarug nga miamag sa hayag sa adlaw.[25]

Samtang nagtan-aw si Brigham sa mga Santos nga nanulod ngadto sa hawanan, gibati siya og kaguol. Dili niya gustong biyaan ang templo o ang Nauvoo, apan ang bag-ong mga pag-atake sa manggugubot nga panon pasiuna pa lang sa unsay mahitabo kon ang mga Santos mopabilin pa diha sa siyudad og mas dugay.[26] Nianang tingpamulak, ang kalalakin-an nga gikasuhan sa pagpatay nilang Joseph ug Hyrum nahukman usab nga walay sala, nakahatag og pruweba sa mga Santos nga ang ilang mga katungod ug kagawasan dili mahatagan og bili didto sa Illinois.[27]

Ang mga report gikan ni Lewis Dana sa ekspedisyon ngadto sa mga Indian maayo, ug sa milabay nga mga semana, gidebatihan sa mga apostoles ug sa Konseho sa Kalim-an ang posible nga mga luna para sa bag-ong pundukanan nga dapit. Ang mga lider sa simbahan interesado sa walog sa Great Salt Lake, sa layong bahin sa Rocky Mountains. Ang mga deskripsyon sa Walog sa Salt Lake maanindot, ug si Brigham mituo nga ang mga Santos makapamuyo duol didto, sa katapusan magkatag-katag ug manimuyo subay sa Pacific Coast.[28]

Apan ang walog adunay duha ka libo ug duha ka gatos ka kilometro tabok sa halapad, dili pamilyar nga kamingawan nga dunay gamay ra nga kadalanan ug hapit walay mga tindahan nga ilang kapalitan og mga pagkaon ug mga kasangkapan. Ang mga Santos nasayud na nga kinahanglan na silang mobiya sa Nauvoo, apan makahimo ba kaha sila sa ingon ka taas ug posible nga makuyaw nga panaw?

Inubanan sa tabang sa Ginoo, masaligon si Brigham nga makahimo sila, ug nagplano siya sa paggamit sa komperensya sa pagdasig ug subling pagpasalig sa mga miyembro sa simbahan. Si Parley Pratt ang unang namulong nianang sesyon sa hapon, gihisgutan ang mga plano sa simbahan sa pagbalhin sa kasadpan. “Ang Ginoo nagplano sa paggiya kanato ngadto sa mas halapad nga natad sa paglihok, diin didto adunay mas daghang luna aron ang mga Santos molambo ug mousbaw,” pamahayag niya, “ug diin atong matagamtam ang lunsay nga mga baruganan sa kagawasan ug patas nga mga katungod.”

George A. Smith sunod nga mibarug sa pulpito ug namulong bahin sa pagpanglutos nga gisagubang sa mga Santos didto sa Missouri. Gihulga sa usa ka mando sa pagpamatay, dungan nilang gibiyaan ang estado, mihimo og pakigsaad nga walay usa nga biyaan. Gusto ni George nga ang mga Santos mohimo sa ingon niana karon, sa paghatag sa ilang tanan sa pagtabang niadtong kinsa dili makahimo sa panaw sa ilang kaugalingon.

Sa dihang nahuman si George, si Brigham misugyot nga sila makigsaad sa usag usa ug uban sa Ginoo nga walay usa nga biyaan kinsa nagtinguha sa pag-adto sa kasadpan. Si Heber Kimball mitawag alang sa pagpaluyo nga boto, ug ang mga Santos miisa sa ilang mga kamot isip usa ka timaan sa ilang kaandam sa pagtuman sa ilang gipanumpaan.

“Kon kamo magmatinud-anon sa inyong mga pakigsaad,” misaad si Brigham, “Ako karon managna nga ang halangdon nga Dios mobubo og mga pamaagi sa iyang katawhan aron tukma nga matuman kon unsa ang gipabuhat.”[29]

Sa mga bulan nga misunod human sa komperensya, ang mga Santos migamit sa matag gabas, martilyo, salsalan nga puthaw, ug dagom nga panahi aron makatukod ug maandaman ang mga karwahe alang sa pagpanglakaw padulong sa kasadpan. Gidoble sa mga trabahante ang ilang mga paningkamot sa templo aron igo nilang makompleto kini aron ang mga Santos makadawat sa ilang mga ordinansa sa dili pa mobiya sa siyudad.[30]

Samtang giandam sa mga trabahante ang lawting sa templo alang sa endowment ug mga sealing, ang pagbunyag alang sa mga patay nagpadayon didto sa silong. Ubos sa direksyon sa Ginoo, misugo si Brigham sa kalalakin-an nga dili na magpabunyag alang sa mga babaye ingon man ang mga babaye magpabunyag alang sa mga lalaki.[31]

“Si Joseph sa buhi pa wala makadawat sa tanang butang nga konektado sa doktrina sa katubsanan,” si Brigham mitudlo sa mgaSantos sa sayong bahin nianang tuiga, “apan nagbilin siya sa yawe niadtong kinsa nakasabut kon unsaon sa pag-angkon ug pagtudlo ngadto niining talagsaong mga tawo ang tanan nga gikinahanglan alang sa ilang kaluwasan ug kahimayaan diha sa celestial nga gingharian sa atong Dios.”

Ang kausaban ngadto sa ordinansa mipakita kon giunsa sa pagpadayon sa Ginoo ang pagpadayag sa Iyang kabubut-on ngadto nga Iyang katawhan. “Ang Ginoo naggiya niining katawhan sa tanang higayon niining paagiha,” namahayag si Brigham, “pinaagi sa paghatag kanila dinhi madiyutay, didto madiyutay. Sa ingon Siya midugang sa ilang kaalam, ug siya nga nakadawat og gamay ug nagmapasalamaton niana makadawat pa og mas daghan ug mas daghan ug mas daghan.”[32]

Pagka Disyembre ang lawting sa templo nahuman, ug ang mga apostoles miandam niini alang sa endowment. Sa tabang sa ubang mga Santos, ilang gitaud ang baga nga mga kurtina aron mabahin ang dagko nga hawanan ngadto sa daghang lawak nga gidayan-dayanan sa mga tanom ug mga dibuho. Sa silangan nga bahin sa lawting, ilang gibahin ang dakong luna alang sa celestial nga lawak, ang labing sagrado nga dapit sa templo, ug giadornohan kini og mga samin, mga painting, mga mapa, ug usa ka maanindot kaayong orasan nga marmol.[33]

Ang mga apostoles midapit dayon sa mga Santos sa pagsulod sa templo aron madawat ang ilang mga panalangin. Ang kalalakin-an ug kababayen-an kinsa kanhi nang natugahan karon nagpuli-puli sa paghimo sa nagkadaiyang katungdanan sa seremonya. Naggiya sa mga Santos lahos sa mga lawak sa templo, ila silang gitudloan og dugang mahitungod sa plano sa Dios alang sa Iyang mga anak ug mipahimutang kanila ubos sa dugang nga pakigsaad sa pagsunod sa ebanghelyo ug migahin sa ilang kaugalingon sa pagtukod sa iyang gingharian.[34]

Sila si Vilate Kimball ug Ann Whitney nangalagad sa paghugas ug pagdihog nga mga ordinansa ngadto sa kababayen-an. Si Eliza Snow midawat dayon sa kababayen-an ngadto sa nahibilin sa mga ordinansa, giabagan sa uban nga kababayen-an nga kanhi na nga natugahan. Gitawag ni Brigham si Mercy Thompson nga mag-full-time sa templo aron moabag sa buhat didto.[35]

Human sa pagsugod sa bag-ong tuig, ang mga apostoles misugod sa pag-seal sa mga magtiayon alang sa karon ug sa kahangturan. Sa wala madugay, kapin sa usa ka libo ka mga magtiayon ang nakadawat sa bag-o ug walay katapusang pakigsaad sa kaminyoon. Nalakip nila silang Sally ug William Phelps, Lucy ug Isaac Morley, Ann ug Philo Dibble, Caroline ug Joanthan Crosby, Lydia ug Newel Knight, Drusilla ug James Hendricks, ug uban pang kababayen-an ug kalalakin-an kinsa misunod sa simbahan gikan sa usa ka dapit ngadto sa laing dapit, mipahingungod sa ilang mga kinabuhi ngadto sa Zion.

Ang mga apostoles mi-seal usab sa mga bata ngadto sa ilang mga ginikanan ug ang kalalakin-an ug kababayen-an ngadto sa mga kapikas kinsa nangamatay na. Si Joseph Knight Sr., kinsa naglipay nga kuyog ni Joseph nianang buntag nga iyang nadala sa balay ang bulawan nga palid, na-seal sa pagpuli nga paagi ngadto sa iyang asawa, nga si Polly, ang unang Santos nga gilubong sa Distrito sa Jackson, Missouri. Ang uban nga mga Santos miapil usab sa linain nga mga pag-seal sa mga sinagop nga miapil kanila ngadto sa mahangturon nga mga pamilya sa suod nga mga higala.[36]

Sa matag ordinansa, ang plano sa Ginoo sa usa ka gipalig-on nga kutay sa mga Santos ug sa ilang pamilya, nabugkos ngadto Kaniya ug sa usag-usa pinaagi sa priesthood, nahimong usa ka reyalidad.[37]

Nianang tingtugnaw, ang mga kaaway sa simbahan wala nahimutang, nagduda sa mga Santos nga motuman ba sa ilang gisaad sa pagbiya nianang tingpamulak. Si Brigham ug ang ubang mga apostoles gibutang-butangan og mga pasangil sa krimen, nga maoy nakatukmod kanila nga dili na magpakita ug usahay motago nalang gani sa templo.[38] Ang mga huhungihong mikatap nga ang U.S. nga gobyerno sa mikwestyon sa kamaunungon sa mga Santos ug gustong mopadala og mga tropa aron dili sila makabiya sa nasud ug makig-alayon sa langyaw nga mga kagamhanan nga mokontrolar sa kayutaan sa kasadpang bahin.[39]

Gibati ang hilabihan kakusog sa pagduot nga mobiya, ang mga apostoles mihukom nga ang mga lider sa simbahan, ang ilang mga pamilya, ug ang uban kinsa nahimong puntariya sa pagpanglutos kinahanglan moadto na sa labing dali nga panahon. Mituo sila nga ang pagtabok sa Suba sa Mississippi ngadto sa Iowa lagmit makalangay og dugay-dugay sa ilang mga kaaway ug malikayan ang padayong kasamok.

Sa sayong bahin sa Enero 1846, gihuman sa mga apostoles ang ilang mga plano alang sa pagpanglakaw uban sa Konseho sa Kalim-am. Sa wala pa mobiya, mikuha sila og mga ahente aron magdumala sa mga kabtangan nga ilang biyaan ug mobaligya kon unsay anaa kanila aron matabangan ang mga kabus aron makahimo sa pagbiyahe. Gusto usab nilang adunay pipila ka mga kalalakin-an nga magpabilin aron mahuman ug mapahinungod ang templo.

Si Brigham ug ang Napulog duha karon determinado nga pundukon ang mga Santos ngadto sa walog sa Rocky Mountains. Human sa pagpuasa ug pag-ampo sa kada adlaw diha sa templo, si Brigham adunay panan-awon ni Joseph nga nagtudlo sa usa ka tumoy sa bukid nga dunay bandila nga nagkayab sa ibabaw isip usa ka timailhan. Misulti si Joseph niya sa pagtukod og usa ka siyudad sa ubos sa anino niana nga bukid.

Mituo si Brigham nga diyutay lang ang mga tawo nga makagusto sa rehiyon, nga dili kaayo tambok kay sa mga kapatagan sa silangan nga mga kabukiran. Nanghinaut usab siya nga ang mga kabukiran makapanalipod kanila batok sa ilang mga kaaway ug makahatag og igo-igo nga klima. Sa higayon nga makapahimutang na ang ilang mga kaugalingon diha sa walog, nanghinaut siya, nga makatukod sila og mga pantalan sa Pacific Coast aron modawat sa mga langyaw gikan sa England ug sa silangang bahin sa Estados Unidos.[40]

Ang konseho nagkapundok paglabay sa duha ka adlaw, ug si Brigham namalandong na usab sa tinguha ni Joseph sa pagpatuman sa gipanagna ni Isaias ug ipataas ang bandila ngadto sa mga nasud. “Ang panultihon sa mga propeta dili makumpirmar,” misulti si Brigham sa konseho, “hangtud ang balay sa Ginoo matukod diha sa tumoy sa kabukiran ug ang mapagarbuhon nga bandila sa kagawasan mokayab ibabaw sa mga walog nga anaa sulod sa kabukiran.”

“Nakahibalo ako kon asa ang dapit,” pamahayag niya, “ug nakahibalo ako kon unsaon paghimo sa bandila.”[41]

Niadtong Pebrero 2, human nadawat ang liboan ka mga Santos sa mga ordinansa sa templo, ang mga apostoles mipahibalo nga sila mohunong sa pagtrabaho diha sa templo ug hinoon miandam sa mga bangka aron kargahan sa mga karwahe tabok sa bugnaw kaayo nga Suba sa Mississippi. Mipadala si Brigham og mga mensahero ngadto sa mga kapitan sa mga pundok sa karwahe, nagsugo kanila sa pagpangandam sa pagbiya sulod sa upat ka oras. Mipadayon dayon sila sa pagpangalagad sa endowment ngadto sa mga Santos hangtud sa lawom nang gabii, gipabilin ang mga tigrekord sa templo hangtud ang matag ordinansa tukma nga marekord.[42]

Sa dihang mibangon si Brigham pagkasunod adlaw, usa ka dakong pundok sa mga Santos ang mitagbo niya sa gawas sa templo, matinguhaon alang sa ilang endowment. Gisultihan sila ni Brigham nga dili maayo nga malangay sila sa ilang pagbiya. Kon magpabilin sila aron buhaton ang dugang pang endowment, ang ilang paggawas sa siyudad mahimong mababagan o mapornada. Misaad siya nga magtukod sila og dugang pang mga templo ug maangkon ang mas daghang oportunidad sa pagdawat sa ilang mga panalangin ngadto sa kasadpan.

Dayon milakaw na si Brigham, milaum nga ang mga Santos manglakaw na, apan hinoon misaka sila sa mga ang-ang sa templo ug mipuno sa hawanan niini. Mibalik, misunod si Brigham nila sa sulod. Nakita niya ang mga mabalak-on nga mga panagway, ug nausab ang iyang hunahuna. Nasayud sila nga nagkinahanglan sila sa pagtuga sa gahum aron makalahutay sa mga kalisud sa unahan, makabuntog sa kahapdos sa kamatayon ug mobalik sa presensya sa Dios.

Sa tibuok adlaw, ang mga tigpangalagad sa templo nangalagad sa mga ordinansa ngadto sa gatusan ka mga Santos.[43] Sa sunod nga adlaw, Pebrero 4, 1846, dugang lima pa ka gatus ka mga Santos ang nakadawat sa ilang endowment samtang ang unang mga karwahe nga migawas na sa Nauvoo.

Sa katapusan, pagka Pebrero 8, si Brigham ug ang mga apostoles nagpundok sa taas sa templo. Miluhod sila libut sa altar ug nag-ampo, naghangyo sa panalangin sa Dios diha sa mga tawo nga nagpadulong sa kasadpan ug niadtong nagpabilin sa Nuvoo aron sa paghuman sa templo ug mopahinungod niini ngadto Kaniya.[44]

Sa milabay nga mga adlaw ug mga semana, gikargahan sa mga Santos ang ilang mga karwahe ug ang mga baka gisakay sa balsa ug gitabok sa suba, miapil sa uban nga nakatabok na. Sa ilang pagtungas sa taas nga pangpang pipila ka milya sa kasadpang suba, daghang mga Santos ang mitan-aw og balik sa Nauvoo para sa emosyonal nga panamilit ngadto sa templo.[45]

Kada adlaw, si Louisa Pratt nagtan-aw sa iyang mga higala ug mga silingan nga namiya sa siyudad. Iya gihapon nga gikaguol ang paghunahuna sa pag-adto sa kasadpan nga wala ang tabang ug pag-uban ni Addison. Ang tanan milaum nga ang panaw puno sa wala pa mahibaloi nga kakuyaw, apan sa pagkakaron wala pay usa nga nangutana niya kon andam na ba siya nga himoon kini. Ug walay usa sa mga tawo nga mitawag ni Addison sa misyon ang mitanyag niya og tabang nga makabalhin.

“Sister Pratt,” usa ka adlaw miingon ang higala human siya misulti sa iyang gibati, “milaum sila nimo nga magmaalamon nga makaadto ka mismo nga dili mistil tabangan, ug gani motabang sa uban.”

Gihunahuna kadto ni Louisa sa makadiyot. “Nan,” miingon siya, “ako silang pakit-on unsay akong mahimo.”[46]

Tungod sa snow nga nagliyok kaniya, si Emily Partridge nangurog samtang naglingkod sa natumba nga kahoy sa kasadpang tampi sa Mississippi. Ang iyang mama ug igsoong babaye nakatabok sa suba unom na ka adlaw ang milabay ug nagkampo sa duol, apan si Emily wala makahibalo kon asa. Sama sa daghang mga Santos kinsa mibiya sa Nauvoo, gikapoy siya, gigutom, ug mabalak-on mahitungod sa panaw sa unahan. Ikaupat na kini nga higayon nga siya napugos sa pagbiya gikan sa iyang panimalay tungod sa iyang pagtuo.[47]

Kay hapit kutob sa iyang mahinumduman, usa siya ka Santos sa Ulahing adlaw. Sa bata pa, nagtan-aw siya sa iyang amahan ug inahan nga nag-antus sa pagpanglutos ug kawad-on sa pagserbisyo ni Jesukristo ug sa pagtukod sa Zion. Pagka-dise-sais, sa dihang ang mga manggugubot nga panon mipugos sa iyang pamilya pagpagawas sa Missouri, dako kaayo ang nagahin ni Emily sa iyang kinabuhi sa pagpangita og dapit nga kapasilungan ug kalinaw.

Hapit na mag-baynte-dos karon, nagsugod na usab siya og laing panaw. Human sa kamatayon ni Joseph, naminyo siya ni Brigham Young isip usa sa dinaghan nga asawa. Sa milabayng Oktubre, aduna silay anak nga lalaki, si Edward Partridge Young, gipangalan sa iyang amahan. Paglabay sa duha ka bulan, misulod si Emily sa templo ug midawat sa iyang endowment.

Kon ang iyang anak makalahutay sa panaw, magdako siya sa kabukiran, luwas gikan sa mga manggugubot nga panon gikan sa batan-on pa ang iyang inahan. Apan dili gayud siya makahibalo, sama sa nahibaloan ni Emily, kon unsay sama ang magpakabuhi didto sa Distrito sa Jackson o sa Nauvoo. Dili gayud niya mahimamat si Joseph Smith o makadungog niya nga nagsangyaw ngadto sa mga Santos sa Dominggo sa hapon.

Sa wala pa motabok sa suba, mihapit si Emily sa Nauvoo Mansion aron makita ang anak nga lalaki ni Joseph ug Emma, si David Hyrum, natawo lima ka bulan human sa kamatayon sa propeta. Ang mga kayugot nga pagbati nga anaa tali nilang Emma ug Emily nawala na, ug si Emma midapit niya nga mosulod sa iyang panimalay ug mabinationg mitratar niya.

Sila si Emma ug ang mga bata dili moadto sa kasadpan. Ang iyang panglimbasug sa pagdawat sa dinaghan nga kaminyoon, ingon man ang nagpadayon nga panaglalis sa kabtangan, mipadayon sa pagkomplikar sa iyang relasyon sa simbahan ug sa Napulog Duha. Nagtuo gihapon siya sa Basahon ni Mormon ug adunay lig-on nga pagpamatuod sa propetikanhong tawag sa iyang bana. Apan imbis mosunod sa mga apostoles, mipili siya nga magpabilin sa Nauvoo kuyog sa ubang miyembro sa pamilyang Smith.[48]

Naglingkod daplin sa Mississippi, nag-anam na katugnaw ang gibati ni Emily samtang dagkong tipaka sa snow namilit sa iyang sinina. Si Brigham anaa pa gihapon sa Nauvoo, nagdumala sa pagpanglakaw, mao nga mibarug siya ug gidala ang iyang anak gikan sa usa ka campfire ngadto sa lain, nangita og mainiton ug pamilyar nga panagway. Wala magdugay, nahiusa siya sa iyang igsoon nga si Eliza ug miapil kaniya sa kampo sa mga Santos sa usa ka dapit nga gitawag og Sugar Creek. Didto iyang nakita ang mga pamilya nga nagpunsisok sa tolda ug sa mga karwahe, nagginunitay aron mainitan ug mahupay batok sa katugnaw ug sa wala pay klaro nga umaabut.[49]

Walay usa diha sa kampo nga nakahibalo kon unsay mahitabo inig ka buntag. Apan wala sila moambak nga buta ngadto sa kangitngit. Mihimo sila og mga pakigsaad sa Dios diha sa templo, nagpalig-on sa ilang mga pagtuo diha sa Iyang gahum sa paggiya ug pagsustiner kanila sa ilang panaw. Ang matag usa misalig nga adunay dapit sa kasadpan, tabok sa kinatumyan sa kabungturan sa Rocky Mountains, ilang makaplagan ang usa ka dapit nga kapundukan, magtukod og laing templo, ug moestablisar sa gingharian sa Dios ibabaw sa yuta.[50]

Mubo nga mga sulat

1. ◀ “An Epistle of the Twelve,” Times and Seasons, Okt. 1, 1844, 5:668. Hilisgutan: Nauvoo Temple

2. ◀ Peter Maughan to Willard Richards, Sept. 21, 1844, Willard Richards, Journals and Papers, Church History Library; Maughan, Autobiography, [59]–[60].

3. ◀ Clayton, Journal, Dis. 7, 1845; Historian’s Office, History of the Church, 1838–circa 1882, volume 13, Sept. 24 ug 29, 1844; Brigham Young, Journal, Ago. 25, 1844; tan-awa usab sa Taylor, Journal, Dis. 25, 1844.

4. ◀ Gregory, “Sidney Rigdon,” 51; Brigham Young, Journal, Sept. 8–9, 1844; Orson Hyde to “Dear Brethren,” Sept. 12, 1844, Brigham Young Office Files, Church History Library; William Clayton to Wilford Woodruff, Okt. 7, 1844, Wilford Woodruff, Journals and Papers, Church History Library; William Player, Statement, Dec. 12, 1868, Church History Library; Letter to the Editor, Nauvoo Neighbor, Mayo 21, 1845, [3].

5. ◀ Clayton, Journal, Ago. 15, 1844; Historian’s Office, History of the Church, 1838–circa 1882, History of Brigham Young, volume 13, Ago. 19, 1844; Lucy Meserve Smith, Statement, undated, Church History Library.

6. ◀ Leonard, Nauvoo, 503; “Part 2: February–May 1845,” sa JSP, CFM:209. Ang eksaktong gidaghanon sa kababayen-an kinsa na-seal ngadto ni Joseph Smith sa iyang kinabuhi wala mahibaloi tungod kay ang ebidensya dili kompleto. Sa mainampingon nga pagbana-bana gibutang ang gidaghanon nga anaa sa mga traynta ug kwarenta; tan-awa sa “Plural Marriage in Kirtland and Nauvoo,” Gospel Topics, topics.lds.org.

7. ◀ “The Mormon Troubles” ug “The Carthage Assassins,” Nauvoo Neighbor, Hunyo 4, 1845, 1, [2]; Brigham Young to Parley P. Pratt, May 26, 1845, Church History Library; Journal of the Senate … of Illinois, Dis. 19, 1844, 80–81; Oaks and Hill, Carthage Conspiracy, 79, 184–86; Leonard, Nauvoo, 464–74.

8. ◀ Young, Journal, Ene. 24, 1845.

9. ◀ “The Council of Fifty in Nauvoo, Illinois,” sa JSP, CFM:xl–xliii; Council of Fifty, “Record,” Mar. 1, 1845, sa JSP, CFM:251–52, 255, 256–57; tan-awa usab sa “Dana (Denna), Lewis,” Biograpikanhon nga Gitampo, Joseph Smith Papers website, josephsmithpapers.org. Hilisgutan: American Indians

10. ◀ Council of Fifty, “Record,” Mar. 1, 1845, sa JSP, CFM:257–58.

11. ◀ Council of Fifty, “Record,” Mar. 1, 1845, sa JSP, CFM:262.

12. ◀ Council of Fifty, “Record,” Mar. 1, 4, 18, ug 22, 1845; Abr. 11, 1845, sa JSP, CFM:257, 273–76, 290–91, 328, 350, 394–96, 399.

13. ◀ Council of Fifty, “Record,” Abr. 22, 1845, sa JSP, CFM:436; “Tindall, Solomon,” Biograpikanhon nga Gitampo, Joseph Smith Papers website, josephsmithpapers.org; JSP, CFM:436, Pahinumdom 757.

14. ◀ Phineas Young, Journal, Abr. 23–Mayo 12, 1845.

15. ◀ Pratt, Journal, Hunyo 1, Hulyo 22, and Sept. 5, 1844; Ene. 5, Mar. 23, ug Abr. 6, 1845; “Extract of a Letter,” LDS Millennial Star, Ago. 1, 1845, 6:59; tan-awa usab sa Garr, “Latter-day Saints in Tubuai,” 4–9.

16. ◀ Pratt, Journal, Abr. 6, 1845.

17. ◀ Pratt, Journal, Hulyo 1, 1845.

18. ◀ Pratt, Journal, Hulyo 9, 1845; Ellsworth, Journals of Addison Pratt, 238–39; “From the Islands of the Sea,” Times and Seasons, Dis. 15, 1844, 5:739–40.

19. ◀ Pratt, Journal, Hulyo 1, 1845.

20. ◀ Pratt, Journal, Hulyo 9–13, 1845. Hilisgutan: French Polynesia

21. ◀ Pratt, Journal and Autobiography, 124; Ellsworth, History of Louisa Barnes Pratt, 75; “Mobbing Again in Hancock!,” Nauvoo Neighbor, Sept. 10, 1845, [2]; tan-awa usab sa Historian’s Office, History of the Church, 1838–circa 1882, History of Brigham Young, volume 14, Sept. 16, 1845.

22. ◀ Pratt, Journal and Autobiography, 124; Ellsworth, History of Louisa Barnes Pratt, 75–76; “Mobbing Again in Hancock!,” Nauvoo Neighbor, Sept. 10, 1845, [2]; “Historic Sites and Markers: Morley’s Settlement,” 153–55.

23. ◀ Brigham Young, Journal, Sept. 16, 1845; Historian’s Office, History of the Church, volume 14, Sept. 11, 1845.

24. ◀ Pratt, Journal and Autobiography, 125; tan-awa usab sa Ellsworth, History of Louisa Barnes Pratt, 76.

25. ◀ Foote, Autobiography and Journal, Okt. 6, 1845; McBride, House for the Most High, 231–33.

26. ◀ “Conference Minutes,” Times and Seasons, Nob. 1, 1845, 6:1008.

27. ◀ Oaks and Hill, Carthage Conspiracy, 184–86.

28. ◀ Council of Fifty, “Record,” Sept. 9, 1845, sa JSP, CFM:467–75. Hilisgutan: Council of Fifty

29. ◀ Conference Minutes,” Times and Seasons, Nob. 1, 1845, 6:1010–11; tan-awa usab sa “First Meeting in the Temple,” Times and Seasons, Nob. 1, 1845, 6:1017. Hilisgutan: Departure from Nauvoo

30. ◀ Tullidge, Women of Mormondom, 321; Norton, Reminiscence and Journal, Nob. 3, 17, ug 26, 1845; Kimball, Diary, Nob. 24, 26, ug 29, 1845; Leonard, Nauvoo, 252–55; McBride, House for the Most High, 253–61. Hilisgutan: Temple Endowment

31. ◀ Hilisgutan: Baptism for the Dead

32. ◀ Brigham Young, “Speech,” Times and Seasons, Hulyo 1, 1845, 6:954–55.

33. ◀ Kimball, Diary, Nob. 29 and Dis. 9, 1845; Brigham Young, Journal, Dis. 10, 1845; McBride, House for the Most High, 264–65.

34. ◀ Historian’s Office, History of the Church, volume 14, Dis. 27, 1845; Lee, Journal, Dis. 10, 1845; tan-awa usab sa McBride, House for the Most High, 286.

35. ◀ “Pen Sketch of an Illustrious Woman,” Woman’s Exponent, Okt. 15, 1880, 9:74; Kimball, Diary, Dis. 10 ug 20, 1845; Thompson, Autobiographical Sketch, 10. Hilisgutan: Anointed Quorum (“Holy Order”)

36. ◀ Cowan, Temple Building: Ancient and Modern, 29. Hilisgutan: Pagbugkos [Sealing]

37. ◀ Young, Journal, Ene. 12 ug 31, 1846; Doktrina ug mga Pakigsaand 128:18 (Letter to “The Church of Jesus Christ of Latter Day Saints,” Sept. 6, 1842, at josephsmithpapers.org).

38. ◀ Reports of the U.S. District Attorneys, 1845–50, Report of Suits Pending, Circuit Court of the District of Illinois, Dec. 1845 term, Dis. 17–18, 1845, microfilm, Records of the Solicitor of the Treasury, kopya anaa sa Church History Library; Brigham Young, sa Journal of Discourses, Hulyo 23, 1871, 14:218–19; Stout, Reminiscences and Journals, Dis. 23–24, 1845.

39. ◀ Ford, History of Illinois, 404, 410–13; Historian’s Office, History of the Church, volume 15, Ene. 27, 1846.

40. ◀ Council of Fifty, “Record,” Ene. 11, 1846, sa JSP, CFM:510–21; George A. Smith, sa Journal of Discourses, Hunyo 20, 1869, 13:85.

41. ◀ Council of Fifty, “Record,” Ene. 13, 1846, sa JSP, CFM:521–22; Lee, Journal, Ene. 13, 1846; tan-awa usab sa Isaiah 11:12.

42. ◀ Historian’s Office, History of the Church, volume 15, Ene. 31–Peb. 2, 1846.

43. ◀ Young, Journal, Peb. 3, 1846; Historian’s Office, History of the Church, volume 15, Feb. 3–7, 1846.

44. ◀ Lee, Journal, Peb. 4, 1846; Historian’s Office, History of the Church, volume 15, Feb. 8, 1845. Hilisgutan: Nauvoo Temple; Departure from Nauvoo

45. ◀ Tan-awa sa McBride, House for the Most High, 320–22.

46. ◀ Pratt, Journal and Autobiography, 126.

47. ◀ Young, Diary and Reminiscences, 3.

48. ◀ Young, Diary and Reminiscences, 3; “Last Testimony of Sister Emma,” Saints’ Herald, Okt. 1, 1879, 289–90. Hilisgutan: Emma Hale Smith

49. ◀ Young, Diary and Reminiscences, 3–4; Lyman, Journal, 14.

50. ◀ Rich, Autobiography and Journal, 72.

Mubo nga sulat sa mga Tinubdan

Kini nga volume mao ang buhat sa sugilanon nga tinuod gibase sa kapin sa lima ka gatos ka makasaysayanong mga tinubdan. Gihimo ang labing maayong pag-amping sa pagsiguro sa katukma niini. Ang nahaunang mga Santos sa Ulahing mga adlaw misulat og daghang mga sulat, mga journal, mga artikulo sa pamantalaan, ug mga kasaysayan sa kaugalingong kinabuhi. Isip resulta, kadaghanan sa kasaysayan sa Simbahan tali sa 1815 ug sa 1846 mao ang talagsaong maayong pagkadokumento. Ang mga magbabasa kinahanglan dili mangagpas, hinoon, nga kana nga pagsaysay nga gipresentar dinhi hingpit o kompleto. Ang mga rekord sa nangagi, ug ang among ablilidad sa paghubad niini sa kasamtangan, limitado.

Ang mga tinubdan sa makasaysayanong kahibalo gilakipan ug mga bal-ang, dili kaayo klaro, ug mga pagpihig. Sa kanunay kini gidala lang sa panahom sa tigmugna niini. Busa, ang mga saksi sa samang panghitabo nakasinati, nakahinumdum, ug nakarekord niini sa managlahi nga paagi, ug ang ilang nagkalain-lain nga panglantaw nakapahimo sa nagkadaiyang pamaagi sa paghubad sa kasaysayan. Ang hagit sa historian mao ang pagdugtong sa naila nga mga punto sa panglantaw ug magmugna sa katukma nga pagsabut sa nangagi pinaagi sa maampingon nga pag-analisar ug paghubad.

Ang Mga Santos usa ka tinuod nga istorya sa kasaysayan sa Ang Simbahan ni Jesukristo sa mga Santos sa Ulahing mga Adlaw, base sa unsay among nahibaloan ug nasabtan sa kasamtangang panahon gikan sa makasaysayanon nga rekord nga anaa. Dili lang kini mao ang posibling pagsaysay sa sagradong kasaysayan sa Simbahan, apan ang mga eskolar kinsa nagsiksik, misulat, ug mi-edit niining volume nasayud kaayo sa tinubdan sa kasaysayan, mahunahunaon kini nga gigamit, ug gidokumento kini diha sa mga endnote ug lista sa mga tinubdan nga gikutlo. Ang mga magbabasa gidapit nga timbang-timbangon sa ilang kaugalingon ang mga tinubdan, kadaghanan niini gi-digitize ug gi-link ngadto sa mga endnote. Posible nga ang pagdiskubre sa dugang mga tinubdan, o bag-ong mga pagbasa sa anaa nga mga tinubdan, sa tukmang panahon makahatag og ubang mga kahulugan, mga panabut, ug posible nga mga punto sa panglantaw.

Ang saysay diha sa Mga Santos mikuha sa una ug ikaduha nga mga tinubdan. Ang nag-unang tinubdan naglangkob sa impormasyon mahitungod sa mga panghitabo gikan niadtong kinsa nakasaksi mismo niini. Ang pipila sa mga nag-unang mga tinubdan, sama sa mga sulat ug mga journal, nasulat sa panahon sa mga panghitabo nga gihulagway. Kining mitumaw nga mga tinubdan naghulagway kon unsay gihunahuna, gibati, ug gibuhat sa mga tawo nianang higayuna, nga mipadayag kon sa unsang paagi nga ang nangagi gihubad kon kini sa kasamtangan pa. Laing nag-unang mga tinubdan, sama sa mga kasaysayan sa kaugalingong kinabuhi, nahisulat base sa tinuod. Kining makahuluganon nga mga tinubdan nagpadayag kon unsa ang kahulogan sa nangagi para sa mga tigsulat paglabay sa panahon, sa kanunay nakapahimo niining mas maayo kay sa kasamtangang tinubdan sa pag-ila sa kahulogan sa nangagi nga mga panghitabo. Gumikan kay nag-agad kini sa panumduman, bisan pa man, ang makahuluganon nga mga tinubdan mahimong maglakip sa dili tukma ug mahimong naimpluwensyahan sa kaulahiang panabut ug pagtuo sa tagsulat.

Ang Ikaduha nga makasaysayanong mga tinubdan naglakip sa impormasyon gikan sa mga tawo kinsa wala makasaksi sa panghitabo nga gihulagway mismo. Ang maong mga tinubdan naglakip sa naulahing bahin nga mga kasaysayan sa pamilya ug sa akademik nga mga buhat. Kining volume nakautang og dako sa maong mga tinubdan, napamatud-ang bililhon alang sa mas lapad nga kontekstuwal ug buhat sa paghubad nga ilang nahatag.

Matag tinubdan sa mga Santos gitimbang-timbang ang kredibilidad, ug ang matag kapahayag [sentence] balik-balik nga gisusi alang sa pagkamakanunayon uban sa mga tinubdan. Ang mga dialogo ug uban nga mga kinutlo direktang nagagikan sa makasaysayanong tinubdan, matag pulong. Ang panitik, capitalization ug panulbok sa direkta nga kinutlo hilum nga gimoderno aron maklaro. Sa panagsa nga mga higayon, daghang makahuluganong mga kausaban, sama sa pagbalhin gikan sa past tense ngadto sa present tense o gi-standard ang gramatika, ang gihimo ngadto sa mga kinutlo aron sa pagpalambo sa pagkabasa. Niini nga mga sitwasyon, ang mga endnote naghulagway sa kausaban nga gihimo. Ang mga pagpili kon hain sa mga tinubdan ang gamiton ug unsaon sa paggamit niini gihimo sa usa ka pundok sa mga historian, manunulat, ug mga editor kinsa mibase sa mga desisyon sa makasaysayanong kaligdong ug kalidad sa pagsulat.

Ang saysay sa kinabuhi ni Lucy Mack Smith, sama pananglit, usa ka importanting tinubdan sa nag-unang mga kapitulo niini nga volume. Gisulat kini ni Lucy taliwala sa mga 1844 ug 1845 sa edad nga saysentay-nuebe, sa tabang ni Martha Jane Knowlton Coray ug sa bana ni Martha, nga si Howard. Isip mahinungdanon nga tinubdan, ang kasaysayan ni Lucy adunay mga sayop, apan nasuta kini nga sa kinatibuk-an masaligan. Gigamit kini nga inampingan kaayo dinhi niining volume ug kasagarang gikutlo sa mga panghitabo nga nasaksihan ni Lucy. Alang sa dugang kabahin niining kasaysayan, tan-awa sa “Lucy Mack Smith” sa saints.lds.org.

Ang pipila ka mga tinubdan nga dili mahigalaon nagamit aron masulat kining volume ug gikutlo diha sa mubo nga mga sulat. Kini nga mga tinubdan una sa tanan gigamit sa pag-ila sa sayo nga oposisyon sa Simbahan. Bisan sa kasagaran masupilon ngadto ni Joseph Smith ug sa Simbahan, kini nga mga dokumento usahay naglakip sa mga detalye nga wala narekord bisan asa. Pipila niining mga detalye gigamit sa dihang nakumpirmar sa ubang mga rekord ang katukma niini. Ang mga kamatuoran nga naggikan niining mga rekord nga dili mahigalaon gigamit sa walay pagsagop sa ilang masupilon nga mga panglantaw.

Isip usa ka sugilanon sa kasaysayan nga gisulat alang sa kinatibuk-ang audience, kini nga volume nagpresentar og usa ka sukaranang kasaysayan sa Simbahan nga naa sa masabut, ma-access nga format. Samtang nagamit sa mga teknik sa popular nga pag-istorya, wala kini molapas sa impormasyon nga makita diha sa makasaysayanong mga tinubdan. Kon ang mga teksto gilakipan gani og gamay nga detalye, sama sa mga paghulagway sa hitsura o mga kahimtang sa mga panahon, tungod kini kay ang mga detalye nakit-an o resonable nga gibana-bana gikan sa makasaysayanon nga rekord.

Aron mapatunhay ang masaysayon nga pagkabasa, ang volume panagsa rang nagsulbad sa mga hagit o ngadto sa makasaysayanon nga rekord diha sa teksto mismo. Kondili, nagbalhin kini sa maong tinubdan base sa mga diskusyon ngadto sa mga essay sa mga hilisgutan diha sa saints.lds.org. Ang mga magbabasa giawhag sa pagkonsulta niining mga essay samtang sila magtuon sa kasaysayan sa Simbahan.

Mga Tinubdan nga Gikutlo

Kining lista nagsilbing usa ka komprehensibo nga giya sa tanang mga tinubdan nga gikutlo sa unang volume sa Mga Santos: Ang Istorya sa Simbahan ni Jesukristo sa Ulahing mga Adlaw. Sa mga sinulat alang sa mga tinubdan sa manuskrito, ang mga petsa magtino kon kanus-a ang manuskrito namugna, nga dili gyud kinahanglan nga ang panahon nga gilangkuban sa manuskrito. Ang mga volume sa The Joseph Smith Papers gilista ubos sa “JSP.” Daghang mga tinubdan gi-digital na, ug ang link makita diha sa electronic nga bersyon sa libro, nga anaa sa saints.lds.org ug sa Gospel Library.

Ang mosunod nga mga abbreviation nga gigamit dinhi niining lista sa mga tinubdan nga gikutlo:

- BYU: L. Tom Perry Espesyal nga mga Koleksyon, Harold B. Lee Library, Brigham Young University, Provo, Utah

- CHL: Church History Library, Ang Simbahan ni Jesukristo sa mga Santos sa Ulahing mga Adlaw, Siyudad sa Salt Lake

- FHL: Family History Library, Ang Simbahan ni Jesukristo sa mga Santos sa Ulahing mga Adlaw, Siyudad sa Salt Lake

Abbott Family Collection, 1831–2000. CHL.

Adams, Dale W. “Grandison Newell’s Obsession.” Journal of Mormon History 30, nu. 1 (2004): 159–88.

Albany Evening Journal. Albany, NY. 1830–63.

Alexander, Thomas G. Things in Heaven and Earth: The Life and Times of Wilford Woodruff, a Mormon Prophet. Siyudad sa Salt Lake: Signature Books, 1991.

Allen, James B., Ronald K. Esplin, ug David J. Whittaker. Men with a Mission, 1837–1841: The Quorum of the Twelve Apostles in the British Isles. Siyudad sa Salt Lake: Deseret Book, 1992.

Allen, James B., ug Malcom R. Thorp. “The Mission of the Twelve to England, 1840–41: Mormon Apostles and the Working Class.” BYU Studies 14, nu 4 (Ting-init sa 1975): 499–526.

Allen, Lucy M. Autobiographical Sketch, walay petsa. CHL.

Alton Telegraph and Democratic Review. Alton, IL. 1836–55.

Amboy Journal. Amboy, IL. 1870–1913.

Ames, Ira. Kasayasayan sa kaugalingong kinabuhi ug Journal, 1858. CHL.

Anderson, Karl Ricks. Joseph Smith’s Kirtland: Eyewitness Accounts. Siyudad sa Salt Lake: Deseret Book, 1989.

Anderson, Richard Lloyd. “Jackson County in Early Mormon Descriptions.” Missouri Historical Review 65, nu. 3 (Abr. 1971): 270–93.

———. Joseph Smith’s New England Heritage: Influences of Grandfathers Solomon Mack and Asael Smith. Pin. ed. Siyudad sa Salt Lake: Deseret Book; Provo, UT: Brigham Young University Press, 2003.

Arnold, Isaac N. Reminiscences of the Illinois Bar Forty Years Ago: Lincoln and Douglas as Orators and Lawyers. Chicago: Fergus Printing, 1881.

Arrington, Leonard J. “James Gordon Bennett’s 1831 Report on ‘The Mormonites.’” BYU Studies 10 (Tingpamulak sa 1970): 353–64.

Ashurst-McGee, Mark. “The Josiah Stowell Jr.–John S. Fullmer Correspondence.” BYU Studies 38, nu. 3 (1999): 108–17.

Backman, Milton V., Jr. The Heavens Resound: A History of the Latter-day Saints in Ohio, 1830–1838. Siyudad sa Salt Lake: Deseret Book, 1983.

Baldwin, Nathan Bennett. Account of Zion’s Camp, 1882. Gimakinilya. CHL.

Ball, Isaac Birkenhead. “The Prophet’s Sister Testifies She Lifted the B. of M. Plates,” Ago. 31, 1954. CHL.

Bartlett, W. H. Walks about the City and Environs of Jerusalem. London: Hall, Virtue, 1840.

Baugh, Alexander L. A Call to Arms: The 1838 Mormon Defense of Northern Missouri. Mga sinulat sa Kasaysayan sa mga Santos sa Ulahing mga adlaw. Provo, UT: Joseph Fielding Smith Institute for Latter-day Saint History; BYU Studies, 2000.

———, ed. Days Never to Be Forgotten: Oliver Cowdery. Provo, UT: Religious Studies Center, Brigham Young University, 2009.

———. “‘I’ll Never Forsake’: Amanda Barnes Smith (1809–1886).” Sa Women of Faith in the Latter Days. Vol. 1, 1775–1820, gi-edit ni Richard E. Turley Jr. ug Brittany A. Chapman, 450–60. Siyudad sa Siyudad sa Salt Lake, Deseret Book, 2011.

———. “Joseph Smith in Northern Missouri.” Sa Joseph Smith, the Prophet and Seer, gi-edit nilang Richard Neitzel Holzapfel ug Kent P. Jackson, 291–346. Provo, UT: Religious Studies Center, Brigham Young University; Siyudad sa Salt Lake: Deseret Book, 2010.

———. “Joseph Smith’s Athletic Nature.” Sa Joseph Smith: The Prophet, The Man, gi-edit nilang Susan Easton Black ug Charles D. Tate Jr., 137–50. Provo, UT: Religious Studies Center, Brigham Young University, 1993.

———. “Joseph Young’s Affidavit of the Massacre at Haun’s Mill.” BYU Studies 38, nu. 1 (1999): 188–202.

———. “Kirtland Camp, 1838: Bringing the Poor to Missouri.” Journal of Book of Mormon Studies 22, nu. 1 (2013): 58–61.

———. “Missouri Governor Lilburn W. Boggs and the Mormons.” John Whitmer Historical Association Journal 18 (1998): 111–32.

———. “A Rare Account of the Haun’s Mill Massacre: The Reminiscence of Willard Gilbert Smith.” Mormon Historical Studies 8, nu. 1 ug 2 (2007): 165–71.

———. “‘We Took Our Change of Venue to the State of Illinois’: The Gallatin Hearing and the Escape of Joseph Smith and the Mormon Prisoners from Missouri, April 1839.” Mormon Historical Studies 2, nu. 1 (2001): 59–82.

Baugh, Alexander L., and Richard Neitzel Holzapfel. “‘I Roll the Burthen and Responsibility of Leading This Church off from My Shoulders on to Yours’: The 1844/1845 Declaration of the Quorum of the Twelve regarding Apostolic Succession.” BYU Studies 49, nu. 3 (2010): 5–19.

Benjamin Brown Family Collection, 1835–1983. CHL.

Bennett, Richard E. “‘Quincy—the Home of Our Adoption’: A Study of the Mormons in Quincy, Illinois, 1838–40.” Mormon Historical Studies 2, nu. 1 (2001): 103–18.

———. “‘Read This I Pray Thee’: Martin Harris and the Three Wise Men of the East.” Journal of Mormon History 36 (Winter 2010): 178–216.

Biblia. Tan-awa sa Balaan nga Biblia.

Biographical Review of Hancock County, Illinois, Containing Biographical and Genealogical Sketches of Many of the Prominent Citizens of To-Day and Also of the Past. Chicago: Hobart, 1907.

“Biography of Mary Ann Angell Young.” Juvenile Instructor 26, nu. 2 (Ene 15, 1891): 56–58.

Bitton, Davis. George Q. Cannon: A Biography. Siyudad sa Salt Lake: Deseret Book, 1999.

Black, Susan Easton, ug Harvey Bischoff Black. Annotated Record of Baptisms for the Dead, 1840–1845, Nauvoo, Hancock County, Illinois. 7 vols. Provo, UT: Center for Family History and Genealogy, Brigham Young University, 2002.

Blackstone, William. Commentaries on the Laws of England: In Four Books; with an Analysis of the Work. By Sir William Blackstone, Knt. One of the Justices of the Court of Common Pleas. In Two Volumes, from the Eighteenth London Edition. … 2 vols. New York: W. E. Dean, 1840.

Boggs, William M. “A Short Biographical Sketch of Lilburn W. Boggs, by His Son.” Missouri Historical Review 4, nu. 2 (Ene. 1910): 106–10.

A Book of Commandments, for the Government of the Church of Christ, Organized according to Law, on the 6th of April, 1830. Zion [Independence], MO: W. W. Phelps, 1833.

The Book of Mormon: An Account Written by the Hand of Mormon, upon Plates Taken from the Plates of Nephi. Palmyra, NY: E. B. Grandin, 1830.

The Book of Mormon: Another Testament of Jesus Christ. Siyudad sa Salt Lake: Ang Simbahan ni Jesukristo sa mga Santos sa Ulahing mga Adlaw, 2013.

Bowen, Walter D. “The Versatile W. W. Phelps—Mormon Writer, Educator and Pioneer.” Master’s thesis, Brigham Young University, 1958.

Bradley, Don. “Mormon Polygamy before Nauvoo? The Relationship of Joseph Smith and Fanny Alger.” Sa Persistence of Polygamy: Joseph Smith and the Origins of Mormon Polygamy, edited by Newell G. Bringhurst ug Craig L. Foster, 14–58. Independence, MO: John Whitmer Books, 2010.

Bradley, James L. Zion’s Camp 1834: Prelude to the Civil War. Logan, UT: Pinaagi sa tagsulat, 1990.

Bradshaw, M. Scott. “Joseph Smith’s Performance of Marriages in Ohio.” BYU Studies 39, nu. 4 (2000): 23–69.

Bray, Justin R. “Within the Walls of Liberty Jail: DC 121, 122, 123.” Sa Revelations in Context: The Stories behind the Sections of the Doctrine and Covenants, gi-edit nilang Matthew McBride ug James Goldberg, 256–63. Siyudad sa Salt Lake: Ang Simbahan ni Jesukristo sa mga Santos sa Ulahing mga Adlaw, 2016.

Breen, Patrick H. The Land Shall Be Deluged in Blood: A New History of the Nat Turner Revolt. New York: Oxford University Press, 2016.

Brekus, Catherine A. Strangers and Pilgrims: Female Preaching in America, 1740–1845. Chapel Hill: University of North Carolina Press, 1998.

Briggs, Edmund C. “A Visit to Nauvoo in 1856.” Journal of History 9, nu. 4 (Okt. 1916): 446–62.

Brigham Young Office Files, 1832–78. CHL.

Britton, John. Bath and Bristol, with the Counties of Somerset and Gloucester, Displayed in a Series of Views; including the Modern Improvements, Picturesque Scenery, Antiques, &c. London: Jones and Company, 1829.

Britton, Rollin J. Early Days on Grand River and the Mormon War. Columbia: State Historical Society of Missouri, 1920.

Brunson, Lewis. “Short Sketch of Seymour Brunson, Sr.” Nauvoo Journal 4 (1992): 3–4.

Burbank, Daniel M. Kasaysayan sa Kaugalingon nga Kinabuhi, 1863. CHL.

Burgess, James. Journal, 1841–48. CHL.

Burnett, Peter H. An Old California Pioneer. Oakland, CA: Biobooks, 1946.

———. Recollections and Opinions of an Old Pioneer. New York: D. Appleton, 1880.

Burton, Richard F. The City of the Saints, and Across the Rocky Mountains to California. New York: Harper and Brothers, 1862.

Bushman, Richard Lyman. “Joseph Smith as Translator.” Sa Believing History: Latter-day Saint Essays, gi-edit nilang Reid L. Neilson ug Jed Woodworth, 233–47. New York: Columbia University Press, 2004.

———. Joseph Smith: Rough Stone Rolling. Uban sa tabang ni Jed Woodworth. New York: Knopf, 2005.

———. “Oliver’s Joseph.” Sa Days Never to Be Forgotten: Oliver Cowdery, gi-edit ni Alexander L. Baugh, 1–13. Provo, UT: Religious Studies Center, Brigham Young University, 2009.

———. The Refinement of America: Persons, Houses, Cities. New York: Knopf, 1992.

———. “The Visionary World of Joseph Smith.” BYU Studies 37, nu. 1 (1997–98): 183–204.

Butler, John L. “A Short Account of an Affray That Took Place between the Latter Day Saints and a Portion of the People of Davis County Mo,” 1859. CHL.

———. “A Short History,” Kasaysayan sa Kaugalingon nga Kinabuhi, circa 1859. CHL.

Cahoon, Reynolds. Diaries, 1831–32. CHL.

Call, Anson. Kasaysayan sa Kaugalingon nga Kinabuhi ug Journal, circa 1856–89. CHL.

Cannon, Brian Q., ug ang mga Kawani sa Pagtuon sa BYU. “Priesthood Restoration Documents.” BYU Studies 35, nu. 4 (1995–96): 163–207.

Cannon, Eugene M. “Tahiti and the Society Island Mission.” Juvenile Instructor 32, nu. 11 (Hunyo 1, 1897): 334–36.

Carruth, LaJean Purcell, ug Mark Lyman Staker. “John Taylor’s June 27, 1854, Account of the Martyrdom,” BYU Studies 50, nu. 3 (2011): 25–62.

Chamberlin, Solomon. Kasaysayan sa Kaugalingon nga Kinabuhi, circa 1858. CHL.

Chardon Spectator and Geauga Gazette. Chardon, OH. 1833–35.

Chenango Union. Norwich, NY. 1847–1975.

Chicago Tribune. Chicago. 1847–.

Christensen, Edith Rushton. “Edwin Rushton: Bridge Builder and Faithful Pioneer.” Siyudad sa Salt Lake: N.p., 1941.

The Church Historian’s Press. Church History Department, Ang Simbahan ni Jesukristo sa mga Santos sa Ulahing mga Adlaw. http://churchhistorianspress.org.

Church History Department Pitman Shorthand Transcriptions, 2013–17. CHL.

Clayton, William. History of the Nauvoo Temple, circa 1845. CHL.

———. Journals, 1842–45. CHL.

———. Sulat ngadto ni Madison M. Scott, Nob. 11, 1871. Kopya. CHL.

Cleveland Daily Gazette. Cleveland. 1836–37.

Cleveland Weekly Gazette. Cleveland. 1837.

Nakolekta nga mga Materyal kalabut ni Joseph Smith ug sa Dinaghan nga Kaminyoon, circa 1870–1912. CHL.

Koleksyon sa Mga Manuskrito mahitungod sa mga Mormon, 1832–1954. Musuleo sa Kasaysayan sa Chicago.

A Collection of Sacred Hymns, for the Church of the Latter Day Saints. Gi-edit ni Emma Smith. Kirtland, OH: F. G. Williams, 1835.

A Collection of Sacred Hymns, for the Church of Jesus Christ of Latter-day Saints, in Europe. Pinili nilang Brigham Young, Parley P. Pratt, ug John Taylor. Manchester, England: W. R. Thomas, 1840.

Coltrin, Zebedee. Mga Diary ug Notebook, 1832–34. CHL.

Cook, Lyndon W., ed. David Whitmer Interviews: A Restoration Witness. Orem, UT: Grandin Book, 1991.

———. “‘I Have Sinned against Heaven, and Am Unworthy of Your Confidence, but I Cannot Live without a Reconciliation’: Thomas B. Marsh Returns to the Church.” BYU Studies 20, nu. 4 (Ting-init 1980): 389–400.

———. William Law: Biographical Essay, Nauvoo Diary, Correspondence, Interview. Orem, UT: Grandin Book, 1994.

Cook, Thomas L. Palmyra and Vicinity. Palmyra, NY: Palmyra Courier-Journal, 1930.

Cooper, F. M. “Spiritual Reminiscences.—No. 2.” Autumn Leaves 4, no. 1 (Ene. 1891): 17–20.

Coray, Martha Jane Knowlton. Notebook, circa 1850. CHL.

Corrill, John. A Brief History of the Church of Christ of Latter Day Saints, (Commonly Called Mormons;) Including an Account of Their Doctrine and Discipline; with the Reasons of the Author for Leaving the Church. St. Louis: Pinaagi sa tagsulat, 1839.

Cowan, Richard O. Temple Building: Ancient and Modern. Provo, UT: Brigham Young University Press, 1971.

Cowdery, Oliver. Diary, Ene.–Mar. 1836. CHL. Anaa usab sa Leonard J. Arrington, “Oliver Cowdery’s Kirtland, Ohio, ‘Sketch Book,’” BYU Studies 12, nu. 4 (Ting-init 1972): 410–26.

———. Letterbook, 1833–38. Henry E. Huntington Library, San Marino, CA.

———. Sulat ngadto ni Phineas Young, Mar. 23, 1846. CHL.

Crawley, Peter, and Richard L. Anderson. “The Political and Social Realities of Zion’s Camp.” BYU Studies 14 (Ting-init 1974): 406–20.

Crocheron, Augusta Joyce. Representative Women of Deseret, a Book of Biographical Sketches, to Accompany the Picture Bearing the Same Title. Siyudad sa Salt Lake: J. C. Graham, 1884.

Crosby, Caroline Barnes. Mga paghandom, walay petsa. Diha sa Jonathan ug Caroline B. Crosby Papers, circa 1871–75. Kopya anaa sa CHL.

Crosby, Jonathan. Kasaysayan sa Kaugalingon nga Kinabuhi, 1850–52. Diha sa Jonathan ug Caroline B. Crosby Papers, circa 1871–75. Kopya anaa sa CHL.

Cummings, Horace. “Conspiracy of Nauvoo.” Contributor, Apr. 1884, 251–60.

Daily Missouri Republican. St. Louis. 1822–1919.

Daniels, William M. Correct Account of the Murder of Generals Joseph and Hyrum Smith, at Carthage. On the 27th Day of June, 1844. Nauvoo, IL: John Taylor, 1845.

Darowski, Joseph F. “The Journey of the Colesville Branch: DC 26, 51, 54, 56, 59.” Sa Revelations in Context: The Stories behind the Sections of the Doctrine and Covenants, gi-edit nilang Matthew McBride ug James Goldberg, 40–44. Siyudad sa Salt Lake: Ang Simbahan ni Jesukristo sa mga Santos sa Ulahing mga Adlaw, 2016.

Darowski, Kay. “Joseph Smith’s Support at Home: DC 4, 11, 23.” Sa Revelations in Context: The Stories behind the Sections of the Doctrine and Covenants, gi-edit nilang Matthew McBride ug James Goldberg, 10–14. Siyudad sa Salt Lake: Ang Simbahan ni Jesukristo sa mga Santos sa Ulahing mga Adlaw, 2016.

“Ang Anak nga mga Babaye sa Akong Gingharian”: Ang Kasaysayan ug ang Buhat sa Relief Society. Siyudad sa Salt Lake: Ang Simbahan ni Jesukristo sa mga Santos sa Ulahing mga Adlaw. 2011.

Davis, Matthew L. Sulat ngadto ni Mrs. Matthew [Mary] L. Davis, Peb. 6, 1840. CHL.

Dennis, Ronald D. “Dan Jones, Welshman.” Ensign, Abr. 1987, 50–56.

———. “The Martyrdom of Joseph Smith and His Brother Hyrum.” BYU Studies 24, nu. 1 (Winter 1984): 78–109.

Derr, Jill Mulvay, Janath Russell Cannon, and Maureen Ursenbach Beecher. Women of Covenant: The Story of Relief Society. Siyudad sa Salt Lake: Deseret Book; Provo, UT: Brigham Young University Press, 1992.

Derr, Jill Mulvay, Carol Cornwall Madsen, Kate Holbrook, and Matthew J. Grow, eds. The First Fifty Years of Relief Society: Key Documents in Latter-day Saint Women’s History. Siyudad sa Salt Lake: Church Historian Press, 2016.

Deseret News. Siyudad sa Salt Lake, 1850–.

“Diary ni Joseph Fielding.” 1963. Gimakinilya. CHL.

Dibble, Philo. “Philo Dibble’s Narrative.” Sa Early Scenes in Church History, Faith-Promoting Series 8, 74–96. Siyudad sa Salt Lake: Juvenile Instructor Office, 1882.

———. “Recollections of the Prophet Joseph Smith.” Juvenile Instructor 27, nu. 10 (Mayo 15, 1892): 302–4.

———. Mga paghandom, walay petsa. Gimakinilya. CHL.

Dickinson, Ellen E. New Light on Mormonism. New York: Funk ug Wagnalls, 1885.

Dictionary of Missouri Biography. Gi-edit nilang Lawrence O. Christensen, William E. Foley, Gary R. Kremer, ug Kenneth H. Winn. Columbia: University of Missouri Press, 1999.

The Doctrine and Covenants of The Church of Jesus Christ of Latter-day Saints: Containing Revelations Given to Joseph Smith, the Prophet, with Some Additions by His Successors in the Presidency of the Church. Siyudad sa Salt Lake: Ang Simbahan ni Jesukristo sa mga Santos sa Ulahing mga Adlaw, 2013.

Document Containing the Correspondence, Orders, &c., in Relation to the Disturbances with the Mormons; and the Evidence Given before the Hon. Austin A. King, Judge of the Fifth Judicial Circuit of the State of Missouri, at the Court-House in Richmond, in a Criminal Court of Inquiry, Begun November 12, 1838, on the Trial of Joseph Smith, Jr., and Others, for High Treason and Other Crimes against the State. Fayette, MO: Boon’s Lick Democrat, 1841.

Dunn, Lura S., comp. Amanda’s Journal. Provo, UT: Lura S. Dunn, [1977?].

Durham, G. Homer, ed. The Gospel Kingdom: Selections from the Writings and Discourses of John Taylor. Siyudad sa Salt Lake: Bookcraft, 1943.

Durham, Reed C., Jr. “The Election Day Battle at Gallatin.” BYU Studies 13, nu. 1 (1973): 36–61.

Ehat, Andrew F. “Joseph Smith’s Introduction of Temple Ordinances and the 1833 Mormon Succession Question.” Master’s thesis, Brigham Young University, 1981.

Ellsworth, S. George, ed. The History of Louisa Barnes Pratt, Being the Autobiography of a Mormon Missionary Widow and Pioneer. … Life Writings of Frontier Women 3. Logan: Utah State University Press, 1998.

———, ed. The Journals of Addison Pratt, Being a Narrative of Yankee Whaling in the Eighteen Twenties, a Mormon Mission to the Society Islands. … Siyudad sa Salt Lake: University of Utah Press, 1990.

“Elder John Brush.” Autumn Leaves 4, no. 1 (Ene. 1891): 21–24.

Elders’ Journal of the Church of Latter Day Saints. Kirtland, OH, Okt.–Nob. 1837; Far West, MO, Hulyo–Ago. 1838.

Emma Smith Blessing, 1844. CHL.

Erie Gazette. Erie, PA. 1820–59.

Esplin, Ronald K. “The Emergence of Brigham Young and the Twelve to Mormon Leadership, 1830–1841.” PhD diss., Brigham Young University, 1981. Anaa usab isip The Emergence of Brigham Young and the Twelve to Mormon Leadership, 1830–1841, Dissertations in Latter-day Saint History (Provo, UT: Joseph Fielding Smith Institute for Latter-day Saint History; BYU Studies, 2006).

———. “Joseph Smith’s Mission and Timetable: ‘God Will Protect Me until My Work Is Done.’” Sa The Prophet Joseph: Essays on the Life and Mission of Joseph Smith, gi-edit nilang Larry C. Porter ug Susan Easton Black, 280–319. Siyudad sa Salt Lake City: Deseret Book, 1988.

Evening and Morning Star. Gi-edit nga gi-print pag-usab nga The Evening and the Morning Star. Kirtland, OH. Ene. 1835–Okt. 1836.

The Evening and the Morning Star. Independence, MO, Hulyo 1832–Hulyo 1833; Kirtland, OH, Dis. 1833–Sept. 1834.

Far West Committee. Minutes, Ene.–Abr. 1839. CHL.

Faulring, Scott H., Kent P. Jackson, and Robert J. Matthews, eds. Joseph Smith’s New Translation of the Bible: Original Manuscripts. Provo, UT: Religious Studies Center, Brigham Young University, 2004.

Fielding, Joseph. Journals, 1837–59. CHL.

Flanders, Robert Bruce. Nauvoo: Kingdom on the Mississippi. Urbana: University of Illinois Press, 1956.

Foote, Warren. Autobiography and Journal, 1837–79. Warren Foote Papers, 1837–1941. CHL.

Ford, Thomas. A History of Illinois, from Its Commencement as a State in 1818 to 1847. Containing a Full Account of the Black Hawk War, the Rise, Progress, and Fall of Mormonism, the Alton and Lovejoy Riots, and Other Important and Interesting Events. Chicago: S. C. Griggs; New York: Ivison and Phinney, 1854.

Foster, Craig L. Penny Tracts and Polemics: A Critical Analysis of Anti-Mormon Pamphleteering in Great Britain (1837–1860). Salt Lake City: Greg Kofford Books, 2002.

Freidel, Frank, with Hugh S. Sidney. The Presidents of the United States of America. 15th ed. Washington, DC: White House Historical Association, 1999.

Gates, Susa Young. History of the Young Ladies’ Mutual Improvement Association of the Church of Jesus Christ of Latter-day Saints, from November 1869 to June 1910. Salt Lake City: Deseret News, 1911.

———. [Homespun, pseud.]. Lydia Knight’s History. Noble Women’s Lives Series 1. Siyudad sa Salt Lake: Juvenile Instructor Office, 1883.

———. Papers, 1852–1932. Utah State Historical Society, Siyudad sa Salt Lake.

Geauga County Archives ug Records Center, Chardon, OH.

Gentry, Leland Homer, ug Todd M. Compton. Fire and Sword: A History of the Latter-day Saints in Northern Missouri, 1836–39. Siyudad sa Salt Lake: Greg Kofford Books, 2010.

Gilbert, John H. Memorandum, Sept. 8, 1892. Pakopyahi. CHL.

———. Pamahayag, Okt. 23, 1887. CHL.

Givens, George W. Sa Old Nauvoo: Everyday Life in the City of Joseph. Siyudad sa Salt Lake: Deseret Book, 1990.

Givens, Terryl L., ug Matthew J. Grow. Parley P. Pratt: The Apostle Paul of Mormonism. New York: Oxford University Press, 2011.

Godfrey, Kenneth W. “Joseph Smith and the Masons.” Journal of the Illinois State Historical Society 64, no. 1 (Tingpamulak 1971): 79–90.

Godfrey, Matthew C. “Newel K. Whitney and the United Firm: DC 70, 78, 82, 92, 96, 104.” Sa Revelations in Context: The Stories behind the Sections of the Doctrine and Covenants, gi-edit nilang Matthew McBride ug James Goldberg, 142–47. Siyudad sa Salt Lake: Ang Simbahan ni Jesukristo sa mga Santos sa Ulahing mga Adlaw, 2016.

———. “William McLellin’s Five Questions: DC 1, 65, 66, 67, 68, 133.” Sa Revelations in Context: The Stories behind the Sections of the Doctrine and Covenants, gi-edit nilang Matthew McBride ug James Goldberg, 137–41. Siyudad sa Salt Lake: Ang Simbahan ni Jesukristo sa mga Santos sa Ulahing mga Adlaw, 2016.

Gordon, Joseph. “The Public Career of Lilburn W. Boggs.” Master’s thesis, University of Missouri, 1949.

“Gospel Topics.” Ang Simbahan ni Jesukristo sa mga Santos sa Ulahing mga Adlaw. http://lds.org/topics.

Greene, John P. Facts Relative to the Expulsion of the Mormons or Latter Day Saints, from the State of Missouri, under the “Exterminating Order.” Cincinnati: R. P. Brooks, 1839.

Gregg, Sarah D. Letter to Thomas Gregg, June 14, 1844. Kopya. Illinois State Historical Society Papers, 1840–45. CHL.

Gregg, Thomas. History of Hancock County, Illinois, together with an Outline History of the State, and a Digest of State Laws. Chicago: Charles C. Chapman, 1880.

Gregory, Thomas J. “Sidney Rigdon: Post Nauvoo.” BYU Studies 21, nu. 1 (Tingtugnaw 1981): 51-67.

Grua, David W. “Joseph Smith and the 1834 D. P. Hurlbut Case.” BYU Studies 44, nu. 1 (2005): 33–54.

———. “Waiting for the Word of the Lord: DC 97, 98, 101.” Sa Revelations in Context: The Stories behind the Sections of the Doctrine and Covenants, gi-edit nilang Matthew McBride ug James Goldberg, 196–201. Siyudad sa Salt Lake: Ang Simbahan ni Jesukristo sa mga Santos sa Ulahing mga Adlaw, 2016.

Grow, Matthew J. “‘Thou Art an Elect Lady’: DC 24, 25, 26, 27.” Sa Revelations in Context: The Stories behind the Sections of the Doctrine and Covenants, gi-edit nilang Matthew McBride ug James Goldberg, 33–39. Siyudad sa Salt Lake: Ang Simbahan ni Jesukristo sa mga Santos sa Ulahing mga Adlaw, 2016.

Hales, Brian C. Joseph Smith’s Polygamy. 3 vols. Siyudad sa Salt Lake: Greg Kofford Books, 2013.

Hales, Kenneth Glyn, ed. Windows: A Mormon Family. Tucson, AZ: Skyline Printing, 1985.

Hall, Mary A. Newell. Thomas Newell, Who Settled in Farmington, Conn., A.D. 1632. And His Descendants. Southington, CT: Cochrane Brothers, 1878.

Hamilton, C. Mark. Nineteenth-Century Mormon Architecture and City Planning. New York: Oxford University Press, 1995.

Hamilton, Marshall. “Thomas Sharp’s Turning Point: Birth of an Anti-Mormon.” Sunstone 13, nu. 5 (Okt. 1989): 16–22.

Hancock, Levi. Kasaysayan sa Kaugalingon nga Kinabuhi, circa 1854. CHL.

Harper, Steven C. “Freemasonry and the Latter-day Saint Temple Endowment Ceremony.” Sa A Reason for Faith, gi-edit ni Laura Harris Hales, 143–57. Provo, UT: Religious Studies Center, Brigham Young University; Siyudad sa Salt Lake: Deseret Book, 2016.

———. “The Law: DC 42.” Sa Revelations in Context: The Stories behind the Sections of the Doctrine and Covenants, gi-edit nilang Matthew McBride ug James Goldberg, 93–98. Siyudad sa Salt Lake: Ang Simbahan ni Jesukristo sa mga Santos sa Ulahing mga Adlaw, 2016.

———. “‘A Pentecost and Endowment Indeed’: Six Eyewitness Accounts of the Kirtland Temple Experience.” Sa Opening the Heavens: Accounts of Divine Manifestations, 1820–1844, gi-edit ni John W. Welch, 327–71. Siyudad sa Salt Lake: Deseret Book; Provo, UT: Brigham Young University Press, 2005.

———. Setting the Record Straight: The Word of Wisdom. Orem, UT: Millennial Press, 2007.

———. “‘The Tithing of My People’: DC 119, 120.” Sa Revelations in Context: The Stories behind the Sections of the Doctrine and Covenants, gi-edit nilang Matthew McBride ug James Goldberg, 250–55. Siyudad sa Salt Lake: Ang Simbahan ni Jesukristo sa mga Santos sa Ulahing mga Adlaw, 2016.

Hartley, William G. “‘Almost Too Intolerable a Burthen’: The Winter Exodus from Missouri, 1838–39.” Journal of Mormon History 18, nu. 2 (1992): 6–40.

———. My Best for the Kingdom: History and Autobiography of John Lowe Butler, a Mormon Frontiersman. Siyudad sa Salt Lake: Aspen Books, 1993.

———. “Newel and Lydia Bailey Knight’s Kirtland Love Story and Historic Wedding.” BYU Studies 39, nu. 4 (2000): 7–22.

———. “The Saints’ Forced Exodus from Missouri.” Sa Joseph Smith, the Prophet and Seer, gi-edit nilang Richard Neitzel Holzapfel and Kent P. Jackson, 347–90. Provo, UT: Religious Studies Center, Brigham Young University; Siyudad sa Salt Lake: Deseret Book, 2010.

Haven, Charlotte. “A Girl’s Letters from Nauvoo.” Overland Monthly 16, nu 96 (Dis. 1890): 616–38.

Hayden, Amos Sutton. Early History of the Disciples in the Western Reserve, Ohio; with Biographical Sketches of the Principal Agents in Their Religious Movement. Cincinnati: Chase and Hall, 1875.

Hendricks, Drusilla D. Reminiscences, circa 1877. CHL.

Hicks, Michael. Mormonism and Music: A History. Urbana: University of Illinois Press, 1989.

Hill, Craig. “The Honey War.” Pioneer America 14, nu. 2 (Hulyo 1982): 81–88.

Hinsdale, B. A. “Life and Character of Symonds Ryder.” Sa Amos S. Hayden, Early History of the Disciples in the Western Reserve, Ohio; with Biographical Sketches of the Principal Agents in Their Religious Movement, 245–57. Cincinnati: Chase and Hall, 1875.

Historian’s Office. Brigham Young History Drafts, 1856–58. CHL.

———. General Church Minutes, 1839–77. CHL.

———. Histories of the Twelve, 1856–58, 1861. CHL.

———. “History of Brigham Young.” Sa Manuscript History of Brigham Young, circa 1856–60, vol. 1, 1–104. CHL.

———. History of the Church, 1838–circa 1882. 69 vols. CHL.

———. Joseph Smith History Documents, 1839–60. CHL.

———. Joseph Smith History Draft Notes, circa 1840–80. CHL.

———. Manuscript History of Brigham Young, 1856–62. CHL.

———. Reports of Speeches, 1845–85. CHL.

Departamento sa Kasaysayan. Journal History of the Church, 1896–2008. CHL.

The Historical Record, a Monthly Periodical, Devoted Exclusively to Historical, Biographical, Chronological and Statistical Matters. Siyudad sa Salt Lake. 1882–90.

“Historic Sites and Markers: Morley’s Settlement.” Nauvoo Journal 11, nu. 1 (Tingpamulak 1999): 153–55.

History of Caldwell and Livingston Counties, Missouri, Written and Compiled from the Most Authentic Official and Private Sources. … St. Louis: National Historical Co., 1886.

History of Carroll County, Missouri, Carefully Written and Compiled from the Most Authentic Official and Private Sources. … St. Louis: Missouri Historical Company, 1881.

History of the Church / Smith, Joseph ug sa uban. History of the Church of Jesus Christ of Latter-day Saints. Gi-edit ni B. H. Roberts. Siyudad sa Salt Lake: Deseret News, 1902–12 (vols. 1–6), 1932 (vol. 7).

The History of the Reorganized Church of Jesus Christ of Latter Day Saints. 8 vols. Independence, MO: Herald Publishing House, 1896–1976.

Holbrook, Joseph. “History of Joseph Holbrook.” Sa Joseph Holbrook, Autobiography and Journal, circa 1860–71. Gimakinilya. CHL.

———. Reminiscences, not before 1871. Sa Joseph Holbrook, Autobiography and Journal, circa 1860–71. Pribado nga kabtangan. Kopya anaa sa CHL.

The Holy Bible, Containing the Old and New Testaments Translated Out of the Original Tongues: And with the Former Translations Diligently Compared and Revised, by His Majesty’s Special Command. Authorized King James Version with Explanatory Notes and Cross References to the Standard Works of The Church of Jesus Christ of Latter-day Saints. Siyudad sa Salt Lake: Ang Simbahan ni Jesukristo sa mga Santos sa Ulahing mga Adlaw, 2013.

Holzapfel, Richard Neitzel, ug Steven C. Harper. “‘This Is My Testimony, Spoken by Myself into a Talking Machine’: Wilford Woodruff’s 1897 Statement in Stereo.” BYU Studies 45, nu. 2 (2006): 112–16.

Hoyt, Emily S. Reminiscences and Diary, 1851–93. 7 vols. CHL.

Huntington, Oliver B. Diary ug Reminiscences, 1843–1900. Gimakinilya. CHL.

Hyde, Myrtle Stevens. Orson Hyde: The Olive Branch of Israel. Siyudad sa Salt Lake: Agreka Books, 2000.

Hyde, Orson. Ein Ruf aus der Wüste, eine Stimme aus dem Schoose der Erde: Kurzer Ueberblick des Ursprungs und der Lehre der Kirche “Jesus Christ of Latter Day Saints” in Amerika, gekannt von Manchen unter der Benennung: “Die Mormonen.” Frankfurt: Im Selbstverlage des Verfassers, 1842. Ang mga kinutlo anaa usab sa hubad sa German ug Iningles sa website sa Joseph Smith Papers, josephsmithpapers.org.

———. A Voice from Jerusalem, or a Sketch of the Travels and Ministry of Elder Orson Hyde, Missionary of the Church of Jesus Christ of Latter Day Saints, to Germany, Constantinople, and Jerusalem. … Liverpool: P. P. Pratt, 1842.

Biblia sa Pamilya ni Hyrum Smith, 1834. Sa Hyrum Smith, Papers, circa 1832–44. BYU.

Illinois State Historical Library. Circuit Court Case Files, 1830–1900. Microfilm. CHL.

An Illustrated Itinerary of the County of Lancaster. London: How and Parsons, 1842.

It Becomes Our Duty to Address You on the Subject of Immediately Preparing. [Kirtland, OH: Mayo 10, 1834]. Kopya anaa sa CHL.

Jackman, Levi. “A Short Sketch of the Life of Levi Jackman.” Gimakinilya. CHL.

Jackson, Stephen T. “Chief Anderson and His Legacy.” Madison County Historical Society. Accessed Mar. 21, 2018. http://andersonmchs.com.

James, Jane Manning. Kasaysayan sa Kaugalingon nga Kinabuhi, circa 1902. CHL.

Jaques, Vienna. Pamahayag, Peb. 22, 1859. CHL.

Jeffress, Melinda Evans. “Mapping Historic Nauvoo.” BYU Studies 32, nu. 1 ug 2 (1992): 269–75.

Jennings, Erin B. “Charles Anthon: The Man behind the Letters.” John Whitmer Historical Association Journal 32, nu. 2 (Tinglarag/Tingtugnaw 2012): 171–87.

Jennings, Warren A. “Isaac McCoy and the Mormons,” Missouri Historical Review 61, nu. 1 (Okt. 1966): 62–82.

Jensen, Robin S., ug LaJean P. Carruth. “Sidney Rigdon’s Plea to the Saints: Transcription of Thomas Bullock’s Shorthand Notes from the August 8, 1844, Morning Meeting.” BYU Studies Quarterly 53, nu. 2 (2014): 121–39.

Jenson, Andrew. Koleksyon, circa 1841–1942. CHL.

Jessee, Dean. “Joseph Knight’s Recollection of Early Mormon History.” BYU Studies 17, nu. 1 (Tinglarag 1976): 29–39.

———. “‘Walls, Grates and Screeking Iron Doors’: The Prison Experience of Mormon Leaders in Missouri, 1838–1839.” Sa New Views of Mormon History: Essays in Honor of Leonard J. Arrington, gi-edit nilang Davis Bitton ug Maureen Ursenbach Beecher, 19–42. Siyudad sa Salt Lake: University of Utah Press, 1987.

Jessee, Dean C. ug John W. Welch. “Revelations in Context: Joseph Smith’s Letter from Liberty Jail, March 20, 1839.” BYU Studies 39, nu. 3 (2000): 125–45.

Jessee, Dean C., ug David J. Whittaker. “The Last Months of Mormonism in Missouri: The Albert Perry Rockwood Journal.” BYU Studies 28, nu. 1 (1988): 5–41.

Johnson, Benjamin Franklin. “A Life Review,” circa 1885–94, 1923. Benjamin Franklin Johnson, Papers, 1852–1923. CHL.

———. Papers, 1852–1911. CHL.

Johnson, Clark V., ed. Mormon Redress Petitions: Documents of the 1833–1838 Missouri Conflict. Religious Studies Center Monograph Series 16. Provo, UT: Religious Studies Center, Brigham Young University, 1992.

Johnson, Janiece. “‘Give Up All and Follow Your Lord’: Testimony and Exhortation in Early Mormon Women’s Letters, 1831–1839.” BYU Studies 41, nu. 1 (2002): 77–107.

Johnson, Joel H. Notebook, not before 1879. Joel Hills Johnson, Papers, circa 1877–79. CHL.

———. Mga paghandom ug mga Journal, 1835–82. Joel Hills Johnson, Papers, circa 1835–82. CHL.

Jorgensen, Lynne Watkins. “The Mantle of the Prophet Joseph Passes to Brother Brigham: A Collective Spiritual Witness.” BYU Studies Quarterly 36, nu. 4 (1996): 125–204.

Joseph Smith Letterbook 2 / Smith, Joseph. “Copies of Letters, &c. &c.,” 1839–43. Joseph Smith Collection. CHL.

The Joseph Smith Papers. Church History Department, Ang Simbahan ni Jesukristo sa mga Santos sa Ulahing mga Adlaw. http://josephsmithpapers.org.

Journal of Discourses. 26 vols. Liverpool: F. D. Richards, 1855–86.

Journal of the Senate of the Fourteenth General Assembly of the State of Illinois, at Their Regular Session, Begun and Held at Springfield, December 2, 1844. Springfield, IL: Walters and Weber, 1844.

Journal of the Senate of the United States of America, Being the First Session of the Twenty-Sixth Congress, Begun and Held at the City of Washington, December 2, 1839. Washington, DC: Blair and Rives, 1839.

JSP, CFM / Grow, Matthew J., Ronald K. Esplin, Mark Ashurst-McGee, Gerrit J. Dirkmaat, and Jeffrey D. Mahas, eds. Council of Fifty, Minutes, Marso 1844–Enero 1846. Serye sa mga Administratiba nga mga Rekord sa The Joseph Smith Papers, gi-edit nilang Ronald K. Esplin, Matthew J. Grow, ug Matthew C. Godfrey. Siyudad sa Salt Lake: Church Historian Press, 2016.

JSP, D1 / MacKay, Michael Hubbard, Gerrit J. Dirkmaat, Grant Underwood, Robert J. Woodford, ug William G. Hartley, eds. Documents, Volume 1: July 1828–June 1831. Vol. 1 sa mga serye sa mga Dokumento sa The Joseph Smith Papers, gi-edit nilang Dean C. Jessee, Ronald K. Esplin, Richard Lyman Bushman, ug Matthew J. Grow. Siyudad sa Salt Lake: Church Historian’s Press, 2013.

JSP, D2 / Godfrey, Matthew C., Mark Ashurst-McGee, Grant Underwood, Robert J. Woodford, and William G. Hartley, eds. Documents, Volume 2: July 1831–January 1833. Vol. 2 sa mga serye sa mga Dokumento sa The Joseph Smith Papers, gi-edit nilang Dean C. Jessee, Ronald K. Esplin, Richard Lyman Bushman, ug Matthew J. Grow. Siyudad sa Salt Lake: Church Historian’s Press, 2013.

JSP, D3 / Dirkmaat, Gerrit J., Brent M. Rogers, Grant Underwood, Robert J. Woodford, ug William G. Hartley, eds. Documents, Volume 3: February 1833–March 1834. Vol. 3 sa mga serye sa mga Dokumento sa The Joseph Smith Papers, nga gi-edit nilang Ronald K. Esplin ug Matthew J. Grow. Siyudad sa Salt Lake: Church Historian’s Press, 2014.

JSP, D4 / Godfrey, Matthew C., Brenden W. Rensink, Alex D. Smith, Max H Parkin, ug Alexander L. Baugh, eds. Documents, Volume 4: April 1834–September 1835. Vol. 4 sa mga serye sa mga Dokumento sa The Joseph Smith Papers, gi-edit nilang Ronald K. Esplin, Matthew J. Grow, ug Matthew C. Godfrey. Siyudad sa Salt Lake: Church Historian Press, 2016.

JSP, D5 / Rogers, Brent M., Elizabeth A. Kuehn, Christian K. Heimburger, Max H Parkin, Alexander L. Baugh, ug Steven C. Harper, eds. Documents, Volume 5: October 1835–January 1838. Vol. 5 sa mga serye sa mga Dokumento sa The Joseph Smith Papers, gi-edit nilang Ronald K. Esplin, Matthew J. Grow, ug Matthew C. Godfrey. Siyudad sa Salt Lake: Church Historian’s Press, 2017.

JSP, D6 / Ashurst-McGee, Mark, David W. Grua, Elizabeth A. Kuehn, Brenden W. Rensink, ug Alexander L. Baugh, eds. Mga dokumento, Volume 6: Pebrero 1838–Agosto 1839. Vol. 6 sa mga serye sa mga Dokumento sa The Joseph Smith Papers, gi-edit nilang Ronald K. Esplin, Matthew J. Grow, ug Matthew C. Godfrey. Siyudad sa Salt Lake: Church Historian’s Press, 2017.

JSP, D7 / Godfrey, Matthew C., Spencer W. McBride, Alex D. Smith, ug Christopher James Blythe, eds. Documents, Volume 7: September 1839–January 1841. Vol. 7 sa mga serye sa mga Dokumento sa The Joseph Smith Papers, gi-edit nilang Ronald K. Esplin, Matthew J. Grow, ug Matthew C. Godfrey. Siyudad sa Salt Lake: Church Historian’s Press, 2018.

JSP, H1 / Davidson, Karen Lynn, David J. Whittaker, Richard L. Jensen, ug Mark Ashurst-McGee, eds. Histories, Volume 1: Joseph Smith Histories, 1832–1844. Vol. 1 sa mga serye sa mga Kasaysayan sa The Joseph Smith Papers, gi-edit nilang Dean C. Jessee, Ronald K. Esplin, ug Richard Lyman Bushman. Siyudad sa Salt Lake: Church Historian’s Press, 2012.

JSP, H2 / Davidson, Karen Lynn, Richard L. Jensen, ug David J. Whittaker, eds. Histories, Volume 2: Assigned Historical Writings, 1831–1847. Vol. 2 sa mga serye sa mga Kasaysayan sa The Joseph Smith Papers, gi-edit nilang Dean C. Jessee, Ronald K. Esplin, ug Richard Lyman Bushman. Siyudad sa Salt Lake: Church Historian’s Press, 2012.

JSP, J1 / Jessee, Dean C., Mark Ashurst-McGee, ug Richard L. Jensen, eds. Journals, Volume 1: 1832–1839. Vol. 1 sa mga serye sa mga Journal sa The Joseph Smith Papers, gi-edit nilang Dean C. Jessee, Ronald K. Esplin, ug Richard Lyman Bushman. Siyudad sa Salt Lake: Church Historian’s Press, 2008.

JSP, J2 / Hedges, Andrew H., Alex D. Smith, and Richard Lloyd Anderson, eds. Journals, Volume 2: December 1841–April 1843. Vol. 2 sa mga serye sa mga Journal sa The Joseph Smith Papers, gi- edit nilang Dean C. Jessee, Ronald K. Esplin, ug Richard Lyman Bushman. Siyudad sa Salt Lake: Church Historian’s Press, 2011.

JSP, J3 / Hedges, Andrew H., Alex D. Smith, ug Brent M. Rogers, eds. Journals, Volume 3: May 1843–June 1844. Vol. 3 sa mga serye sa mga Journal sa The Joseph Smith Papers, gi-edit nilang Ronald K. Esplin ug Matthew J. Grow. Siyudad sa Salt Lake: Church Historian’s Press, 2015.

JSP, MRB / Jensen, Robin Scott, Robert J. Woodford, ug Steven C. Harper, eds. Manuscript Revelation Books. Hulad nga mga edisyon. Unang volume sa mga Pagpadayag ug mga Paghubad sa mga serye sa The Joseph Smith Papers, gi-edit nilang Dean C. Jessee, Ronald K. Esplin, ug Richard Lyman Bushman. Siyudad sa Salt Lake: Church Historian’s Press, 2009.

JSP, R2 / Jensen, Robin Scott, Richard E. Turley Jr., ug Riley M. Lorimer, eds. Revelations and Translations, Volume 2: Published Revelations. Vol. 2 sa mga serye sa mga Pagpadayag ug mga Paghubad sa The Joseph Smith Papers, gi-edit nilang Dean C. Jessee, Ronald K. Esplin, ug Richard Lyman Bushman. Siyudad sa Salt Lake: Church Historian’s Press, 2011.

JSP, R3, Part 1 / Skousen, Royal, ug Robin Scott Jensen, eds. Revelations and Translations, Volume 3, Part 1: Printer’s Manuscript of the Book of Mormon, 1 Nephi 1–Alma 35. Hulad nga mga edisyon. Part 1 sa vol. 3 sa mga serye sa mga Pagpadayag ug mga Paghubad sa The Joseph Smith Papers, gi-edit nilang Ronald K. Esplin ug Matthew J. Grow. Siyudad sa Salt Lake: Church Historian’s Press, 2015.

Kansas City Daily Journal. Kansas City, MO. 1878–96.

Keller, Karl. “‘I Never Knew a Time When I Did Not Know Joseph Smith’: A Son’s Record of the Life and Testimony of Sidney Rigdon.” Dialogue: A Journal of Mormon Thought 1, nu. 4 (1966): 15–42.

Kerber, Linda K. “Abolitionists and Amalgamators: The New York City Race Riots of 1834.” New York History 48, nu. 1 (Ene. 1967): 28–39.

Kimball, Heber C. Collection, 1837–98. CHL.

———. Diary, 1845. BYU.

———. “History of Heber Chase Kimball by His Own Dictation,” circa 1842–56. Heber C. Kimball, Papers, 1837–66. CHL.

———. “The Journal and Record of Heber Chase Kimball an Apostle of Jesus Christ of Latter Day Saints,” circa 1842–58. Heber C. Kimball, Papers, 1837–66. CHL.

Kimball, Stanley B., ed. On the Potter’s Wheel: The Diaries of Heber C. Kimball. Siyudad sa Salt Lake: Signature Books, 1987.

Kimball, Vilate Murray. Letters, 1840. CHL.

———. Sulat ngadto ni Heber C. Kimball, Hunyo 30, 1844. CHL.

Kirtland Camp. Journal, Mar.–Okt. 1838. CHL.

Kirtland Elders’ Certificates / Kirtland Elders Quorum. “Record of Certificates of Membership and Ordinations of the First Members and Elders of the Church of Jesus Christ of Latter Day Saints Dating from March 21st 1836 to June 18th 1838 Kirtland Geauga Co. Ohio,” 1836–38. CHL.

Kirtland Safety Society. Stock Ledger, 1836–37. Koleksyon sa Mga Manuskrito mahitungod sa mga Mormon, 1832–1954. Musuleo sa Kasaysayan sa Chicago.

Klingaman, William K., ug Nicholas P. Klingaman. The Year without Summer: 1816 and the Volcano That Darkened the World and Changed History. New York: St. Martin’s Griffin, 2014.

Knight, Joseph, Sr. Mga paghandom, walay petsa. CHL.

Knight, Newel. Kasaysayan sa Kaugalingon nga Kinabuhi, circa 1871. CHL.

———. Kasaysayan sa Kaugalingon nga Kinabuhi Journal, circa 1846. CHL.

Knutson, Phyllis. “Sheffield Daniels and Abigail Warren.” FamilySearch. Gitipon sa Ang Simbahan ni Jesukristo sa mga Santos sa Ulahing mga Adlaw. Accessed Mar. 21, 2018. https://familysearch.org.

Kowallis, Bart J. “In the Thirty and Fourth Year: A Geologist’s View of the Great Destruction in 3 Nephi.” BYU Studies 37, nu. 3 (1997–98): 136–90.

Kuehn, Elizabeth. “More Treasures Than One: DC 111.” Sa Revelations in Context: The Stories behind the Sections of the Doctrine and Covenants, gi-edit sa Matthew McBride ug James Goldberg, 229–34. Siyudad sa Salt Lake: Ang Simbahan ni Jesukristo sa mga Santos sa Ulahing mga Adlaw, 2016.

Larson, A. Karl, ug Katharine Miles Larson, eds. Diary of Charles Lowell Walker. 2 vols. Logan: Utah State University Press, 1980.

Latter Day Saints’ Messenger and Advocate. Kirtland, OH. 1834–37.

Latter-day Saints’ Millennial Star. Liverpool. 1840–1970.

Launius, Roger D., and F. Mark McKiernan. Joseph Smith, Jr.’s Red Brick Store. Macomb: Western Illinois University, 1985.

Laws of the State of Illinois, Passed by the Eleventh General Assembly, at Their Special Session, Began and Held at Springfield, on the Ninth of December, One Thousand Eight Hundred and Thirty-Nine. Springfield, IL: William Walters, 1840.

Laws of the State of New-York, Revised and Passed at the Thirty-Sixth Session of the Legislature, with Marginal Notes and References. … 2 vols. Albany, NY: H. C. Southwick, 1813.

Lee, John D. Journal, Peb.–Ago. 1846. John D. Lee, Journals, 1844–53. CHL.

Leonard, Glen M. Nauvoo: A Place of Peace, a People of Promise. Siyudad sa Salt Lake: Deseret Book; Provo, UT: Brigham Young University Press, 2002.

LeSueur, Stephen C. “‘High Treason and Murder’: The Examination of Mormon Prisoners at Richmond, Missouri, in November 1838.” BYU Studies 26, nu. 2 (1986): 3–30.

———. “Missouri’s Failed Compromise: The Creation of Caldwell County for the Mormons.” Journal of Mormon History 31, nu. 3 (Tinglarag 2005): 113–44.

Levi Richards Family Correspondence, 1827–48. CHL.

Lewis, David. Kasaysayan sa Kaugalingon nga Kinabuhi, 1854. CHL.

“Liberty Jail.” Makasaysayn nga mga Dapit, Church History Department, Ang Simbahan ni Jesukristo sa mga Santo sa Ulahing mga Adlaw. Accessed Mar. 21, 2018. http://history.lds.org.

“The Life of Norton Jacob.” Walay petsa. Gimakinilya. CHL.

Lightner, Mary Elizabeth Rollins. Koleksyon, 1865-1914. BYU.

———. Remarks, Apr. 14, 1905. Gimakinilya. CHL.

Littlefield, Lyman Omer. Reminiscences of Latter-day Saints. Giving an Account of Much Individual Suffering Endured for Religious Conscience. Logan, UT: Utah Journal, 1888.

Livesey, Richard. An Exposure of Mormonism, Being a Statement of Facts Relating to the Self-Styled “Latter Day Saints,” and the Origin of the Book of Mormon. Preston, England: J. Livesey, 1838.

Lyman, Edward Leo, Susan Ward Payne, ug S. George Ellsworth, eds. No Place to Call Home: The 1807–1857 Life Writings of Caroline Barnes Crosby, Chronicler of Outlying Mormon Communities. Life Writings of Frontier Women, edited by Maureen Ursenbach Beecher. Logan: Utah State University Press, 2005.

Lyman, ni Eliza Partridge. Journal, 1846–85, 1927. CHL.

Mace, Wandle. Kasaysayan sa Kaugalingon nga Kinabuhi, tuig 1890. CHL.

MacKay, Michael Hubbard. “‘Git Them Translated’: Translating the Characters on the Gold Plates.” Sa Approaching Antiquity: Joseph Smith and the Ancient World, edited by Lincoln H. Blumell, Matthew J. Grey, ug Andrew H. Hedges, 83–116. Provo, UT: Religious Studies Center, Brigham Young University, 2015.

Madsen, Carol Cornwall. In Their Own Words: Women and the Story of Nauvoo. Siyudad sa Salt Lake: Deseret Book, 1994.

Madsen, Gordon A. “Joseph Smith and the Missouri Court of Inquiry: Austin A. King’s Quest for Hostages.” BYU Studies 43, nu. 4 (2004): 92–136.

Mahas, Jeffrey. “Remembering the Martyrdom: DC 135.” Sa Revelations in Context: The Stories behind the Sections of the Doctrine and Covenants, gi-edit sa Matthew McBride ug James Goldberg, 299–306. Siyudad sa Salt Lake: Ang Simbahan ni Jesukristo sa mga Santos sa Ulahing mga Adlaw, 2016.

Maki, Elizabeth. “‘Go to the Ohio’: DC 35, 36, 37, 38.” Sa Revelations in Context: The Stories behind the Sections of the Doctrine and Covenants, gi-edit nilang Matthew McBride ug James Goldberg, 70–73. Siyudad sa Salt Lake: Ang Simbahan ni Jesukristo sa mga Santos sa Ulahing mga Adlaw, 2016.

———. “Joseph Smith’s Bible Translation: DC 45, 76, 77, 86, 91.” Sa Revelations in Context: The Stories behind the Sections of the Doctrine and Covenants, gi-edit nilang Matthew McBride ug James Goldberg, 99–103. Siyudad sa Salt Lake: Ang Simbahan ni Jesukristo sa mga Santos sa Ulahing mga Adlaw, 2016.

“Mary Elizabeth Rollins Lightner.” Utah Genealogical and Historical Magazine 17 (1926): 193–205, 250–60.

Mary Elizabeth Rollins Lightner Family Collection. 1833–1973. CHL.

Mather, Frederic G. “The Early Days of Mormonism.” Lippincott’s Magazine of Popular Literature and Science 26 (Ago. 1880): 198–211.

Maughan, Mary Ann Weston. Kasaysayan sa Kaugalingon nga Kinabuhi. Vol. 1, 1894. CHL.

McBride, Matthew. “Contributions of Martin Harris: DC 3, 5, 10, 17, 19.” Sa Revelations in Context: The Stories behind the Sections of the Doctrine and Covenants, gi-edit nilang Matthew McBride ug James Goldberg, 1–9. Siyudad sa Salt Lake: Ang Simbahan ni Jesukristo sa mga Santos sa Ulahing mga Adlaw, 2016.

———. “Ezra Booth and Isaac Morley: DC 57, 58, 60, 61, 62, 63, 64, 71, 73.” Sa Revelations in Context: The Stories behind the Sections of the Doctrine and Covenants, gi-edit nilang Matthew McBride ug James Goldberg, 130–36. Siyudad sa Salt Lake: Ang Simbahan ni Jesukristo sa mga Santos sa Ulahing mga Adlaw, 2016.

———. A House for the Most High: The Story of the Original Nauvoo Temple. Siyudad sa Salt Lake: Greg Kofford Books, 2007.

———. “Letters on Baptism for the Dead: DC 127, 128.” Sa Revelations in Context: The Stories behind the Sections of the Doctrine and Covenants, gi-edit nilang Matthew McBride ug James Goldberg, 272–76. Siyudad sa Salt Lake: Ang Simbahan ni Jesukristo sa mga Santos sa Ulahing mga Adlaw, 2016.

———. “‘Our Hearts Rejoiced to Hear Him Speak’: DC 129, 130, 131.” Sa Revelations in Context: The Stories behind the Sections of the Doctrine and Covenants, gi-edit nilang Matthew McBride ug James Goldberg, 277–80. Siyudad sa Salt Lake: Ang Simbahan ni Jesukristo sa mga Santos sa Ulahing mga Adlaw, 2016.

———. “Religious Enthusiasm among Early Ohio Converts: DC 46, 50.” Sa Revelations in Context: The Stories behind the Sections of the Doctrine and Covenants, gi-edit nilang Matthew McBride ug James Goldberg, 105–11. Siyudad sa Salt Lake: Ang Simbahan ni Jesukristo sa mga Santos sa Ulahing mga Adlaw, 2016.

———. “‘The Vision’: DC 76.” Sa Revelations in Context: The Stories behind the Sections of the Doctrine and Covenants, gi-edit nilang Matthew McBride ug James Goldberg, 148–54. Siyudad sa Salt Lake: Ang Simbahan ni Jesukristo sa mga Santos sa Ulahing mga Adlaw, 2016.

McBride, Reuben, Sr. Mga paghandom, walay petsa. CHL.

McBride, Spencer W. “When Joseph Smith Met Martin Van Buren: Mormonism and the Politics of Religious Liberty in Nineteenth-Century America.” Church History: Studies in Christianity and Culture 85, nu. 1 (Mar. 2016): 150–58.

McGavin, Elmer C. The Nauvoo Temple. Siyudad sa Salt Lake: Deseret Book, 1962.

McLellin, William E. Journal, Nob. 16, 1831–Peb. 25, 1832. William E. McLellin, Papers, 1831–36, 1877–78. CHL. Anaa usab sa Jan Shipps ug John W. Welch, eds., The Journals of William E. McLellin, 1831–1836 (Provo, UT: BYU Studies; Urbana: University of Illinois Press, 1994).

———. Sulat, Independence, MO, to “Beloved Relatives,” Carthage, TN, Ago. 4, 1832. Pakopyahi. CHL.

McMurrin, Joseph W. “An Interesting Testimony.” Improvement Era 6, nu. 7 (Mayo 1903): 507–10.

Millennial Harbinger. Bethany, VA. 1830–70.

Millet, Joseph. “J. Millet on Cape Breton Island,” 1927. CHL.

———. Record Book, circa 1850–1947. CHL.

Minute Book 1 / “Conference A,” 1832–37. CHL.

Minute Book 2 / “The Conference Minutes and Record Book of Christ’s Church of Latter Day Saints,” 1838, 1842, 1844. CHL.

Missouri, Estado sa. “Evidence.” Hearing Record, Richmond, MO, Nov. 12–29, 1838, State of Missouri v. Joseph Smith et al. for Treason and Other Crimes. Eugene Morrow Violette Collection, 1806–1921, Western Historical Manuscript Collection. University of Missouri and State Historical Society of Missouri, Ellis Library, University of Missouri, Columbia.

Missouri Argus. St. Louis. 1835–41.

Missouri Intelligencer and Boon’s Lick Advertiser. Franklin, MO, 1819–27; Fayette, MO, 1827–30; Columbia, MO, 1830–35.

Missouri Republican. St. Louis. 1822–1919.

Monkman, Susan C. The White House: Its Historic Furnishings and First Families. 2nd ed. Washington, DC: White House Historical Association, 2014.

Mormon Migration. Brigham Young University. Accessed Mar. 21, 2018. https://mormonmigration.lib.byu.edu.

Mormon Redress Petitions, 1839–45. CHL.

Mormon War Papers, 1838–41. Mga Arkibo sa Estado sa Missouri, Siyudad sa Jefferson.

Morning Courier and New-York Enquirer. New York City. 1829–61.

Morris, Larry E. “The Conversion of Oliver Cowdery.” Journal of Book of Mormon Studies 16, no. 1 (2007): 4–17.

———. “Oliver Cowdery’s Vermont Years and the Origins of Mormonism.” BYU Studies 39, nu. 1 (2000): 106–29.

Murdock, John. Kasaysayan sa Kaugalingon nga Kinabuhi, circa 1859–67. CHL.

———. Journal, circa 1830–59. CHL.

Nauvoo, IL. Mga Rekord, 1841–45. CHL.

Nauvoo City Council Draft Minutes, 1841–44. Nauvoo, IL, Mga Rekord, 1841–45. CHL.

Nauvoo City Council Minute Book / Nauvoo City Council. “A Record of the Proceedings of the City Council of the City of Nauvoo Handcock County, State of Illinois, Commencing A.D. 1841,” circa 1841–45. CHL.

Nauvoo Expositor. Nauvoo, IL. 1844.

Nauvoo Masonic Lodge Minute Book / “Record of Na[u]voo Lodge under Dispensation,” 1842–46. CHL.

Nauvoo Municipal Court Docket Book / Nauvoo, IL, Municipal Court. “Docket of the Municipal Court of the City of Nauvoo,” circa 1843–45. Sa Historian’s Office, Historical Record Book, 1843–74, 51–150 ug 1–19 (second numbering). CHL.

Nauvoo Neighbor. Nauvoo, IL. 1843–45.

Nauvoo Stake High Council Minutes, 1839–45. CHL.

Templo sa Nauvoo. Bunyag alang sa mga Patay, 1840–45. CHL.

Neibaur, Alexander. Journal, 1841–62. CHL.

Newell, Linda King, ug Valeen Tippetts Avery. Mormon Enigma: Emma Hale Smith. 2nd ed. Urbana: University of Illinois Press, 1994.

New York Herald. Siyudad sa New. 1835–1924.

Nicholes, Joseph K. Koleksyon, circa 1930–50. CHL.

Niles’ National Register. Washington, DC. 1837–49.

Norton, Jacob. Paghandom ug mga Journal, 1844–52. CHL.

Nuttall, L. John. Diary, 1876–84. Gimakinilya. Sa L. John Nuttall, Papers, 1854–1903. CHL.

Oaks, Dallin H. “The Suppression of the Nauvoo Expositor.” Utah Law Review 9 (Winter 1965): 862–903.

Oaks, Dallin H., ug Joseph I. Bentley. “Joseph Smith and Legal Process: In the Wake of the Steamboat Nauvoo.” Brigham Young University Law Review, nu. 3 (1976): 735–82.

Oaks, Dallin H., ug Marvin S. Hill. Carthage Conspiracy: The Trial of the Accused Assassins of Joseph Smith. Urbana: University of Illinois Press, 1975.

Oates, Stephen B. The Fires of Jubilee: Nat Turner’s Fierce Rebellion. New York: Harper and Row, 1975.

Ogden Herald. Ogden, UT. 1881–87.

Ohio Star. Ravenna, OH. 1830–54.

Olmstead, Jacob W. “Far West and Adam-ondi-Ahman: DC 115, 116, 117.” Sa Revelations in Context: The Stories behind the Sections of the Doctrine and Covenants, gi-edit nilang Matthew McBride ug James Goldberg, 235–41. Siyudad sa Salt Lake: Ang Simbahan ni Jesukristo sa mga Santos sa Ulahing mga Adlaw, 2016.

Ontario Phoenix. Canandaigua, NY. 1828–32.

Oration Delivered by Mr. S. Rigdon, on the 4th of July, 1838. Far West, MO: Journal Office, 1838. Anaa usab sa Peter Crawley, “Two Rare Missouri Documents,” BYU Studies 14 (Summer 1974): 502–27.

“The Original Prophet. By a Visitor to Salt Lake City.” Fraser’s Magazine 7,nu. 28 (Peb 1873): 225–35.

Ostler, Craig James. “Photo Essay of Church History Sites in Liverpool and the Ribble Valley.” Sa Regional Studies in Latter-day Saint Church History: The British Isles, gi-edit nilang Cynthia Doxey, Robert C. Freeman, Richard Neitzel Holzapfel, ug Dennis A. Wright, 61–78. Provo, UT: Religious Studies Center, Brigham Young University, 2007.

Packer, Cameron J. “A Study of the Hill Cumorah: A Significant Latter-day Saint Landmark in Western New York.” Master’s thesis, Brigham Young University, 2002.

Painesville Republican. Painesville, OH. 1836–41.

Painesville Telegraph. Painesville, OH. 1831–38.

Palmyra Freeman. Palmyra, NY. 1828–29.

Parker, Ellen B. Letters, 1842–51. Sa Martha G. Boyle, Family Papers, 1842–1972. CHL.

Partridge, Edward. Kasaysayan, Manuskrito, circa 1839. CHL.

———. Journal, Ene. 1835–Hulyo 1836. CHL.

———. Mga Sulat, 1831–35. CHL.

———. Lain-lain nga mga Papeles, circa 1839–May 1840. CHL.

———. Mga Papeles, 1818–39. CHL.

Partridge, Edward, Jr. Rekord Genealogy, 1878. CHL.

Pasko, W. W. Old New York: A Journal Relating to the History and Antiquities of New York City. New York: Pinaagi sa tagsulat, Peb. 1890.

Patten, David Wyman. Journal, 1832–34. CHL.

Paul, Hiland, and Robert Parks. History of Wells, Vermont, for This First Century after Its Settlement. Rutland, VT: Tuttle, 1869.

The Pearl of Great Price: A Selection from the Revelations, Translations, and Narrations of Joseph Smith, First Prophet, Seer, and Revelator to The Church of Jesus Christ of Latter-day Saints. Siyudad sa Salt Lake: Ang Simbahan ni Jesukristo sa mga Santos sa Ulahing mga Adlaw, 2013.

Peck, Phebe Crosby. Sulat ngadto ni Anna Jones Pratt, Ago. 10, 1832. CHL.

Peck, Reed. Sulat, Quincy, IL, to “Dear Friends,” Sept. 18, 1839. Henry E. Huntington Library, San Marino, CA.

Perrin, Kathleen C. “Seasons of Faith: An Overview of the History of the Church in French Polynesia.” Sa Pioneers in the Pacific, gi-edit ni Grant Underwood, 201–18. Provo, UT: Religious Studies Center, Brigham Young University, 2005.

Peter Maughan Family History. Logan, UT: Organisasyon sa Pamilya ni Peter Maughan, 1971.

Peterson, H. Donl. The Story of the Book of Abraham: Mummies, Manuscripts, and Mormonism. Springville, UT: Cedar Fort International, 2008.

Phelps, William W. Koleksyon sa mga Dokumento sa Missouri, 1833–37. CHL.

———. Wali sa Lubong ni Joseph ug Hyrum Smith, 1855. CHL.

———. Sulat ngadto ni Sally Waterman Phelps, Mayo 26, 1835. William W. Phelps, Mga Papeles, 1835–65. BYU.

———. Sulat ngadto ni Sally Waterman Phelps. Sa Historian’s Office, Journal History of the Church, Hulyo 20, 1835. CHL.

———. Sulat ngadto ni Sally Waterman Phelps, Sept. 16, 1835. CHL.

———. Sulat ngadto ni Sally Waterman Phelps, Abr. 1836. William W. Phelps, Mga Papeles, 1835–65. BYU.

———. “A Short History of W. W. Phelps’ Stay in Missouri,” 1864. CHL.

Pickup, David M. W. The Pick and Flower of England: The Illustrated Story of the Mormons in Victorian England. Lancashire, England: Living Legend, 2001.

Pilkington, William. Kasaysayan sa Kaugalingon nga Kinabuhi ug mga Pamahayag, 1934–39. CHL.

Pitman Shorthand Transcriptions, 1998–2013. CHL.

Pittsburgh Weekly Gazette. Pittsburgh. 1841–59.

Platt, Lyman D. “Early Branches of the Church of Jesus Christ of Latter-day Saints 1830–1850.” Nauvoo Journal 3 (1991): 3–50.

Player, William. Pamahayag, Dis. 12, 1868. CHL.

Plewe, Brandon S., ed. Mapping Mormonism: An Atlas of Latter-day Saint History. Provo, UT: Brigham Young University Press, 2012.

Porter, Larry C. “The Book of Mormon: Historical Setting for Its Translation and Publication.” Sa Joseph Smith: The Prophet, the Man, gi-edit nilang Susan Easton Black ug Charles D. Tate Jr., 49–64. Provo, UT: Religious Studies Center, Brigham Young University, 1993.

Portrait and Biographical Record of Hancock, McDonough and Henderson Counties, Illinois; Containing Biographical Sketches of Prominent and Representative Citizens of the County; together with Biographies and Portraits of All the Presidents of the United States. Chicago: Lake City, 1894.

Post, Stephen. Journal, 1835–39. Stephen Post, Mga Papeles, 1835–1921. CHL.

Pratt, Addison. Journal, Sept. 1843–Okt. 1844. Addison Pratt, Kasaysayan sa Kaugalingon nga Kinabuhi ug Mga Journal, 1843–52. CHL.

Pratt, Louisa Barnes. Pratt, Journal ug Kasaysayan sa Kaugalingon nga Kinabuhi, 1850–80. CHL.

Pratt, Orson. A[n] Interesting Account of Several Remarkable Visions, and of the Late Discovery of Ancient American Records. Edinburgh: Ballantyne and Hughes, 1840.

Pratt, Parley P. The Autobiography of Parley Parker Pratt, One of the Twelve Apostles of the Church of Jesus Christ of Latter-day Saints, Embracing His Life, Ministry and Travels, with Extracts, in Prose and Verse, from His Miscellaneous Writings. Gi-edit ni Parley P. Pratt jr. New York: Russell Brothers, 1874.

———. Pagsinulatay, 1842–55. CHL.

———. History of the Late Persecution Inflicted by the State of Missouri upon the Mormons, in Which Ten Thousand American Citizens Were Robbed, Plundered, and Driven from the State, and Many Others Imprisoned, Martyred, &c. for Their Religion, and All This by Military Force, by Order of the Executive. Pinaagi ni P. P. Pratt, Minister of the Gospel. Nahisulat atol sa Ikawalo nga Bulan nga Pagkabilanggo Niana nga Estado. Detroit: Dawson and Bates, 1839.

Probert, Josh E., and Craig K. Manscill. “Artemus Millet: Builder of the Kingdom,” Mormon Historical Studies 5, nu. 1 (Tingpamulak 2004): 53–86.

The Prophet. Siyudad sa New York, NY. Mayo 1844–Dis. 1845.

Prospectus of the Nauvoo Expositor. Nauvoo, IL. 10 May 1844. Copy at CHL.

Quincy Herald. Quincy, IL. 1841–before 1851.

Quincy Whig. Quincy, IL. 1838–57.

Quinn, D. Michael, ed. “The First Months of Mormonism: A Contemporary View by Rev. Diedrich Willers.” New York History 54 (July 1973): 317–33.

Korum sa Napulog Duha ka mga Apostoles. Minutes [Mga Gihisgutan] , 1840–44. CHL.

Radke, Andrea G. “We Also Marched: The Women and Children of Zion’s Camp, 1834.” BYU Studies 39, nu. 1 (2000): 147–65.

Raffles, Thomas Stamford. “Narrative of the Effects of the Eruption from the Tomboro Mountain in the Island of Sumbawa on the 11th and 12th of April 1815,—Communicated by the President.” Sa A. H. Hubbard, Verhandelingen van het Bataviaasch Genootschap, der Kunsten en Wetenschappen, 1–25 (eleventh numbering). Batavia, Dutch East Indies: Pinaagi sa tagsulat, 1816.

Mga Panumduman sa mga Pioneer sa Distrito sa Lee. Dixon, IL: Inez A. Kennedy, 1893.

“Recollections of the Prophet Joseph Smith.” Juvenile Instructor 27, no. 13 (Hulyo 1, 1892): 398–400.

“Records of the Session of the Presbyterian Church in Palmyra,” 1828–48. Microfilm 900, nu. 59. BYU.

Records of the Solicitor of the Treasury / National Archives Reference Service Report, Sept. 23, 1964. “Record Group 206, Records of the Solicitor of the Treasury, and Record Group 46, Records of the United States Senate: Records relating to the Mormons in Illinois, 1839–1848 (Records Dated 1840–1852), including Memorials of Mormons to Congress, 1840–1844, Some of Which Relate to Outrages Committed against the Mormons in Missouri, 1831–1839.” Microfilm. Washington, DC: National Archives and Records Service, General Services Administration, 1964. Kopya anaa sa CHL.

Reeve, W. Paul. Religion of a Different Color: Race and the Mormon Struggle for Whiteness. New York: Oxford University Press, 2015.

Reflector. Palmyra, NY. 1829–31.

Reorganized Church of Jesus Christ of Latter Day Saints v. Church of Christ of Independence, Missouri, et al. (Circuit Court sa Kasadpang Distrito sa Missouri 1894). Testimonies and Depositions, 1892. Gimakinilya. CHL.

Return. Siyudad sa Davis, IA, 1889–91; Richmond, MO, 1892–93; Siyudad sa Davis, 1895–96; Denver, 1898; Independence, MO, 1899–1900.

Reynolds, John. My Own Times: Embracing Also, the History of My Life. N.p., 1855.

Rich, Charles Coulson. Diary, Mayo–Hulyo 1834. Gimakinilya. CHL. Original in Western Americana Collection, Beinecke Rare Book and Manuscript Library, Yale University, New Haven, CT.

Rich, Sarah P. Kasaysayan sa Kaugalingong Kinabuhi ug Journal, 1885–90. CHL.

Richards, Franklin D. Mga Journal, 1844–99. Vol. 16, Ene. 1, 1868–Ene. 29, 1869. Koleksyon sa Pamilyang Richard, 1837–1961. CHL.

———. Mga Aytem sa Kasulatan, circa 1841–44. CHL.

Richards, Levi. Mga Journal, 1840–53. Levi Richards, mga Papeles, 1837–67. CHL.

Richards, Willard. Journal ug mga Papeles, 1821–54. CHL.

———. “Willard Richards Pocket Companion Written in England,” circa 1838. Willard Richards, mga Papeles, 1821–54. CHL.

Rigdon, John Wickliff. “Lecture on the Early History of the Mormon Church,” 1906. CHL.

———. “Life Story of Sidney Rigdon,” walay petsa. CHL.

[Rigdon, Sidney]. An Appeal to the American People: Being an Account of the Persecutions of the Church of Latter Day Saints; and of the Barbarities Inflicted on Them by the Inhabitants of the State of Missouri. Cincinnati: Glezen ug Shepard, 1840.

Robbins, James. Mga sulat, 1836 ug 1844. CHL.

Roberts, B. H. The Life of John Taylor, Third President of the Church of Jesus Christ of Latter-day Saints. Siyudad sa Salt Lake: George Q. Cannon and Sons, 1892.

Robertson, Margaret C. “The Campaign and the Kingdom: The Activities of the Electioneers in Joseph Smith’s Presidential Campaign.” BYU Studies 39, nu. 3 (2000): 147–80.

Robison, Elwin C. The First Mormon Temple: Design, Construction, and Historic Context of the Kirtland Temple. Provo, UT: Brigham Young University Press, 1997.

Rockwood, Albert Perry. Mga Sinulat sa Journal, Okt. 1838–Ene. 1839. Pakopyahi. CHL.

Rogers, David W. Statement, Peb. 1, 1839. CHL.

Rollins, Kyle M., Richard D. Smith, M. Brett Borup, and E. James Nelson. “Transforming Swampland into Nauvoo, the City Beautiful.” BYU Studies 45, nu. 3 (2006): 125–57.

Romig, Ronald E. Eighth Witness: The Biography of John Whitmer. Independence, MO: John Whitmer Books, 2014.

Rowley, Dennis. “The Mormon Experience in the Wisconsin Pineries, 1841–1845.” BYU Studies 32, nu. 1 and 2 (1992): 119–48.

Rupp, Israel Daniel, ed. He Pasa Ekklesia [The whole church]. An Original History of the Religious Denominations at Present Existing in the United States, Containing Authentic Accounts of Their Rise, Progress, Statistics and Doctrines. Written Expressly for the Work by Eminent Theological Professors, Ministers, and Lay-Members, of the Respective Denominations. Philadelphia: James Y. Humphreys; Harrisburg, PA: Clyde and Williams, 1844.

Rust, Richard Dilworth. “A Mission to the Lamanites: DC 28, 30, 32.” Sa Revelations in Context: The Stories behind the Sections of the Doctrine and Covenants, gi-edit nilang Matthew McBride ug James Goldberg, 45–49. Siyudad sa Salt Lake: Ang Simbahan ni Jesukristo sa mga Santos sa Ulahing mga Adlaw, 2016.

Ryder, Hartwell. “A Short History of the Foundation of the Mormon Church.” 1902. Gimakinilya. Koleksyon sa Hiram College, 1909–73. CHL.

Stake sa Saint George Utah. Kinatibuk-an nga Kahimoan, 1864–1977. CHL.

Saints’ Herald. Independence, MO. 1860–.

Salisbury, Herbert Spencer. “Things the Prophet’s Sister Told Me,” 1945. CHL.

Salt Lake Daily Tribune. Siyudad sa Salt Lake City. 1871–.

Sangamo Journal. Springfield, IL. 1831–47.

Schaefer, Mitchell K., ed. William E. McLellin’s Lost Manuscript. Salt Lake City: Eborn Books, 2012.

School of the Prophets Salt Lake City Minutes, Abr.–Dis. 1883. CHL.

Seale, William. The President’s House: A History. Vol. 1. Baltimore: Johns Hopkins University Press, 2008.

Senate Document 189. Testimony Given before the Judge of the Fifth Judicial Circuit of the State of Missouri, on the Trial of Joseph Smith, Jr., and Others, for High Treason, and Other Crimes against That State. Photomechanical reprint. Siyudad sa Salt Lake, Modern Microfilm, 1965. Kopya anaa sa CHL.

Mga Rekord sa mga Korum sa Seventy, 1844–1975. CHL.

Shipps, Jan, and John W. Welch, eds. The Journals of William E. McLellin, 1831–1836. Provo, UT: BYU Studies; Urbana: University of Illinois Press, 1994.

Skousen, Royal. “Another Account of Mary Whitmer’s Viewing of the Golden Plates.” Interpreter: A Journal of Mormon Scripture 10 (2014): 35–44.

Smith, Alex D. “Organizing the Church in Nauvoo: DC 124, 125.” Sa Revelations in Context: The Stories behind the Sections of the Doctrine and Covenants, gi-edit nilang Matthew McBride ug James Goldberg, 264–71. Siyudad sa Salt Lake: Ang Simbahan ni Jesukristo sa mga Santos sa Ulahing mga Adlaw, 2016.

Smith, Amanda Barnes. Notebook, 1854–66. CHL.

Smith, Andrew F. The Saintly Scoundrel: The Life and Times of Dr. John Cook Bennett. Urbana and Chicago: University of Illinois Press, 1997.

Smith, Asael. Sulat ug Rekord sa Genealogy Record, 1799, circa 1817–46. CHL.

Smith, Emma. Sulat ngadto ni Joseph Heywood. Okt. 18, 1844. CHL.

Smith, George Albert. Kasaysayan sa Kaugalingon nga Kinabuhi, circa 1860–82. Sa George Albert Smith, Mga Papeles, 1834–82. CHL.

———. “Akong Journal.” Instructor, Mayo 1946, 212–18.

———. Mga Papeles, 1834–82. CHL.

Smith, Hyrum. Diary, Mar.–Abr. 1839, Oct. 1840. CHL.

———. Mga Papeles, 1834–43. CHL.

Smith, Joseph. Koleksyon, 1827–46. CHL.

———. General Smith’s Views of the Powers and Policy of the Government of the United States. Nauvoo, IL: John Taylor, 1844.

———. History, circa Ting-init 1832 / Smith, Joseph. “A History of the Life of Joseph Smith J[r],” circa Ting-init 1832. Sa Joseph Smith, “Letterbook A,” 1832–35, 1–[6] (Kinaunahan nga ginumeruhan). Joseph Smith Collection. CHL.

———. Kasaysayan, [circa Hunyo–Okt. 1839]. Draft. CHL.

———. Kasaysayan, circa 1841. Draft. CHL.

Smith, Joseph, ug uban pa. History, 1834–36. Sa Joseph Smith and others, History, 1838–56, vol. A-1, back of book (earliest numbering), 9–20, 46–187. CHL.

Smith, Joseph, ug uban pa. History, 1838–56. Vols. A-1–F-1 (original), A-2–E-2 (fair copy). Sa Historian’s Office, History of the Church, 1839–circa 1882. CHL. Ang kasaysayan alang sa panahon human sa Agosto 5, 1838, nahisulat human sa kamatayon ni Joseph Smith. Anaa usab sa website sa Joseph Smith Papers, josephsmithpapers.org.

Smith, Joseph F. Papers, 1854–1918. CHL.

Smith, Joseph Fielding, comp. Life of Joseph F. Smith, Sixth President of the Church of Jesus Christ of Latter-day Saints. Siyudad sa Salt Lake: Deseret News, 1938.

———. Mga Papeles, 1893–1973. CHL.

Smith, Leslie, ug B. Larry Allen. “Family History of Lucy Diantha (Morley) Allen.” FamilySearch. Gitipon sa Ang Simbahan ni Jesukristo sa mga Santos sa Ulahing mga Adlaw. Accessed Mar. 21, 2018. https://familysearch.org.

Smith, Lucy Mack. Biographical Sketches of Joseph Smith the Prophet, and His Progenitors for Many Generations. Liverpool: S. W. Richards, 1853.

———. “Kopya sa usa ka Karaan nga Note Book.” Gimakinilya, 1945. BYU.

———. History, 1844–45. 18 nga mga libro. CHL. Anaa usab sa website sa Joseph Smith Papers, josephsmithpapers.org.

———. History, 1845. CHL. Anaa usab sa website sa Joseph Smith Papers, josephsmithpapers.org.

———. Sulat ngadto ni Solomon Mack, Ene. 6, 1831. CHL.

Smith, Lucy Meserve. Pahayag, wala mapetsahi. CHL.

Smith, Mary Fielding. Koleksyon, circa 1832–48. CHL.

Smith, William. William Smith on Mormonism. … Lamoni, IA: Herald Steam Book and Job Office, 1883.

Snow, Eliza R. Biography and Family Record of Lorenzo Snow, One of the Twelve Apostles of the Church of Jesus Christ of Latter-day Saints. Siyudad sa Salt Lake: Deseret News, 1884.

———. Journal, 1842–44. CHL.

———. Sulat ngadto ni Isaac Streator, Feb. 22, 1839. Pakopyahi. CHL.

Speech of Elder Orson Hyde, Delivered before the High Priests’ Quorum, in Nauvoo, April 27th 1845, upon the Course and Conduct of Sidney Rigdon, and upon the Merits of His Claims to the Presidency of the Church of Jesus Christ of Latter-day Saints. Liverpool: James and Woodburn, 1845.

Staker, Mark Lyman. Hearken, O Ye People: The Historical Setting of Joseph Smith’s Ohio Revelations. Siyudad sa Salt Lake: Greg Kofford Books, 2009.

———. “Isaac and Elizabeth Hale in Their Endless Mountain Home.” Mormon Historical Studies 15, no. 2 (Tinglarag 2014): 1–105.

———. “Raising Money in Righteousness: Oliver Cowdery as Banker.” Sa Days Never to Be Forgotten: Oliver Cowdery, gi-edit ni Alexander L. Baugh, 143–253. Provo, UT: Religious Studies Center, Brigham Young University, 2009.

———. “Where Was the Aaronic Priesthood Restored?: Identifying the Location of John the Baptist’s Appearance, May 15, 1829.” Mormon Historical Studies 12, nu. 2 (Tinglarag 2011): 142–59.

Staker, Mark Lyman, ug Curtis Ashton. “Emma’s Susquehanna: Growing Up in the Isaac and Elizabeth Hale Home.” Dapit sa Pagpahiuli sa Priesthood, Sa Church History Department, Ang Simbahan ni Jesukristo sa mga Santos sa Ulahing mga Adlaw. Gimantala sa Ago. 25, 2015. http://history.lds.org.

Statham, J. Indian Recollections. London: Samuel Bagster, 1832.

Estado sa Missouri. Tan-awa sa Missouri, Estado sa.

Statutes of the State of Ohio, of a General Nature, in Force, December 7, 1840; Also, the Statutes of a General Nature, Passed by the General Assembly at Their Thirty-Ninth Session, Commencing December 7, 1840. Columbus, OH: Samuel Medary, 1841.

Stevenson, Edward. Koleksyon, 1849–1922. CHL.

———. Journal, 1852–92. CHL.

Stilwell, Lewis D. Migration from Vermont. Montpelier: Vermont Historical Society, 1948.

Stout, Hosea. Reminiscences and Journals, 1845–69. CHL.

Susquehanna Register, and Northern Pennsylvanian. Montrose, PA. 1831–36.

Switzler, William F. Switzler’s Illustrated History of Missouri, from 1541 to 1877. St. Louis: C. R. Barns, 1879.

Taylor, John. Koleksyon, 1829–94. CHL.

———. Journal, Dis. 1844–Sept. 1845. CHL.

Taylor, Leonora Cannon. Pamahayag, circa 1856. CHL.

Temple Lot Transcript / United States Circuit Court (8th Circuit). Reorganized Church of Jesus Christ of Latter Day Saints v. Church of Christ of Independence, Missouri, et al., Testimonies and Depositions, 1892. Gimakinilya. CHL.

Thompson, Mercy Rachel Fielding. Debuho sa Kasaysayan sa Kaugalingon nga Kinabuhi, 1880. CHL.

Thompson, Robert B. Journal of Heber C. Kimball, an Elder of the Church of Jesus Christ of Latter Day Saints. Giving an Account of His Mission to Great Britain. … Nauvoo, IL: Robinson and Smith, 1840.

Thorp, Joseph. Early Days in the West, Along the Missouri One Hundred Years Ago. Liberty, MO: Irving Gilmer, 1924.

Thurston, Morris A. “The Boggs Shooting and Failed Extradition: Joseph Smith’s Most Famous Case.” BYU Studies Quarterly 48, nu. 1 (2009): 4–56.

Tiffany’s Monthly. Siyudad sa New York. 1856–59.

Times and Seasons. Commerce/Nauvoo, IL. Nob. 1839–Peb. 1846.

Tippets, John H. Kasaysayan sa Kaugalingon nga Kinabuhi, circa 1882. CHL.

Tobler, Ryan G. “‘Saviors on Mount Zion’: Mormon Sacramentalism, Mortality, and the Baptism for the Dead.” Journal of Mormon History 39, nu. 4 (2013): 182–238.

Towle, Nancy. Vicissitudes Illustrated, in the Experience of Nancy Towle, in Europe and America. Charleston, SC: James L. Burgess, 1832.

True Latter Day Saints’ Herald. Tan-awa sa Saints’ Herald.

Trustees Land Books / Trustee-in-Trust, Church of Jesus Christ of Latter-day Saints. Land Books, 1839–45. 2 vols. CHL.

Tucker, Pomeroy. Origin, Rise, and Progress of Mormonism: Biography of Its Founders and History of Its Church. New York: D. Appleton, 1867.

Tullidge, Edward W. “History of Provo City.” Tullidge’s Quarterly Magazine 3, no. 3 (Hulyo 1884): 233–85.

———. Tullidge’s Histories. Vol. 2. Containing the History of all the Northern, Eastern and Western Counties of Utah; also the Counties of Southern Idaho. Siyudad sa Salt Lake: Juvenile Instructor Office, 1889.

———. The Women of Mormondom. New York: Tullidge and Crandall, 1877.

Ni Turley, Richard E., Jr., Robin S. Jensen, ug Mark Ashurst-McGee. “Joseph the Seer.” Ensign, Okt. 2015, 48–55.

Tyler, Daniel. “Incidents of Experience.” Sa Scraps of Biography, Faith-Promoting Series 10, 20–46. Siyudad sa Salt Lake: Juvenile Instructor Office, 1883.

———. “Recollections of the Prophet Joseph Smith.” Juvenile Instructor 27, nu. 4 (Peb. 15, 1892): 127–28.

Ulrich, Laurel Thatcher. A House Full of Females: Plural Marriage and Women’s Rights in Early Mormonism, 1835–1870. New York: Knopf, 2017.

———. “‘Leaving Home’: Phebe Whittemore Carter Woodruff (1807–1885).” Sa Women of Faith in the Latter Days. Vol. 1, 1775–1820, ed. Richard E. Turley Jr. ug Brittany A. Chapman, 450–60. Siyudad sa Siyudad sa Salt Lake, Deseret Book, 2011.

United States’ Telegraph. Washington, DC. 1826–37.

Koleksyon sa Rekord sa U.S. ug Canada. FHL.

U.S. Bureau of the Census. Iskedyul sa populasyon. Microfilm. FHL.

U.S. Congress. Material Relating to Mormon Expulsion from Missouri, 1839–43. CHL.

U.S. Office of Indian Affairs, Central Superintendency. Mga Rekord, 1807–55. Kansas State Historical Society, Topeka. Anaa usab sa kansasmemory.org.

Utah Genealogical and Historical Magazine. Siyudad sa Salt Lake. 1910–40.

Voree Herald. Voree, Wisconsin Territory. Ene.–Okt. 1846.

Waite, Nathan. “A School and an Endowment: DC 88, 90, 95, 109, 110.” Sa Revelations in Context: The Stories behind the Sections of the Doctrine and Covenants, gi-edit nilang Matthew McBride ug James Goldberg, 174–82. Siyudad sa Salt Lake: Ang Simbahan ni Jesukristo sa mga Santos sa Ulahing mga Adlaw, 2016.

Walker, Jeffrey N. “Mormon Land Rights in Caldwell and Daviess Counties and the Mormon Conflict of 1838: New Findings and New Understandings.” BYU Studies 47, nu. 1 (2008): 4–55.

Walker, Robert John. “Lilburn W. Boggs and the Case for Jacksonian Democracy.” Master’s thesis, Brigham Young University, 2011.

Walker, Ronald W. “Six Days in August: Brigham Young and the Succession Crisis of 1844.” Sa A Firm Foundation: Church Organization and Administration, gi-edit nilang David J. Whittaker ug Arnold K. Garr, 161–96. Provo, UT: Religious Studies Center, Brigham Young University, 2011.

Ward, Maurine Carr. “John Needham Nauvoo Sulat: 1843.” Nauvoo Journal 8, nu 1 (Tingpamulak 1996): 38–42.

Warsaw Message. Warsaw, IL. 1843–44.

Warsaw Signal. Warsaw, IL. 1841–43.

The Wasp. Nauvoo, IL. Abr. 1842–Apr. 1843.

Watson, Eldon J. Brigham Young Addresses. 6 vols. N.p., 1979–84.

Watson, Wingfield. Correspondence, 1891, 1908. CHL.

Watt, George D. Papers, circa 1846–65. CHL. Mga Transkripsyon pinaagi ni LaJean Purcell Carruth makita sa Departamento sa Kasaysayan sa Simbahan Pitman Shorthand Transcriptions, 2013–17. CHL.

Watt, Ronald G. The Mormon Passage of George D. Watt: First British Convert, Scribe for Zion. Logan: Utah State University Press, 2009.

Wayne Sentinel. Palmyra, NY. 1823–52, 1860–61.

Webb, Eliza Churchill. Sulat ngadto ni Mary Bond, Mayo 4, 1876. Biographical Folder Collection (labeled Myron H. Bond). Community of Christ Library-Archives, Independence, MO.

———. Sulat ngadto ni Myron H. Bond, Abr. 24, 1876. Biographical Folder Collection (labeled Myron H. Bond). Community of Christ Library-Archives, Independence, MO.

West, William S. A Few Interesting Facts, Respecting the Rise Progress and Pretensions of the Mormons. N.p., 1837.

Western World. Warsaw, IL. 1840–41.

Whitmer, David. An Address to All Believers in Christ. Richmond, MO: By the author, 1887.

Whitmer, History / Whitmer, John. “The Book of John Whitmer Kept by Commandment,” circa 1835–46. Community of Christ Library-Archives, Independence, MO.

Whitney, Helen Mar. Plural Marriage, as Taught by the Prophet Joseph. A Reply to Joseph Smith, Editor of the Lamoni (Iowa) “Herald.” Siyudad sa Salt Lake: Juvenile Instructor Office, 1882.

———. Why We Practice Plural Marriage. Siyudad sa Salt Lake: Juvenile Instructor Office, 1884.

Whitney, Horace G. “Nauvoo Brass Band.” Magtatampo, Mar. 1880, 134.

Whitney, Orson F. History of Utah. 4 vols. Siyudad sa Salt Lake: George Q. Cannon and Sons, 1904.

———. Life of Heber C. Kimball, an Apostle; the Father and Founder of the British Mission. Siyudad sa Salt Lake: Kimbal Family, 1888.

———. “Newel K. Whitney.” Contributor, Ene. 1885, 123–32.

Wight, Orange L. Reminiscences, 1903. CHL.

Williams, Frederick G. “Frederick Granger Williams of the First Presidency of the Church.” BYU Studies 12, nu. 3 (Tingpamulak 1972): 243–61.

Winters, Mary Ann Stearns. Mga paghandom, walay petsa. Gimakinilya. Church History Library.

Wolfinger, Henry J. A Test of Faith: Jane Elizabeth James and the Origins of the Utah Black Community. Washington, DC: National Archives and Records Service, 1975. Kopya anaa sa CHL.

Woman’s Exponent. Siyudad sa Salt Lake. 1872–1914.

Wood, Gillen D’Arcy. Tambora: The Eruption That Changed the World. Princeton, NJ: Princeton University Press, 2014.

Woodruff, Emma S. Collection, 1832–1919. CHL.

Woodruff, Phebe Carter. Autobiographical Sketch, 1880. SaUniversity of California (Berkeley) Bancroft Library and Hubert H. Bancroft, Utah and the Mormons Collection, before 1889. Microfilm. CHL.

———. Autograph Book, 1838–44, 1899. CHL.

———. Letter to “Dear Parents,” Hulyo 30, 1844. CHL.

Woodruff, Wilford. Koleksyon, 1831–1905. CHL.

———. “The History and Travels of Zion’s Camp, Led by the Prophet Joseph Smith from Kirtland Ohio to Clay County Missoura in the Spring of 1838,” 1882. CHL.

———. Mga Journal, 1833–98, diha sa Wilford Woodruff, mga Journal ug mga Papeles, 1828–98. CHL.

———. Mga Journal ug mga Papeles, 1828–98. CHL.

———. Leaves from My Journal. Faith-Promoting Series 3. Siyudad sa Salt Lake: Juvenile Instructor Office, 1881.

———. Testimony, Mar. 19, 1897. CHL.

Woodworth, Jed. “The Center Place: DC 52, 57, 58.” Sa Revelations in Context: The Stories behind the Sections of the Doctrine and Covenants, gi-edit nilang Matthew McBride ug James Goldberg, 122–29. Siyudad sa Salt Lake: Ang Simbahan ni Jesukristo sa mga Santos sa Ulahing mga Adlaw, 2016.

———. “Mercy Thompson and the Revelation on Marriage: DC 132.” Sa Revelations in Context: The Stories behind the Sections of the Doctrine and Covenants, gi-edit nilang Matthew McBride ug James Goldberg, 281–93. Siyudad sa Salt Lake: Ang Simbahan ni Jesukristo sa mga Santos sa Ulahing mga Adlaw, 2016.

———. “Peace and War: DC 87.” Sa Revelations in Context: The Stories behind the Sections of the Doctrine and Covenants, gi-edit nilang Matthew McBride ug James Goldberg, 158–64. Siyudad sa Salt Lake: Ang Simbahan ni Jesukristo sa mga Santos sa Ulahing mga Adlaw, 2016.

———. “The Word of Wisdom: DC 89.” Sa Revelations in Context: The Stories behind the Sections of the Doctrine and Covenants, gi-edit nilang Matthew McBride ug James Goldberg, 183–91. Siyudad sa Salt Lake: Ang Simbahan ni Jesukristo sa mga Santos sa Ulahing mga Adlaw, 2016.

Young, Brigham. Account Book, 1836–46. CHL.

———. Journals, 1832–77. Brigham Young Office Files, 1832–78. CHL.

———. Sulat ngadto ni Parley P. Pratt, Mayo 26, 1845. CHL.

Young, Emily Dow Partridge. Diary ug mga Panumduman, Peb. 1874–Nob. 1883. CHL.

———. “Incidents in the Life of a Mormon Girl,” circa 1884. CHL.

———. “What I Remember,” 1884. Gimakinilya. CHL.

Young, Joseph, Sr. History of the Organization of the Seventies. Names of the First and Second Quorums. Items in Relation to the First Presidency of the Seventies. Also, a Brief Glance at Enoch and His City. Embellished with a Likeness of Joseph Smith, the Prophet, and a View of the Kirtland Temple. Siyudad sa Salt Lake: Deseret News, 1878.

———. Sulat ngadto ni Lewis Harvey, Nob. 16, 1880. CHL.

Young, Phineas H. Journal, Abr.–Mayo 1845. CHL.

Young, Zina Diantha Huntington. Mga Diary, 1844–45, 1886, 1889. CHL.

Youngreen, Buddy. Reflections of Emma: Joseph Smith’s Wife. Orem, UT: Grandin Book, 1982.

Young Woman’s Journal. Siyudad sa Salt Lake. 1889–1929.

Zion’s Ensign. Independence, MO, 1891–97.

Zion’s Reveille. Voree, Wisconsin Territory. 1846–47.

Mga Pagpasidungog

Gatusan ka mga tawo mitampo niining bag-ong kasaysayan sa Simbahan, ug kami mapasalamaton sa matag usa kanila. Among utang kabubut-on ngadto sa mga henerasyon sa mga historian nga nagtrabaho sa Simbahan kinsa metikuloso kaayong nangolekta ug mipreserbar sa mga talaan diin gibase kini nga libro. Tanang mga sakop nga kawani [staff], mga misyonaryo ug mga boluntaryo diha sa Church History Department direkta o sa dili direkta nga mitampo. Espesyal nga pasalamat ngadto nilang James Goldberg, David Golding, Elizabeth Mott, Jennifer Reeder ug Ryan Saltzgiver sa paghimo og dugang mga materyal sa online. Ang pagpa-digitize sa mga tinubdan sa Church History Catalog giniyahan nilang Audrey Spainhower Dunshee ug Jay Burton.

Ang mga makasaysayanong pag-analisar diha sa libro partikular nga nagdepende sa The Joseph Smith Papers. Among gihatagan og pasidungog ang mga historian sa pagribyu niana nga proyekto, lakip nilang Matthew Godfrey, Mark Ashurst-McGee, Elizabeth Kuehn, David Grua, Spencer McBride, ug Alex Smith. Sila ni Jenny Lund ug Mark Staker sa Historic Sites Division nakahimo usab og maayong mga pagribyu ug mga pagkoriher. Si R. Eric Smith, ang manager sa editorial sa Publications Division, nakahimo og dagkong mga tampo, sama sa nahimo nilang Alison Palmer ug Stephanie Steed. Ang mga sakop sa Church Historian’s Press Editorial Board mihatag og padayon nga pag-abag.

Sa pag-umol sa literaryo nga istraktura sa libro, among gikonsulta silang Ardis Parshall, Chris Crowe, Angela Hallstrom, si anhing Jonathan Langford, si anhing Eric C. Olson, Brandon Sanderson, Laurel Barlow, Kathleen ug Dean Hughes, H. B. Moore, Kimberley Heuston Sorenson, ug Gale Sears. Ang mga Historian nga sila si Alex Baugh ug Melissa Wei-Tsing Inouye nakahatag usab og importanting tabang, sama sa gihimo ni Frank Rolapp. Si Greg Newbold ang nagmugna sa paglakip sa mga artwork ug mga mapa.

Sila si John Heath, Debra Abercrombie, ug Miryelle Resek nakatampo ngadto sa paningkamot sa pagtabang. Sila si Kiersten Olson, Jo Lyn Curtis, Andrea Maxfield, ug Debi Robins mihatag og administratiba nga tabang. Si Lizzie Saltsman misangkap sa pagdumala sa proyekto.

Ang mga sakop sa ubang mga departamento sa Simbahan sa samang paagi nakatampo, lakip ang usa ka cross-departmental team nga gilangkuban nilang Irinna Danielson, Alan Paulsen, Karlie Guymon, Robert Ewer, Jen Ward, Drew Conrad, David Dickson, ug ni Paul Murphy. Ang ubang magtatampo naglakip nilang Eliza Nevin, ni Patric Gerber, si Nick Olvera, si Paul VanDerHoeven, Randall Pixton, si Brooke Frandsen, David Mann, Alan Blake, Jeff Hutchings, Gary Walton, Matt Evans, Scott Welty ug Jeff Hatch. Sila si Kelly Haws, Mark Eastmond, Casey Olson, ug Tom Valletta migahin og daghang oras sa pagribyu sa manuskrito. Ang mga tighubad maampingong miandam sa kinatibuk-ang teksto diha sa napulog tulo ka mga pinulongan ingon man usab sa unang walo ka mga kapitulo sa dugang pang dinosenang mga pinulongan.

Gatusan ka mga boluntaryo nga mga magbabasa nga naggikan sa tibuok kalibutan miribyu sa istorya ug mihatag og feedback nga nakapalambo sa libro ug mitabang sa pagsiguro nga kini mamulong ngadto sa mga hunahuna ug kasingkasing sa mga Santos sa bisan asang dapit.

Indeks

A a

- Aaron6:p4221:p2

- Aaronic nga Pagkapari [Priesthood]7:p8–p119:p4018:p1521:p15

- Able, Elijah27:p23–p46

- Abraham11:p31–p3221:p6–p736:p22–p2341:p48

- Tan-awa usab sabasahon ni Abraham

- abuso, pisikal20:p1720:p28

- Adam-ondi-Ahman, Missouri26:p4828:p429:p1–p329:p10–p11

- Adams, James37:p53–p56

- Adan21:p726:p4834:p73

- African American, mga

- Tan-awa saitom nga mga tawo

- Alger, Fanny25:p25–p2925:p4526:p25

- alkohol8:p5215:p45–p4820:p28–p2921:p29–p3128:p6–p833:p47–p48

- Allen, Charles16:p39–p41

- American Indian, mga9:p4410:p18–p2011:p5–p1611:p45–p4646:p1146:p1446:p33

- Amerika3:p99:p229:p4410:p31

- Tan-awa usab saEstados Unidos sa Amerika

- ang-ang sa himaya, mga14:p6–p7

- Angell, Mary Ann

- Tan-awa saYoung, Mary Ann Angell

- anghel

- Tan-awa usab saMoroni

- anghel sa Unang Panan-awon, mga2:p14

- gihatag ni Joseph Smith ang mga palid sa7:p50

- gisultihan si Joseph Smith sa pagpraktis og dinaghan nga kaminyoon sa25:p23–p24

- gitudloan si Joseph Smith sa8:p57

- Juan Bautista7:p7–p10

- Mary Lightner nakakita sa37:p1237:p16–p21

- Pedro, Santiago ug Juan8:p48

- Phebe Woodruff nakakita sa32:p12–p15

- sa Kirtland21:p1121:p2821:p3422:p1

- Tulo ka mga Saksi nakakita sa7:p40–p427:p47

- Anthon, Charles5:p19–p297:p36

- Avard, Sampson28:p2431:p66–p68

- away sa Crooked River29:p40–p5729:p6031:p331:p7432:p45

B b

- Bag-ong Jerusalem9:p44

- Bag-ong Tugon9:p310:p1410:p4411:p315:p2517:p5619:p3019:p4225:p3327:p3637:p4

- Tan-awa usab saBiblia

- bag-o ug walay katapusang pakigsaad sa kaminyoon40:p32–p3341:p4542:p446:p46

- Bailey, Calvin20:p28–p2920:p32

- Bailey, Lydia

- Tan-awa saKnight, Lydia Bailey

- Balaan nga Espiritu sa Saad41:p46

- balaod, sa (Doktrina ug mga Pakigsaad 42)11:p17–p2412:p9

- balaod sa siyudad sa Nauvoo35:p4938:p5543:p7044:p1446:p8

- Balay sa Nauvoo [Nauvoo House]35:p55

- balay tipiganan sa bishop25:p39

- Baldwin, Caleb31:p75–p7833:p2

- Ball, Joseph27:p59

- basahon ni Abraham20:p537:p2437:p55

- Basahon ni Mormon

- Tan-awa usab sabulawang mga palid

- Abner Cole mibugal-bugal8:p19–p33

- British nga edisyon36:p5

- dinaghan nga kaminyoon sa [pagpangasawa og daghan]11:p3336:p2240:p45

- gituohan ni Emma Smith sa46:p70

- gituohan sa mga supakan sa25:p5226:p943:p21

- Joseph Smith mipamatuod sa34:p7644:p42

- Martin Harris miwala sa manuskrito5:p43–p465:p50–p61

- misyonaryo mitudlo ngadto sa mga American Indian, mga11:p8–p12

- nagpamatuod kang Kristo7:p338:p44

- pagmantala sa8:p1–p158:p198:p43

- pagpamatuod mahitungod sa giduha-duhaan17:p3–p8

- pagpamatuod sa gidawat9:p18–p229:p49–p559:p569:p60–p6313:p13–p1722:p30–p3122:p3423:p51

- ug Biblia7:p3522:p4440:p19

- Basahon sa mga Sugo13:p21–p3014:p1016:p30–p3716:p4316:p47–p4820:p13

- Basahon sa Pamalaod sa Ginoo42:p30

- bata, mga

- bunyag ni15:p1

- dapit sa Hawn’s Mill30:p1

- dinaghan nga kaminyoon ug [pagpangasawa og daghan]37:p8

- kaluwasan sa21:p1034:p73

- kasingkasing mobati sa mga ginikanan, mga21:p4421:p4739:p35

- panalangin sa24:p1326:p3844:p27

- sa Distrito sa Clay22:p20

- sa Far West25:p39

- sa Nauvoo39:p25

- sa pag-atake sa mga manggugubot17:p25–p2717:p3529:p10

- ug pagtukod sa templo19:p1220:p10

- Batakang Balaod sa Estados Unidos36:p2443:p70

- bato sa managlagna, mga3:p3–p43:p284:p14:p7–p115:p406:p32–p33

- Tan-awa usab saUrim ug Thummim

- Beaman, Louisa36:p28–p3037:p741:p11

- Beaman, Mary

- Tan-awa saNoble, Mary Beaman

- Bear Creek, Illinois46:p27

- Benbow, Jane34:p65–p6738:p43

- Benbow, John34:p65–p6738:p43

- Benbow, William34:p65

- Benjamin, Hari9:p3

- Bennett, John

- kalihokan sa mga anti-Mormon38:p50–p5239:p2639:p4040:p12

- pagpabadlong ug pag-excommunicate ni38:p6–p3338:p46–p49

- pagpadayag nagsugo35:p54

- pagpasakop sa simbahan35:p18–p22

- posisyon sa pagkapangulo, mga35:p3435:p5335:p6036:p1536:p31–p32

- Biblia

- Basahon ni Mormon ug7:p3522:p4440:p19

- Joseph Smith mibasa sa1:p40–p41

- mas daghang kasulatan kay sa8:p469:p56–p61

- pagpangita sa kamatuoran nga anaa sa8:p1526:p16

- pagtulun-an sa simbahan mosunod sa, mga22:p24–p2822:p3422:p41–p44

- Biblia, dinasig nga hubad ni Joseph Smith10:p28–p3311:p3114:p114:p341:p45

- Bigler, Bathsheba

- Tan-awa saSmith, Bathsheba Bigler

- Bilanggoan sa Carthage44:p41–p4244:p4744:p5744:p69–p7044:p74

- bishop11:p18–p2112:p312:p2414:p3921:p525:p1827:p50–p5335:p1837:p25

- Boggs, Lilburn28:p4529:p60–p6630:p1938:p1–p538:p24–p2638:p51–p5539:p48–p49

- Booth, Ezra12:p1812:p37–p4213:p313:p2114:p16

- Boston, Massachusetts8:p1627:p145:p30

- Boynton, John19:p3822:p5024:p324:p1124:p4825:p13–p1525:p50–p5639:p31

- Bristol, England36:p936:p42–p43

- British misyon

- Tan-awa saEnglandmisyonaryo nga buhat

- Brunson, Harriet35:p28

- Brunson, Seymour35:p28

- bulakaw17:p52–p5618:p129:p40

- bulawang mga palid

- Tan-awa usab saBasahon ni Mormon

- anghel mikuha sa6:p17:p50

- anghel Moroni misugo ni Joseph Smith kalabut sa3:p9–p113:p22–p383:p52–p53

- hubad sa5:p4–p95:p165:p33–p416:p116:p30–p487:p17:p67:p237:p30–p348:p10

- Joseph Smith dili makaangkon3:p29–p313:p50–p594:p12

- Joseph Smith mikuha4:p13–p164:p30–p384:p53–p60

- Joseph Smith mitago sa pagpanalipud4:p384:p535:p1–p25:p145:p386:p11

- kantidad sa kwarta sa3:p25–p263:p293:p34

- Martin Harris gusto og ebidensya alang sa6:p12–p136:p20

- Mary Whitmer nakakita7:p25–p28

- misyonaryo misulti sa mga American Indian bahin sa, mga11:p11

- Oliver Cowdery nakadawat og panan-awon bahin sa6:p27–p28

- paghulagway sa3:p284:p60

- plano sa pagkawat4:p46–p635:p11

- Tulo ka mga Saksi sa6:p157:p37–p46

- Walo ka Saksi sa7:p48–p49

- bulkan1:p1–p8

- bungtod (Cumorah)3:p93:p163:p243:p273:p50–p514:p12

- bunyag7:p4–p108:p55–p569:p26–p2910:p15–p1621:p825:p2–p734:p67–p6840:p246:p20

- bunyag alang sa mga patay35:p30–p3135:p3235:p4837:p2738:p4539:p33–p3946:p40–p41

- Butler, Caroline28:p2

- Butler, John28:p1–p22

- Butterfield, Justin39:p47–p49

C c

- Cahoon, Reynolds44:p1944:p26

- Calhoun, John C.34:p82

- California42:p36

- Canada20:p2320:p3022:p8–p1622:p23–p4723:p4525:p1127:p5745:p64

- Cannon, Ann34:p60–p62

- Cannon, George34:p61

- Carlin, Thomas38:p53–p5439:p14–p1939:p40–p42

- Carter, Phebe

- Tan-awa saWoodruff, Phebe Carter

- Carthage, Illinois43:p4944:p144:p644:p1544:p20

- Carthage Greys44:p37–p3944:p5144:p57

- celestial nga gingharian21:p7–p1046:p41

- Chamberlin, Solomon8:p34–p42

- Chandler, Michael20:p3–p4

- Chase, Sister41:p12

- Chicago, Illinois36:p48

- Clark, John32:p2–p332:p25

- Clayton, Ruth40:p24

- Clayton, William26:p3940:p24–p2540:p32–p3341:p1441:p41–p4441:p5041:p53

- Cleminson, John30:p24

- Cleminson, Lydia Rollins30:p24–p25

- Cleveland, Sarah37:p33–p39

- Cole, Abner8:p19–p33

- Colesville, New York9:p7–p89:p27–p319:p39

- Colesville Branch10:p4212:p312:p9–p1312:p31–p3314:p4317:p36

- Commerce, Illinois24:p2534:p1–p834:p1635:p135:p11

- Tan-awa usab saNauvoo, Illinois

- Constantinople36:p53

- Cook, Margaret37:p26–p32

- Copley, Leman10:p4912:p312:p8–p10

- Corrill, John17:p38–p4117:p42–p4422:p1731:p72

- Corrill, Margaret22:p17

- Cowdery, Oliver

- bunyag ug pag-orden sa Aaronic nga Pagkapari7:p7–p10

- excommunication [pagpahimulag] ni26:p21–p2727:p1327:p16

- giakusahan og sayop nga pagdumala sa yuta sa Missouri26:p1–p10

- isip elder8:p51

- misyon ngadto sa Ohio ug sa Missouri9:p6010:p4–p510:p14–p1611:p5–p1512:p16

- nakakat-on mahitungod ni Joseph Smith ug sa bulawang mga panid6:p23–p26

- Ordinasyon sa Melchizedek nga Pagkapari8:p48

- paghugpong sa Doktrina ug mga Pakigsaad20:p13

- pagpadayag alang sa, mga6:p38–p489:p43–p44

- pagpahinungod nga pag-ampo sa templo sa Kirtland21:p18

- panan-awon ni Jesukristo ug pagtugyan sa mga yawe sa templo21:p36–p47

- tawag sa Napulog Duha ka mga Apostoles19:p3019:p3419:p39–p41

- tigsulat alang sa paghubad sa Basahon ni Mormon6:p27–p416:p487:p23

- ug pag-imprinta sa Basahon ni Mormon8:p11–p148:p19–p25

- ug pasiuna sa Basahon sa mga Sugo13:p25–p26

- ug sa mga pagpadayag kang Hiram Page9:p40

- usa sa Tulo ka mga Saksi7:p37–p41

- wala pagkasinabtanay sa mga elder sa simbahan12:p37–p42

- wala pagkasinabtanay uban kang Joseph Smith25:p2025:p2325:p2825:p45

- Cowles, Elvira37:p34

- Crosby, Caroline22:p48–p5323:p123:p6–p824:p16–p2446:p46

- Crosby, Jonathan22:p48–p5323:p1–p223:p6–p824:p14–p2446:p46

- Cutler, Alpheus33:p49–p55

D d

- Daang Tugon10:p28–p2918:p2421:p221:p43–p4427:p14

- Tan-awa usab saBiblia

- Dako nga Asul nga Suba17:p217:p3817:p40

- damgo, mga1:p3327:p2342:p25–p27

- Dana, Lewis46:p11–p1746:p33

- Daniel26:p4831:p68–p69

- Daniels, Abigail10:p1–p1210:p16

- Danite, mga27:p14–p1628:p228:p1028:p2428:p4531:p66–p67

- Davis, John36:p1–p9

- Davis, Mary Ann Weston

- Tan-awa saMaughan, Mary Ann Weston Davis

- Davis, Matthew34:p70–p78

- Decker, Lucy Ann40:p17

- Derby, Erastus39:p1–p346:p27–p29

- Derby, Ruhamah46:p27–p29

- De Witt, Missouri28:p43–p5328:p6029:p11

- Dibble, Cecelia17:p36

- Dibble, Philo17:p32–p3617:p51–p52

- diborsyo20:p32

- dinaghan nga kaminyoon [pagpangasawa og daghan]

- Brigham Young ug40:p1746:p67

- buhat sa mga apostoles46:p6–p7

- Emma Smith ug40:p4241:p68–p7646:p70

- Emma ug Joseph Smith naghisgot41:p53–p55

- Hyrum Smith ug40:p1240:p45–p53

- Joseph Smith mga buhat25:p23–p2925:p4536:p27–p3037:p10–p2240:p6–p1140:p43–p44

- Joseph Smith mipaila sa uban ngadto37:p5–p9

- Nauvoo Expositor ug43:p4743:p62

- pagpadayag bahin sa11:p31–p3441:p41–p5242:p9–p10

- sugo sa pagbuhat11:p3436:p20–p26

- ug ang termino nga “pagpangasawa og daghan [dinaghan nga kaminyoon]”40:p40

- William Law misupak40:p12–p1543:p143:p21

- Dios

- hiyas sa, mga34:p72–p74

- Joseph Smith nakakita pinaagi sa panan-awon2:p821:p7

- kinaiyahan sa40:p25–p2943:p6–p743:p62

- nagbakho tungod sa kadautan ug pag-antus10:p32

- nagkita nawong sa nawong19:p39

- panan-awon ni [sa]21:p7

- Santos kinahanglang sama sa, mga37:p49

- dispensasyon21:p4221:p4545:p57

- Distrito sa Caldwell, Missouri24:p126:p43–p4427:p1628:p2529:p1–p2

- Distrito sa Clay, Missouri17:p5018:p4118:p5019:p822:p422:p17–p2222:p54–p55

- Distrito sa Daviess, Missouri26:p42–p4628:p1–p428:p17–p2929:p1–p229:p3333:p45

- Distrito sa Jackson, Missouri

- Tan-awa usab saIndependence, Missouri

- Ginoo midawat sa mga paningkamot sa pagtukod og Zion sa, ang35:p55

- kabtangan sa mga Santos sa17:p14–p1822:p3–p426:p3–p426:p23–p24

- Kampo sa Israel ug18:p41

- lider sa simbahan mibiyahe sa, mga13:p1514:p40–p4131:p4831:p59

- misyonaryo nangabut sa, mga11:p511:p46

- pag-atake sa manggugubot, mga16:p1–p716:p12–p1817:p1–p217:p2317:p31

- plano nga mobalik sa, mga18:p22–p2322:p55–p56

- Santos magpundok sa, mga12:p15–p2212:p2912:p31–p3213:p1114:p49–p51

- Santos pabiyaon sa, mga16:p12–p2516:p3917:p1017:p41

- Dixon, Illinois41:p7

- Doktrina ug mga Pakigsaad20:p1323:p5125:p5240:p1943:p21

- Doniphan, Alexander29:p130:p2030:p5231:p41–p48

- Douglas, Ellen43:p15–p20

- Douglas, George43:p16

- Dunklin, Daniel17:p19–p2118:p2218:p41

- Durfee, Elizabeth42:p5

E e

- Eames, Betsy25:p3728:p32

- Eames, Justus25:p37–p3828:p32

- edukasyon3:p113:p42–p4315:p3515:p3915:p5518:p5319:p3820:p5222:p19–p20

- Ehiptohanong karaang mga butang [artifacts]20:p2–p720:p820:p4020:p5137:p2

- elder, mga8:p49–p5135:p46–p4739:p26–p2743:p43

- Eleksyon, Karambola sa Adlaw sa28:p1–p16

- Elias21:p42–p43

- Elijah21:p43–p4736:p21

- England25:p1–p1026:p28–p3927:p5734:p6135:p2436:p442:p31–p32

- Tan-awa usab sapiho nga mga lokasyon

- Enoc10:p30–p3310:p4211:p20

- eskolar, mga5:p17–p187:p36

- espada ni Laban7:p40

- espirituhanong mga gasa

- Tan-awa sagasa sa Espiritu, mga

- “espirituhanong pagpangasawa”38:p640:p40

- “Espiritu sa Dios” (himno)21:p22–p2637:p36

- Espiritu Santo

- awtoridad sa pagtugyan sa gasa sa7:p98:p48

- batok sa mini nga espiritu11:p23

- bunyag ug gasa sa8:p49

- David Whitmer gisugo sa pag-andam sa mga umahan7:p18

- diha sa panalangin ni Emma Smith44:p34

- Joseph Smith mibati sa impluwensya sa2:p73:p328:p5714:p420:p5133:p36

- kinaiyahan sa40:p29

- Mercy Thompson gisugo nga sugdan ang pagpangolekta og sensilyo42:p28

- pagkumpirma ug gasa sa8:p529:p3913:p41–p42

- pagpadayag pinaagi sa6:p4213:p3314:p823:p58

- pagpakita [sa mga espirituhanong linalang] sulod sa templo sa Kirtland, mga21:p28

- pagtudlo pinaagi sa20:p52

- pagtugyan ngadto9:p3

- Parley Pratt gisugo ni9:p159:p169:p1922:p16

- sa Pentecostes21:p3–p4

- tinubdan sa pagpamatuod9:p5224:p2825:p33–p34

- ug ang panagna21:p11–p12

- ug pagpakig-uli20:p58

- ug pagsulti og mga pinulongan15:p2316:p32

- ug sa misyonaryo na buhat24:p524:p3727:p527:p3634:p63–p64

- ug sa pagkaayo ni Philo Dibble17:p52

- ug sa pagpili og bag-ong lider45:p5845:p62

- Whitney nag-ampo alang sa gasa sa, ang mga10:p45–p46

- estado sa New York1:p10–p138:p1711:p3527:p24

- Estados Unidos sa Amerika11:p615:p2615:p4523:p3442:p34–p3645:p64

- Tan-awa usab saAmerika

- Europe36:p53

- Evans, David30:p630:p8

- Evening and the Morning Star, Ang14:p11–p1415:p416:p816:p1216:p22

F

- Far West, Missouri

- cornerstone [pamag-ang nga bato] sa templo gipahimutang27:p11–p22

- gidakop sa militia31:p8–p26

- halin sa yuta sa26:p3

- isip usa ka pundukanang dapit26:p40–p41

- Korum sa Napulog Duha ka mga Apostoles mibisita sa luna sa templo sa33:p49–p55

- manggugubot mihulga29:p129:p21–p22

- pag-antus sa mga Santos sa32:p1–p332:p17

- pagbisita sa mga lider sa simbahan25:p39–p42

- pag-establisar sa24:p1

- pagpanalipud sa, mga Santos30:p19–p3830:p53–p60

- panagsumpaki [pagsupak] sa26:p21–p22

- Santos mibiya, mga32:p23–p2832:p44

- Smith ug Rigdon mibalhin sa, ang mga25:p61–p6626:p19

- Fayette, New York7:p228:p509:p19:p409:p4710:p22–p23

- Felshaw, Mary41:p11

- Female Relief Society sa Nauvoo37:p26–p4537:p46–p5138:p34–p3939:p29–p3041:p7–p1343:p16–p18

- Fielding, James24:p3724:p40–p4225:p3

- Fielding, Joseph22:p38–p4524:p1224:p36–p4134:p63

- Fielding, Mary

- Tan-awa saSmith, Mary Fielding

- Fielding, Mercy

- Tan-awa saThompson, Mercy Fielding

- Follett, King, diskurso ni Joseph Smith sa lubong ni43:p5–p14

- Ford, Thomas39:p42–p4341:p1441:p3244:p12–p1644:p3244:p39–p4144:p51–p5546:p846:p29

- Fordham, Anna34:p1734:p24

- Fordham, Elijah34:p17–p24

- Foster, Charles43:p22

- Foster, Robert43:p2243:p42–p43

- Fox Island, mga23:p5525:p30–p3827:p127:p59–p6128:p3228:p37–p4032:p9

- Franklin, Charles27:p24–p3127:p3427:p46–p47

- Franklin, Eunice27:p23–p47

- Freemasonry37:p3537:p58–p59

- Frost, Mary Ann

- Tan-awa saPratt, Mary Ann Frost

- Fullmer, Desdemona37:p34

- Fullmer, John44:p43

G g

- Gadfield Elm, England34:p66

- Galland, Isaac32:p63

- Gallatin, Missouri28:p1–p828:p1728:p2229:p12–p1633:p43–p46

- garment, templo, mga37:p54

- gasa sa Espiritu, mga10:p45–p4610:p50–p5111:p3–p422:p1

- gasa sa mga pinulongan15:p23–p2516:p3221:p321:p2821:p3441:p36

- Getsemani36:p55

- Gheen, Esther41:p11

- Gilbert, Sidney12:p4412:p4716:p3217:p38–p4419:p4

- gingharian sa himaya, mga14:p6–p7

- gipahinungod nga lana32:p15

- Grandin, Egbert8:p4–p58:p11

- Grand River [Sapa sa Grand]26:p46–p47

- Granger, Oliver27:p52

- Granger, Sabre22:p51–p5223:p1

- Greene, John9:p49–p5545:p4

- Greene, Rhoda9:p49–p55

- gugma nga putli37:p4538:p34

H h

- Habagatang Pasipiko43:p5146:p19

- habeas corpus41:p2041:p24

- Hagar36:p22

- Hale, Emma

- Tan-awa saSmith, Emma Hale

- Hale, Isaac4:p24:p54:p20–p225:p10–p156:p17–p196:p3135:p47–p48

- Hale, Jonathan25:p30–p38

- Hales, Charles28:p43–p4828:p54–p5529:p24–p3229:p39–p58

- Hamilton, Canada22:p822:p15

- Hancock, Levi25:p25–p26

- Haring Austin31:p65–p73

- Harmony, Pennsylvania4:p1–p25:p10–p175:p306:p126:p27–p297:p15

- Harris, Denison43:p3–p443:p21–p33

- Harris, Emer43:p3

- Harris, Lucy5:p37–p395:p43–p456:p12

- Harris, Martin

- Basahon ni Mormon, pundo alang sa5:p11–p148:p28:p5–p9

- hubad sa Basahon ni Mormon, tigsulat sa5:p325:p375:p40–p41

- manuskrito sa Basahon ni Mormon, pagkawala sa5:p43–p61

- Napulog Duha ka mga Apostoles, pagpili sa19:p34

- pagbisita ngadto sa mga eskolar5:p17–p307:p36

- pagpadayag alang sa, mga6:p14–p166:p208:p7–p8

- panagsumpaki sa Kirtland25:p50

- sa korte6:p21

- usa sa Tulo ka mga Saksi6:p157:p37–p437:p47

- Hawaii41:p1–p3

- Hawn’s Mill, Missouri30:p1–p1830:p3930:p5332:p36–p6737:p34

- haya, mga3:p4712:p3635:p2836:p145:p19–p20

- Hebreohanon nga pinulongan35:p1137:p54

- Hendricks, Drusilla29:p33–p3832:p44–p5646:p46

- Hendricks, James29:p34–p3729:p53–p5832:p44–p5746:p46

- Herefordshire, England36:p2

- Hicks, Russell16:p39–p42

- Higbee, Chauncey43:p2243:p43

- Higbee, Elias34:p49–p5834:p83–p84

- Higbee, Francis43:p2243:p2544:p5

- high council [halangdon nga konseho], Kirtland19:p719:p26–p2719:p4320:p17–p2221:p1025:p56

- high council [halangdon nga konseho], Missouri19:p819:p3121:p1026:p2–p626:p2227:p1229:p1832:p24

- high council [halangdon nga konseho], Nauvoo38:p27–p3146:p5

- himno, mga

- Amanda Smith gihupay sa32:p39–p67

- “Ang Espiritu sa Dios”21:p22–p2637:p36

- Ang pundok ni Jane Manning nanganta41:p61

- British nga himno36:p5

- Elijah Able mikanta27:p45

- Emma Smith mihimo og himno9:p3820:p11–p12

- John Taylor mikanta sulod sa bilanggoan sa Carthage44:p59–p68

- Kampo sa Israel mikanta18:p48

- mga apostoles nanganta didto sa luna sa templo sa Far West33:p5233:p54

- pagpanganta atol sa mga miting22:p4826:p1526:p3827:p640:p6243:p14

- Hinkle, George28:p44–p4630:p2130:p52–p6331:p8–p1231:p3531:p41–p42

- Hiram, Ohio14:p1

- Holbrook, Chandler18:p18

- Holbrook, Eunice18:p1818:p3718:p4019:p219:p4

- Holbrook, Joseph18:p18

- Holbrook, Nancy18:p1818:p3718:p4019:p2–p4

- Howard, Mr.1:p14–p24

- Hoyt, Emily Smith45:p53–p62

- hubad

- Tan-awa sabasahon ni AbrahamBiblia, dinasig nga hubad ni Joseph Smithbulawang mga palid

- Hubad ni Joseph Smith

- Tan-awa saBiblia, dinasig nga hubad ni Joseph Smith

- Hunter, Ann39:p33

- Hunter, Edward39:p33

- Huntington, Dimick33:p58–p64

- Huntington, Zina34:p25–p29

- Hurlbut, Doctor Philastus17:p1318:p223:p20

- Hyde, Marinda Johnson25:p53

- Hyde, Orson

- affidavit batok sa mga Santos sa Missouri29:p64

- gipahiuli sa pagka-apostol34:p13

- magtutudlo sa Tulunghaan sa mga Propeta15:p38–p39

- misyon sa England24:p1224:p4824:p49–p5025:p726:p2826:p37–p3934:p62

- misyon sa Palestina35:p5036:p52–p59

- pagkawala sa pagtuo24:p429:p2033:p14

- pagsangyaw atol sa komperensya40:p25–p27

- tawag ngadto sa Korum sa Napulog Duha19:p38

- ug sa Kirtland Safety Society23:p523:p22

I i

- Ikaduhang Pag-anhi3:p109:p4415:p2717:p5636:p5742:p3443:p37

- ikapulo27:p5027:p5342:p30

- Illinois32:p6346:p32

- imprintahanan [buhatan sa pag-imprinta]

- Independence14:p1014:p4316:p26–p3016:p33

- Kirtland20:p1121:p521:p17

- Nauvoo44:p5

- impyerno3:p4714:p3

- Inahan sa Langit34:p29–p32

- Independence, Missouri12:p4614:p1014:p5417:p4

- Tan-awa usab saDistrito sa Jackson, Missouri

- Indian, mga

- Tan-awa saAmerican Indian, mga

- Indian sa Delaware, mga11:p5–p1546:p17

- Isaac21:p6

- Isaias7:p3614:p5242:p3846:p14

- Islam36:p24

- Israel46:p14

- Itom, Adan28:p23–p27

- itom nga mga tawo16:p416:p10–p1516:p2027:p2527:p37–p4441:p34

- Tan-awa usab sapagkaulipon

J

- Jackson, Joseph43:p22

- Jacob (Basahon ni Mormon)11:p3336:p2240:p45

- James, Jane Manning

- Tan-awa saManning, Jane

- Jaques, Vienna16:p43–p45

- Jerusalem35:p5036:p52–p5940:p34

- Jesukristo

- Tan-awa usab saIkaduhang Pag-anhiPag-ula ni Jesukristo

- gugma kang [ni]18:p5

- isigkamanununod ni43:p9

- kinaiyahan sa40:p25–p29

- mihugas sa mga tiil sa mga disipulo21:p29

- pagpadayag isip mga pulong ni, mga6:p18

- panan-awon ni, sa mga Santos, mga21:p11

- panan-awon ni Joseph Smith, mga2:p8–p1214:p421:p7

- sa Basahon ni Mormon6:p56:p377:p3–p57:p337:p358:p44

- sakripisyo ni8:p7

- Templo sa Kirtland pagpakita ni10:p2721:p37–p40

- ug endowment21:p3

- Johnson, Benjamin40:p32

- Johnson, Elsa14:p1–p214:p35

- Johnson, John14:p1–p2

- Johnson, Luke19:p3724:p324:p4825:p1525:p50–p56

- Johnson, Lyman19:p3724:p324:p1124:p4825:p1527:p12

- Johnson, Marinda

- Tan-awa saHyde, Marinda Johnson

- Johnson, Melissa40:p32

- Jones, Dan44:p43–p5044:p5845:p71

- Jones, Jane45:p71

- Juan8:p4819:p3737:p440:p3643:p37

- Juan, Ebanghelyo ni14:p3

- Juan Bautista7:p7–p108:p48

k K

- kaalam2:p36:p3510:p3515:p3544:p34–p35

- kabtangan

- Tan-awa sayuta ug kabtangan

- kagawasan sa relihiyon36:p2443:p38–p41

- kagawasan sa relihiyon36:p2443:p38–p41

- kahibalo6:p427:p3511:p2215:p4737:p49–p5137:p55–p5640:p3143:p8

- kahimayaan37:p2–p537:p937:p4940:p3241:p46–p4843:p846:p41

- kakabus

- balaod sa pagpahinungod ug11:p20

- emigrasyon ug10:p4214:p5132:p61

- katawhan ni Enoch ug10:p31

- pakigsaad nga motabang sa mga kabus14:p4032:p25–p27

- sa mga Santos24:p14–p1927:p2443:p16

- sa pamilyang Smith3:p25–p264:p4

- kakahoyan, duol sa luna sa templo sa Nauvoo39:p2745:p4945:p53

- kalinaw2:p73:p43:p815:p615:p3633:p36–p3833:p54

- kalipay

- Tan-awa sakalipay

- kalipay1:p382:p77:p77:p478:p58–p5911:p2213:p2020:p4520:p6026:p3039:p3643:p11

- Kalisang sa 183723:p34–p3524:p14–p15

- kalooy2:p36:p68:p5717:p5722:p5933:p2939:p36–p37

- kamatayon1:p5–p712:p3534:p26–p2834:p8043:p9

- kaminyoon

- Tan-awa usab sadinaghan nga kaminyoon [pagpangasawa og daghan]pagbugkos [pagsilyo] [pag-seal]

- importante [pinakasentro] sa plano sa Dios36:p21

- mahangturon nga kaminyoon34:p8037:p937:p13–p1540:p2–p340:p3340:p5541:p4544:p35

- ni Hyrum Smith ug Mary Fielding25:p47–p49

- ni Joseph Smith ug Emma Hale4:p54:p17–p23

- ni Newel Knight ug Lydia Bailey20:p31–p3320:p42–p50

- ni Parley Pratt ug Mary Ann Frost23:p46

- ni Wilford Woodruff ug Phebe Carter23:p2623:p37

- ni Willard Richards ug Jennetta Richards34:p62

- Kampo sa Israel (Kampo sa Zion)18:p10–p5719:p1–p419:p12–p1319:p34–p3619:p42

- Kampo sa Zion

- Tan-awa saKampo sa Israel

- kapasayloan

- Charles Franklin nag-ampo alang sa27:p31

- Edward Partridge nagtinguha sa12:p29

- Hyrum Smith nagtinguha sa40:p23

- Jesukristo naghimong posible8:p7

- Joseph Smith mipasaylo ni Parley Pratt24:p47

- Joseph Smith mipasaylo ni William Phelps35:p14

- Joseph Smith nagtinguha sa1:p281:p36–p392:p102:p253:p63:p86:p2–p37:p3220:p55–p59

- pagpadayag mahitungod sa13:p1–p5

- Santos sa Missouri, mihangyo kang Joseph Smith alang sa, mga15:p51

- Thomas Marsh nakadawat24:p51

- kape15:p4515:p48

- kasulatan1:p337:p129:p3620:p1337:p3840:p22–p23

- kasundaluhan sa estado sa Illinois35:p1844:p37–p3944:p51–p5544:p57

- katapusang mga adlaw1:p5–p77:p35–p3610:p3614:p1115:p842:p3442:p3845:p40

- katubsanan sa mga patay35:p3639:p3439:p35

- Kikthawenund11:p6–p1511:p45

- Kimball, Heber

- misulay sa pagpagawas ni Joseph Smith gikan sa bilanggoan33:p31–p38

- misyon sa England24:p5–p1324:p4925:p225:p5–p1026:p11–p1826:p28–p3927:p5134:p62

- nakakat-on sa Basahon ni Mormon9:p55

- nakighimamat ni Joseph Smith15:p17–p22

- pagdumala sa pagbakwit sa Missouri32:p59

- pagkamaunungon ngadto kang Joseph Smith24:p4

- paglarga padulong sa misyon samtang nagmasakiton34:p38–p45

- pagpamatuod ni William McLellin31:p27–p33

- panalangin ni Parley Pratt22:p10–p1123:p4523:p50

- sa Kampo sa Israel18:p1718:p2018:p5619:p3

- tahas sa pagkapangulo human sa pagkamatay ni Joseph Smith45:p6446:p1646:p37

- tawag ngadto sa Korum sa Napulog Duha19:p36

- ug mga ordinansa sa endowment37:p52–p60

- ug sa dinaghan nga kaminyoon [pagpangasawa og daghan]37:p640:p10

- Kimball, Hiram44:p19

- Kimball, Sarah37:p26–p33

- Kimball, Vilate

- bahin sa mga supakan sa Kirtland25:p50–p60

- bahin sa pagkamatay ni Joseph ug Hyrum Smith45:p23–p24

- gibunyagan para sa inahan35:p46

- mga sinina alang sa mga temple worker19:p14

- mipahigayon og mga ordinansa sa templo sa Nauvoo46:p45

- pagbisita kang Joseph Smith atol sa iyang pagkasakit24:p32

- pagpangabut sa Nauvoo18:p17

- panagkita og usab sa bana27:p51

- sakit34:p38–p39

- kinatibuk-ang komperensya

- Tan-awa samga komperensya

- King Follet nga diskurso43:p5–p14

- Kinney, Eunice Ross Franklin

- Tan-awa saFranklin, Eunice

- Kirtland, Ohio

- Tan-awa usab satemplo, Kirtland

- ekonomikanhong problema22:p57–p5823:p1023:p34–p3524:p1525:p1627:p49

- Espiritu Santo gibu-bu sa21:p28

- isip stake sa Zion19:p622:p1–p3

- Joseph ug Emma Smith namuyo sa10:p52–p5414:p44

- kakuwang sa kapuy-an22:p49–p53

- kalamboan sa simbahan sa10:p1610:p4420:p1

- misyonaryo nangabut sa, mga9:p56–p59

- oposisyon sa simbahan sa17:p1318:p2

- paghulagway sa11:p236:p47

- panagpundok sa10:p3413:p715:p1719:p2219:p2620:p23

- panagsumpaki [pagsupak] sa23:p54–p5924:p2525:p11–p1625:p3125:p3825:p50–p6025:p6133:p6

- Kirtland Safety Society23:p2–p1023:p18–p2424:p424:p1424:p1824:p4325:p1125:p2025:p55–p57

- Knight, Joseph, Sr.4:p64:p304:p39–p459:p79:p2912:p3546:p47

- Knight, Lydia Bailey20:p23–p3320:p42–p5021:p13–p1621:p2721:p4831:p1–p931:p19–p2638:p3846:p46

- Knight, Newel9:p8–p1410:p4212:p1317:p51–p5220:p24–p3220:p42–p5021:p49–p5731:p2–p1646:p46

- Knight, Polly Peck4:p69:p79:p2912:p8–p1412:p31–p3212:p3546:p47

- Knight, Sally9:p9

- kolera19:p1–p4

- komite sa templo40:p34

- Kongreso sa Estados Unidos34:p4734:p5834:p83

- konseho sa bishop26:p23–p2727:p12

- Konseho sa Kalim-an42:p37–p3843:p36–p4146:p11–p1746:p3346:p51

- Korum sa Napulog Duha ka mga Apostoles

- biyahe ngadto sa luna sa templo sa Far West27:p5633:p12–p1833:p49–p55

- gitugahan og gahum sa templo sa Kirtland21:p31–p35

- Joseph Smith misugo19:p44–p4534:p11–p1240:p47

- misyonaryo nga buhat ni22:p9

- misyon sa England24:p1–p333:p5634:p33–p36

- nabakante pulihan, mga27:p5127:p57

- organisasyon sa19:p30–p41

- paghugas sa mga tiil didto sa Kirtland21:p29–p30

- pagpahiuli sa mga miyembro sa20:p5534:p13

- pagpangampanya alang kang Joseph Smith isip Presidente sa Estados Unidos42:p20

- pagsupak ug pagpakig-uli sa24:p424:p4424:p48–p56

- ug nagtukod og mga puy-anan alang sa simbahan42:p36

- ug sa pagpili og bag-ong lider45:p3345:p3645:p4145:p58–p5945:p65

- yawe gitugyan kang, mga42:p39–p4345:p28–p3145:p4845:p55–p57

- Korum sa Seventy19:p42–p4521:p29–p3522:p927:p1046:p4

- kwarta

- Tan-awa sapanalapi, mga

l L

- labawng sacerdote19:p745:p64

- Lamanite, mga6:p367:p27:p3310:p31

- langit14:p3–p814:p15–p1643:p6–p10

- Langitnong Inahan34:p29–p32

- Latter Day Saints’ Messenger and Advocate20:p11

- Law, Jane42:p542:p9–p1343:p2243:p42

- Law, William37:p53–p5640:p12–p1542:p8–p1543:p143:p2143:p42–p4743:p61–p6445:p24

- Law, Wilson39:p4340:p141:p2643:p47

- Lawrence, Samuel4:p31

- Leany, Isaac32:p4432:p56

- lectures on faith20:p13

- legal nga mga butang

- court-martial sa mga lider sa simbahan31:p36–p47

- Joseph Smith gikasohan kay maoy hinungdan sa kasamok9:p33

- Joseph Smith gikiha sa pagkamanalagna4:p7–p116:p12–p13

- Joseph Smith ug ang ubang mga lider gikiha ug gibilanggo sa Missouri31:p65–p7933:p1–p4

- Joseph ug Hyrum Smith gipasanginlan og pagbudhi sa Illinois44:p40

- kagawasan sa relihiyon36:p2443:p38–p41

- katungod sa pagkopya sa Basahon ni Mormon8:p19–p33

- pag-abswelto sa mga tawo nga gipasanginlan sa pagpatay ni Joseph ug ni Hyrum Smith46:p32

- pagkagun-ob sa Nauvoo Expositor43:p6643:p67–p7044:p12–p13

- pagtagad sa mga Santos sa balaod28:p57–p5929:p6432:p244:p5645:p11

- paningkamot sa pagpabalik aron sa pagpahigayon og husay [extradition] batok kang Joseph Smith, mga38:p5539:p539:p16–p1739:p43–p5441:p2041:p2741:p32

- Santos nagtinguha og legal nga danyos, mga33:p41

- simbahan giorganisar sumala sa balaod8:p50

- ug mga kasungian sa Distrito sa Jackson17:p1717:p20–p2117:p3117:p38–p4418:p7

- ug sa mga panagbangi sa amihanang Missouri28:p25–p2729:p1

- ug sa pag-ulipon16:p416:p10–p11

- ug sa utang sa Kirtland23:p3625:p61

- Liberty, Bilanggoan sa31:p75–p7932:p18–p2233:p1–p333:p1933:p32–p33

- Lightner, Adam30:p23–p2437:p13–p1537:p21

- Lightner, Mary Rollins16:p31–p3716:p47–p4830:p23–p3237:p10–p22

- Liverpool, England24:p3734:p61

- London, England36:p3

- Lucas, Samuel16:p12–p1316:p2230:p3430:p52–p6531:p11–p1731:p34–p4831:p5932:p2

- Lumad nga mga Amerikano

- Tan-awa saAmerican Indian, mga

- Lyman, Amasa45:p64

m M

- magbabalaod sa estado sa Illinois35:p5035:p5246:p8

- mahangturon nga kaminyoon37:p937:p13–p1540:p2–p340:p3340:p5541:p4544:p35

- Maid of Iowa44:p2

- Maine25:p3227:p928:p3028:p34–p36

- Malaquias21:p4439:p35

- malaria34:p14

- manalagna3:p44:p7–p85:p406:p66:p367:p3514:p53

- Manchester, New York4:p234:p305:p50–p517:p4810:p21–p2318:p2

- Manning, Jane41:p33–p4041:p57–p67

- Mansyon sa Nauvoo41:p5645:p945:p1245:p1846:p69

- Markham, Stephen41:p14–p2444:p4344:p58

- Marks, Rosannah42:p5

- Marks, Sophia37:p33

- Marks, William37:p53–p5645:p34–p42

- Marsh, Elizabeth8:p17–p1811:p26–p3013:p8–p1113:p34–p3613:p4129:p18

- Marsh, Thomas

- isip presidente sa Korum sa Napulog Duha ka mga Apostoles24:p43–p4424:p4826:p2–p426:p2227:p6132:p23

- kawalay pagbati ni29:p16–p2329:p63–p6433:p14

- mibasa sa Basahon ni Mormon8:p15–p17

- mibisita sa Far West25:p39

- nagsangyaw sa Missouri13:p10

- pagpadayag alang sa, mga24:p49–p5627:p55

- panagpundok sa Ohio11:p26–p30

- tawag ngadto sa Korum sa Napulog Duha19:p35

- ug misyon sa England23:p4624:p1–p324:p7

- martial law didto sa Nauvoo44:p744:p4044:p54

- Masonry

- Tan-awa saFreemasonry

- Maughan, Mary Ann Weston Davis36:p1–p1036:p42–p5139:p21–p2540:p34–p3844:p346:p2

- Maughan, Peter36:p48–p4939:p21–p2540:p34–p3844:p2–p446:p2–p3

- Maughan, Ruth36:p49

- McCleary, Sophronia Smith

- Tan-awa saSmith, Sophronia

- McLellin, Cinthia Ann13:p12

- McLellin, William13:p12–p2613:p3214:p46–p5417:p1–p817:p38–p4119:p3824:p424:p4827:p12–p1331:p27–p33

- McRae, Alexander31:p75–p7833:p2

- Melchizedek nga Pagkapari [Priesthood]8:p4820:p4821:p1527:p25

- Merrick, Philinda37:p34

- mga babaye

- Tan-awa usab saFemale Relief Society sa Nauvoo

- kabangis batok sa17:p3530:p2630:p3731:p3431:p61

- ordinansa sa templo gipangalagad sa42:p5–p6

- panagtigum sa pag-ampo, mga32:p5

- sa Kampo sa Israel18:p18–p1918:p37–p4019:p4

- ug pagtukod sa templo19:p1219:p1442:p28–p32

- mga komperensya9:p4510:p3712:p519:p32–p3423:p30–p3325:p1525:p41–p4226:p3835:p44–p4536:p1140:p25–p3043:p546:p31

- mga ordinansa15:p9–p1037:p440:p2–p442:p1646:p39

- Milenyum16:p522:p142:p35

- militia sa estado sa Missouri28:p2829:p3329:p6129:p6530:p19–p3830:p52–p6531:p2–p731:p8–p2631:p34–p3531:p48–p57

- Millennial Star42:p31

- Miller, Emeline14:p49

- Miller, George37:p53–p5638:p8–p945:p63

- Millet, Artemus19:p1220:p10

- mini nga mga espiritu/dili tinuod nga mga espiritu11:p23

- Mississippi, Suba sa18:p2832:p27–p3232:p6234:p4–p535:p1035:p45–p4839:p143:p3246:p50

- Missouri

- dapit alang sa Zion12:p5–p612:p11–p22

- Emma Smith ug ang iyang mga anak mibiya32:p29–p34

- Kampo sa Israel sa18:p28–p2918:p37

- kasamok sa16:p12–p1822:p17–p2222:p54–p55

- lehislatura miorganisar sa Distrito sa Caldwell alang sa mga Santos24:p1

- Mga santos nangita og tabang sa pagtambal sa34:p47–p4834:p83

- misyonaryo nga buhat sa11:p45–p46

- pagkaulipon sulod sa16:p416:p10–p11

- pagpapahawa sa mga Santos gikan sa30:p5732:p3–p732:p23–p2832:p58–p6135:p25

- panagpundok sa12:p10–p1412:p15–p2214:p49–p5127:p10

- Smith ug Rigdon mibalhin sa, ang mga25:p61–p66

- misyonaryo nga buhat

- kadinalian sa15:p8–p9

- Korum sa Napulog Duha ka mga Apostoles ug19:p30–p3119:p34–p3719:p40–p4124:p5227:p5127:p55

- Korum sa Seventy ug19:p42

- mga pagpadayag nga gigamit sa13:p22–p23

- sa Canada20:p2320:p3022:p8–p1622:p34–p4723:p45–p46

- sa England24:p2–p324:p5–p1325:p1–p1026:p11–p1826:p28–p3026:p38–p3927:p5633:p1234:p9–p1434:p33–p36

- sa Fox Islands23:p5525:p30–p38

- sa Habagatang Pasipiko41:p2–p642:p2443:p5146:p19–p26

- sa habagatan nga mga estado23:p16–p17

- sa Missouri12:p1612:p1813:p10

- sa Ohio9:p56–p599:p6010:p1–p1714:p46–p49

- sa silangan nga mga estado15:p15–p1627:p1–p534:p5942:p1

- ug endowment21:p4822:p8

- ug pagpundo og kwarta22:p6

- ug relasyon sa publiko39:p26

- ug sa mga American Indians9:p449:p4610:p18–p2011:p5–p1611:p45–p4612:p1946:p12

- Mitchill, Samuel5:p29

- Mohegan Indians46:p17

- Moises10:p2911:p1721:p221:p41

- Montrose, Iowa Territory34:p434:p9–p1034:p1634:p25

- Morley, Isaac10:p1410:p4917:p38–p4446:p46

- Morley, Lucy10:p1–p13

- Morley, Lucy Gunn10:p1410:p4946:p46

- Mormon20:p4

- Moroni

- misugo kang Joseph Smith kabahin sa bulawang mga palid3:p9–p384:p12–p164:p36–p376:p16:p11

- pagpakita ngadto ni Mary Whitmer7:p25–p29

- pagpanton kang Joseph Smith4:p25–p29

- panghubad nakuha ni, mga5:p466:p4

- Mount of Olives36:p56

- mummy, mga20:p2–p520:p8

- Murdock, John11:p48

- Murdock, Julia11:p48

- Tan-awa usab saSmith, Julia Murdock

- musika

- Tan-awa sahimno, mga

- Muslim, mga36:p24

N

- Nabota46:p20

- Nagkahiusang Kapunongan14:p4215:p815:p13

- Nauvoo, Illinois

- Tan-awa usab saCommerce, Illinoistemplo, Nauvoo

- gobernador magpadala og mga tropa sa44:p1944:p4144:p51–p55

- kasamok sa44:p3

- kinabuhi sa39:p2239:p25

- lawas ni Joseph ug Hyrum Smith gidala sa, mga45:p6–p9

- martial law sa44:p40

- mayor of35:p6038:p22

- ngalan sa35:p11

- pagtukod sa35:p1035:p5536:p4037:p24–p25

- panagpundok sa45:p6646:p29

- Santos mibiya, mga46:p946:p59–p65

- Nauvoo Brass Band39:p2541:p28

- Nauvoo City Council36:p2438:p2238:p54–p5643:p65–p7144:p12–p14

- Nauvoo Expositor43:p4743:p61–p7344:p54

- Nauvoo Legion36:p1644:p7–p846:p8

- Navajo Indian, mga11:p46

- Nephi7:p337:p36

- Nephite, mga6:p367:p27:p3310:p31

- Newell, Grandison23:p19–p2423:p2723:p3623:p3925:p50

- Newton, Gideon25:p33–p36

- Neyman, Cyrus35:p28–p32

- Neyman, Jane35:p28–p32

- Niagara Falls [Busay sa Niagara]22:p15

- Noble, Bates36:p28–p30

- Noble, Mary Beaman36:p28

O

- Ohio10:p1710:p34–p4211:p25–p3011:p4413:p715:p11

- Oneida Indian, mga46:p12

- Oregon42:p36

P p

- Pablo14:p735:p3037:p45

- Packard, Sophia37:p34

- pag-ampo

- alang sa giya ug direksyon7:p1810:p45–p4610:p5112:p20–p2215:p3217:p1518:p3–p430:p47–p4834:p7–p837:p1537:p2140:p942:p2846:p10

- alang sa kalig-on ug kahupayan32:p39–p6745:p1245:p16

- alang sa kapasayloan6:p327:p31

- alang sa pagpang-ayo24:p3132:p541:p59

- alang sa panalipud31:p2–p7

- alang sa pinansyal nga tabang19:p1623:p24

- aron mahibalo sa kabubut-on sa Dios22:p4

- aron makadawat og pagpamatuod5:p8–p96:p27–p296:p408:p479:p52–p559:p6322:p37

- bahin ni Orson Hyde sa Jerusalem36:p57–p59

- mag-una sa mga pagpadayag ug sa mga panan-awon2:p1–p43:p6–p73:p323:p517:p78:p4911:p1913:p2615:p2815:p5218:p621:p36–p3746:p52

- mahitungod sa kaminyoon20:p43

- mahitungod sa panagbangi7:p329:p4220:p5823:p55

- na-endow nga mga Santos nag-abut aron mag-ampo42:p743:p48

- pagpahinungod nga pag-ampo sa templo sa Kirtland21:p18–p21

- para sa mga pamilya aron modawat sa ebanghelyo24:p4027:p4

- sa bilanggoan sa Liberty33:p22

- sa lain-laing pinulongan15:p2341:p36

- sa pagpasalamat11:p4317:p5743:p56–p60

- ug sa misyonaryo nga buhat22:p2624:p624:p10

- ug sa Tulo ka mga Saksi7:p377:p39–p42

- pagbudhi31:p4231:p65–p7544:p4044:p53

- pagbugkos [pagsilyo] [pag-seal]

- Tan-awa usab sakaminyoon

- alang sa karon ug sa kahangturan batok sa kahangturan lamang37:p8–p9

- Elijah ug gahum sa21:p4736:p21

- Joseph Smith mitambag sa Santos sa42:p16

- para ipasagop46:p47

- sa mga magtiayon40:p54–p6242:p1146:p4046:p46–p47

- yawe sa, mga42:p4245:p28

- Page, Hiram9:p40–p43

- Page, John27:p1027:p5733:p1433:p5035:p5036:p53

- paghigugma2:p167:p713:p1526:p1933:p2133:p2533:p4345:p20

- paghinulsol3:p26:p5–p77:p38:p715:p5120:p55–p5824:p1224:p4525:p5838:p35

- paghugas sa mga tiil15:p4021:p29–p30

- paghugas ug pagdihog21:p221:p5–p637:p5442:p5–p746:p45

- paghusay sa mga nawad-an sa Missouri33:p39–p4134:p48–p5834:p8342:p18–p2045:p10–p11

- pag-ila, gasa sa44:p34

- pagkaayo

- kang Thankful Pratt22:p1222:p14

- Kristo mihalad7:p3

- ni Ann Walmesley25:p2

- pag-ampo alang sa, mga24:p31

- sa grupo ni Jane Manning41:p59–p60

- sa kamot ni Elsa Johnson12:p1814:p2

- sa mga Santos nga gi-malaria34:p16–p25

- sa pagkabalda ni James Hendricks32:p45–p4632:p56

- sa samad sa pinusilan ni Alma Smith30:p43–p5032:p40–p42

- sa samad sa pinusilan ni Philo Dibble17:p51–p52

- ug sa mga biktima sa kolera19:p2

- pagkabanhaw14:p3–p834:p2740:p31

- pagkamapainubsanon5:p166:p106:p1513:p1–p223:p4124:p3324:p5425:p5829:p17

- pagkamartir nila ni Joseph ug Hyrum Smith44:p74–p83

- pagkamasulundon3:p23:p344:p595:p6036:p2237:p3–p4

- pagkapari [priesthood]

- Tan-awa usab saAaronic PriesthoodMelchizedek Priesthood

- bag-o ug walay katapusang [mahangturong] pakigsaad nga han-ay sa40:p32

- endowment isip ordinansa sa37:p59–p60

- gahum sa33:p25

- gihuptan ni Joseph Smith43:p36–p3745:p50

- pagpahiuli sa8:p58

- Relief Society giorganisar ubos sa sundanan sa37:p3137:p46

- ug sa kaminyoon20:p4934:p8041:p46

- ug sa pagpangalagad nga mga ordinansa15:p9–p10

- yawe sa, mga21:p41–p4745:p28–p31

- pagkaulipon16:p416:p1516:p2041:p60

- pagkumpirma8:p529:p30–p3926:p38

- Tan-awa usab saEspiritu Santo

- Paglalang10:p2937:p55

- pag-orden, ordinasyon7:p8–p118:p48–p498:p5127:p2533:p53

- pagpadayag bahin sa “dahon sa oliba” (Doktrina ug mga Pakigsaad 88)15:p32–p3715:p51

- pagpadayag ngadto ni Joseph Smith

- alang sa simbahan9:p40–p43

- balaang tinubdan sa43:p35

- isip mga pulong ni Jesukristo6:p17–p18

- kamatuoran bisan sa pagkadili-hingpit13:p30–p32

- nahiuyon sa Biblia22:p43

- pagkorihir ngadto ni13:p33

- pagmantala13:p21–p2514:p1114:p1420:p13

- pagpanghulga sa mga taga-Missouri16:p14

- pagrekord6:p942:p30

- pinaagi sa Urim ug Thummim6:p4–p5

- pagpahinungod11:p20–p2212:p912:p2414:p50–p5116:p4323:p3226:p327:p50

- Pagpahiuli2:p267:p358:p4411:p321:p4736:p2238:p4039:p37

- pagpaluyo nga boto45:p50–p5245:p58–p5946:p37

- pagpangampanya ni Joseph Smith alang sa pagka-presidente sa Estados Unidos42:p19–p2042:p33–p3443:p4343:p6345:p2145:p37

- pagpangita og bahandi3:p34:p14:p5–p64:p124:p315:p1

- pag-seal [pagsilyo] sa sinagop46:p47

- Tan-awa usab sapagbugkos [pagsilyo] [pag-seal]

- pagsulti, kagawasan sa43:p6844:p13

- pagtipig sa rekord8:p5340:p30

- pagtuga [endowment], Kirtland

- Joseph Smith nag-ampo alang sa21:p20

- nadawat sa templo21:p31–p3521:p38–p3922:p1827:p25

- saad sa pagpadayag, mga10:p4018:p53

- Santos nangandam sa, mga18:p5620:p1–p220:p1420:p4120:p5121:p2

- ug katubsanan sa Zion22:p3

- ug sa misyonaryo nga buhat21:p4822:p8

- pagtuga [endowment], Nauvoo

- Brigham Young mahitungod sa45:p6045:p6646:p9

- isip mas dakong espiritwal nga endowment37:p4–p5

- nadawat sa mga Santos41:p842:p4–p746:p1646:p4046:p43–p4446:p56–p60

- pagsupak sa mga supakan sa43:p62

- pasiuna sa37:p52–p60

- sakop sa Relief Society nangandam sa, mga37:p4638:p40

- ug sa mga pakigsaad40:p246:p44

- yawe sa, mga45:p28

- pagtuo

- balay sa15:p34

- Emma Smith sa23:p41

- kahibalo ug1:p40–p426:p146:p4215:p35

- paghubad sa bulawang mga palid nagkinahanglan og5:p166:p43

- pagkawala sa14:p217:p323:p28–p3025:p57

- pagpadayag ug11:p16

- pagpamatuod ug7:p27–p28

- pagpang-ayo ug25:p232:p1534:p1841:p60

- pagsulay sa18:p5419:p4437:p2

- panudlo sa, mga20:p13

- ug sa dinaghan nga kaminyoon [pagpangasawa og daghan]36:p2036:p27

- Pag-ula ni Jesukristo8:p139:p336:p55

- pailub17:p1743:p10

- pakigsaad

- celestial nga himaya alang niadtong motuman sa14:p7

- gibugkos [gisilyuhan] pinaagi sa Balaang Espiritu sa Saad41:p46

- kaminyoon20:p5037:p940:p2–p340:p3340:p5541:p4544:p35

- ni Abraham41:p48

- ordinansa ug40:p2–p4

- pagpahiuli sa7:p358:p44

- pagpamatuod ni21:p20

- sagradong pang-ilalom nga garment magpahinumdom sa mga Santos sa37:p54

- sa pagluwas sa mga Santos17:p917:p16

- sa pagtabang sa mga kabus14:p40–p4132:p2646:p36–p38

- sa seremonyas sa pagtuga [endowment]46:p44

- sa Tulunghaan sa mga Propeta15:p39

- tali ni William ug Joseph Smith20:p59–p60

- ug pagdumala sa mga patigayon sa simbahan14:p40–p42

- Palestina35:p50

- Palmyra, New York1:p131:p281:p3618:p2

- panagatan42:p21–p23

- panaghiusa10:p31–p3320:p6024:p326:p1926:p2633:p16

- panagna

- kang Brigham Young46:p38

- kang Daniel sa Biblia31:p68–p69

- mahitungod sa panagpundok10:p3625:p3042:p38

- mahitungod sa simbahan sa Missouri12:p16–p1813:p21–p24

- mahitungod sa sinilyuhan nga basahon7:p36

- sa bandila ngadto sa kanasuran46:p1446:p54

- sa bunyag ni Joseph Smith ug ni Oliver Cowdery7:p10

- sa panahon sa endowment sa Kirtland21:p11–p1221:p3021:p34

- sa panahon sa kamatayon ni Joseph Smith44:p3045:p745:p71

- panagpundok8:p44

- Tan-awa usab samisyonaryo nga buhat

- bag-ong dapit nga kapundukan sa Kasadpang Amerika46:p14–p17

- bag-ong mga dapit sa Missouri alang sa26:p2126:p4226:p47–p49

- nagpadayon bisan sa oposisyon23:p21

- Napulog Duha ka mga Apostoles ug19:p3019:p40

- sa Illinois32:p6333:p5634:p3–p634:p9–p1135:p23–p2435:p5141:p3341:p36

- sa Missouri12:p1712:p20–p2219:p17–p1825:p6327:p10

- sa Ohio10:p34–p4211:p25–p3012:p3–p419:p625:p16

- stake alang sa, mga25:p17

- ug sa Far West25:p4126:p41

- yawe sa, mga21:p41

- Zion gipahinungod alang sa12:p33

- panagtigum sa pag-ampo, mga42:p743:p4845:p4445:p4945:p53

- panalangin

- bahin sa pagpang-ayo34:p1634:p2541:p60

- Emma Smith misulat44:p33–p36

- James Hendricks nakadawat og32:p47

- Joseph Smith nakadawat og21:p5–p6

- Joseph Smith Sr. mihatag og, sa hapit na mamatay35:p37–p41

- Parley Pratt nakadawat og22:p10–p1524:p47

- patriyarkal21:p54–p5723:p13–p1542:p23

- Phebe Woodruff nakadawat og32:p11–p1545:p70

- sa mga anak24:p1326:p3844:p27

- panalapi, mga

- Tan-awa usab saikapuloKirtland Safety Society

- bili sa kwarta sa bulawang mga palid3:p25–p263:p293:p34

- donasyon sa mga Santos16:p4318:p1919:p17–p2219:p27–p2832:p61

- kang Joseph ug Emma Smith9:p69:p35–p3741:p54–p5545:p32

- legal nga danyos alang sa mga nawala sa Missouri34:p48

- pagpangolekta og sensilyo alang sa templo42:p31–p32

- pagtigum og kwarta sa mga apostoles19:p31

- Parley Pratt utang22:p8–p1322:p45–p4623:p47–p50

- pundo alang sa Basahon ni Mormon, mga5:p11–p146:p218:p28:p58:p6–p9

- sa pamilya ni Joseph Sr. ug Lucy Smith1:p8, 1:p11–p121:p261:p354:p23

- sinaligan-sa-pundo ug, mga45:p63

- Templo sa Kirtland nagdala og pinansyal nga mga kalisdanan19:p9–p1019:p15–p1619:p23–p2519:p29

- ug katubsanan sa Zion22:p4–p7

- ug nanagpundok ngadto sa Ohio10:p3811:p25

- utang, tambag mahitungod sa16:p818:p15

- utang sa Simbahan20:p922:p622:p57–p6023:p30–p3624:p424:p1525:p6127:p4927:p52

- panan-awon, mga

- Tan-awa usab saMoronipagpadayag ngadto ni Joseph Smith

- Amanda Smith nakakita kon giunsa sa pag-ayo sa anak nga lalaki32:p37–p38

- ni Joseph Smith ug sa uban atol sa pagdihog21:p11

- ni Juan Bautista7:p7–p10

- ni Moises10:p29

- ni Sidney Rigdon45:p3845:p45–p47

- Oliver Cowdery nakakita sa bulawang mga palid6:p27–p28

- sa Dios ug ni Jesukristo21:p7

- sa langit14:p3–p914:p15–p1615:p4–p621:p7–p1121:p57

- sa organisasyon sa simbahan8:p4019:p725:p17

- sa pagtukod og mga puy-anan sa Kasadpang Amerika46:p52

- sa templo sa Kirtland21:p34–p47

- sa templo sa Kirtland15:p52

- sa Tulo ka mga Saksi7:p40–p43

- tigsangyaw mihimakak2:p19–p20

- Unang Panan-awon2:p1–p24

- Whitney nakakita sa panganod nga miiway10:p46

- panan-awon, sa (Doktrina ug mga Pakigsaad 76)14:p3–p914:p15–p1615:p4–p6

- pangdebate nga kapunongan20:p52–p53

- paningkamot sa pagpabalik aron sa pagpahigayon og husay [extradition] batok kang Joseph Smith, mga38:p52–p5639:p1039:p43–p5441:p14

- papyri20:p2–p720:p820:p51

- pari [priest]43:p36–p37

- Parrish, Betsy19:p423:p25

- Parrish, Warren23:p25–p2623:p54–p5924:p2524:p3325:p11–p1325:p50–p5642:p15

- Partridge, Edward

- calling [tawag] isip bishop11:p18

- disciplinary council gipahigayon ni26:p23–p27

- gipapitlan og alkitran ug balahibo16:p38–p45

- ideya sa ikapulo27:p50

- katungdanan sa bishop, mga12:p312:p23–p3014:p41–p4214:p50–p5115:p5132:p5932:p63

- pagbalhin ngadto sa Missouri12:p15

- pagkakabig ni10:p21–p27

- sakit ug kamatayon ni35:p5–p935:p53

- sa pagpahinungod sa Templo sa Kirtland20:p14

- sulat gikan ni Joseph Smith, mga18:p4–p533:p39

- ug mga kasungian sa Distrito sa Jackson16:p21–p2517:p1017:p19–p2117:p41

- ug pagpabakwit gikan sa Distrito sa Jackson17:p4717:p50

- ug panagpundok34:p3

- Partridge, Edward, Jr.40:p39

- Partridge, Eliza12:p4–p735:p740:p640:p840:p40–p4441:p70

- Partridge, Emily

- bulakaw nasaksihan ni17:p53–p54

- isip usa sa daghang asawa ni Joseph Smith40:p6–p1140:p39–p4441:p70–p73

- kang Emma Smith ug sa dinaghan nga kaminyoon [pagpangasawa og daghan]41:p74–p76

- pagkabata12:p1–p722:p17–p22

- pagpangandam nga mobiya sa Nauvoo46:p65–p71

- sa Female Relief Society sa Nauvoo38:p38

- sakit ni35:p1–p7

- ug sa kasungian sa Distrito sa Jackson16:p1–p616:p38

- Partridge, Harriet16:p3835:p1–p6

- Partridge, Lydia40:p39

- Partridge, Lydia Clisbee12:p112:p712:p43–p4835:p2

- patriyarka21:p54–p5635:p4035:p53

- patriyarkal nga panalangin21:p54–p5723:p13–p1542:p23

- Patten, David19:p3524:p124:p4326:p229:p1329:p3629:p42–p5732:p23

- Peart, Jacob44:p2–p4

- Peck, Benjamin15:p2

- Peck, Phebe15:p1–p7

- Peck, Polly

- Tan-awa saKnight, Polly Peck

- Pedro [Peter]8:p48

- Peniston, William28:p4–p12

- Pennsylvania4:p1–p2

- Pentecostes21:p321:p28

- Pete (gipalingkawas nga ulipon)10:p16

- Peterson, Ziba9:p4610:p4–p510:p14–p16

- Phelps, Sally15:p116:p26–p2916:p46–p4846:p46

- Phelps, William

- excommunication [pagpahimulag] ni26:p22

- lider sa branch sa Kirtland36:p46–p47

- magtatambag sa kapangulohan sa Missouri19:p8

- na-seal [gisilyo/gibugkos] ngadto sa iyang asawa46:p46

- pagpagawas sa Distrito sa Jackson17:p49

- pagpakig-uli kang Joseph Smith35:p13–p15

- pagpamatuod bahin sa Basahon ni Mormon13:p37–p38

- pagpamatuod batok ni Joseph Smith31:p72

- sa itom nga mga tawo16:p8–p1216:p19–p22

- sa Nauvoo Expositor43:p70

- sa pagpili og trustee [usa ka tig-abag] sa simbahan45:p33

- sayop nga pagdumala sa yuta25:p18–p1926:p2–p7

- tig-imprinta sa Missouri14:p10–p14

- ug sa mga himno20:p11–p1221:p22

- ug sa plataporma sa pagka-presidente ni Joseph Smith42:p33

- wali sa lubong ni Joseph Smith45:p19–p20

- pinulongan, gasa sa, mga15:p23–p2516:p3221:p321:p2821:p3441:p36

- politika34:p5134:p8242:p1743:p6346:p8

- Pope, Nathaniel39:p47–p53

- Pratt, Addison41:p1–p646:p19–p2646:p3046:p62

- Pratt, Anne41:p1

- Pratt, Ellen41:p1

- Pratt, Frances41:p143:p59

- Pratt, Lois41:p1

- Pratt, Louisa41:p1–p442:p2643:p51–p6046:p27–p3046:p62–p64

- Pratt, Lydia34:p34

- Pratt, Mary Ann Frost23:p4634:p3437:p60

- Pratt, Orson19:p3724:p424:p4833:p17–p1833:p4934:p3445:p2745:p43

- Pratt, Parley

- kamatayon sa asawa ug pagminyo og usab23:p45–p46

- mga himno ni20:p12

- misyon sa Canada22:p23–p47

- misyon sa England34:p3434:p6136:p5

- misyon sa Ohio ug Missouri9:p46–p489:p56–p6010:p4–p510:p14–p1610:p4811:p7–p911:p46

- oposisyon kang Joseph Smith24:p424:p1824:p26–p2724:p48–p53

- pagbalhin ngadto sa Kasadpang Amerika46:p35

- pagkakabig ni9:p15–p24

- pagpakig-uli kang Joseph Smith24:p43–p47

- panalangin ni Heber Kimball22:p8–p16

- sa gubat sa Crooked River29:p40

- sa prisohan sa Missouri30:p60–p6531:p6131:p7433:p1434:p13

- tawag ngadto sa Korum sa Napulog Duha19:p37

- ug sa Kampo sa Israel18:p13–p15

- Pratt, Sarah34:p934:p34

- Pratt, Thankful9:p169:p4722:p9–p1422:p4723:p45

- Preston, England24:p36–p38

- propeta

- Brigham Young bahin sa kaimportante sa40:p15–p23

- Elijah isip21:p43

- Hyrum Smith isip35:p53

- Joseph Smith isip6:p613:p2914:p5324:p28–p2943:p3543:p36

- sa Basahon ni Mormon6:p36–p377:p4

- Santos nagduha-duha sa tahas ni Joseph Smith isip, mga23:p28–p2925:p5543:p43

- pulmonya [pneumonia]12:p4

- Pulong sa Kaalam15:p42–p49

Q

- Quincy, Illinois32:p3232:p58–p6238:p54

R r

- Ramus, Illinois40:p25–p32

- Relief Society

- Tan-awa saFemale Relief Society sa Nauvoo

- relihiyusong mga kalihokan sa Palmyra1:p6–p71:p27–p281:p36–p406:p6

- Repa46:p20

- Reynolds, John34:p49–p54

- Reynolds, Thomas38:p52–p53

- Ribble, River24:p3625:p726:p28

- Rich, Charles29:p3629:p55

- Richards, Ellin26:p11

- Richards, Jennetta Richards25:p1–p1026:p11–p1426:p31–p3734:p6240:p54–p6042:p6

- Richards, John26:p11–p17

- Richards, Willard

- gitugahan sa Nauvoo37:p52–p56

- mihatud sa mga lawas ni Joseph ug Hyrum Smith45:p6–p11

- misyon sa England24:p1226:p28–p3026:p38–p3934:p68–p69

- pakigminyo kang Jennetta Richards26:p31–p3734:p6240:p54–p60

- sa bilanggoan sa Carthage44:p5844:p69–p82

- tawag ngadto sa Korum sa Napulog Duha27:p5733:p14

- tigsulat ni Joseph Smith37:p3239:p4744:p51

- ug sa pagpili og bag-ong lider45:p3345:p3645:p41

- Richmond, Missouri31:p5931:p6531:p74

- Rigdon, Nancy37:p34

- Rigdon, Phebe9:p629:p64

- Rigdon, Sidney

- bahin sa utang ug pagtukod sa templo sa Kirtland19:p9–p1219:p15–p16

- excommunication [pagpahimulag] ni46:p5

- mihatag og mainiton kaayong pakigpulong sa Far West27:p12–p2229:p11

- mipalayo sa Kirtland23:p3825:p62–p66

- nakighimamat ni Joseph Smith10:p21–p23

- pag-atake sa manggugubot14:p24–p2914:p34–p37

- pagkakabig ni9:p489:p56–p65

- pagpahinungod sa Zion12:p33

- pakigpulong atol sa pagpahinungod sa Kirtland21:p18

- panan-awon nga nakita ni, mga14:p3–p915:p52–p57

- sa Missouri14:p39–p4225:p40–p42

- sa prisohan sa Missouri30:p60–p6531:p75–p7833:p2

- sa Unang Kapangulohan19:p6

- tigsulat ni Joseph Smith10:p2710:p30–p3110:p3411:p31

- ug pasiuna sa Basahon sa mga Sugo13:p25–p26

- ug sa Kirtland Safety Society23:p4

- ug sa pagpili og bag-ong lider45:p37–p4145:p44–p57

- utang sa Kirtland, mga23:p3623:p47–p49

- Robinson, Athalia37:p34

- Robinson, George30:p60–p65

- Rockwell, Porter38:p51–p5639:p2–p444:p17–p2145:p2

- Rocky Mountains46:p1246:p3346:p72

- Rogers, Noah46:p23–p26

- Rollins, Caroline16:p31–p3716:p47–p48

- Rollins, Lydia

- Tan-awa saCleminson, Lydia Rollins

- Rollins, Mary

- Tan-awa saLightner, Mary Rollins

- Ruth28:p41

s S

- sakrament8:p5221:p29–p31

- sala, mga8:p738:p35–p36

- Salem, Massachusetts22:p58

- sambingay sa mamumuo sa parrasan [ubasan]18:p8–p9

- Santiago8:p4819:p37

- Sara36:p22

- Satanas2:p4–p63:p133:p336:p34–p3545:p56

- Tan-awa usab sayawa

- Scotland36:p3

- Scott, Robert43:p443:p21–p33

- Seventy

- Tan-awa saKorum sa Seventy

- Shakers10:p49

- Sharp, Thomas36:p11–p1936:p31–p4143:p45–p4643:p5043:p7344:p146:p8

- Shoal Creek24:p129:p130:p1

- Simbahan ni Jesukristo7:p107:p368:p48–p549:p2–p519:p6–p821:p3226:p40

- Siyudad sa New York5:p17–p3015:p8–p16

- Smith, Agnes29:p3–p10

- Smith, Alexander32:p29–p3133:p4340:p39

- Smith, Alma30:p230:p13–p1630:p40–p5032:p36–p42

- Smith, Alvin3:p15–p183:p36–p403:p433:p45–p4921:p7–p935:p43–p45

- Smith, Alvira30:p2

- Smith, Amanda Barnes30:p2–p1230:p41–p5132:p4–p632:p36–p4338:p3838:p54

- Smith, Bathsheba Bigler34:p3437:p34

- Smith, David Hyrum46:p69

- Smith, Don Carlos1:p94:p6029:p333:p19

- Smith, Emma Hale

- bunyagan alang sa amahan35:p47–p48

- bunyag ug pagkumpirma ni9:p299:p39

- desisyon nga magpabilin sa Nauvoo46:p70

- donasyon nga pagkaon para sa pamilyang Crosby24:p21–p23

- himno sa20:p11–p12

- kinaiya ug mga interes sa4:p4

- ma-seal [masilyo] kang Joseph Smith40:p54

- mga panalapi human sa pagkamatay ni Joseph Smith45:p34–p3646:p6

- miabi-abi ni Jane Manning41:p57–p5941:p65–p67

- ordinansa sa templo gipahigayon ni42:p5–p6

- pagbalhin sa balay sa mga ginikanan5:p10–p15

- pagkabilanggo ni Joseph Smith ug9:p3231:p49–p5032:p17–p2233:p62–p6544:p18–p1944:p51–p53

- pagmabdos ug pagpanganak5:p47–p4910:p4311:p4715:p1343:p48

- pagpadayag alang kang9:p35–p3841:p41–p52

- pagpanambag ni Joseph Smith atol sa iyang pagtago-tago39:p3–p839:p9–p19

- pagpanamilit kang Joseph Smith44:p27–p29

- pagpanghimo og mga sinina9:p4619:p14

- pagpangulitawo ug kaminyoon ni Joseph Smith4:p1–p64:p17–p23

- pagtabok sa Suba sa mibagtok sa kabugnaw nga Suba sa Mississippi32:p29–p35

- pakigtagbo sa gobernador sa Illinois38:p5439:p3039:p40

- panalangin gisulat ni44:p33–p36

- Relief Society37:p32–p4538:p40

- sa pagkamatay ni Smith45:p1–p545:p12–p15

- sa pagsalig sa Ginoo23:p38–p44

- sa sala38:p36

- sa templo41:p7–p9

- tigsulat [escriba] sa paghubad5:p165:p33–p365:p416:p117:p2310:p30

- ug bulawang mga palid4:p13–p164:p30–p384:p49

- ug pagpang-atake sa mga manggugubot14:p18–p2014:p34–p35

- ug sa dinaghan nga kaminyoon [pagpangasawa og daghan]25:p2836:p2640:p42–p4441:p53–p5541:p68–p7646:p70

- ug sa Pulong sa Kaalam15:p42–p4415:p48

- Smith, Frederick23:p4032:p29–p3333:p4340:p3941:p30

- Smith, George A.33:p17–p1833:p49–p5334:p3446:p36

- Smith, Hyrum

- biyahe sa Missouri25:p2225:p39–p42

- desisyon nga moadto sa Carthage44:p17–p26

- endowment37:p53–p56

- gibilanggo sa Missouri31:p3531:p48–p5731:p75–p7832:p19–p2233:p2

- gibunyagan para kang Alvin Smith35:p45

- isip Freemason37:p35

- isip patriyarka35:p5342:p23

- kamatayon sa asawa nga si Jerusha25:p43–p4425:p45–p46

- mabugkos [ma-seal] sa kahangturan40:p54–p61

- mipatunga sa kasungian20:p5843:p1

- nagminyo kang Mary Fielding25:p47–p49

- pagkamatay ni44:p74–p7645:p8

- pagpaambit sa ebanghelyo8:p35–p429:p20–p2313:p15–p18

- pag-seal [silyo] gipahigayon ni42:p4

- pakig-atubang ni Abner Cole8:p19–p25

- sa bilanggoan sa Carthage44:p4244:p58–p69

- sa Kampo sa Israel18:p38

- sa kasungian sa Missouri28:p4929:p2

- tawag ngadto sa Unang Kapangulohan25:p42

- ug Nauvoo Expositor43:p6643:p69

- ug ni John Bennett38:p6–p13

- ug pag-imprinta sa Basahon ni Mormon8:p11

- ug sa dinaghan nga kaminyoon [pagpangasawa og daghan]40:p1240:p45–p5341:p41–p4341:p50–p5142:p9

- usa sa Walo ka mga Saksi7:p48–p50

- wali ni24:p33–p3439:p2740:p16–p23

- Smith, Jerusha20:p23–p2725:p2225:p39–p4025:p43–p4640:p54–p61

- Smith, Jesse19:p4

- Smith, John39:p2

- Smith, Joseph, III15:p2223:p4031:p50–p5132:p29–p3133:p4340:p39

- Smith, Joseph, Jr.

- bulawang mga palid nakuha ug gipanalipdan ni3:p50–p594:p124:p30–p384:p53–p605:p1–p25:p145:p386:p106:p11

- bunyag ug pag-orden sa Aaronic Priesthood7:p6–p10

- desisyon nga moadto sa Carthage44:p15–p31

- edukasyon5:p3613:p42–p43

- endowment sa Kirtland21:p28–p34

- endowment sa Nauvoo37:p52–p5742:p5

- gipapitlan og alkitran ug balahibo14:p17–p37

- hubad sa Biblia10:p28–p3310:p3414:p114:p3

- isip manalagna3:p3–p44:p85:p40

- kaminyoon ngadto ni Emma Hale4:p3–p64:p17–p2340:p54–p60

- kasungian ug panagsungi ug pagpakig-uli sa8:p26–p3312:p37–p4220:p17–p2220:p34–p4120:p51–p6023:p57–p5824:p47–p51

- kinaiya ni15:p19–p21

- legal nga pagkiha batok ni4:p7–p116:p12–p139:p31–p3323:p3628:p25–p2731:p65–p7544:p544:p40

- mihubad sa bulawang mga palid5:p35:p165:p33–p416:p226:p30–p417:p1–p67:p30–p348:p10

- miikyas gikan sa pagkabilanggo sa Missouri33:p45–p4833:p57–p65

- mipasaylo ni William Phelps35:p13–p15

- Moroni mipakita kang3:p7–p224:p12–p164:p25–p296:p1

- nagtago-tago23:p37–p4139:p1–p2039:p27–p3339:p41–p4239:p54

- nakatutok sa espirituhanong pagpangalagad9:p3435:p16

- napasaylo sa mga sala1:p36–p392:p103:p2–p86:p2–p713:p4

- operasyon sa pagkabata1:p101:p16–p17

- organisasyon sa pagkapangulo sa simbahan19:p7–p819:p32–p3325:p17–p2225:p40–p42

- pag-ayo sa masakiton34:p16–p25

- pagdakop didto sa Missouri ug pagbilanggo30:p53–p6531:p36–p4531:p48–p5731:p59–p64

- pagkamatay ni44:p74–p83

- pagka-orden sa Melchizedek Priesthood8:p488:p51

- pagpangdagit ug pagpangluwas sa41:p14–p31

- panalangin gikan sa amahan, mga21:p635:p35–p40

- panalapi, mga5:p11–p1422:p4–p722:p57–p6023:p42–p4323:p47–p50

- panan-awon bahin sa celestial nga gingharian ug sa igsoong si Alvin21:p7–p11

- panan-awon ni Jesukristo ug pagtugyan sa mga yawe sa templo21:p36–p47

- papel sa Konseho sa Kalim-an43:p36–p37

- presidente sa Estados Unidos, nakighimamat ni34:p47–p5734:p70–p77

- presidente sa Estados Unidos, pangumpanya alang sa piniliay isip42:p17–p2042:p33–p34

- sa bilanggoan sa Liberty31:p65–p7932:p16–p2233:p1–p1133:p19–p3033:p32–p33

- sa bunyag alang sa mga patay35:p29–p32

- sa Kampo sa Israel18:p10–p1218:p22–p52

- sa kasungian sa amihanang Missouri28:p17–p2928:p49–p5128:p56–p6130:p21–p2230:p33–p37

- sa kinaiyahan sa Dios40:p32–p3343:p5–p14

- sama sa “ignoranting bata nga magdadaro13:p39–p43

- sa pagpahinungod sa Templo sa Kirtland21:p18–p21

- ug ang mga Danite27:p14

- ug kabangis sa Distrito sa Jackson17:p9–p1818:p3–p4

- ug mga Ehiptohanong artifact20:p2–p8

- ug nawala ang manuskrito sa Basahon ni Mormon5:p43–p465:p50–p61

- ug ni John Bennett35:p18–p2235:p3335:p6038:p14–p2138:p3338:p3738:p46–p49

- ug pagkagun-ob sa Nauvoo Expositor press43:p65–p71

- ug sa dinaghan nga kaminyoon [pagpangasawa og daghan]11:p3425:p24–p2936:p20–p3037:p5–p2240:p8–p2340:p40–p4440:p46–p4741:p41–p5541:p70–p73

- ug sa Kirtland Safety Society23:p4–p623:p923:p2423:p30–p3323:p56

- ug sa organisasyon sa Relief Society37:p30–p3237:p36

- ug sa pagpangita og bahandi4:p14:p12

- Unang Panan-awon2:p1–p24

- yawa gipagula ni9:p8–p14

- yawe sa pagkapari [priesthood], gitugyan ngadto sa Napulog Duha, mga42:p39–p43

- Smith, Joseph, Sr.

- bunyag ni8:p55–p56

- isip patriyarka21:p54–p5623:p13

- kasuko ngadto sa tigsangyaw3:p47

- mipanalangin sa pamilya sa tawo nga himatyon na35:p34–p43

- mipataliwala sa panagsungi [panaglalis] sa pamilya20:p2120:p5320:p58

- mobalhin sa New York1:p8–p13

- nakadawat og mga ordinansa21:p5–p6

- panagsungi [panaglalis] batok sa mga masinupakon sa Kirtland25:p11–p14

- panalapi, mga4:p23–p24

- relihiyusong mga gituohan1:p33

- ug bulawang mga palid3:p54–p594:p314:p46–p484:p57–p58

- ug mga panan-awon ni Joseph Smith3:p13–p153:p20–p234:p25–p29

- ug pagkakabig ni Oliver Cowdery6:p25

- usa sa Walo ka mga Saksi7:p48–p50

- Smith, Joseph F.32:p1932:p21

- Smith, Joseph Murdock14:p38

- Smith, Julia Murdock14:p3815:p13–p1423:p4032:p29–p3140:p39

- Smith, Katharine1:p94:p57

- Smith, Lucy Mack

- bunyag ni8:p55

- gituohan sa1:p30–p32

- Joseph Smith misulti sa panan-awon ngadto4:p25–p29

- mobalhin sa New York1:p8–p121:p13–p24

- naghupay ni Joseph Smith5:p60–p61

- nakadawat og mga ordinansa42:p6

- nangulo sa mga Santos sa Ohio11:p35–p43

- pagpamatuod bahin sa Basahon ni Mormon8:p44–p47

- sa hapit na mamatay ang bana35:p34–p42

- ug bulawang mga palid4:p40–p41

- ug pagdakop ni Joseph ug ni Hyrum Smith31:p53–p57

- ug pagkakabig ni Oliver Cowdery6:p25

- ug pagkamatay ni Joseph ug ni Hyrum Smith45:p245:p1245:p16

- Smith, Mary Fielding

- militia sa Missouri ug31:p35

- nakadawat og mga ordinansa42:p5

- nakigminyo ni Hyrum Smith25:p47–p4940:p54–p61

- pagbisita sa bilanggoan sa Liberty32:p19–p22

- pagkakabig ni22:p38–p45

- sa pagkamatay ni Hyrum Smith45:p12–p14

- ug pagpangolekta og sensilyo42:p28

- ug panagsumpaki sa Kirtland24:p26–p2724:p32–p35

- Smith, Ortencia30:p2

- Smith, Samuel1:p96:p287:p48–p509:p49–p5225:p4345:p6–p745:p33

- Smith, Sardius30:p230:p13–p1630:p40–p42

- Smith, Sophronia1:p940:p26

- Smith, Sylvester18:p30–p3619:p43

- Smith, Warren30:p2–p330:p39–p42

- Smith, Willard30:p230:p39–p49

- Smith, William1:p94:p574:p6019:p3820:p17–p2220:p34–p4120:p51–p6025:p13

- Snow, Eliza20:p1237:p2937:p32–p3437:p41–p4438:p5440:p146:p45

- Snow, Lorenzo36:p3

- South Africa42:p21

- South Carolina15:p26–p28

- Springfield, Illinois39:p43–p46

- Spring Hill, Missouri26:p4226:p47

- Staffordshire, England34:p63–p64

- stake, mga19:p6–p725:p1726:p2026:p4126:p4935:p2741:p33

- Stanley, Philinda41:p11

- Stedwell, Mary30:p10–p11

- Stoddard, Sophronia Smith

- Tan-awa saSmith, Sophronia

- Stowell, Josiah4:p14:p5–p114:p214:p39

- Strang, James45:p65

- Stringham, Polly41:p11

- Suba sa Fishing18:p4318:p46

- Suba sa Missouri12:p38–p4017:p5017:p5322:p3

- Suba sa Ohio21:p53

- Suba sa Susquehanna5:p337:p7

- sugo, mga9:p4314:p4215:p4819:p17–p1823:p6

- sugo sa pagpatay [pagpuo]29:p60–p6630:p5632:p738:p2

t T

- tabako15:p43–p4515:p49

- Tahiti42:p2446:p23–p24

- Tambora1:p1–p8

- taming, gilubong kauban sa bulawang mga palid3:p93:p287:p40

- Tanaman sa Eden15:p2520:p4937:p55

- Taylor, John

- pagkaayo sa mga samad45:p36

- pagkakabig ni22:p23–p45

- pagpamatuod ni24:p27–p29

- sa bilanggoan sa Carthage44:p58–p6844:p75–p7945:p8

- sa organisasyon sa Relief Society37:p32, 37:p36–p43

- tawag ngadto sa Korum sa Napulog Duha27:p57

- ug misyon sa England34:p3334:p60–p63

- ug pagkagun-ob sa Nauvoo Expositor press43:p68

- ug sa dinaghan nga kaminyoon [pagpangasawa og daghan]37:p6

- Taylor, Leonora22:p24–p2522:p4534:p3337:p3342:p6

- Telii46:p20

- templo, Far West (giplano)25:p39–p4126:p4127:p1733:p12–p1533:p49–p55

- templo, Independence (giplano)12:p20–p2212:p3415:p3615:p52–p5723:p31

- templo, Kirtland

- anghel sa atop sa, mga22:p1

- bayad ug utang sa19:p9–p1019:p15–p1619:p23–p2519:p2922:p6

- giprenda24:p1533:p6

- nag-ampo sa24:p1024:p31

- paghulagway sa21:p121:p1636:p47

- pagpadayag nagsugo sa mga Santos sa pagtukod15:p33–p34

- pagpahinungod20:p2421:p13–p27

- pagtuga sa balaang gahum sa18:p5321:p28–p35

- pagtukod sa19:p11–p1420:p9–p10

- panan-awon ni Kristo ug sa mga propeta sa Daang Tugon diha sa21:p36–p40

- plano gidrowing alang sa, mga15:p52–p57

- supakan sa, mga24:p25–p2625:p11–p1425:p56

- templo, Nauvoo

- Joseph Smith mipahibalo35:p27

- kinatibuk-ang komperensya gipahigayon sa46:p31–p32

- ordinansa gipangalagad sa35:p56–p5937:p4–p537:p54–p5640:p2–p446:p43–p4846:p56–p60

- paghulagway sa40:p34–p37

- paghuman sa, kaimportante sa40:p2–p445:p66–p6846:p1–p1046:p39

- pagpahinungod46:p51

- pagtukod sa37:p2537:p27–p38

- Relief Society misuporta sa pagtukod sa41:p7–p1342:p28–p32

- seremonya sa bato sa pamag-ang alang sa36:p11–p16

- takus nga mga Santos mosimba sa35:p51

- Teritoryo sa Iowa34:p4–p539:p244:p17–p1946:p50

- Texas42:p36

- teyokratikanhon [theocratic] nga demokrasya42:p3443:p36

- Thompson, Mercy Fielding22:p38–p3922:p44–p4532:p1940:p54–p6142:p642:p28–p2946:p45

- Thompson, Robert40:p60–p61

- tighuhubad, mga

- Tan-awa saUrim ug Thummim

- Times and Seasons35:p838:p4338:p4742:p143:p68

- tindahan

- Joseph Smith sa Kirtland22:p57–p58

- Joseph Smith sa Nauvoo37:p137:p52–p5841:p6742:p743:p48

- Newel Whitney sa Kirtland10:p5215:p1815:p31–p3215:p38

- Tindall, Solomon46:p17

- tipdas12:p414:p1923:p43–p4443:p54

- Tippets, Caroline19:p17–p2219:p26–p29

- Tippets, Harrison19:p1719:p2119:p26–p28

- Tippets, John19:p2119:p26–p28

- Tirley, England36:p1–p6

- Toronto, Canada22:p822:p1122:p1322:p2325:p1127:p1028:p43

- Towle, Nancy13:p34–p42

- trustee-in-trust [pagsalig sa uka ka tig-abag] sa simbahan45:p32–p4145:p6346:p6

- tsa15:p4515:p48

- Tubuai46:p19–p26

- tukon, pagpanagna6:p41–p42

- tukon sa pagpanagna6:p41–p42

- Tulo ka mga Saksi6:p157:p37–p468:p45

- Tulunghaan sa mga Propeta15:p3515:p38–p4315:p49–p5019:p38

U u

- Unang Kapangulohan19:p624:p5225:p1525:p20–p2225:p4225:p61–p6226:p627:p4935:p6037:p53–p5643:p1

- Unang Panan-awon2:p1–p242:p25–p27

- unibersidad35:p4935:p60

- United Brethren34:p66–p6836:p2

- Urim ug Thummim3:p93:p284:p414:p44–p454:p495:p35:p466:p46:p387:p40

- Tan-awa usab sabato sa managlagna, mga

- utang

- Tan-awa sapanalapi, mga

V

- Van Buren, Martin34:p4834:p53–p57

- Vauxhall Chapel24:p41

- Vesuvius, Mount33:p39

- Vose, Sister18:p19

W w

- Wales44:p4645:p71

- Walkerfold, England25:p425:p826:p11–p18

- Walmesley, Ann25:p1–p225:p5

- Walmesley, Thomas25:p125:p5

- Walog sa Great Salt Lake46:p33–p3446:p52–p53

- Walog sa Salt Lake46:p33–p3446:p52–p53

- Walo ka Saksi7:p48–p508:p45

- Walton, Isabella22:p32–p3322:p38

- Wandell, Charles41:p3341:p39

- ward, mga37:p25

- Warren, Catherine38:p28–p31

- Warsaw, Illinois36:p1344:p1

- Washington, DC34:p48–p5934:p7034:p81–p8244:p15

- Wasson, Lorenzo44:p1945:p1

- Whiting, Lydia17:p23–p29

- Whiting, William17:p2317:p29

- Whitlock, Harvey13:p13–p14

- Whitmer, Christian7:p48–p50

- Whitmer, David7:p13–p217:p37–p4113:p2417:p4–p817:p5119:p819:p30–p3425:p2026:p2–p727:p12–p16

- Whitmer, Jacob7:p48–p50

- Whitmer, John7:p48–p5010:p3019:p825:p18–p1926:p2–p726:p2231:p72

- Whitmer, Mary7:p22–p307:p449:p4717:p25

- Whitmer, pagtukod og puy-anan, Missouri17:p23

- Whitmer, Peter, Jr.7:p48–p509:p46

- Whitmer, Peter, Sr.7:p177:p207:p227:p3017:p25

- Whitney, Elizabeth Ann10:p45–p5111:p137:p34–p3941:p7–p1342:p646:p45

- Whitney, Newel10:p45–p5414:p41–p4215:p8–p1327:p5035:p1737:p53–p5638:p40–p4145:p34–p3545:p63

- Wight, Lyman17:p4618:p2526:p4728:p22–p2528:p49–p5030:p60–p6531:p36–p4531:p75–p78

- Williams, Frederick10:p1815:p3215:p52–p5719:p623:p3725:p2025:p42

- Wilson, Moses31:p36–p43

- Wisconsin Territory45:p65

- Woodruff, Aphek27:p2

- Woodruff, Azmon18:p15–p16

- Woodruff, Eunice27:p2

- Woodruff, Phebe Carter

- bunyag alang sa mga sakop sa pamilya38:p42–p45

- mikuyog sa bana sa misyon25:p3245:p64–p71

- naminyo kang Wilford Woodruff23:p2623:p37

- pagka-seal [pagbugkos] ngadto sa bana ug endowment42:p1–p7

- pagmabdos ug pagpanganak27:p127:p5827:p6034:p33

- pagtuo sa pag-adto sa Zion28:p30–p42

- panagpundok sa Kirtland23:p10–p17

- sa Female Relief Society sa Nauvoo38:p38–p39

- sa kamatayon ni Joseph ug Hyrum Smith45:p25–p26

- saksi sa pagpang-ayo, mga34:p16–p25

- Woodruff, Sarah Emma27:p5828:p38–p4032:p932:p1338:p42

- Woodruff, Wilford

- misyon sa England34:p3334:p60–p6936:p245:p63–p71

- misyon sa Fox Islands27:p58–p60

- nagsangyaw sa pamilya27:p1–p9

- naminyo kang Phebe Carter23:p16–p1723:p37

- opisina sa Times and Seasons38:p4342:p1

- pag-ayo sa masakiton32:p9–p1534:p15–p17

- pagka-seal [pagbugkos] ngadto sa asawa ug endowment42:p1–p7

- pagtuo sa pag-adto sa Zion28:p30–p40

- sa gahum sa mga pulong ni Joseph Smith23:p33

- sa kasungian23:p54–p59

- sa luna sa templo sa Far West33:p17–p1833:p49–p52

- tawag ngadto sa Korum sa Napulog Duha27:p5727:p61–p6233:p1433:p53

- tinguha sa pagsangyaw18:p57–p5825:p30–p38

- ug sa dinaghan nga kaminyoon [pagpangasawa og daghan]37:p6

- ug sa Kampo sa Israel18:p13–p2118:p4719:p2

- ug sa Kirtland Safety Society23:p25–p26

y Y

- yawa2:p19–p209:p8–p1443:p3543:p48

- Tan-awa usab saSatanas

- yawe, mga

- gipahiuli didto sa templo sa Kirtland21:p41–p4736:p21

- Joseph Smith mitugyan ngadto sa Napulog Duha42:p39–p4345:p28–p3145:p48

- sa gingharian sa Dios21:p3245:p55–p57

- sa pagpangalagad sa mga anghel7:p8

- ug sa organisasyon sa Relief Society37:p3137:p51

- Young, Brigham

- isip presidente sa Korum sa Napulog Duha ka mga Apostoles32:p23

- misyon, mibiya samtang masakiton34:p35–p45

- nakighimamat ni Joseph Smith15:p17–p22

- pag-ampo gamit ang kaugalingong pinulongan15:p23–p25

- pagkakabig ni9:p55

- pagkamaunungon ngadto kang Joseph Smith24:p4

- pagka-seal [pagkasilyo] ngadto sa asawa40:p54–p62

- panan-awon ni Joseph Smith ug biyahe sa kasadpan46:p52–p55

- propetikanhong kupo naadto kang45:p54–p62

- sa kaimportante sa pagsunod sa propeta40:p13–p22

- sa luna sa templo sa Far West33:p15–p1833:p49

- sa mga yawe sa pagkapari [priesthood]45:p28–p31

- sa pagbakwit sa Navoo46:p946:p2946:p56

- sa pangdaug-daog43:p41

- tabang sa mga Santos nga nanglangyaw32:p26–p2732:p60–p6146:p32–p38

- tawag ngadto sa Korum sa Napulog Duha ka mga Apostoles19:p32–p3319:p36

- ug endowment37:p52–p5746:p56–p59

- ug sa dinaghan nga kaminyoon [pagpangasawa og daghan]37:p637:p2240:p48–p5346:p67

- ug sa Kampo sa Israel18:p1718:p2019:p3

- ug sa pagpili og bag-ong lider45:p4745:p48–p5246:p4

- Young, Edward Partridge46:p67

- Young, Fanny34:p40–p46

- Young, Joseph15:p17–p2219:p3219:p4320:p10

- Young, Mary Ann Angell18:p1732:p6034:p35–p4640:p1740:p54–p6142:p645:p21–p22

- Young, Miriam18:p17

- Young, Phineas46:p17

- Younger, Katharine Smith

- Tan-awa saSmith, Katharine

- yuta ug kabtangan

- hungihong23:p27

- kang Joseph ug Emma Smith41:p5544:p1846:p6

- Kirtland, anaa sa22:p49

- Kirtland, gipamaligya sa27:p52

- Martin Harris mibaligya sa umahan8:p5–p9

- mga loan alang sa23:p223:p47–p52

- Missouri, alkansi sa16:p2317:p4119:p934:p47–p48

- Missouri, anaa sa Missouri14:p49

- Missouri, mga pagpamalit sa18:p719:p17–p2222:p422:p2122:p5725:p18–p19

- Missouri, pagpabilin sa17:p14–p1817:p19

- Missouri, pagpamaligya sa26:p23–p2430:p57

- New York, pagpamaligya sa13:p7

- pagdumala sa26:p2–p346:p50

- sayop nga pagdumala sa26:p2–p3

- Teritoryo sa Illinois ug sa Iowa, mga pagpamalit sa34:p1–p5

- ug balaod sa pagpahinungod11:p20–p2112:p914:p50–p5123:p3227:p50

Z

- Zion

- balaod sa pagpahinungod nga isuporta sa11:p20–p21

- Ginoo modawat sa mga paningkamot sa pagtukod35:p55

- Joseph Smith nagtinguha og tubag bahin sa18:p118:p3–p4

- kabtangan sa17:p14–p18

- katubsanan sa18:p10–p1418:p20–p2118:p53–p5722:p3–p7

- lokasyon sa9:p4435:p25–p26

- Missouri isip ang12:p5–p612:p11–p22

- paghulagway sa13:p8–p11

- paglaum kabahin sa20:p14–p1522:p1832:p18

- pagpadayag mahitungod sa8:p549:p3410:p32–p3313:p6–p718:p6–p922:p59

- pagtukod sa11:p2612:p32–p3412:p4815:p9–p1115:p2921:p48

- plano alang sa siyudad sa15:p54–p5724:p1

- Santos namalhin ngadto sa, mga14:p50–p55

- stake sa, mga19:p634:p5

Table of Contents

Ulohan nga Pahina

Epigraph

Mga Tigtampo

Overview nga Mapa

Mensahe gikan sa Unang Kapangulohan

Pasiuna

Part 1: Ang Akong Sulugoon nga si Joseph, Abril 1815–Abril 1830

Part 1 Mapa

Kapitulo 1: Pangayo uban sa Hugot nga Pagtuo

Kapitulo 2: Paminaw Kaniya

Kapitulo 3: Mga Palid nga Bulawan

Kapitulo 4: Pagmabinantayon

Kapitulo 5: Wala Na Ang Tanan

Kapitulo 6: Ang Gasa ug Gahum sa Dios

Kapitulo 7: Isig ka Sulugoon

Kapitulo 8: Ang Pagsugod sa Simbahan ni Kristo

Part 2: Usa ka Balay sa Hugot nga Pagtuo, Abril 1830–Abril 1836

Part 2 Mapa

Kapitulo 9: Mabuhi Man o Mamatay

Kapitulo 10: Pagapundukon

Kapitulo 11: Kamo Makadawat sa Akong Balaod

Kapitulo 12: Human sa Daghan nga Kalisdanan

Kapitulo 13: Ang Gasa Mibalik Na

Kapitulo 14: Mga Panan-awon ug Makalilisang nga mga Damgo

Kapitulo 15: Balaang mga Dapit

Kapitulo 16: Usa Lamang ka Pasiuna

Kapitulo 17: Bisan og Patyon Kami sa mga Manggugubot

Kapitulo 18: Ang Kampo sa Israel

Kapitulo 19: Mga Tinugyanan Niini nga Pagpangalagad

Kapitulo 20: Ayaw Ko og Isalikway

Kapitulo 21: Ang Espiritu sa Dios

Part 3: Itambug sa Kahiladman, Abril 1836–Abril 1839

Part 3 Mapa

Kapitulo 22: Sulayi ang Ginoo

Kapitulo 23: Matag Lit-ag

Kapitulo 24: Kamatuoran Mopatigbabaw

Kapitulo 25: Mopadayon Ngadto sa Kasadpan

Kapitulo 26: Usa ka Balaan ug Gipahinungod nga Yuta

Kapitulo 27: Kita Moproklamar sa Atong Kaugalingon nga Gawasnon

Kapitulo 28: Igo na ang Gidugayon sa Pagsulay

Kapitulo 29: Dios ug Kalingkawasan

Kapitulo 30: Makigbatok sama sa mga Anghel

Kapitulo 31: Sa Unsang Paagi Kini Matapos?

Kapitulo 32: Bisan Tibuok Impyerno Maningkamot

Kapitulo 33: O Dios, Hain ba Ikaw?

Part 4: Kahingpitan sa Panahon, Abril 1839-Pebrero 1846

Part 4 Mapa

Kapitulo 34: Magtukod og Siyudad

Kapitulo 35: Usa ka Matahum nga Dapit

Kapitulo 36: Agniha Sila sa Pagpundok

Kapitulo 37: Kita Mosulay Kanila

Kapitulo 38: Usa ka Traydor o usa ka Tinuod nga Tawo

Kapitulo 39: Sa Lain na Usab nga Kasamok

Kapitulo 40: Nagkahiusa diha sa Walay Katapusang Pakigsaad

Kapitulo 41: Ang Dios Kinahanglan Mao Gayud ang Mohukom

Kapitulo 42: Andama ang Inyong mga Abaga

Kapitulo 43: Usa ka Pagsamok sa Publiko

Kapitulo 44: Usa ka Nati nga Karnero nga Ihawonon

Kapitulo 45: Usa ka Makagagahum nga Katukoran

Kapitulo 46: Gitugahan sa Gahum

Mubo nga Sulat sa mga Tinubdan

Ang mga Tinubdan Gisulti

Mga Pagpasidungog

Indeks

Mapa sa Luyo